Xúc cảm và tình cảm Khái niệm, đặc điểm, vai trò và các quy luật của xúc cảm và tình cảm. Lấy ví dụ cụ thể để minh họa

Lấy ví dụ cụ thể để minh họa.Anh/chị vận dụng tri thức về các quy luật của xúc cảm và tình cảm vào cuộc sống và hoạt động học tập của bản thân như thế nào?. Vận dụng tri thức về các quy

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

-BÀI THI HỌC PHẦN

MÔN:

ĐỀ BÀI

Hà Nội, 2021

“ Xúc cảm và tình cảm: Khái niệm, đặc điểm, vai trò và các quy luật của xúc

cảm và tình cảm Lấy ví dụ cụ thể để minh họa.Anh/chị vận dụng tri thức về các quy luật của xúc cảm và tình cảm vào cuộc sống và hoạt động học tập của bản

thân như thế nào? Anh/chị có biện pháp gì để hạn chế những “điểm yếu” của

xúc cảm và tình cảm” để làm bài tiểu luận kết thúc học phần của mình

MỤC LỤC

MỞ BÀI 2

BÀI LÀM 3

1 Khái niệm xúc cảm, tình cảm 3

a Xúc cảm 3

b Tình cảm 3

2 Vai trò của xúc cảm và tình cảm 4

a Vai trò của xúc cảm, tình cảm đối với quá trình nhận thức 4

b Vai trò của xúc cảm, tình cảm đối với đời sống của con người 4

3 Các quy luật của xúc cảm, tình cảm 5

a Quy luật lây lan 5

b Quy luật thích ứng 5

c Quy luật tương phản 6

d Quy luật di chuyển 6

e Quy luật pha trộn 6

f Quy luật về sự hình thành tình cảm 6

4 Vận dụng tri thức về các quy luật của xúc cảm tình cảm vào cuộc sống và hoạt động học tập của bản thân7 a Vận dụng tri thức của quy luật lây lan 7

b Quy luật thích ứng 7

c Vận dụng tri thức của quy luật tương phản 8

d Vận dụng tri thức của quy luật pha trộn 8

e Vận dụng tri thức của quy luật di chuyển 8

f Vận dụng tri thức của quy luật hình thành tình cảm 9

5 Biện pháp để hạn chế những “điểm yếu” của xúc cảm và tình cảm 9

KẾT BÀI 10

2

MỞ BÀI

Từ khi xuất hiện loài người chúng ta đã liên tục tiến hóa, biến đổi để đạt được trạng thái hoàn trỉnh như ngày nay Khi con người bắt đầu xuất hiện trên thế giới, từ đó đã bắt đầu đánh dấu sự ra đời và phát triển của ngành khoa học tâm lý học Khi nghiên cứu về các mặt tâm lý của con người, các nhà khoa học đề cập đến nhiều vấn đề khác nhau nhưng một trong những mặt quan trọng đó là trạng thái tâm lý khi con người bày tỏ thái độ của mình Những trạng thái tâm lí của con người vô cùng đa dạng và nhiều cung bậc khác nhau; đôi khi là vui vẻ, hạnh phúc, những có những lúc lại chán nản; dận dữ, tủi thân… Và tất cả biểu hiện đó của con người trong tâm lý học được gọi là xúc cảm và tình cảm Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề, và với mong muốn sâu hơn về đề tài em xin chọn đề số 02: “ Xúc cảm và tình cảm: Khái niệm, đặc điểm, vai trò và các quy luật của xúc cảm và tình cảm Lấy ví dụ cụ thể để minh họa.Anh/chị vận dụng tri thức về các quy luật của xúc cảm và tình cảm vào cuộc sống và hoạt động học tập của bản thân như thế nào? Anh/chị có biện pháp gì để hạn chế những “điểm yếu” của xúc cảm và tình cảm” để làm bài tiểu luận kết thúc học phần của mình

