Phân tích quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử về bản chất của con người? Nêu ý nghĩa phương pháp luận

TRƯỜNG ĐẠI HỌC PHENIKAA KHOA KHOA HỌC CƠ BẢN BÀI TẬP LỚN TRIẾT HỌC MÁC LÊNIN Mã số 17 Đề tài “Phân tích quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử về bản chất của con người? Nêu ý nghĩa phương pháp luận, triết học. tiểu luận cuối học phần

TRƯỜNG ĐẠI HỌC PHENIKAA KHOA KHOA HỌC CƠ BẢN

-*** -BÀI TẬP LỚN TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN

Mã số: 17

Đề tài: “ Phân tích quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử về bản chất của con người? Nêu ý nghĩa phương pháp luận đối với

bản thân?”

Giảng viên hướng dẫn: Đồng Thị Tuyền Thực hiện: Nguyễn Thị Khánh Linh MSSV: 21010795

Lớp: Triết học Mác – Lênin _1_2(15.1FS).3_LT Năm học: 2021 – 2022

Hà Nội, tháng 1 năm 2022

NỘI DUNG

LỜI MỞ ĐẦU 3

NỘI DUNG 5

I KHÁI QUÁT VỀ CON NGƯỜI? 5

1 Con người là thực thể sinh học - xã hội 5

2 Con người khác biệt với con vật ngay từ khi con người bắt đầu sản xuất ra những tư liệu sinh hoạt của mình 5

3 Con người là sản phẩm của lịch sử và của chính bản thân con người 6

4 Con người vừa là chủ thể của lịch sử vừa là sản phẩm của lịch sử 6

II KHÁI NIỆM BẢN CHẤT CỦA CON NGƯỜI? 7

1 Khái niệm bản chất của con người theo Karl Marx 7

2 Con người mang bản chất xã hội 7

3 Con người vượt lên trên loài vật trên cả ba phương diện 8

III QUAN NIỆM CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ VỀ BẢN CHẤT CỦA CON NGƯỜI? 8

1 Sự phát triển con người cơ bản là trên phương diện xã hội của nó 8

2 Sự khác nhau cơ bản về phương thức phát triển của con người so với động vật là thông qua phương thức xã hội 8

3 Tính xã hội của con người biểu hiện trong hoạt động sản xuất vật chất 9

4 Giá trị cơ bản của con người là nhân cách xã hội của nó, được thực hiện qua nội dung của các nền giáo dục 10

5 Lịch sử tạo ra con người trong chừng mực nào, con người lại tạo ra lịch sử trong chừng mực đó 10

IV Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN? 11

LỜI KẾT 13

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 14

LỜI MỞ ĐẦU

I VẤN ĐỀ CẦN BÀN LUẬN

Có thể nói, con người chính là một trong những vấn đề quan trọng nhất của thế giới từ trước đến nay Trong lịch sử tư tưởng nhân loại đã có rất nhiều quan niệm khác nhau về bản chất của con người thường các quan niệm đó đều là các quan niệm phiến diện, trừu tượng và duy tâm, thần bí Con người là một khách thể hết sức phong phú được rất nhiều ngành khoa học nghiên cứu như sinh vật học, nhân chủng học, tâm lý học, xã hội học, y học, triết học… Mỗi khoa học có cách tiếp cận và phương pháp giải quyết khác nhau về vần đề con người Các khoa học cụ thể nhận thức con người ở những mặt, những khía cạnh riêng biệt, cụ thể Triết học, với đặc trưng trừu tượng hóa, khái quát hóa các tri thức khoa học cụ thể về con người, để nghiên cứu con người về mặt thế giới quan, hệ tư tưởng, lối sống… Chủ nghĩa duy vật lịch sử ra đời đã khắc phục tính chất trừu tượng, duy tâm, siêu hình trong quan niệm bản chất con người với cách tiếp cận mới Hoàn toàn khác so với các tư tưởng triết học cổ điển Nhưng

