Chuyên đề tốt nghiệp LỜI NÓI ĐẦU Môi giới chứng khoán là một nghiệp vụ cơ bản của các công ty chứng khoán. Nó có ảnh hưởng rất lớn tới quá trình hình thành và phát triển của thị trường chứng khoán nói chung và của công ty chứng khoán nói riêng. Môi giới chứng khoán không chỉ mang lại lợi ích cho khách hàng, cho nhà đầu tư, cho bản thân các công ty chứng khoán mà còn mang lại lợi ích phát triển cho cả thị trường chứng khoán. Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức đi vào hoạt động bằng việc đi vào hoạt động TTGDCK TP Hồ Chí Minh (7/2000) và Sở GDCK Hà Nội (3/2005). Tính đến nay đã thị trường đã hoạt động được hơn 7 năm, hầu hết các công ty chứng khoán đã thực hiện nghiệp vụ này nhưng và đã thu được một số kết quả nhất định, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục. Những hạn chế này không chỉ xuất phát từ phía các công ty chứng khoán mà còn bắt nguồn từ phía thị trường chứng khoán nói chung cũng như những hạn chế trong các văn bản pháp quy. Những vấn đề này làm cho hoạt động môi giới chứng khoán tại các công ty chứng khoán tại Việt Nam và công ty chứng khoán Châu Á – Thái Bình Dương (APECs) đạt hiệu quả chưa được như mong muốn. Chính vì vậy em chọn đề tài: “Phát triển hoạt động môi giới chứng khoán tại công ty Chứng khoán Châu Á – Thái Bình Dương (APECs) “ làm chuyên đề thực tập tốt nghiệp. Nguyễn Đăng Sang Lớp: TTCK46 1 Chuyên đề tốt nghiệp Nội dung chính của chuyên đề gồm 3 chương: Chương 1: Những vấn đề chung về hoạt động môi giới ở công ty chứng khoán. Chương 2: Thực trạng hoạt động môi giới tại công ty chứng khoán APECs Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động môi giới tại công ty chứng khoán APECs Mặc dù đã cố gắng nhưng do hạn chế về kiến thức thực tế và thời gian nghiên cứu nên bài viết cũng không tránh khỏi những thiếu sót. Em rất mong được sự quan tâm và đóng góp ý kiến của thầy cô giáo và các bạn bè để bài viết được hoàn thiện hơn. Em xin chân thành cảm ơn! Nguyễn Đăng Sang Lớp: TTCK46 2 Chuyên đề tốt nghiệp CHƯƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1.1. CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1.1.1. Khái niệm công ty chứng khoán. Thị trường chứng khoán là nơi diễn ra các giao dịch, mua bán, trao đổi các loại chứng khoán, là một bộ phận của thị trường tài chính. Thị trường chứng khoán có vai trò hết sức quan trọng trong việc huy động vốn và sử dụng vốn của nền kinh tế thị trường. Để hình thành và phát triển thị trường chứng khoán, một yếu tố không thể thiếu được là các chủ thể tham gia kinh doanh trên thị trường. Bởi thị trường là nơi mua bán các loại chứng khoán và giấy tờ có giá, là nơi đầu tư để huy động vốn trung, dài hạn. Các chủ thể này bao gồm cả công chúng đầu tư, các doanh nghiệp, các tổ chức và chính quyền. Để tạo thuận lợi cho việc huy động vốn, các nhà đầu tư mua bán chứng khoán thì cần thiết có sự tham gia của các trung gian tài chính, các công ty chứng khoán – một định chế tài chính sẽ giúp thúc đẩy thị trường hoạt động có trật tự, công bằng và hiệu quả. Đây là một tổ chức chuyên nghiệp trong lĩnh vực chứng khoán, họ sẽ giúp đỡ các chủ thể khác thực hiện công việc mà không