hoàn thiện phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ở tỉnh thanh hóa

Cơ quan BHXH quản lý kinh phí và thực hiện chi trả các chế độ BHXH hàng tháng cho các đối tợng hởng chế độ hu trí, trợ cấp mất sức lao động, trợ cấp công nhân cao su, trợ cấp tai nạn lao

Mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chính sách bảo hiểm xã hội là một trong những chính sách quan trọngtrong hệ thống chính sách an sinh xã hội của các quốc gia trên thế giới Nó làmột trong những công cụ hữu ích của Nhà nớc trong việc thực hiện các mụctiêu tăng trởng, ổn định và công bằng trong quản lý kinh tế vĩ mô

ở Việt Nam, Đảng và Nhà nớc hết sức quan tâm tới lĩnh vực an sinh xãhội nói chung và lĩnh vực bảo hiểm xã hội nói riêng Các chính sách bảo hiểmxã hội luôn đợc đổi mới, phù hợp với sự phát triển kinh tế xã hội của đất nớc,góp phần đảm bảo đời sống của ngời lao động, ổn định xã hội, thúc đẩy kinh

tế phát triển Hệ thống tổ chức Bảo hiểm xã hội đã đợc xây dựng từ Trung ơng

đến địa phơng trong cả nớc

Bảo hiểm xã hội Thanh Hoá là một cơ quan thuộc hệ thống Bảo hiểm xãhội Việt Nam Bảo hiểm xã hội Thanh Hoá là cơ quan trực tiếp tổ chức thựchiện chế độ, chính sách bảo hiểm xã hội đối với ngời lao động trên địa bàntỉnh Thanh Hoá Trong nhiều năm qua, việc thực hiện chế độ chính sách bảohiểm xã hội ở Thanh Hoá đã đạt đợc những thành công quan trọng Số đơn vị

sử dụng lao động và số ngời tham gia bảo hiểm xã hội không ngừng tăng lên

Đồng thời, nguồn thu bảo hiểm xã hội cũng có sự tăng trởng khá, liên tục quacác năm Các chế độ bảo hiểm xã hội của ngời lao động đợc thực hiện khá tốt.Lơng hu và các khoản trợ cấp bảo hiểm xã hội của các đối tợng hởng bảohiểm xã hội đợc chi trả đầy đủ, kịp thời và an toàn Có đợc kết quả đó khôngthể không nói đến những cố gắng lớn của ngành Bảo hiểm xã hội Thanh Hoátrong việc đổi mới quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội, đẩy mạnh việc phân cấpquản lý cho cấp huyện, nâng cao hiệu quả quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ởThanh Hoá

Tuy nhiên, bên cạnh những thành công cơ bản, quản lý và phân cấpquản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ở Thanh Hoá còn có những vấn đề cần quantâm Bảo hiểm xã hội cấp huyện đợc phân cấp quản lý mạnh song họ lạikhông đợc cung cấp đầy đủ các điều kiện để thực hiện sự phân cấp đó Chẳnghạn, biên chế cán bộ, công chức bảo hiểm xã hội còn thiếu, cơ sở vật chất,

điều kiện kỹ thuật còn khó khăn Điều đó đã dẫn đến tình trạng quá tảitrong quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội tại cấp huyện Theo đó, việc khaithác tiềm năng của một tỉnh lớn nh Thanh Hoá cho phát triển bảo hiểm xã

hội, phát triển kinh tế của tỉnh bị hạn chế Bên cạnh đó, do còn có những

điểm cha hợp lý, phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ở Thanh Hoácha tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho ngời lao động tham gia bảo hiểm xãhội và thụ hởng các chế độ chính sách bảo hiểm xã hội, Trong khi đó,Việt Nam đang hội nhập ngày càng sâu rộng vào nền kinh tế thế giới Thịtrờng lao động ngày càng phát triển, các quan hệ lao động càng trở nênphức tạp Ngời lao động và ngời sử dụng lao động phải đối mặt với nhiềurủi ro hơn Thực tế đó đòi hỏi quản lý và phân cấp quản lý thu, chi bảohiểm xã hội ở Việt Nam nói chung và ở Thanh Hoá nói riêng phải đợc tiếptục hoàn thiện và đổi mới mạnh hơn nữa Thực tế đó cũng đòi hỏi cần có sựnghiên cứu một cách có hệ thống vấn đề quản lý và phân cấp quản lý thu,chi bảo hiểm xã hội ở Thanh Hoá, nhằm tìm ra giải pháp hữu ích cho vấn đềnày, đáp ứng những yêu cầu mới mà thực tiễn đặt ra Đó cũng là lý do tôi

chọn vấn đề: " Hoàn thiện phõn cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xó hội ở

tỉnh Thanh Hoỏ" làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình, với hy vọng góp một

phần nhỏ vào những nghiên cứu chung đó

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Đã có nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nớcliên quan đến đề tài Có thể gom các công trình đó theo hai nhóm sau:

Nhóm đề tài nghiên cứu ở tầm Quốc gia:

- Luận án tiến sĩ của tác giả Đỗ Văn Sinh: "Hoàn thiện quản lý quỹ bảo hiểm xã hội ở Việt Nam" năm 2005.

- Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Kim Thái: "Tăng cờng quản lý nhà nớc bằng pháp luật đối với hoạt động bảo hiểm xã hội Việt Nam hiện nay" năm 2005.

- Luận văn thạc sĩ của tác giả Trần Quốc Tuý: "Hoàn thiện quản lý thu bảo hiểm xã hội khu vực ngoài quốc doanh ở Việt Nam" năm 2006.

Nhóm đề tài nghiên cứu trong phạm vi tỉnh Thanh Hoá

- Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Văn Tám: "Hoàn thiện quản lý bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Thanh Hoá" năm 2004

- Đề tài cấp ngành của tác giả Đỗ Quang Hiệu: "Thực trạng và giải pháp quản lý chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội dài hạn trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa" năm 1999 và "Nghiên cứu mô hình thu chi bảo hiểm xã hội cấp xã, ph- ờng và vùng sâu, vùng xa trên địa bàn tỉnh Thanh Hoá" năm 2000.

Những công trình nghiên cứu trên đây đã làm sáng tỏ nhiều vấn đề về cơ

sở lý luận và thực tiễn về bảo hiểm xã hội, nghiên cứu nhiều khía cạnh khácnhau về bảo hiểm xã hội cả ở tầm vĩ mô và vi mô Luận án tiến sĩ của tác giả

Đỗ Văn Sinh nghiên cứu về vấn đề quản lý quỹ bảo hiểm xã hội Luận án tiến

sĩ của tác giả Nguyễn Kim Thái nghiên cứu về vấn đề quản lý nhà nớc đối vớihoạt động bảo hiểm xã hội Luận văn thạc sĩ của tác giả Trần Quốc Tuýnghiên cứu về lĩnh vực quản lý nguồn thu bảo hiểm xã hội khối doanh nghiệpngoài quốc doanh ở Việt Nam Hai đề tài cấp ngành của tác giả Đỗ QuangHiệu nghiên cứu ở góc độ quản lý chi trả các chế độ dài hạn và nghiên cứu môhình thu, chi bảo hiểm xã hội cấp xã, phờng và vùng sâu, vùng xa trên địa bàntỉnh Thanh Hoá Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Văn Tám nghiên cứu vềvấn đề quản lý bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Thanh Hoá giai đoạn 1995-

2003 Tuy nhiên, những nghiên cứu này đợc thực hiện trong điều kiện các chế

độ chính sách bảo hiểm xã hội đợc xây dựng và thực thi theo Điều lệ do Chínhphủ ban hành, cha đợc bổ sung, sửa đổi theo quy định của Luật bảo hiểm xãhội hiện hành Nhiều vấn đề cấp bách đặt ra cho công tác quản lý thu chiBHXH trong thời kỳ mới cũng cha đợc giải quyết trong các công trình nóitrên Mặt khác, phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội là vấn đề mới mẻ,liên quan đến chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng cấp quản lý trong hệthống Bảo hiểm xã hội Song, cho đến nay, cha có công trình nào nghiên cứu

về vấn đề này Mặc dù vậy, các công trình đó vẫn là những tài liệu tham khảorất có giá trị trong nghiên cứu đề tài này

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

Mục đích của luận văn là góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận của quản

lý và phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội Đánh giá thực trạng vấn đềnày tại tỉnh Thanh Hoá Trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp hoàn thiệnphân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Thanh Hoá