C Mác đã phê phán vắn tắt các quan niệm đó và xác lập quan niệm mới của mình, theo C Mác “Bản chất của con người không phải là một cái trừu tượng cố hữu của các nhân riêng biệt Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa những quan hệ xã hội” Còn với phương pháp luận nó như là một cái la bàn để xác định hướng đi cho con người về những phương pháp những hệ thống quan điểm đúng đắn, những nguyên lý đã được công nhận là chuẩn xác và sử dụng hiệu quả Chính vì vậy để nói về ý nghĩa của phương pháp luận đối với bản thân thì nó là một phạm trù rất to lớn

Việc nắm rõ được những quan điểm bản chất của con người trong chủ nghĩa duy vật lịch sử và ý nghĩa của phương pháp luận đối với bản thân là cả quá một quá trình to lớn Để tìm hiểu sâu hơn về hai vấn đề này thì ta phải hiểu rõ được những khái niệm và ý nghĩa của chúng để có cái nhìn tổng quát hơn và áp dụng chúng vào trong đời sống thực tế của con người

II MỤC ĐÍCH CỦA TIỂU LUẬN VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Từ kết quả nghiên cứu khái quát chung được quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử về bản chất con người và nêu lên ý nghĩa của phương pháp luận đối với bản thân Qua đó phân tích được quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử về bản chất con người ngoài ra còn tìm hiểu được ý nghĩa của phương pháp luận đối với bản thân từ kết quả nghiên cứu đó sẽ giúp cho sinh viên nhận định đúng đắn về bản chất con người

Với mục đích đó, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu chính của bài tiểu luận sẽ làm rõ cho chúng ta thấy được những nội dung chính là :

- Đầu tiên là phải khái quát những lí luận, nội dung và khái niệm chung về con người

- Thứ hai là làm rõ được khái niệm bản chất của con người

- Thứ ba phân tích những quan niệm của chủ nghĩa duy vật lịch sử về bản chất của con người

- Cuối cùng là chỉ ra ý nghĩa của phương pháp luận đối với bản thân

III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Để thực hiện được bài tiểu luận, phương pháp nghiên cứu cơ bản mà bài tiểu luận sử dụng là phương pháp quy nạp trên cơ sở thống kê, tổng hợp, nghiên cứu và phân tích dựa trên các văn bản, các trang mạng thông tin chính

thống về chủ đề Triết học Mác – Lênin, giáo trình của các giảng viên hướng dẫn, giáo trình được sử dụng trên thư viện điện tử của Trường đại học Phenikaa

NỘI DUNG

I KHÁI QUÁT VỀ CON NGƯỜI?

Con người là một thực thể trong sự thống nhất biện chứng giữa cái tự nhiên và cái xã hội Con người sinh ra từ tự nhiên, tuân theo các quy luật tự nhiên, đồng thời con người tồn tại và phát triển gắn liền với sự tồn tại và phát triển của xã hội

1 Con người là thực thể sinh học - xã hội.

Theo C Mác về phương diện sinh học, con người là một thực thể sinh vật, là sản phẩm của giới tự nhiên, là một động vật xã hội.” Bản thân cái sự kiện là con người từ loài động vật mà ra, cũng đã quyết định việc con người không bao giờ hoàn toàn thoát ly khỏi những đặc tính vốn có của con vật “ Khi xem xét con người, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, không thể tách rời hai phương diện sinh học và xã hội của con người thành những phương diện biệt lập, duy nhất, quyết định phương diện kia

2 Con người khác biệt với con vật ngay từ khi con người bắt đầu sản xuất ra những tư liệu sinh hoạt của mình.

“Có thể phân biệt con người với súc vật bằng ý thức, bằng tôn giáo, nói chung bằng bất cứ cái gì cũng được Bản thân con người bắt đầu bằng tự phân biệt với súc vật ngay từ khi con người bắt đầu sản xuất ra những tư liệu sinh hoạt của mình - đó là một bước tiến do tổ chức cơ thể của con người quy