tốn kém nhiều thời gian, công sức, tiền bạc nếu họ tự mình làm. Như vậy, có thể hiểu một cách chung nhất thì “công ty chứng khoán là một tổ chức tài chính trung gian thực hiện các nghiệp vụ trên thị trường chứng khoán’’. Ở Việt Nam, theo quyết định 04/1998/QĐ - UBCK3 ngày 13 tháng 10 năm 1998 của UB CKNN thì: ’’công ty chứng khoán là công ty cổ phần, Nguyễn Đăng Sang Lớp: TTCK46 3 Chuyên đề tốt nghiệp công ty trách nhiệm hữu hạn thành lập hợp pháp tại Việt Nam, được Uỷ ban chứng khoán Nhà nước cấp giấy phép thực hiện một hoặc một số loại hình kinh doanh chứng khoán’’. Tại điều 65 Nghị định 144/2003 NĐ – CP thì giấy phép kinh doanh chứng khoán được UBCKNN cấp cho công ty cổ phần hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn được thành lập để hoạt động kinh doanh, dịch vụ chứng khoán đáp ứng nhu cầu điều kiện được quy định ở điều 66 Nghị định này. Như vậy công ty chứng khoán thực chất là một doanh nghiệp kinh doanh chứng khoán vớí các lĩnh vực hoạt động chính là tự doanh, môi giới, quản lý danh mục đầu tư, bảo lãnh phát hành, và tư vấn. Trên thực tế, một công ty chứng khoán không nhất thiết phải thực hiện đầy đủ các nghiệp vụ trên, tùy theo loại hình nghiệp vụ mà công ty chứng khoán được cấp phép có đáp ứng được các tiêu chuẩn quy định của loại hình nghiệp vụ đó không. Tuy nhiên nghiệp vụ môi giới vẫn được coi là nghiệp vụ cơ bản quan trọng mà hầu hết công ty chứng khoán nào cũng tham gia. Sự phát triển của công ty chứng khoán luôn gắn liền với sự phát triển của thị trường chứng khoán. Nhiều nước trên thế giới đã xem công ty chứng khoán là hạt nhân cơ bản của nghành công ghiệp chứng khoán, nó góp phần thúc đẩy nền tài chính quốc gia phát triển. 1.1.2. Các mô hình tổ chức kinh doanh chứng khoán của CTCK Là một tổ chức tài chính đặc biệt nên hoạt động của công ty chứng khoán rất đa dạng và phức tạp, khác hẳn với các doanh nghiệp sản xuất hay thương mại thông thường. Việc xác định mô hình tổ chức kinh doanh cho công ty chứng khoán cũng có nhiều điểm khác nhau và vận dụng cho các thị trường có mức độ phát triển khác nhau sẽ khác nhau. Tuy nhiên, có hai loại mô hình cơ bản hiện nay là: Nguyễn Đăng Sang Lớp: TTCK46 4 Chuyên đề tốt nghiệp o Mô hình ngân hàng đa năng Theo mô hình này, công ty chứng khoán được tổ chức dưới hình thức một tổ hợp dịch vụ tài chính tổng hợp. Theo đó các ngân hàng thương mại sẽ hoạt động với tư cách là chủ thể kinh doanh chứng khoán, bảo hiểm, và kinh doanh tiền tệ. Mô hình này được biểu hiện dưới hai hình thức sau: Loại đa năng một phần: các ngân hàng lúc này sẽ phải thành lập các công ty con riêng hạch toán động lập khi kinh doanh chứng khoán và hoạt động phải tách rời với họat động kinh doanh tiền tệ của ngân hàng mẹ. Hiện nay, công ty chứng khoán của Việt Nam phần lớn được thành lập và họat động theo mô hình này. Loại đa năng toàn phần: các ngân hàng lúc này được phép trực tiếp kinh doanh trên thị trường chứng khoán, bảo hiểm, tiền tệ cũng như các dịch vụ tài chính khác. Theo mô hình này các ngân hàng có thể kết hợp nhiều lĩnh vực kinh doanh để giảm bớt rủi ro trong họat động kinh doanh nhờ đa dạng hóa đầu tư, tăng khả năng chịu đựng của ngân