Để thực hiện mục đích trên luận văn có nhiệm vụ sau:

- Hệ thống hoá và làm rõ thêm cơ sở lý luận về quản lý và phân cấp quản

lý thu, chi bảo hiểm xã hội

- Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý và phân cấp quản lý thu, chi bảohiểm xã hội của tỉnh Thanh Hóa

- Đề xuất giải pháp hoàn thiện phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội

ở tỉnh Thanh Hóa nhằm đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới

4 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu

Đối tợng nghiên cứu của luận văn là phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểmxã hội

Phạm vi nghiên cứu của luận văn là nghiên cứu phân cấp quản lý thu, chibảo hiểm xã hội ở tỉnh Thanh Hoá Về thời gian, luận văn nghiên cứu phâncấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ở Thanh Hoá trong thời kỳ từ năm 1995

đến nay, trong đó, trọng tâm nghiên cứu trong giai đoạn 2003 - 2007 Các sốliệu cập nhật đến năm 2007

5 Cơ sở lý luận và phơng pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu đề tài, ngoài các phơng pháp duy vật biệnchứng, duy vật lịch sử là những phơng pháp đợc sử dụng trong nghiên cứukhoa học nói chung, luận văn còn chú trọng sử dụng các phơng pháp nghiêncứu lý thuyết và tổng kết thực tiễn; phơng pháp phân tích, tổng hợp, diễn dịch,quy nạp; phơng pháp hệ thống, so sánh, điều tra, thống kê trên cơ sở các sốliệu tổng hợp, báo cáo, điều tra về tình hình kinh tế xã hội và hoạt động bảohiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa

6 Những đóng góp mới của luận văn

- Luận văn góp phần hệ thống hoá và làm sáng tỏ thêm những vấn đề lýluận cơ bản về quản lý và phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội

- Làm rõ nội dung phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ở cấp tỉnh

- Đánh giá thực trạng phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ở tỉnhThanh Hoá, chỉ rõ các kết quả, hạn chế và những nguyên nhân chủ yếu củathực trạng đó

- Đề xuất các giải pháp hoàn thiện phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xãhội trong thời gian tới, trong đó, có đề xuất thực hiện phân cấp quản lý thu,chi bảo hiểm xã hội tới cấp xã, phờng, thị trấn ở tỉnh Thanh Hoá

7 Kết cấu của luận văn

Luận văn gồm 95 trang Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệutham khảo và phụ lục Luận văn đợc kết cấu thành 03 chơng, 07 tiết

Chơng 1

những vấn đề cơ bản

về quản lý và phân cấp quản lý bảo hiểm xã hội

1.1 Quản lý bảo hiểm xã hội

1.1.1 Một số khái niệm

* Khái niệm quản lý bảo hiểm xã hội.

Trớc hết nói về khái niệm bảo hiểm xã hội Luật Bảo hiểm xã hội đợcQuốc hội nớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XI thông qua ngày

29/6/2006 đã xác định: "Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của ngời lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do

ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ BHXH" [33, tr.10].

Nh vậy, BHXH là một hình thức bảo vệ ngời lao động trên cơ sở sử dụngnguồn tiền đóng góp của ngời lao động, ngời sử dụng lao động và tài trợ củaNhà nớc để trợ cấp vật chất cho ngời đóng BHXH, trong trờng hợp họ bị giảmhoặc mất thu nhập, hoặc chết theo quy định của pháp luật Do vậy, bảo hiểmxã hội có những đặc trng cơ bản, đó là:

Thứ nhất, BHXH là sự bảo hiểm cho ngời lao động trong và sau quá trình

lao động

Thứ hai, các rủi ro của ngời lao động liên quan đến thu nhập của họ nh

ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, mất việc làm, già yếu,chết Do những rủi ro này mà ngời lao động bị giảm hoặc mất nguồn thu nhập

Họ cần phải có nguồn thu nhập khác bù vào để ổn định cuộc sống Đây là đặctrng cơ bản nhất của BHXH

Thứ ba, ngời lao động muốn đợc quyền hởng trợ cấp BHXH phải có

nghĩa vụ đóng BHXH Ngời sử dụng lao động cũng phải có trách nhiệm đóngBHXH cho ngời lao động mà họ quản lý, thuê mớn, sử dụng Sự đóng góp đógọi là sự đóng góp của các bên tham gia BHXH Nó hình thành nên một quỹtài chính gọi là quỹ BHXH Quỹ này dùng để chi trả các trợ cấp khi có phátsinh các nhu cầu về hởng chế độ bảo hiểm xã hội

Thứ t, các hoạt động về BHXH đợc thực hiện trong khuôn khổ pháp luật.

Các chế độ BHXH cũng do luật định Nhà nớc bảo trợ các hoạt động củaBHXH

BHXH là hình thức bảo hiểm đợc thực hiện ở tất cả các quốc gia vàNhà nớc ở tất cả các quốc gia đều tham gia quản lý BHXH Vậy quản lýBHXH là gì?

Quản lý BHXH có thể đợc định nghĩa theo nhiều cách khác nhau Trêncơ sở vận dụng khái niệm quản lý nói chung vào lĩnh vực BHXH, chúng ta có

thể xác định khái niệm quản lý BHXH nh sau: Quản lý BHXH là sự tác động của cơ quan quản lý tới hoạt động BHXH nhằm thực hiện các mục tiêu xác

định trong từng thời kỳ.

Cơ quan quản lý (chủ thể quản lý) của quản lý BHXH là cơ quan BHXHViệt Nam từ Trung ơng đến địa phơng Theo Nghị định số 19/CP, ngày16/02/1995 của Chính phủ về việc thành lập BHXH Việt Nam, cơ quan quản

lý BHXH ở cấp Trung ơng là BHXH Việt Nam ở địa phơng, cơ quan quản lýBHXH có BHXH tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ơng, BHXH huyện quận,thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh ở cấp xã, phờng, thị trấn không có cơ quanquản lý BHXH mà chỉ có Ban đại diện chi trả do cơ quan quản lý BHXHhuyện, quận, thị xã, thành phố ký hợp đồng uỷ quyền quản lý kinh phí chi trảcác chế độ BHXH cho các đối tợng thụ hởng các chế độ BHXH trên địa bànxã, phờng, thị trấn

Đối tợng quản lý BHXH là hoạt động BHXH, là các đối tợng tham gia vàthụ hởng các chế độ BHXH Đó là những ngời sử dụng lao động và bản thânngời lao động

Mục tiêu quản lý BHXH là nhằm bảo vệ ngời lao động tránh hiểm họacủa công việc, góp phần bảo đảm ổn định và phát triển của cả xã hội

Cơ chế quản lý BHXH là các quy định về tổ chức thu, chi BHXH, quy

định về kiểm tra, kiểm soát việc thực hiện chế độ chính sách BHXH

* Phân biệt một số khái niệm.

Quản lý nhà nớc về BHXH là sự tác động của cơ quan Nhà nớc tới lĩnhvực BHXH nhằm thực hiện các mục tiêu mà Nhà nớc đặt ra trong từng thời kỳnhất định

Quản lý BHXH và quản lý nhà nớc về BHXH đợc phân biệt ở năm điểmsau:

Thứ nhất, khác với chủ thể quản lý BHXH, chủ thể quản lý nhà nớc về

BHXH gồm rất nhiều cơ quan nh Quốc hội, Chính phủ, Bộ Lao động TB&XH,

các bộ và cơ quan ngang bộ liên quan đến lĩnh vực BHXH, UBND cấp tỉnh,huyện Chủ thể quản lý BHXH là cơ quan BHXH ở Trung ơng, BHXH ViệtNam đặt dới sự chỉ đạo trực tiếp của Thủ tớng Chính phủ; sự quản lý nhà nớccủa Bộ Lao động TB&XH và các cơ quan quản lý nhà nớc có liên quan, sựgiám sát của tổ chức công đoàn ở địa phơng, cơ quan quản lý BHXH chịu sựchỉ đạo trực tiếp theo ngành dọc của BHXH Việt Nam và sự quản lý nhà nớccủa UBND các cấp (tỉnh, huyện).