định Sản xuất ra những tư liệu sinh hoạt của mình, như thế con người đã gián tiếp sản xuất ra chính đời sống vật chất của mình”

“Điểm khác biệt căn bản giữa xã hội loài người với xã hội loài vật là ở chỗ: loài vượn may mắn lắm mới chỉ hái lượm trong khi con người lại sản xuất Chỉ riêng sự khác biệt duy nhất nhưng cơ bản ấy cũng khiến ta không thể chuyển – nếu không kèm theo những điều kiện tương ứng - các quy luật của các xã hội loài vật sang xã hội loài người”

Các nhà tư tưởng trước Mác cũng đã có những ý kiến khác nhau về sự khác biệt giữa con người và con vật với tính cách là những dấu hiệu về nội thảm của khái niệm con người

3 Con người là sản phẩm của lịch sử và của chính bản thân con người.

Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin phê phán quan niệm của Phoiơbắc đã xem xét con người tách khỏi điều kiện lịch sử cụ thể và hoạt động thực tiễn của họ, xem xét con người chỉ như là đối tượng cảm tính, trừu tượng, không có hoạt động thực tiễn Phê phán quan niệm sai lầm của Phoiơbắc và của các nhà tư tưởng khác về con người, kế thừa các quan niệm tiến bộ trong lịch sử tư tưởng nhân loại và dựa vào những thành tựu của khoa học, chủ nghĩa Mác khẳng định con người vừa là sản phẩm của sự phát triển lâu dài của giới tự nhiên, vừa là sản phẩm của lịch sử xã hội loài người và của chính bản thân con người Mác đã khẳng định trong tác phẩm Hệ tư tưởng Đức rằng, tiền đề của lý luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của các ông là những con người hiện thực đang hoạt động, lao động sản xuất và làm

ra lịch sử của chính mình, làm cho họ trở thành những con người như đang tồn tại

4 Con người vừa là chủ thể của lịch sử vừa là sản phẩm của lịch sử.

Con người vừa là sản phẩm của lịch sử tự nhiên và lịch sử xã hội, nhưng đồng thời, lại là chủ thể của lịch sử bởi lao động và sáng tạo là thuộc tính xã hội tối cao của con người “Sáng tạo ra lịch sử” là bản chất của con người, nhưng con người không thể sáng tạo ra lịch sử theo ý muốn tùy tiện của mình, mà là phải dựa vào những điều kiện do quá khứ, do thế hệ trước để lại trong những hoàn cảnh mới

II KHÁI NIỆM BẢN CHẤT CỦA CON NGƯỜI?

1 Khái niệm bản chất của con người theo Karl Marx.

Triết học Mác – Lênin khẳng định: “Trong tính hiện thực của nó con

người là sự tổng hòa các mối quan hệ xã hội”

“Trong tính hiện thực” nghĩa là trong thực tế không có con người nói

chung (con người nói chung chỉ là khái niệm), mà chỉ có con người trong những điều kiện cụ thể

“Bản chất con người là sự tổng hòa các mối quan hệ xã hội” nghĩa là

các mối quan hệ không ngừng xâm nhập, tác động, quy định lẫn nhau làm lên bản chất của con người Tuy nhiên, tùy vào cách tiếp cận mà con người có những mối quan hệ khác nhau

2 Con người mang bản chất xã hội.

Bản chất của con người không phải cái cố hữu trừu tượng, không có con người trừu tượng Con người có bản chất xã hội nghĩa là bản chất của con người quy định bởi điều kiện xã hội Trong mọi hoàn cảnh xã hội, mọi lịch sử con người luôn cụ thể sống trong một điều kiện lịch sử cụ thể Những điều

kiện lịch sử đó là hoạt động thực tiễn để con người tạo ra những giá trị vật chất và tinh thần để tồn tại, phát triển trong toàn bộ các mối quan hệ xã hội như quan hệ giai cấp dân tộc, quan hệ kinh tế- chính trị, quan hệ xã hội, Vì vậy khi nghiên cứu con người phải đặt con người trong hoàn cảnh xã hội, lịch

sử cụ thể, không tách rời không gian thời gian

Bản chất của con người được hình thành và biến đổi bởi các quy luật xã hội Muốn con người theo hướng thiện thì phải xây dựng môi trường nhân văn, lành mạnh