hàng trước những biến động của thị trường tài chính; cũng nhờ đó mà ngân hàng có thể tận dụng được những lợi thế của mình như nguồn vốn lớn, cơ sở vật chất hiện đại, hiểu biết về khách hàng để kinh doanh chứng khoán. Tuy nhiên, mô hình cũng bộc lộ những hạn chế. Vì bản chất là tổ chức tín dụng hoạt động đa năng nên khả năng chuyên môn không sâu như các công ty chứng khoán chuyên doanh khác. o Mô hình chuyên doanh chứng khoán Theo mô hình này, hoạt động kinh doanh chứng khoán sẽ do các công ty độc lập và chuyên môn hóa trong lĩnh vực chứng khoán đảm nhiệm không Nguyễn Đăng Sang Lớp: TTCK46 5 Chuyên đề tốt nghiệp liên quan gì tới các ngân hàng. Mô hình này cũng bộc lộ rõ ưu điểm như hạn chế được rủi ro cho hệ thống ngân hàng, tạo điều kiện cho các công ty chứng khoán chuyên môn hóa sâu trong lĩnh vực chứng khoán từ đó thúc đẩy thị trường phát triển. Nhưng trong thời gian tới với xu hướng hình thành những tập đoàn tài chính sẽ có nhiều nước cho phép hoạt động kinh doanh đa năng cả bên lĩnh vực tiền tệ, bảo hiểm,… song song với chứng khoán. 1.1.3. Phân loại công ty chứng khoán 1.1.3.1. Dựa vào loại hình tổ chức Hiện nay có ba loại hình tổ chức cơ bản của công ty chứng khoán đó là: Công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty hợp danh • Công ty cổ phần Công ty cổ phần là một pháp nhân độc lập, với các chủ sở hữu là các cổ đông. Cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về nợ và các nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi số vốn đã góp vào công ty. Giấy chứng nhận cổ đông của công ty không thể hiện trách nhiệm trả nợ của công ty mà thể hiện quyền lợi của người sở hữu đối với các tài sản của công ty. Người sở hữu giấy chứng nhận được gọi là cổ đông của công ty. Đại hội đồng cổ đông có quyền bầu bầu hội đồng quản trị của công ty. Hội đồng này sẽ đề ra các chính sách của công ty và chỉ định giám đốc cùng các chức vị quản lý khác để điều hành, quản lý công ty theo các chiến lược kinh doanh đã đề ra. Công ty vẫn tồn tại bình thường khi quyền sở hữu của công ty bị thay đổi Nguyễn Đăng Sang Lớp: TTCK46 6 Chuyên đề tốt nghiệp • Công ty hợp danh Là loại hình kinh doanh có từ hai chủ sở hữu trở lên Thành viên được tham gia vào quá trình ra quyết định tổ chức quản lý là các thành viên hợp danh. Các thành viên này chịu trách nhiệm vô hạn về những nghĩa vụ tài chính của công ty bằng toàn bộ tài sản của mình. Còn lại, các thành viên không tham gia quản lý công điều hành công ty gọi là thành viên góp vốn, họ chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn về các khoản nợ của công ty trong số vốn góp vào công ty trong giới hạn vốn góp của họ vào công ty. • Công ty trách nhiệm hữu hạn Đây là loại hình công ty đòi hỏi trách nhiệm của các thành viên giới hạn trong số vốn mà họ đã góp vào công ty. Xét về phương tiện huy động vốn cũng đơn giản và linh hoạt hơn so với công ty hợp danh. Hơn nữa vấn đề tuyển đội ngũ quản lý cũng năng động hơn, không bị giới hạn bó hẹp trong một số đối tác như công ty hợp danh. 1.1.3.2. Phân loại theo hình thức kinh doanh Theo hình thức này thì có 6 loại công ty chứng khoán: • Công ty đầu tư ngân hàng: Loại hình công