Thứ hai, đối tợng quản lý nhà nớc về BHXH là lĩnh vực BHXH, còn đối

tợng quản lý BHXH là hoạt động BHXH, là những ngời tham gia và thụ hởngchế độ, chính sách BHXH Nh vậy, có thể thấy rằng đối tợng quản lý nhà nớc

về BHXH có phạm vi rộng hơn nhiều so với đối tợng quản lý BHXH Đối tợngquản lý BHXH và cơ quan BHXH cũng thuộc đối tợng quản lý nhà nớc vềBHXH

Thứ ba, mục tiêu quản lý nhà nớc về BHXH là tạo dựng một cơ sở pháp

lý vững chắc, tạo lập sự công bằng, bình đẳng để mọi ngời lao động trong cácthành phần kinh tế thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình khi tham gia quan

hệ BHXH, thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, an toàn xã hội và ổn

định chính trị Mục tiêu quản lý BHXH là xây dựng và hình thành nguồn quỹBHXH ổn định, vững chắc trên cơ sở đóng góp của các bên tham gia BHXH,

đầu t tăng trởng phát triển quỹ BHXH; chi trả kịp thời trợ cấp BHXH cho các

đối tợng thụ hởng BHXH và phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của đấtnớc

Thứ t, cơ chế quản lý nhà nớc về BHXH gồm các luật liên quan tới

BHXH, chiến lợc, kế hoạch, chế độ chính sách BHXH Cơ chế quản lý BHXH

là các quy định về tổ chức thu, chi BHXH, quy định về kiểm tra, kiểm soátviệc thu, chi BHXH

Thứ năm, nội dung quản lý nhà nớc về BHXH gồm bảy nội dung chính:

i) Xây dựng và tổ chức thực hiện chiến lợc, chế độ, chính sách bảo hiểmxã hội;

ii) Ban hành và tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật về bảohiểm xã hội;

iii) Tuyên truyền, phổ biến chế độ, chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội; iv) Thực hiện công tác thống kê, thông tin về bảo hiểm xã hội;

v) Tổ chức bộ máy thực hiện bảo hiểm xã hội; đào tạo bồi dỡng nguồnnhân lực làm công tác bảo hiểm xã hội;

vi) Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo hiểm xã hội; giảiquyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội;

vii) Hợp tác quốc tế về bảo hiểm xã hội [33, tr.13]

ở nớc ta, Chính phủ thống nhất quản lý nhà nớc về BHXH Bộ Lao độngTB&XH chịu trách nhiệm trớc Chính phủ thực hiện quản lý nhà nớc vềBHXH Bộ, cơ quan ngang bộ trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mìnhthực hiện quản lý nhà nớc về BHXH UBND các cấp thực hiện quản lý nhà n-

ớc về BHXH trong phạm vi địa phơng theo phân cấp của Chính phủ

Nội dung quản lý BHXH gồm: Quy định về tổ chức thu, chi BHXH; thựchiện việc tổ chức triển khai thu, chi BHXH; tổ chức kiểm tra, giám sát thu, chiBHXH; tuyên truyền giải thích chế độ, chính sách BHXH Nói cách khác,quản lý BHXH có nội dung chủ yếu là quản lý thu, chi BHXH

Nh vậy, khái niệm quản lý nhà nớc về BHXH là một khái niệm rất rộng,bao trùm lĩnh vực BHXH của một quốc gia Trong khi đó, khái niệm quản lýBHXH có phạm vi hẹp hơn, chỉ giới hạn trong hoạt động thu, chi BHXH đốivới các đối tợng tham gia và thụ hởng chế độ chính sách BHXH

Cùng với việc phân biệt quản lý BHXH và quản lý nhà nớc về BHXH,chúng ta cần phân biệt khái niệm chính sách BHXH và chế độ BHXH

"Chính sách BHXH là những quy định chung của Nhà nớc gồm nhữngchủ trơng, những định hớng lớn về các vấn đề cơ bản của BHXH, nh mục tiêu,

đối tợng, phạm vi và chế độ trợ cấp, các nguồn đóng góp, cách thức tổ chứcthực hiện các chế độ BHXH" [31, tr.44]

Chế độ BHXH là những quy định cụ thể của pháp luật, về tráchnhiệm và quyền lợi của ngời tham gia BHXH, tuỳ theo tính chất, ýnghĩa của chế độ bảo hiểm cụ thể, hiện áp dụng các chế độ bảohiểm sau: chế độ ốm đau; chế độ trợ cấp thai sản; chế độ trợ cấp tainạn lao động và bệnh nghề nghiệp; chế độ hu trí; chế độ tử tuất Cácchế độ trợ cấp nằm trong hệ thống pháp luật BHXH [15, tr 45] Ngoài các chế độ trên, hiện nay ở Việt Nam đang thực hiện một loại chế độtrợ cấp BHXH gần giống nh dạng trợ cấp tàn tật theo quy định tại Công ớc 102của Tổ chức Lao động Quốc tế Đó là chế độ trợ cấp mất sức lao động theo Nghị

định số 236/HĐBT ngày 18/9/1985 của Hội đồng Bộ trởng (nay là Chính phủ)

1.1.2 Nội dung quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội

1.1.2.1 Quy định về thu, chi bảo hiểm xã hội

* Quy định về thu bảo hiểm xã hội

Các đối tợng phải tham gia đóng BHXH bắt buộc bao gồm cả ngời sử

dụng lao động và bản thân ngời lao động

Ngời lao động tham gia BHXH bắt buộc là công dân Việt Nam, baogồm: ngời lao động làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn,hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ ba tháng trở lên; cán bộ, công chức, viênchức theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức; công nhân quốcphòng, công nhân công an làm việc trong các doanh nghiệp thuộc lực lợng vũtrang; sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩquan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật công an nhân dân;ngời làm công tác cơ yếu hởng lơng nh đối với quân đội nhân dân, công annhân dân; hạ sĩ quan, binh sĩ quân đội nhân dân và hạ sĩ quan, chiến sĩ công

an nhân dân phục vụ có thời hạn; ngời lao động làm việc có thời hạn ở nớcngoài mà trớc đó đã đóng BHXH bắt buộc; phu nhân, phu quân trong thời gianhởng chế độ phu nhân, phu quân tại các cơ quan Việt Nam ở nớc ngoài mà tr-

ớc đó đã tham gia BHXH bắt buộc; ngời lao động là xã viên, kể cả cán bộquản lý làm việc và hởng tiền công theo hợp đồng lao động từ đủ ba tháng trởlên trong hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã thành lập, hoạt động theo Luật Hợptác xã

Ngời sử dụng lao động tham gia BHXH bắt buộc bao gồm: cơ quan Nhànớc, đơn vị sự nghiệp của Nhà nớc, cơ sở ngoài công lập hoạt động trong cáclĩnh vực giáo dục đào tạo, văn hoá thể dục thể thao, khoa học công nghệ, môitrờng, xã hội, dân số gia đình, bảo vệ chăm sóc trẻ em và các đơn vị sự nghiệpkhác, đơn vị vũ trang nhân dân, các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị xã hội,

tổ chức xã hội nghề nghiệp, tổ chức xã hội khác; cơ quan, tổ chức, cá nhân nớcngoài, tổ chức quốc tế hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam có sử dụng lao động làngời Việt Nam; doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh cá thể, tổ hợp tác và cánhân có thuê mớn, sử dụng và trả công cho ngời lao động

Việc quản lý đối tợng tham gia BHXH đợc thực hiện thông qua danhsách đăng ký đóng BHXH của các đơn vị sử dụng lao động Ngời lao động đã

đóng BHXH sẽ đợc cơ quan BHXH ghi nhận vào sổ BHXH để quản lý theo

dõi diễn biến quá trình đóng BHXH và xét duyệt, giải quyết các chế độBHXH cho ngời lao động khi có yêu cầu.