Muốn giải phóng con người thì phải xóa bỏ những mối quan hệ kìm hãm sự phát triển của con người

3 Con người vượt lên trên loài vật trên cả ba phương diện.

Con người vượt lên thế giới loài vật trên cả ba phương diện khác nhau: quan hệ với tự nhiên, quan hệ với xã hội và quan hệ với chính bản thân con người Cả ba mối quan hệ đó, suy đến cùng đều mang tính xã hội, trong đó quan hệ xã hội giữa người với người là quan hệ bản chất, bao trùm tất cả các mối quan hệ khác và mọi hoạt động trong chừng mực liên quan đến con người

III QUAN NIỆM CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

VỀ BẢN CHẤT CỦA CON NGƯỜI?

1 Sự phát triển con người cơ bản là trên phương diện xã hội của nó.

Nếu con vật phải sống dựa hoàn toàn vào các sản phẩm tự nhiên, dựa vào bản năng thì con người lại sống bằng lao động sản xuất, bằng việc cải tạo

tự nhiên, sáng tạo ra các vật phẩm thỏa mãn nhu cầu của mình Lao động là điều kiện tiên quyết, cần thiết và chủ yếu quyết định sự hình thành và phát

triển của con người cả về phương diện sinh học lẫn phương diện xã hội Những quan hệ đó ngày càng phát triển phong phú đa dạng, thể hiện những tác động qua lại giữa họ với nhau

2 Sự khác nhau cơ bản về phương thức phát triển của con người so với động vật là thông qua phương thức xã hội.

Con người từ khi ra đời là một động vật biết học tập, học từ gần đến xa,

từ việc nhỏ đến việc lớn, học ăn, học nói, học gói, học mở như ông cha ta đã tổng kết Học để hiểu biết, học để làm việc, học để giao tiếp, học để lập thân, lập nghiệp, học để chung sống với mọi người Không học, trong cả trường đời

và trường học, không thể thành người… Con người khác con vật là nhờ biết học theo tự nhiên, học theo xã hội và học chính mình để làm người có văn hóa Động vật bắt chước theo bản năng sinh tồn, còn con người thì chế ngự bản năng, xã hội hóa bản năng, chuyển bản năng tự nhiên thành bản năng văn hóa, tạo ra bản năng xã hội, tức bản năng có ý thức, bản năng văn hóa Con người là một động vật biết học tập một cách tự giác, học tập có hệ thống, nối quá khứ với hiện tại và tương lai Hoạt động thực tiễn là một hành vi học tập

và học tập để làm cho lao động sản xuất và lao động sản xuất ngày càng tự giác, có hiệu quả hơn

3 Tính xã hội của con người biểu hiện trong hoạt động sản xuất vật chất.

Trong điều kiện lịch sử đó, bằng mọi hoạt động thực tiễn của mình, con người tạo ra những giá trị vật chất và tinh thần để tồn tại và phát triển cả thể lực và tư duy trí tuệ Ngoài ra, trong tự nhiên còn có 1 hình thức động vật xã hội là để chỉ các động vật có đời sống bầy đàn lớn, có sự liên kết chặt chẽ hơn

và có phân chia nhiệm vụ, chức năng riêng biệt cụ thể

Là sản phẩm của tự nhiên và xã hội nên quá trình hình thành và phát triển của con người luôn bị quy định bởi ba hệ thống quy luật khác nhau nhưng thống nhất với nhau Hệ thống các quy luật tâm lý - ý thức hình thành

và vận động trên nền tảng sinh học của con người như hình thành tình cảm, khát vọng, niềm tin, ý chí Hệ thống các quy luật xã hội quy định quan hệ xã hội giữa người với người