ty này phân phối mới được phát hành qua công chúng thông qua việc mua chứng khoán do công ty cổ phần phát hành và bán lại cho công chúng theo giá tính gộp cả lợi nhuận của công ty. Vì vậy công ty còn được gọi là nhà bảo lãnh phát hành. • Công ty môi giới: Nguyễn Đăng Sang Lớp: TTCK46 7 Chuyên đề tốt nghiệp Hay còn được gọi là công ty thành viên vì nó là thành viên của sở giao dịch chứng khoán. Công việc chủ yếu của công ty môi giới chứng khoán là mua và bán chứng khoán cho khách hàng trên sở giao dịch mà công ty đó là thành viên. • Công ty buôn bán chứng khoán không nhận hoa hồng: Công ty này nhận chênh lệch giá qua việc mua bán chứng khoán nên họ còn được gọi là nhà tạo lập thị trường. • Công ty giao dịch phi tập chung: Công ty này mua bán chứng khoán trên thị trường phi tập chung ( OTC ). Hiện nay nhiều công ty có vốn lớn được nhà nước cho phép hoạt động trên cả ba lĩnh vực. • Công ty buôn bán chứng khoán: Là công ty đứng ra mua bán chứng khoán với chi phí công ty tự chịu. Như vậy để có lãi công ty phải bán chứng khoán với giá cao hơn giá mua vào. Do đó công ty này hoạt động với vai trò là người uỷ thác chứ không phải là đại lý nhận uỷ thác. • Công ty dịch vụ đa năng : Loại hình công ty này không bị giới hạn hoạt động ở một lĩnh vực nào của ngành công nghiệp chứng khoán. Ngoài các dịch vụ cơ bản họ còn cung cấp cho khách hàng dịch vụ niêm yết chứng khoán trên sở giao dịch chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán, uỷ nhiệm giao dịch chứng khoán cho khách hàng trên thị trường OTC. Nguyễn Đăng Sang Lớp: TTCK46 8 Chuyên đề tốt nghiệp 1.1.4. Vai trò công ty chứng khoán Công ty chứng khoán là một nhân tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế nói chung và của thị trường chứng khoán nói riêng. Nhờ các công ty chứng khoán mà thị trường hoạt động liên tục, hàng hóa của thị trường (cổ phiếu, trái phiếu, chứng khoán phái sinh,…) được lưu thông buôn bán trao đổi từ nhà phát hành tới các nhà đầu tư. Theo cơ chế này mà lượng vốn khổng lồ đã được huy động từ nguồn nhàn rỗi của công chúng để đem đầu tư sinh lời 1.1.4.1. Đối với thị trường chứng khoán: Thị trường chứng khoán hoạt động theo nguyên tắc trung gian, người mua và người bán không được gặp nhau trực tiếp để trao đổi về giá cả, hàng hóa mà phải tiến hành giao dịch thông qua công ty chứng khoán. Do đó, giá cả chứng khoán là do thị trường quyết định. Công ty chứng khoán là thành viên của thị trường cũng sẽ góp phần tạo lập giá cả. Khi các công ty phát hành chứng khoán lần đầu tiên, giá của chứng khoán sẽ do tổ chức phát hành và công ty chứng khoán bàn bạc, thống nhất. Trên thị trường thứ cấp, công ty chứng khoán với vai trò tạo lập thị trường cũng tham gia điều tiết giá. Chính vì vậy, giá cả của mỗi loại chứng khoán đều có sự can thiệp của công ty chứng khoán. Công ty chứng khoán góp phần tạo lập giá, điều tiết thị trường. Đôi khi để bảo vệ quyền lợi cho khách hàng, cho các nhà đầu tư hay cho chính bản thân mình, công ty chứng khoán dùng vốn của mình theo tỷ lệ nhất định để tiến hành giao dịch với mục đích là để bình ổn thị trường như khi giá chứng khoán giảm quá nhiều có thể gây ảnh hưởng xấu tới