BÀI LÀM

1 Khái niệm xúc cảm, tình cảm

Xúc cảm, tình cảm chiếm một vị trí quan trọng trong cuộc sống của con người, là nét đặc trưng của đời sống tâm lý cá nhân và nó thuộc về một chủ thể nhất định Xúc cảm, tình cảm là thái độ cá nhân và thực chất thì đó là những rung động bên trong trước những tình huống, biến cố hoàn cảnh của con người Chúng xuất hiện là do hiện thực khách quan tác động Để hiểu rõ hơn chúng ta cần phân biệt được xúc cảm

và tình cảm:

a Xúc cảm

Xúc cảm là thứ mà mọi người đều biết nhưng không thể định nghĩa được

1.Không có khái niệm nào có thể định nghĩa xúc cảm một cách chính xác, bởi xúc cảm là một phạm trù rất đa dạng và xúc cảm được thể hiện dưới nhiều dạng khác nhau Theo giáo trình Tâm lý học đại cương 2có đưa ra khái niệm của xúc cảm :‘‘ Xúc cảm là những rung động của con người trước một tình huống cụ thể, mang tính nhất thời, không ổn định.” Phân tích kĩ lưỡng hơn thì xúc cảm là một quá trình tâm lý, có tính chất nhất thời phụ thuộc vào tình huống đa dạng, luôn ở trạng thái hiện thực, xuất hiện trước Nó thực hiện chức năng sinh vật và gắn liền với bản năng, với phản xạ không điều kiện Ngoài ra thì xúc cảm có ở cả người và động vật

b Tình cảm

Theo giáo trình tâm lý học đại cương thì: “ Tình cảm là thái độ cảm xúc mang tính ổn định của con người đối với hiện thực khách quan, nó phản ánh ý nghĩa của chúng trong mối liên quan đến nhu cầu và động cơ của họ Tình cảm là sản phẩm cao cấp của sự phát triển cảm xúc trong những điều kiện xã hội nhất định” Nó mang tính ổn định hơn xúc cảm bởi vì nó không diễn ra ngay tức thời mà phải trải qua một quá trình nhất định Tình cảm với tư cách là một thuộc tính tâm lý ổn định, thường ở trạng thái tiền tàng của nhân cách cũng

1 Theo nhà tâm lý học Feht Russel

2 Giáo trình Tâm lý học đại cương – Trường đại học Luật Hà Nội

4

mang đậm màu sắc chủ thể hơn so với nhận thức Qúa trình hình thành tình cảm cũng lâu dài, phức tạp hơn rất nhiều và diễn ra theo những quy luật khác nhau với quá trình nhận thức Tình cảm gắn liền với việc thực hiệ chức năng xã hội và gắn với phản xạ có điều kiện Và bởi vì đây là sản phẩm cao cấp của sự phát triển cảm xúc nên chỉ xuất hiện ở con người

2 Vai trò của xúc cảm và tình cảm

a Vai trò của xúc cảm, tình cảm đối với quá trình nhận thức

Xúc cảm và tình cảm luôn là động lực mạnh mẽ thúc đẩy và chi phối nhận thức kích thích sự tìm tòi và sáng tạo của con người Tuy nhiên nó có thể làm biến dạng thậm chí là biến đổi cả sản phẩm của quá trình nhận thức Tức là, nó có thể làm cho

kết quả nhận thức không đúng với hiện thực khách quan

b Vai trò của xúc cảm, tình cảm đối với đời sống của con người

Xúc cảm và tình cảm có vai trò to lớn trong đời sống của con người cả về mặt sinh lý lẫn tâm lý Con người không thể sống mà không có cảm xúc Khi con người bị ‘‘ đói tình cảm ’’ thì toàn bộ hoạt động sống của con người không thể nào phát triển một cách bình thường được Hiểu một cách đơn giản hơn thì xúc cảm, tình cảm chính là một phần không thể thiếu của cuộc sống con người Không

có sự xuất hiện của tình cảm, xúc cảm con người sẽ trở nên trầm lặng dần dần mất khả năng hoạt động tâm lý và khả năng hoạt động nói chung Lúc này, ở họ xuất hiện chứng vô cảm, sự buồn chán,…

c Vai trò của cảm xúc, tình cảm đối với hoạt động

Xúc cảm và tình cảm thúc đẩy con người hoạt động giúp con người khắc phục những khó khăn trở ngại trong quá trình hoạt động Sự thành công của bất cứ một loại công việc nào phần lớn cũng đều phụ thuộc vào thái độ của con người đối với công việc Xúc cảm, tình cảm có thể ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực đến hoạt động của con người Đối với những xúc cảm-tình cảm tích cực sẽ thôi thúc, sẽ trở thành nguồn năng lượng giúp con người vượt qua khó khăn, thử thách Ngược lại thì, những xúc cảm- tình cảm tiêu cực sẽ là trở ngại, là thứ cản trở hoạt động để vươn tới mục đích Ví dụ như: bạn A rất béo, vì muốn mặc được bộ trang phục