Mức đóng BHXH hàng tháng đối với ngời sử dụng lao động bằng 15%

tổng quỹ tiền lơng tháng của những ngời lao động trong đơn vị tham giaBHXH, trong đó: đóng cho cơ quan BHXH là 13%, đợc giữ lại đơn vị 2% đểchi trả hai chế độ ốm đau, thai sản cho ngời lao động trong đơn vị Ngời lao

động đóng 5% tiền lơng, tiền công tháng Riêng đối với hạ sỹ quan, binh sỹquân đội nhân nhân, hạ sỹ quan, chiến sỹ công an nhân nhân phục vụ có thờihạn thì mức đóng BHXH bằng 17% mức tiền lơng tối thiểu do ngời sử dụnglao động đóng

Mức đóng BHXH hàng tháng bằng 16% mức tiền lơng, tiền công tháng

đối với ngời lao động là phu nhân, phu quân hởng lơng từ NSNN Trong đó,ngời lao động đóng 5%, ngời sử dụng lao động đóng 11% Trờng hợp phuquân, phu nhân không phải là cán bộ công chức Nhà nớc nhng đã có quá trìnhtham gia BHXH bắt buộc thì hàng tháng họ đóng 16% mức tiền lơng đã đóngBHXH trớc khi đi nớc ngoài

Tiền đóng BHXH của ngời lao động và quỹ lơng đợc dùng để đóngBHXH của cơ quan, đơn vị đợc xác định trên cơ sở mức lơng của từng ngờilao động ở từng lĩnh vực công tác khác nhau

Tiền lơng tháng của ngời lao động và quỹ tiền lơng của các đơn vị sửdụng lao động để tính đóng BHXH tại các cơ quan hành chính sự nghiệp, lựclợng vũ trang, tổ chức Đảng, đoàn thể, hội quần chúng là tiền lơng theo ngạch,bậc đợc xác định theo các quy định tại Nghị quyết số 730/2004/NQ-UBTVQH11 ngày 30/9/2004 của Uỷ ban Thờng vụ Quốc hội khoá XI; Quyết

định số 128-QĐ/TW ngày 14/12/2004 của Ban Bí th Trung ơng Đảng và Nghị

định số 204/2004/NĐ-CP ngày 14/12/2004 của Chính phủ

Tiền lơng tháng của ngời lao động và quỹ lơng của đơn vị sử dụng lao

động để tính đóng BHXH tại các công ty Nhà nớc, đợc xác định theo thangbảng lơng của Nhà nớc quy định tại Nghị định số 205/2004/NĐ-CP và Nghị

định số 207/2004/NĐ-CP, ngày 14/12/2004 của Chính phủ

Tiền lơng, tiền công tháng đóng BHXH của ngời lao động làm việc trongcác hợp tác xã là mức tiền lơng, tiền công đợc Đại hội xã viên xác định thôngqua và phải đăng ký với cơ quan quản lý nhà nớc về lao động

Tiền lơng, tiền công tháng đóng BHXH của ngời lao động thuộc các hộkinh doanh cá thể, tổ hợp tác và cá nhân do ngời sử dụng lao động quản lý nh-

ng phải đăng ký với cơ quan quản lý nhà nớc về lao động

Tiền lơng, tiền công tháng đóng BHXH của ngời quản lý doanh nghiệp làchủ sở hữu, giám đốc các doanh nghiệp t nhân, chủ tịch hội đồng thành viên,chủ tịch công ty, thành viên hội đồng quản trị, tổng giám đốc, phó tổng giám

đốc, giám đốc, phó giám đốc, kế toán trởng, kiểm soát viên là mức tiền lơng

do điều lệ công ty quy định nhng phải đăng ký với cơ quan quản lý nhà nớc vềlao động

Đối với nguồn thu BHXH, Nhà nớc quản lý tập trung thống nhất theo chế

độ tài chính của Nhà nớc Tất cả mọi đóng góp của từng cá nhân, từng cơquan, đơn vị đều phải chuyển hết về BHXH Việt Nam để hình thành quỹBHXH tập trung Để thực hiện thu nộp BHXH, BHXH tỉnh, huyện có nhiệm

vụ hớng dẫn các đơn vị sử dụng lao động lập danh sách số lao động đăng ký

đóng BHXH, đăng ký quỹ lơng và số tiền đóng BHXH Định kỳ hàng tháng

có trách nhiệm kiểm tra, đối chiếu, xác nhận việc đóng BHXH của từng lao

động trong đơn vị và tiến hành ghi sổ BHXH Thực hiện việc tính lãi nộpchậm nếu đơn vị không đóng BHXH đúng thời gian

Để thu nhận và quản lý số tiền thu nộp BHXH của các cơ quan, đơn vị,cơ quan BHXH tỉnh, huyện đợc mở hai tài khoản Một là, tài khoản chuyênthu tại hệ thống Kho bạc Nhà nớc tỉnh, huyện để giao dịch tiền thu nộp BHXHcủa các đơn vị hành chính sự nghiệp và một số đơn vị doanh nghiệp có mở tàikhoản thanh toán tại Kho bạc tỉnh, huyện Hai là, tài khoản tiền gửi tại Ngânhàng Nông nghiệp &PTNT tỉnh, huyện để thanh toán giao dịch tiền thuBHXH của các doanh nghiệp và các đơn vị khác Vào các ngày 10, 25 hàngtháng và 31/12 hàng năm, BHXH cấp huyện phải chuyển hết số tiền có tronghai tài khoản chuyên thu về tài khoản chuyên thu của BHXH tỉnh Định kỳhàng tháng, vào các ngày 10, 20 và ngày cuối tháng, BHXH tỉnh phải chuyểnhết số tiền có trong hai tài khoản chuyên thu về tài khoản chuyên thu củaBHXH Việt Nam, không đợc sử dụng tiền thu để chi cho bất cứ công việc gì

Do tính chất đặc thù trong tổ chức hoạt động, các cơ quan thuộc lực lợng

vũ trang đóng trên địa bàn tỉnh, huyện nh Quân đội (Ban Chỉ huy Quân sự),Công an sẽ do Bộ Quốc phòng và Bộ Công an thực hiện việc thu nộp BHXHtập trung và chuyển cho cơ quan BHXH Việt Nam Các đơn vị này có trách

nhiệm ghi sổ BHXH về thời gian, mức đóng góp để làm căn cứ giải quyết cácchế độ BHXH cho ngời lao động.

* Quy định về chi bảo hiểm xã hội

Đối tợng chi BHXH có thể là chính bản thân ngời lao động, cũng có thể

là những thân nhân ruột thịt của ngời lao động (bố, mẹ, vợ chồng, con) trựctiếp phải nuôi dỡng Đối tợng có thể đợc hởng trợ cấp một lần hoặc trợ cấphàng tháng nhiều hay ít, tuỳ thuộc mức độ đóng góp (thời gian đóng góp vàtiền lơng làm căn cứ đóng góp), các điều kiện lao động và biến cố rủi ro màngời lao động mắc phải

Về kinh phí chi trả các chế độ BHXH, các đối tợng đã hởng BHXH từ01/01/1995 trở về trớc đợc chi trả chế độ từ nguồn ngân sách nhà nớc Các đối t-ợng thụ hởng BHXH đợc xét duyệt sau ngày 01/01/1995 đợc chi trả chế độ từnguồn quỹ BHXH Cơ quan BHXH quản lý kinh phí và thực hiện chi trả các chế

độ BHXH hàng tháng cho các đối tợng hởng chế độ hu trí, trợ cấp mất sức lao

động, trợ cấp công nhân cao su, trợ cấp tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, trợcấp phục vụ ngời bị tai nạn lao động, trợ cấp tuất, trợ cấp theo Quyết định91/2000/QĐ-TTg, ngày 04/8/2000 của Thủ tớng Chính phủ; thực hiện trả các chế

độ một lần, bao gồm: trợ cấp tuất một lần trong các trờng hợp khi ngời hởng lơng

hu, hởng trợ cấp mất sức lao động, ngời hởng trợ cấp hàng tháng đã nghỉ việcchết; trợ cấp mai táng khi ngời hởng lơng hu, trợ cấp mất sức lao động, trợ cấptheo Quyết định 91/2000/QĐ-TTg, công nhân cao su, tai nạn lao động và bệnhnghề nghiệp hàng tháng chết; thực hiện quản lý kinh phí chi trả các chế độ ốm đau,thai sản, phục hồi sức khoẻ sau khi ốm đau cho ngời lao động đang làm việc tại các

đơn vị sử dụng lao động có tham gia BHXH

Để quản lý, điều hành và kiểm soát chặt chẽ nguồn kinh phí, BHXH tỉnh

đợc mở tài khoản chuyên chi tại Ngân hàng Nông nghiệp &PTNT tỉnh, tiếpnhận kinh phí do BHXH Việt Nam cấp để chi trả cho đối tợng do BHXH tỉnhtrực tiếp quản lý và cấp cho BHXH cấp huyện chi trả cho các đối tợng hởngBHXH do BHXH cấp huyện trực tiếp quản lý BHXH cấp huyện cũng đợc mởtài khoản chuyên chi tại Ngân hàng Nông nghiệp &PTNT cấp huyện để tiếpnhận kinh phí do BHXH tỉnh chuyển về và để chi trả cho đối tợng mà mìnhquản lý