thị trường thì công ty mua vào và bán chứng khoán ra khi giá chứng khoán lên quá cao. Nguyễn Đăng Sang Lớp: TTCK46 9 Chuyên đề tốt nghiệp Công ty chứng khoán làm tăng tính thanh khoản cho các tài sản tài chính. Dựa vào hoạt động bảo lãnh phát hành trên thị trường sơ cấp, công ty chứng khoán đã đưa vào thị trường lượng chứng khoán lớn và nó sẽ được giao dịch trên thị trường thứ cấp, chuyển đổi chứng khoán thành tiền mặt và ngược lại nhờ hoạt động mua đi bán lại của nhà đầu tư, tổ chức. Ngoài cổ phiếu (thường và ưu đãi) và trái phiếu, các công ty chứng khoán còn mua bán trái phiếu Chính phủ, chứng quyền, trái quyền, các hợp đồng tương lai, hợp đồng lựa chọn và các sản phẩm lai tạo đa dạng chủng loại; từ đó làm đa dạng lượng hàng hóa giao dịch cho thị trường. 1.1.4.2. Đối với các tổ chức phát hành: Các tổ chức phát hành khi tham gia vào thị trường chứng khoán đều với mục đích là huy động vốn từ việc phát hành chứng khoán. Mặc dù, các ngân hàng, các quỹ đầu tư… đều là các trung gian tài chính với vai trò huy động nhưng công ty chứng khoán với các nghiệp vụ của mình như môi giới, bảo lãnh phát hành đã tạo ra chiếc cầu nối, đồng thời là kênh dẫn cho vốn chảy từ nơi thừa vốn của nền kinh tế đến nơi thiếu vốn mà độ an toàn cao hơn. Bởi qua hoạt động bảo lãnh phát hành, nếu số chứng khoán không được bán hết thì công ty chứng khoán sẽ mua lại toàn bộ số chứng khoán còn để giao dịch sau, đảm bảo cho đợt phát hành thành công. Khi đó, tổ chức phát hành không phải lo lắng. Công ty chứng khoán còn giúp bình ổn giá của những chứng khoán mới phát hành qua việc mua vào hay bán ra chứng khoán. Tổ chức phát hành có thêm kênh huy động vốn chủ động mà không còn phụ thuộc nhiều vào các tổ chức tín dụng khác nữa, không còn lo lắng khi muốn huy động vốn mà không có tài sản đảm bảo nữa. Như vậy, công ty Nguyễn Đăng Sang Lớp: TTCK46 10 [...]... thể hiện rõ nét qua các nghiệp vụ hoạt động của công ty chứng khoán 1.1.5 Khái quát những nghiệp vụ chính của một công ty chứng khoán 1.1.5.1 Nghiệp vụ môi giới chứng khoán Môi giới chứng khoán là hoạt động trung gian hoặc đại diện mua, bán chứng khoán cho khách hàng để hưởng hoa hồng Theo đó, công ty chứng khoán đại diện cho khách hàng tiến hành giao dịch thông qua cơ chế giao dịch tại SGDCK hay thị... lưu ký chứng khoán Giao dịch chứng khoán trên thị trường tập trung là hình thức giao dịch ghi sổ, khách hàng phải mở tài khoản lưu ký chứng khoán tại các công ty chứng khoán hoặc ký gửi các chứng khoán Công ty chứng khoán khi cung cấp dịch vụ này thì sẽ thu được một khoản phí lưu ký chứng khoán, phí gửi, phí rút và phí chuyển nhượng chứng khoán ♦ Hoạt động quản lý thu nhập chứng khoán cho khách hàng... trực tiếp lưu ký một số loại chứng khoán tại chính mình mà lưu ký tại trung tâm lưu ký chứng khoán ♦ Hoạt động tín dụng Đây là hoạt động thông dụng trên thị trường chứng khoán phát triển Đối với thị trường mới nổi hoạt động này bị hạn chế khá nhiều Công ty chứng khoán bên cạnh hoạt động môi giới chứng khoán để hưởng hoa hồng còn triển khai dịch vụ cho vay chứng khoán để khách hàng thực hiện giao Nguyễn... khác nhau có cho phép hay không Công ty chứng khoán cử