đẹp vào ngày quan trọng của mình A đã nỗ lực, lấy rất nhiều quyết tâm và luôn lấy cảm hứng để chăm chỉ luyện tập thể thao với mong muốn có một thân hình chuẩn hơn Từ đó A đã hoạt động hết mình trong việc giảm cân để rồi đã đạt được mục tiêu của mình là lấy lại một vóc dáng chuẩn đẹp Nhưng sau ngày quan trọng của mình, A bắt đầu buông thả, không còn chăm chỉ luyện tập nữa và cân nặng lại bắt đầu tăng lên Do vậy, ta có thể thấy được rằng, thái độ và hành động của con người tác động rất lớn đến sự thành công của mỗi cá nhân

3 Các quy luật của xúc cảm, tình cảm

a Quy luật lây lan

Xúc cảm và tình cảm của người này có thể lan truyền sang người khác Trong đời sống hằng ngày ta thường gặp các hiện tượng “ vui lây”, “ buồn lây”, “ cảm thông”,… Cơ sở của quy luật này là do tính xã hội trong tình cảm của con người chi phối Chính tình cảm của tập thể, tâm trạng của xã hội được hình thành trên cơ

sở của quy luật này Ví dụ: A sau khoảng thời gian ôn luyện chăm chỉ cho kì thi THPT quốc gia đã đỗ vào trường đại học mơ ước của mình là trường Đại học Luật

Hà Nội Khi biết được kết quả, A cảm thấy vô cùng vui sướng, A báo cho cả gia đình mình biết tin.Sự vui vẻ và hạnh phúc của A đã tạo nên không khí thoải mái cho những người xung quanh

b Quy luật thích ứng

Xúc cảm và tình cảm nào đó được nhắc đi nhắc lại nhiều lần một cách không đổi thì cuối cùng sẽ bị suy yếu, bị lắng xuống Đó là hiện tượng “ nhàm quen”, của tình cảm Trong cuộc sống, hiện tượng “ xa thương, gần thường” cũng chính

là do quy luật này tạo nên Ví dụ: A là một người thông minh, có nhiều ý tưởng hay nhưng lại nhút nhát chỉ khi phải nêu ý kiến của mình thì A mới chia sẻ về ý tưởng, về suy nghĩ của mình Sau nhiều lần như vậy, mọi người thấy được A rất

có năng lực nên đã cổ vũ, động viên A rất nhiều Dần dần, A trở nên tự tin hơn và rất hăng hái đóng góp cho bài thảo luận

6

c Quy luật tương phản

Xúc cảm và tình cảm tích cực hay tiêu cực thuộc cùng một loại luôn có sự tác động qua lại lẫn nhau Cụ thể là một trải nghiệm này có thể tăng cường một trái nghiệm khác đối cực với nó, xảy ra đồng thời hoặc nối tiếp với nó Ví dụ: trong các câu chuyện cổ tích, chúng ta càng yêu thích nhân vật chính tốt bụng, thật thà, chăm chỉ bao nhiêu thì càng cảm thấy ghét nhân vật phản diện độc ác, mưu mô, xảo quyệt bấy nhiêu Hay là trong cuộc sống, ta càng yêu nước bao nhiêu thì càng căm ghét bè lũ phản động bấy nhiêu

d Quy luật di chuyển

Xúc cảm và tình cảm của con người có thể di chuyển từ đối tượng này sang đối tượng khác Trong cuộc sống ta thường gặp hiện tượng “ giận cá chém thớt”, “ vơ đũa cả nắm”… Ví dụ như: Hôm nay, giáo viên lên lớp với tâm trạng bức bối, bực tức vì chuyện gia đình mình Trong buổi học hôm đó, có một bạn không làm bài

về nhà Bình thường, cô chỉ nhắc nhở và yêu cầu bạn hoàn thành bài ngay trên lớp nhưng hôm nay cô đã mắng và yêu cầu bạn mời phụ huynh lên trường