Khoản kinh phí trong tài khoản trên không đợc sử dụng vào bất cứ mục

đích nào khác, ngoài việc chi trả các chế độ BHXH Những quy định này giúpcác đơn vị dự toán cấp trên kiểm tra việc sử dụng nguồn kinh phí trong tàikhoản của đơn vị cấp dới thuận lợi hơn

Để đảm bảo việc sử dụng hiệu quả nguồn quỹ BHXH, chi trả đầy đủ, kịpthời cho các đối tợng thụ hởng chế độ BHXH, đồng thời không gây tồn đọngquỹ quá lớn tại các đơn vị dự toán cấp 2 (BHXH tỉnh) và cấp 3 (BHXH cấphuyện), việc dự toán phải đợc thực hiện tốt, sát với nhu cầu chi cho đối tợng ở

địa phơng

Về phơng thức chi trả các chế độ BHXH, các đơn vị dự toán cấp 2 và cấp

3 lựa chọn các phơng thức chi trả cho phù hợp với đặc điểm cụ thể của từng

địa phơng nhằm đảm bảo đợc nguyên tắc chi trả đúng chế độ, đầy đủ, kịp thời,chính xác và an toàn

Hiện nay, có hai phơng thức chi trả đang đợc áp dụng là chi trả trực tiếp

và chi trả gián tiếp Phơng thức chi trả trực tiếp là việc cán bộ, công chức, viênchức của hệ thống BHXH chi trả trực tiếp cho ngời đợc hởng các chế độBHXH Phơng thức chi trả gián tiếp là việc cơ quan BHXH các cấp uỷ quyềncho các đơn vị sử dụng lao động, các Ban đại diện chi trả phờng, xã, thị trấn(sau đây gọi chung là Ban đại diện chi trả xã, phờng) hoặc hệ thống Ngânhàng cung ứng dịch vụ tài khoản thẻ (ATM) chi trả cho ngời đợc hởng các chế

độ BHXH

1.1.2.2 Tổ chức thực hiện thu, chi bảo hiểm xã hội

Theo quy định hiện hành, Luật Bảo hiểm xã hội đợc Quốc hội thông quaquy định về chế độ, chính sách BHXH; quyền và trách nhiệm của ngời lao

động, của cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia BHXH; tổ chức BHXH; quỹBHXH; thủ tục thực hiện BHXH và quản lý nhà nớc về BHXH BHXH ViệtNam ban hành các mẫu hồ sơ hởng BHXH, giấy chứng nhận hu trí, giấychứng nhận trợ cấp BHXH hàng tháng; ban hành quy định về hồ sơ và quytrình giải quyết các chế độ BHXH; ban hành các quy định quản lý nội bộ; đảmbảo các điều kiện vật chất thiết yếu phục vụ cho hoạt động bộ máy, đồng thờihớng dẫn, chỉ đạo, kiểm tra BHXH cấp dới tổ chức thực hiện

Trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ đợc giao, BHXH tỉnh có tránh nhiệm tổchức hớng dẫn các đơn vị sử dụng lao động tổ chức thực hiện thu, chi BHXHtheo phân cấp quản lý; chỉ đạo, hớng dẫn BHXH cấp huyện tổ chức thu

BHXH và thực hiện các chế độ BHXH cho ngời lao động trên địa bàn, thôngqua việc ban hành các văn bản hớng dẫn cụ thể; ban hành các quy định phâncấp quản lý cho các cơ quan đơn vị trực thuộc; quy định cụ thể, giao tráchnhiệm rõ ràng trong việc quản lý thu, chi BHXH cho các đơn vị trực thuộc;tích cực cải cách thủ tục hành chính; ứng dụng công nghệ tin học trong cáchoạt động nghiệp vụ; phối hợp chặt chẽ với UBND các cấp, các sở, ngành, đơn

vị liên quan để chỉ đạo, kiểm tra việc thực hiện chế độ chính sách BHXH trên

địa bàn tỉnh

BHXH cấp huyện căn cứ vào chức năng nhiệm vụ và hớng dẫn củaBHXH tỉnh, hớng dẫn các đơn vị sử dụng lao động thu nộp BHXH và thựchiện các chế độ chính sách cho ngời lao động trên địa bàn; phối hợp chặt chẽvới UBND xã, phờng để thu BHXH của cán bộ chuyên trách và công chức cấpxã; chỉ đạo, kiểm tra các Ban đại diện chi trả xã, phờng trong việc cấp phát l-

ơng hu và trợ cấp BHXH cho các đối tợng trên địa bàn xã, phờng

Để đảm bảo chế độ, chính sách BHXH đợc thực hiện theo quy định củapháp luật, BHXH Việt Nam, BHXH tỉnh, huyện có trách nhiệm tuyên truyềnchế độ, chính sách BHXH nhằm nâng cao nhận thức của chủ sử dụng lao động

và ngời lao động về quyền lợi và trách nhiệm của mình về BHXH

Hiện nay, Báo BHXH, Tạp chí BHXH là cơ quan ngôn luận của BHXH ViệtNam, là phơng tiện thực hiện công tác thông tin, tuyên truyền về chính sáchBHXH, đa chính sách BHXH của Đảng, Nhà nớc đi vào thực tế cuộc sống

1.1.2.3 Kiểm tra, kiểm soát thu, chi bảo hiểm xã hội

Kiểm tra, kiểm soát thu, chi BHXH là một trong những nội dung quantrọng của quản lý BHXH Kiểm tra, kiểm soát trong quản lý BHXH gồm:thanh tra, kiểm tra của các cơ quan chức năng nh Thanh tra Nhà nớc, Kiểmtoán Nhà nớc, Thanh tra lao động, kiểm tra của tổ chức Đảng, tổ chức công

đoàn, hoạt động kiểm tra giám sát của các Đoàn Đại biểu quốc hội, Hội đồngnhân dân các cấp, kiểm tra của cơ quan BHXH và kiểm tra liên ngành

Đối tợng kiểm tra, kiểm soát bao gồm việc trích nộp BHXH của các đơn

vị sử dụng lao động, hồ sơ tài liệu liên quan đến quá trình đóng và thụ hởngBHXH của ngời lao động; việc chi trả các chế độ BHXH tại các xã, phờng củacác Ban đại diện chi trả các xã, phờng; việc quản lý và các hoạt động nghiệp vụtrong nội bộ ngành BHXH (BHXH cấp trên kiểm tra BHXH cấp dới)

Hàng năm, BHXH tỉnh thực hiện các cuộc kiểm tra tại BHXH cấp huyện

và các đơn vị sử dụng lao động, các Ban đại diện chi trả xã, phờng trong việcthực hiện các quyền và trách nhiệm của cơ quan BHXH cấp dới Quyền vàtrách nhiệm của đơn vị sử dụng lao động; quyền và trách nhiệm của ngời lao

động trong quá trình tham gia và hởng BHXH theo quy định của pháp luật.Quyền của ngời lao động khi tham gia BHXH là đợc cấp sổ BHXH; đ-

ợc nhận lơng hu và trợ cấp BHXH đầy đủ, kịp thời khi có yêu cầu; đợc yêucầu ngời sử dụng lao động và tổ chức BHXH cung cấp thông tin về BHXHtheo quy định của Luật BHXH; thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo vềBHXH Đồng thời, ngời lao động phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm củamình khi tham gia BHXH: đóng BHXH đầy đủ, kịp thời; thực hiện nghiêmtúc quy định về việc lập hồ sơ BHXH và bảo quản sổ BHXH theo đúng quy

định

Quyền của ngời sử dụng lao động là từ chối thực hiện những yêu cầukhông đúng quy định của pháp luật về BHXH và có quyền khiếu nại, tố cáo vềBHXH Mặt khác, đơn vị sử dụng lao động phải thực hiện đầy đủ tráchnhiệm của mình là đóng BHXH cho ngời lao động theo quy định của Luật

BHXH; bảo quản sổ BHXH của ngời lao động trong thời gian ngời lao động

làm việc; lập hồ sơ để ngời lao động đợc cấp sổ, đóng và hởng BHXH; trả trợcấp BHXH cho ngời lao động; cung cấp tài liệu, thông tin liên quan theo yêucầu của cơ quan Nhà nớc có thẩm quyền [ 33, tr.17-18]

Việc xử lý vi phạm pháp luật về BHXH trớc đây đợc thực hiện căn cứ vàoNghị định 113/2004/NĐ-CP và hiện nay thực hiện theo Nghị định135/2007/NĐ-CP, ngày16/8/2007 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạmhành chính trong lĩnh vực BHXH Các hành vi vi phạm pháp luật về BHXHcủa chủ sử dụng lao động đợc quy định trong Nghị định này đó là hành vikhông đóng BHXH cho toàn bộ số ngời lao động thuộc diện tham gia BHXHbắt buộc; đóng BHXH không đủ số ngời thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc;