đại diện của mình để quản lý quỹ và sử dụng vốn và tài sản của quỹ đầu tư để đầu tư vào chứng khoán Khi đó, công ty chứng khoán được thu khoản phí dịch vụ quản lý quỹ đầu tư 1.2 Hoạt động môi giới của công ty chứng khoán 1.2.1 Khái niệm Hoạt động môi giới của công ty chứng khoán được hiểu là” họat động trung gian hoặc đại diện mua bán chứng khoán. .. ký chứng khoán Việc bù trừ kết quả giao dịch chứng khoán sẽ được kết thúc bằng việc in ra các chứng từ thanh toán Các chứng từ này được gửi cho các công ty chứng khoán là cơ sở để thực hiện thanh toán và giao nhận giữa các công ty chứng khoán Bước 6: Thanh toán và nhận chứng khoán: Đến ngày thanh toán, công ty chứng khoán sẽ thanh toán tiền cho khách hàng thông qua hệ ngân hàng chỉ định thanh toán... mỗi công ty Khách hàng là một yếu tố có giới hạn về số lượng Khách hàng đã tìm đến công ty này sẽ không thể tìm đến công ty khác nữa Do đó, hoạt động môi giới của công ty chứng khoán luôn không ngừng cải thiện, nâng cao chất lượng để cạnh tranh với các công ty khác ♦ Các nhân tố khác Bên cạnh ảnh hưởng của những nhân tố trên, hoạt động môi giới của công ty chứng khoán còn chịu sự tác động của các yếu... gián tiếp đến hoạt động môi giới Những nhân tố này công ty chứng khoán không thể kiểm soát được Hầu hết Nguyễn Đăng Sang 34 Lớp: TTCK46 Chuyên đề tốt nghiệp hoạt động môi giới của tất cả các công ty đều phải chịu tác động của nó Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng lớn hay nhỏ tùy thuộc khả năng điều chỉnh của chính công ty ♦ Sự phát triển của thị trường chứng khoán Thị trường chứng khoán phát triển thì công. .. của công ty chứng khoán, thực hiện các hành vi bị cấm khác theo quy định của công ty và của pháp luật có liên quan hiện hành 1.2.6 Các nhân tố ảnh hưởng tới hoạt động môi giới chứng khoán 1.2.6.1 Nhân tố chủ quan Đây là những nhân tố ảnh hưởng trực tiếp tới hiệu quả hoạt động môi giới của công ty chứng khoán Những nhân tố này xuất phát từ chính bản thân công ty; nó thúc đẩy hay cản trở sự phát triển. .. các hoạt động khác Không có một hoạt động nào hoạt động độc lập một mình mà thành công Nó luôn cần có sự hỗ trợ từ các hoạt động khác nữa Đối với lĩnh vực chứng khoán cũng vậy Hoạt động môi giới không thể tách dời với các họat động khác trong công ty Hoạt động marketing, quảng cáo của công ty sẽ tăng cường hình ảnh của công ty, sẽ có nhiều người biết đến thương hiệu đó Dẫn đến làm gia tăng lượng khách... chính là hoạt động quản lý cổ tức cho khách hàng, nó xuất phát từ hoạt động quản lý hộ chứng khoán cho khách hàng Công ty chứng khoán lưu ký chứng khoán cho khách hàng, theo dõi tình hình thu lãi, cổ tức của khách hàng sau đó đứng ra cung cấp dịch vụ thu nhận và chi trả cổ tức cho khách hàng thông qua tài khoản của khách hàng Công ty đều có báo cáo gửi khách hàng Trên thực tế, các công ty chứng khoán thường . đề này làm cho hoạt động môi giới chứng khoán tại các công ty chứng khoán tại Việt Nam và công ty chứng khoán Châu Á – Thái Bình Dương (APECs) đạt hiệu. Chính vì vậy em chọn đề tài: Phát triển hoạt động môi giới chứng khoán tại công ty Chứng khoán Châu Á – Thái Bình Dương (APECs) “ làm chuyên đề thực