e Quy luật pha trộn

Tính pha trộn cho phép hai cảm xúc, hai tình cảm đối lập nhau có thể cùng tồn tại ở một con người, chúng không loại trừ mà quy định lẫn nhau Ví dụ: một người yêu đơn phương sẽ cảm thấy rất buồn vì người mình thích lại không có tình cảm với mình, nhưng đồng thời người đó cũng cảm thấy vui khi thấy người mình yêu

có được sự hạnh phúc

f Quy luật về sự hình thành tình cảm

Tình cảm được hình thành từ cảm xúc Nó do các xúc cảm cùng loại được tổng hợp hóa, động hình hóa khái quát hóa mà thành Ví dụ: Tình cảm của B đối với A

là cảm xúc thường xuyên xuất hiện do liên tục được A quan tâm, yêu thương chăm sóc dần dần được tổng hợp hóa, động hình hóa và khái quát hóa mà thành

4 Vận dụng tri thức về các quy luật của xúc cảm tình cảm vào cuộc sống và hoạt động học tập của bản thân

Chính vì hiểu được tầm quan trọng của xúc cảm, tình cảm; em đã luôn cố gắng vận dụng tri thức về các quy luật của xúc cảm và tình cảm vào trong cuộc sống và đặc biệt là vào hoạt động học tập của chính bản thân mình

a Vận dụng tri thức của quy luật lây lan

Như đã nói ở trên, quy luật lây lan là quy luật mà xúc cảm và tình cảm của chú thể này có thể lan truyền sang chủ thể khác Trong thực tế thì chính tình cảm của tập thể hay tâm trạng của xã hội được hình thành trên cơ sở của quy luật này Đối với bản thân mình, em đã áp dụng quy luật này rất nhiều vào trong đời sống: luôn đón nhận, lắng nghe những suy nghĩ, lời nói của mọi người đồng thời đặt mình vào vị trí của họ để cảm nhận tâm trạng của họ; mang những suy nghĩ vui vẻ cho chính bản thân mình; tránh những thứ tiêu cực, … Còn trong học tập, quy luật lây lan cũng được em áp dụng khá thường xuyên: hạn chế những suy nghĩ tiêu cực; đặt ra cho mình một mục tiêu cụ thể, một kế hoạch hành động chi tiết để từ đó luôn cố gắng đón nhận những sự chăm chỉ, tích cực từ bạn bè; hòa đồng, đoàn kết với các bạn bè xung quanh Ví dụ như: chính bản thân em, khi mới đi học offline tại trường em đã khá lo lắng vì môi trường đại học sẽ toàn những bạn xa lạ và em chỉ quen một vài bạn trong quá trình học online Chính vì vậy mới ban đầu em sẽ cảm thấy cuộc sống đại học quá buồn tẻ Điều này cũng sẽ ảnh hưởng tới những bạn xung quanh khiến cho lớp học trở nên trầm lắng Nhưng sau một khoảng thời gian đến hiện tại khi đã kết thúc năm học , các bạn trong lớp đã biết và hiểu nhau nhiều hơn, luôn quan tâm giúp đỡ lẫn nhau Từ đó, không khí lớp học trở nên vui vẻ hơn rất nhiều và bản thân em cũng đã hòa nhập được với các bạn

b Quy luật thích ứng

Đối với em đây là một quy luật vô cùng quan trọng bởi vì em hiểu được rằng phải luôn luôn tìm tòi tạo nhiều niềm vui mới cho bản thân trong cuộc sống để bản thân không cảm thấy nhàm chán Trong học tập, quy luật này sẽ được áp dụng một cách triệt để khi bản thân em luôn cố gắng thử nhiều phương pháp học tập để tránh gây sự nhàm chán đối với việc học; em cũng đã tham gia vào nhiều các câu

8

lạc bộ trong trường nhằm tạo nhiều cơ hội cho bản thân phát triển; ngoài ra thì rèn luyện khả năng thích ứng với nhiều hoàn cảnh khác nhau cũng được em chú trọng