đóng BHXH không đúng thời gian quy định; đóng BHXH không đúng mứcquy định; xác nhận không đúng thời gian và mức đóng BHXH cho ngời lao

động Hành vi xác nhận, lập danh sách không đúng thực tế để ngời lao độnghởng chế độ trợ cấp ốm đau, thai sản; không lập hồ sơ hoặc không làm thủ tục

để ngời lao động hởng BHXH trong thời hạn 30 ngày; không trả trợ cấpBHXH cho ngời lao động; không nộp hồ sơ để cơ quan BHXH cấp sổ BHXH

cho ngời lao động; không bảo quản tốt sổ BHXH của ngời lao động dẫn đến

sổ mất mát, h hỏng, sữa chữa, tẩy xoá; không cung cấp thông tin hoặc báo cáosai về BHXH cho các cơ quan nhà nớc có thẩm quyền khi có yêu cầu

Các hành vi vi phạm pháp luật về BHXH của ngời lao động là không

đóng, chậm đóng BHXH bắt buộc hoặc thoả thuận với chủ sử dụng lao độngkhông nộp BHXH bắt buộc; kê khai không đúng sự thật hoặc sửa chữa, tẩyxoá trong tài liệu hồ sơ liên quan đến việc hởng BHXH; không cung cấp thôngtin hoặc cung cấp thông tin sai lệch cho chủ sử dụng lao động và các cơ quanNhà nớc có thẩm quyền; làm giả hồ sơ để hởng BHXH

1.1.2.4 Tổ chức bộ máy quản lý bảo hiểm xã hội

Để triển khai thực hiện chính sách BHXH theo Điều lệ BHXH, ngày16/2/1995, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 19/CP thành lập BHXH ViệtNam trên cơ sở thống nhất các tổ chức BHXH ở Trung ơng và địa phơng dongành Lao động-Thơng binh & Xã hội và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam

đang quản lý

Thực hiện Quyết định số 20/2002/QĐ-TTg, ngày 24/01/2002 của Thủ ớng Chính phủ về việc chuyển Bảo hiểm y tế Việt Nam về BHXH Việt Nam,ngày 06/12/2002, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 100/2002/NĐ-CP quy

t-định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của BHXH Việt Nam.Chính phủ thành lập Hội đồng quản lý BHXH Việt Nam bao gồm đạidiện của Bộ Lao động-TBXH, Bộ Tài chính, Tổng Liên đoàn Lao động ViệtNam, Bộ Y tế, Phòng Thơng mại công nghiệp Việt Nam, Liên minh Hợp tácxã Việt Nam và BHXH Việt Nam để giúp Thủ tớng Chính phủ quản lý, chỉ

đạo giám sát hoạt động của tổ chức BHXH

Hội đồng quản lý Bảo hiểm xã hội Việt Nam có nhiệm vụ nh sau

- Thẩm định kế hoạch hoạt động hàng năm, giám sát, kiểm tra thực hiện

kế hoạch của tổ chức BHXH

- Quyết định hình thức đầu t quỹ BHXH theo đề nghị của tổ chức BHXH

- Kiến nghị với cơ quan Nhà nớc có thẩm quyền xây dựng, bổ sung chế

độ, chính sách, pháp luật về BHXH, chiến lợc phát triển của ngành, kiện toàn

hệ thống tổ chức của BHXH, cơ chế quản lý và sử dụng quỹ BHXH

- Đề nghị Thủ tớng Chính phủ bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức cácchức danh lãnh đạo của tổ chức BHXH [33, tr.66]

Bảo hiểm xã hội Việt Nam, là đơn vị sự nghiệp thuộc Chính phủ có chứcnăng thực hiện các chế độ chính sách BHXH và quản lý sử dụng các quỹBHXH theo quy định của pháp luật BHXH Việt Nam đợc tổ chức và quản lýtheo hệ thống dọc, tập trung, thống nhất từ Trung ơng đến địa phơng ở Trung

ơng là BHXH Việt Nam; ở tỉnh, thành phố là BHXH tỉnh, thành phố; ở huyện,thị xã, thành phố là BHXH huyện, thị xã, thành phố

Nhiệm vụ và quyền hạn của Bảo hiểm xã hội Việt Nam nh sau

- Xây dựng trình Thủ tớng Chính phủ phê duyệt chiến lợc phát triểnngành BHXH và kế hoạch năm năm về thực hiện chính sách BHXH; đề án bảotồn và tăng trởng quỹ BHXH

- Chỉ đạo và tổ chức thực hiện chính sách BHXH; thu các khoản đóngBHXH bắt buộc và tự nguyện; chi các khoản trợ cấp về BHXH cho đối tợngtham gia BHXH đầy đủ, thuận tiện, đúng thời hạn theo quy định

- Cấp các loại sổ, thẻ BHXH

- Quản lý quỹ BHXH theo nguyên tắc tập trung, thống nhất theo chế độtài chính của Nhà nớc, hạch toán độc lập và đợc Nhà nớc bảo hộ

- Kiến nghị với Chính phủ, Thủ tớng Chính phủ và các cơ quan nhà nớc

có liên quan về sửa đổi, bổ sung chính sách BHXH, cơ chế quản lý quỹ, cơchế tài chính và tổ chức thực hiện sau khi đợc phê duyệt

- Ban hành các văn bản hớng dẫn thực hiện việc giải quyết chế độ BHXH

và nghiệp vụ thu, chi BHXH theo thẩm quyền

- Kiểm tra việc thu chi BHXH đối với các cơ quan đơn vị, kiến nghị vớicơ quan Nhà nớc có thẩm quyền và cơ quan quản lý cấp trên của đơn vị sửdụng lao động để xử lý những hành vi vi phạm pháp luật về BHXH

- Từ chối việc chi trả các chế độ BHXH khi đối tợng tham gia BHXHkhông đủ điều kiện hởng hoặc khi không có căn cứ pháp lý về các hành vi giảmạo, khai man hồ sơ để hởng BHXH

- Bồi thờng mọi khoản thu, chi sai quy định của pháp luật về chế độBHXH cho đối tợng tham gia BHXH

- Giải quyết khiếu nại tố cáo của tổ chức và cá nhân về việc thực hiệnchính sách BHXH

- Lu trữ hồ sơ đối tợng tham gia và hởng BHXH

- Tổ chức nghiên cứu ứng dụng khoa học; ứng dụng công nghệ thông tintrong quản lý, điều hành hoạt động BHXH

- Tổ chức đào tạo, bồi dỡng chuyên môn nghiệp vụ và thực hiện công táctuyên truyền, phổ biến chính sách về BHXH.

- Thực hiện hợp tác quốc tế về BHXH

- Chủ trì, phối hợp với các cơ quan Nhà nớc có liên quan, các tổ chứcchính trị xã hội ở Trung ơng và địa phơng, các bên tham gia BHXH để giảiquyết các vấn đề có liên quan đến việc thực hiện chế độ chính sách BHXH

- Quản lý công chức viên chức, tài chính, tài sản và thực hiện chế độ báo cáovới Chính phủ, Thủ tớng Chính phủ và các cơ quan Nhà nớc có thẩm quyền

- Nhiệm vụ, quyền hạn của Bảo hiểm xã hội tỉnh nh sau

+ Tổ chức xét duyệt hồ sơ, giải quyết chính sách chế độ BHXH, cấp cácloại sổ, thẻ BHXH

+Tổ chức thực hiện các khoản đóng góp BHXH bắt buộc và tự nguyện.+Tổ chức quản lý và phát triển đối tợng tham gia BHXH

+ Tổ chức quản lý, lu giữ hồ sơ các đối tợng hởng BHXH

+ Tổ chức thực hiện chi trả các chế độ BHXH cho các đối tợng đúng quy

định

+ Thực hiện quản lý, sử dụng các nguồn kinh phí, chế độ kế toán thống

kê theo quy định của Nhà nớc và BHXH Việt Nam

+ Kiểm tra thực hiện chế độ thu, chi BHXH đối với các tổ chức sử dụnglao động, cá nhân Kiến nghị cơ quan quản lý nhà nớc cấp trên, cơ quan phápluật để xử lý những hành vi vi phạm pháp luật về BHXH