4 Giá trị cơ bản của con người là nhân cách xã hội của nó, được thực hiện qua nội dung của các nền giáo dục.

Giá trị cơ bản của con người cơ bản không phải trên phương diện cái sinh vật tự nhiên, mà là nhân cách xã hội của nó, được thể hiện qua nội dung của các nền giáo dục: Để phát triển bản chất con người theo hướng tích cực, cần phải làm cho hoàn cảnh ngày càng mang tính người nhiều hơn Hoàn cảnh đó chính là toàn bộ môi trường tự nhiên và xã hội tác động đến con người theo khuynh hướng phát triển nhằm đạt tới các giá trị có tính mục đích,

tự giác, có ý nghĩa định hướng giáo dục đó, con người tiếp nhận hoàn cảnh một cách tích cực và tác động trở lại hoàn cảnh trên nhiều phương diện khác nhau: hoạt động thực tiễn, quan hệ ứng xử, hành vi con người, sự phát triển của phẩm chất trí tuệ và năng lực tư duy, các quy luật nhận thức hướng con người tới hoạt động vật chất

5 Lịch sử tạo ra con người trong chừng mực nào, con người lại tạo ra lịch sử trong chừng mực đó.

Con người là sản phẩm của lịch sử chủ nghĩa Mác khẳng định con người vừa là sản phẩm của sự phát triển lâu dài của giới tự nhiên, vừa là sản phẩm của lịch sử xã hội loài người và của chính bản thân con người Hoạt động lịch sử đầu tiên con người là chế tạo công cụ lao động, chính thời điểm

đó con người bắt đầu làm ra lịch sử của mình, nhưng con người không thể

sáng tạo lịch sử theo ý muốn tùy tiện của mình, mà là phải dựa vào những điều kiện do quá khứ, do thế hệ trước để lại trong những hoàn cảnh mới

IV Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN?

Đối với bản thân Từ quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử về bản chất con người, ta có thể thấy:

Thứ nhất, để lý giải một cách khoa học những vấn đề về con người thì không thể chỉ đơn thuần từ phương diện bản tính tự nhiên của con người mà điều căn bản hơn, có tính quyết định phải là từ phương diện bản tính xã hội của con người, từ những quan hệ kinh tế – xã hội của nó

Thứ hai, động lực cơ bản của sự tiến bộ và sự phát triển của xã hội chính là năng lực sáng tạo lịch sử của con người, vì vậy phát huy năng lực sáng tạo của mỗi con người, vì con người chính là phát huy nguồn động lực quan trọng thúc đẩy sự tiến bộ và phát triển của xã hội Ở đây nếu nói một cách biện chứng cần phải kết hợp cả điều kiện khách quan và việc phát huy được vai trò của nhân tố chủ quan tạo ra động lực, tạo ra xung lực để con người có thể phát huy được cái năng lực sáng tạo của mình

Thứ ba, sự nghiệp giải phóng con người, nhằm phát huy khả năng sáng tạo lịch sử của nó phải là hướng vào sự nghiệp giải phóng những quan hệ kinh

tế – xã hội

Trên ý nghĩa phương pháp luận đó có thể thấy: Một trong những giá trị căn bản nhất của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa chính là ở mục tiêu xóa bỏ triệt để các quan hệ kinh tế – xã hội áp bức và bóc lột ràng buộc khả năng sáng tạo lịch sử của quần chúng nhân dân

Những chủ thể sáng tạo đích thực ra lịch sử tiến bộ của nhân loại Thông qua cuộc cách mạng đó nó cũng có thực hiện sự nghiệp giải phóng toàn nhân loại bằng phương thức xây dựng mối quan hệ kinh tế – xã hội xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa nhằm xác lập và phát triển một xã hội