Ví dụ như : ngoài việc chỉ đọc các bộ luật, giáo trình luật, em đã cùng các bạn học theo nhóm để trao đổi kiểm tra kiến thức lẫn nhau, đồng thời giảng giải cho nhau những chỗ chưa hiểu Từ đó em thấy việc học trở nên thú vị hơn

c Vận dụng tri thức của quy luật tương phản

Tiêu cực và tích cực luôn tồn tại song song và tác động qua lại lẫn nhau Hiểu được quy luật này và áp dụng nó vào trong thực tế đã giúp em có cái nhìn khách quan hơn về mọi việc Đối với cuộc sống nói chung và việc học tập nói riêng, bản thân em thấy sự thất bại, khó khăn, thử thách không phải lúc nào cũng mang đến

sự đau buồn, thất vọng mà nó chính là nguồn động lực to lớn nhất để giúp em cố gắng nỗ lực đạt được kết quả tốt hơn

d Vận dụng tri thức của quy luật pha trộn

Trong cuộc sống tâm lý của mỗi cá nhân, nhiều khi hai tình cảm đối cực nhau xảy ra cùng một lúc nhưng không loại trừ mà ngược lại còn pha trộn vào với nhau Cuộc sống và việc học của em sẽ có những lúc xuất hiện hai mặt đối lập và hiểu được nó đã giúp em đưa ra những hướng giải quyết giúp em điều khiển được hành

vi của bản thân mình Việc bố mẹ mắng vì những thói hư tật xấu của bản thân em chính là minh chứng rõ ràng nhất Thực chất bố mẹ không hề ghét bỏ em, họ chỉ đang lo lắng và muốn em trở nên tốt hơn Hay trong học tập, có những lúc thầy cô

đã phê bình em nhưng em hiểu thầy cô chỉ đang muốn em tốt hơn chứ không hề

có ý nghĩ tiêu cực nào khác

e Vận dụng tri thức của quy luật di chuyển

Sau khi áp dụng quy luật di chuyển vào cuộc sống chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy được sự thay đổi rõ rệt Bản thân em cảm thấy điều này giúp em kiểm soát được cảm xúc của mình, không để tình cảm lấn át ý chí, không để việc này ảnh hưởng đến việc khác Thi thoảng có những lúc kết quả bài kiểm tra của em không được như ý muốn Bạn bè lại liên tục hỏi em về điểm số Áp dụng quy luật này,

em sẽ kiềm chế bản thân mình không trở nên nổi nóng với các bạn tại vì không phải tại bạn hỏi điểm mà em mới bị điểm kém

f Vận dụng tri thức của quy luật hình thành tình cảm

Nhờ có quy luật hình thành tình cảm mà em biết muốn hình thành một thứ tình cảm nào đó thì phải bắt nguồn từ đâu Đối với chính bản thân em thì tình yêu trai gái phải bắt nguồn từ những cử chỉ quan tâm hằng ngày Đối với tình yêu với ngành Luật thì xuất phát từ những giờ giảng lý thú của các thầy cô trên lớp Dần dần tình cảm đối với những thứ đó càng trở nên mãnh liệt và trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của em không chỉ ở hiện tại mà chắc chắn sẽ tồn tại trong cả tương lai

5 Biện pháp để hạn chế những “điểm yếu” của xúc cảm và tình cảm

Bất cứ thứ gì tồn tại trên cuộc đời này đều có hai mặt, xúc cảm và tình cảm cũng như vậy Chúng có thể giúp con người thăng hoa, giúp con người đạt được những thành tựu không tưởng, giúp con người gắn kết và sát lại gần nhau hơn; thì chúng cũng có thể khiến con người trở nên thất bại, đau thương Nếu nắm được biện pháp để hạn chế những điểm yếu của xúc cảm và tình cảm thì

sẽ giúp ích rất nhiều trong cuộc sống:

- Thứ nhất, luôn cố gắng tạo cho bản thân mình một môi trường sống tích cực Bạn bè tích cực, trường học tích cực, gia đình tích cực Sẽ có những lúc sự tiêu cực xuất hiện, nhưng quan trọng là sâu bên trong nó ta phải cảm nhận được sự tích cực mà nó mang lại

- Thứ hai, không được để cảm xúc lấn áp lí trí Phải tôi luyện cho bản thân một cái đầu lạnh và một trái tim nóng Phải biết dung hòa giữa hai thứ này bởi cái gì quá cũng không tốt Một người quá tình cảm sẽ đưa ra những quyết định mang tính cảm tính Còn người quá lý trí thì sẽ có những quyết định cứng ngắc

- Thứ ba, cần phải nhìn nhận mọi việc một cách khách quan Không được nhìn nhận từ một bên cho dù bên đó có đông hơn, đúng hơn Xem xét kĩ

10