+ Giải quyết khiếu nại tố cáo của tổ chức và cá nhân theo thẩm quyền.+ Tổ chức bồi dỡng về chuyên môn nghiệp vụ BHXH trên địa bàn

+ Tổ chức thông tin, tuyên truyền về BHXH

+ Tổ chức ứng dụng khoa học; ứng dụng công nghệ thông tin trong quản

lý, điều hành hoạt động

+ Quản lý tổ chức, biên chế, cán bộ, công chức, viên chức tài chính và tàisản thuộc BHXH tỉnh theo phân cấp quản lý của BHXH Việt Nam

- Nhiệm vụ, quyền hạn của Bảo hiểm xã hội huyện, thị xã, thành phố nh sau

+ Xây dựng chơng trình kế hoạch công tác năm trình Giám đốc BHXHtỉnh phê duyệt và tổ chức thực hiện

+ Hớng dẫn đơn vị sử dụng lao động lập danh sách tham gia BHXH; đôn

đốc, theo dõi việc thu nộp BHXH của các đơn vị trên địa bàn huyện hoặc trựctiếp thu theo phân cấp của BHXH tỉnh

+ Tiếp nhận kinh phí, danh sách và tổ chức chi trả cho các đối tợng thụ hởngcác chế độ BHXH do BHXH chuyển đến theo phân cấp Theo dõi việc thay đổi địachỉ danh sách tăng giảm đối tợng hởng chế độ trong quá trình chi trả

+ Tiếp nhận đơn th khiếu nại, tố cáo về BHXH để giải quyết theo thẩmquyền hoặc báo cáo BHXH tỉnh xem xét giải quyết

+ Tổ chức ký kết hợp đồng trách nhiệm và quản lý mạng lới chi trảBHXH ở xã, phờng

+ Thực hiện công tác tuyên truyền về BHXH

+ Quản lý công chức viên chức, tài chính và tài sản theo quy định phâncấp của BHXH tỉnh

1.2 Phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội

1.2.1 Khái niệm phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội

Có thể nói, phân cấp quản lý hiện đang đợc áp dụng khá phổ biến trongcác hệ thống quản lý lớn, nhỏ ở nhiều ngành, lĩnh vực và ở nhiều quốc gia.Khi đề cập tới phân cấp quản lý của cơ quan Nhà nớc ở phạm vi quốc gia, cáctác giả cuốn" Xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trờng định hớng xãhội chủ nghĩa ở Việt Nam" đã đa ra khái niệm phân cấp quản lý nh sau:

Phân cấp quản lý là việc tái cơ cấu hay tổ chức lại thẩm quyền

để tạo ra một hệ thống cùng chịu trách nhiệm giữa các cơ quan Nhà

n-ớc ở cấp Trung ơng và các cấp địa phơng, qua đó, tăng cờng chất lợng

và hiệu quả toàn diện của hệ thống quản lý, nâng cao thẩm quyền vànăng lực của các cấp chính quyền địa phơng [1, tr.29]

Tuy nhiên, nếu xem xét phân cấp quản lý nói chung, chúng ta có thể hiểurằng phân cấp là việc tái cơ cấu hay tổ chức lại thẩm quyền để tạo ra một hệthống cùng chịu trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý các cấp, nhằm nâng caohiệu quả quản lý

Chúng tôi nhất trí với các tác giả trên về khái niệm phân cấp quản lý.Vận dụng khái niệm này vào quản lý thu, chi BHXH, chúng ta có thể xác định

phân cấp quản lý thu, chi BHXH là việc tái cơ cấu hay tổ chức lại thẩm quyền để tạo ra một hệ thống cùng chịu trách nhiệm giữa các cơ quan

quản lý BHXH các cấp (Trung ơng, tỉnh/thành phố, huyện/quận/thị xã) nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thu, chi BHXH.

Thực chất của phân cấp quản lý thu, chi BHXH là việc chia sẻ quyền lựccủa cấp trên cho cấp dới, là việc phân định phạm vi trách nhiệm, quyền hạncủa cơ quan quản lý BHXH các cấp Phân cấp quản lý nói chung và phân cấpquản lý thu, chi BHXH nói riêng chính là sự vận dụng nguyên tắc tập trungtrong quản lý Phân cấp quản lý thu, chi BHXH là phơng thức đảm bảo sựtham gia đông đảo của các thành viên, của cộng đồng vào quá trình ra quyết

định quản lý Việc cho phép các thành viên, các chủ thể quản lý ở cấp dới tựgiải quyết những nhu cầu có tính u tiên của mình sẽ nâng cao hiệu quả quản

lý, hình thành đợc bộ máy quản lý cởi mở, thân thiện và gần dân hơn Phâncấp quản lý cho phép phá vỡ tính cứng nhắc của sự tập trung quyền lực, đảmbảo sự linh hoạt, mềm dẻo, sát thực tiễn của các quyết định quản lý, theo đó,các chế độ, chính sách BHXH của Nhà nớc đợc thực hiện có hiệu quả hơn.Phân cấp quản lý thu, chi BHXH đợc xem xét ở nhiều góc độ khác nhau.Nếu căn cứ vào các khâu của chu trình quản lý có thể có phân cấp quản

lý trong lập kế hoạch, thu, chi BHXH, phân cấp trong tổ chức thực hiện thu,chi BHXH, phân cấp trong kiểm tra, kiểm soát hoạt động thu, chi BHXH.Phân cấp quản lý thu, chi BHXH cũng có thể đợc thực hiện ở hai giai

đoạn của hoạt động BHXH đó là phân cấp quản lý thu BHXH và phân cấpquản lý chi BHXH

Nếu xét về tầm quản lý, có thể có phân cấp quản lý thu, chi BHXH ở cấpTrung ơng và địa phơng (phân định thẩm quyền quản lý giữa BHXH Việt Nam

và BHXH ở địa phơng)

Phân cấp quản lý thu, chi BHXH còn có thể đợc thể hiện ở phân cấp vềphạm vi thẩm quyền ra quyết định quản lý thu, chi BHXH, phân cấp về tổchức bộ máy, biên chế, phân cấp về kiểm tra xử lý các vấn đề nảy sinh trongquá trình quản lý thu, chi BHXH Cách tiếp cận về phân cấp quản lý thu chiBHXH này sẽ đợc sử dụng trong đề tài

1.2.2 Nguyên tắc phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội

Phân cấp quản lý thu, chi BHXH đợc thực hiện theo các nguyên tắc sau

đây:

Một là, nguyên tắc hiệu quả.

Nguyên tắc này đòi hỏi việc nào, cấp nào sát thực tế hơn, giải quyết kịpthời và phục vụ tốt hơn các yêu cầu của tổ chức và đối tợng quản lý thì giao cho

cấp đó quản lý, thực hiện Cấp trên chỉ quản lý những việc mà cấp dới khôngquản lý đợc, không thực hiện đợc hoặc quản lý, thực hiện không hiệu quả.

ở cấp quản lý càng cao, phạm vi mà chủ thể quản lý bao quát càng rộng,

đối tợng càng xa chủ thể quản lý những quyết định/tác động của chủ thể quản

lý càng khó chính xác, dễ bị quan liêu, không kịp thời

Việc phân cấp quản lý cho cấp dới không chỉ khắc phục đợc những hạnchế trên mà còn giảm bớt áp lực công việc cho chủ thể quản lý cấp trên, bảo

đảm các mục tiêu đợc thực hiện một cách tốt nhất

Hai là, nguyên tắc hài hoà trong phân cấp quản lý.

Nguyên tắc này đòi hỏi các nội dung phân cấp quản lý phải phù hợpvới nhau, không mâu thuẫn chồng chéo nhau Phân cấp quản lý lập kếhoạch thu, chi BHXH phải phù hợp với phân cấp tổ chức thực hiện và phùhợp với phân cấp kiểm tra, kiểm soát quản lý thu, chi BHXH Phân cấpquản lý thu, chi BHXH phải phù hợp với phân cấp quản lý tổ chức bộ máyquản lý BHXH Tổ chức quản lý BHXH đợc tổ chức thành một hệ thốnggồm nhiều cấp, mỗi cấp có nhiệm vụ quyền hạn nhất định Nguồn quỹBHXH là nguồn tài chính đợc hình thành chủ yếu từ sự đóng góp của ngờilao động và chủ sử dụng lao động để đảm bảo thực hiện các chế độ chínhsách BHXH theo quy định của pháp luật nên cũng phải đợc tổ chức cho phùhợp với cơ cấu tổ chức của chủ thể quản lý, sử dụng Bên cạnh đó, việcphân cấp quản lý thu, chi BHXH cũng cần chú ý tới quan hệ giữa quản lýtheo ngành và quản lý nhà nớc của UBND các cấp, đảm bảo sự phối hợp nhịpnhàng trong việc tổ chức thực hiện

Ba là, nguyên tắc đảm bảo quản lý tập trung thống nhất nguồn quỹ

BHXH ở cấp Trung ơng đồng thời bảo đảm tính độc lập tơng đối của cấp địaphơng (tỉnh, huyện) trong quản lý thu, chi BHXH

Đây thực chất là một hình thái của nguyên tắc tập trung dân chủ trongphân cấp quản lý thu, chi BHXH Cơ sở của nguyên tắc này xuất phát từ vị tríquan trọng của cấp Trung ơng trong việc quản lý, điều hành, đầu t tăng trởng,

đảm bảo an toàn quỹ và đảm bảo nguồn chi BHXH cho các đối tợng trên toànquốc Việc tạo cho cấp tỉnh, huyện có sự độc lập tơng đối là rất cần thiết nhằmphát huy tính chủ động sáng tạo của các địa phơng trong việc khai thác, pháttriển đối tợng, nguồn thu và thực hiện kịp thời chế độ chính sách BHXH, gắntrực tiếp với quyền lợi của ngời lao động Mức độ độc lập của cấp tỉnh, huyện

còn đợc thể hiện ở chỗ đợc giao cho những quyền hạn nhất định trong việcxây dựng các biện pháp quản lý, điều hành hoạt động thu, chi BHXH của cấpmình, chỉ chịu sự ràng buộc vào cấp trên ở những vấn đề có tính nguyên tắc,quy định, định hớng lớn để không ảnh hởng mục tiêu chung Cần tránh sự canthiệp quá sâu của cấp trên vào các hoạt động, điều hành của cấp dới.

Bốn là, nguyên tắc rõ ràng, minh bạch trong phân cấp quản lý thu, chi BHXH.

Nguyên tắc này đòi hỏi phải phân định cụ thể việc khai thác mở rộng đốitợng quản lý nguồn thu BHXH và thực hiện nhiệm vụ chi BHXH của từngcấp; làm rõ nguồn thu BHXH và chi BHXH nào thuộc thẩm quyền quản lýtoàn diện của cấp Trung ơng, nguồn thu và nhiệm vụ chi nào giao cho cấp ở

địa phơng quản lý và tổ chức thực hiện Từ đó làm rõ thẩm quyền, trách nhiệmcủa từng cấp, tạo điều kiện để các cấp chủ động thực hiện nhiệm vụ trên địabàn, hạn chế tình trạng trông chờ, ỷ lại cấp trên

Việc phân cấp không rõ ràng sẽ dẫn đến trùng lắp, chồng chéo trong thựchiện nhiệm vụ thu chi BHXH, gây thất thoát, lãng phí

Năm là, nguyên tắc công bằng.

Phân cấp quản lý BHXH phải tuân thủ nguyên tắc công bằng, hạn chế

đến mức thấp nhất sự chênh lệch về mức hởng thụ của cán bộ, công chức vànhững ngời làm công tác chi trả ở các Ban đại diện chi trả xã, phờng giữa cácvùng của lãnh thổ bởi lẽ có những địa phơng, vùng có điều kiện kinh tế xã hộiphát triển thì khả năng khai thác nguồn thu sẽ lớn Ngợc lại ở những vùng, địaphơng còn nhiều khó khăn thì việc khai thác nguồn thu sẽ rất kém Hoặc ởnhững địa phơng có số đối tợng hởng BHXH lớn, kinh phí chi trả nhiều thì mức

lệ phí chi trả sẽ lớn, ngợc lại những địa phơng có đối tợng ít thì mức lệ phí chi trảthấp Do vậy không thể có cách xử sự đơn giản, áp dụng nh nhau cho tất cả các

địa phơng để tránh sự mất công bằng trong hởng thụ

1.2.3 Nội dung phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ở địa phơng

1.2.3.1 Phân cấp về thẩm quyền quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội

* Phân cấp về thẩm quyền quản lý thu bảo hiểm xã hội

Quyết định 902/QĐ-BHXH ngày 22/6/2007 của Tổng giám đốc BHXHViệt Nam về việc ban hành quy định quản lý thu theo Luật BHXH đã xác địnhphân cấp về thẩm quyền quản lý thu BHXH cho BHXH tỉnh, huyện

Theo quy định này, BHXH tỉnh có thẩm quyền trong việc xây dựng quản

lý cơ sở dữ liệu liên quan đến ngời lao động tham gia BHXH trên địa bàn; xây

dựng kế hoạch thu báo cáo BHXH Việt Nam trớc ngày 15/11 hàng năm vàthực hiện phân bổ dự toán thu BHXH cho BHXH cấp huyện sau khi đợcBHXH Việt Nam giao dự toán; hớng dẫn, kiểm tra tình hình thực hiện côngtác thu, cấp sổ, thẻ theo phân cấp quản lý và quyết toán số tiền thu BHXH đốivới BHXH cấp huyện theo định kỳ quý, 6 tháng, năm và quyết toán với BHXHViệt Nam; quản lý tiền thu theo chế độ tài chính hiện hành; hàng quý, có tráchnhiệm quyết toán số tiền 2% của đơn vị sử dụng lao động do BHXH tỉnh trựctiếp quản lý thu đợc giữ lại; thực hiện việc tính lãi đối với các đơn vị, cá nhânnộp chậm; thực hiện công tác tuyên truyền để nâng cao nhận thức cho cánhân, tập thể, đơn vị về BHXH

Đối với cấp huyện, BHXH huyện có thẩm quyền trong lập kế hoạch thunộp BHXH trên địa bàn báo cáo BHXH tỉnh trớc ngày 05/11 hàng năm; tổchức, hớng dẫn, thực hiện thu nộp và mở rộng đối tợng tham gia BHXH chocác đơn vị, tổ chức, cá nhân trên địa bàn huyện; quản lý tiền thu theo chế độtài chính hiện hành; thực hiện việc tính lãi đối với các đơn vị, cá nhân nộpchậm; hàng quý, có trách nhiệm quyết toán số tiền 2% của đơn vị sử dụng lao

động do BHXH huyện trực tiếp quản lý thu đợc giữ lại; hớng dẫn các cá nhân,

đơn vị, tổ chức thực hiện ghi tờ khai cấp sổ BHXH và thực hiện ghi chép theodõi quá trình đóng BHXH của các cá nhân, đơn vị; thực hiện công tác tuyêntruyền để nâng cao nhận thức cho cá nhân, tập thể, đơn vị về BHXH

* Phân cấp về thẩm quyền quản lý chi bảo hiểm xã hội.

Quyết định 845/QĐ-BHXH ngày 18/6/2007 của Tổng giám đốc BHXHViệt Nam về việc ban hành Quy định quản lý, chi trả các chế độ BHXH, thẩmquyền của BHXH tỉnh, huyện trong quản lý chi BHXH đợc quy định rất cụ thể.BHXH tỉnh có trách nhiệm lập dự toán chi BHXH hàng năm báo cáoBHXH Việt Nam và thực hiện hớng dẫn, phân bổ dự toán chi BHXH choBHXH cấp huyện sau khi đợc BHXH Việt Nam phê duyệt; cấp phát kinh phí

và lập danh sách chi trả cho các đối tợng để BHXH cấp huyện tổ chức chi trả,

đồng thời định kỳ xét duyệt quyết toán chi cho BHXH cấp huyện; trực tiếp chitrả, quyết toán chi chế độ ốm đau, thai sản, dỡng sức phục hồi sức khoẻ chocác đơn vị sử dụng lao động do BHXH tỉnh trực tiếp quản lý thu; thực hiệnnghiêm túc chế độ kế toán, báo cáo thống kê, lu trữ chứng từ đúng quy định,

đảm bảo chi trả đầy đủ, kịp thời cho ngời lao động; tạm dừng chi trả chế độkhi đối tợng xuất cảnh trái phép, bị toà án tuyên bố mất tích hoặc đang chấp

hành phạt tù nhng không đợc hởng án treo; thu hồi số tiền đối tợng hởng saikhi có kết luận của cơ quan Nhà nớc có thẩm quyền.

BHXH cấp huyện có trách nhiệm lập dự toán chi BHXH cho các đối tợnghởng BHXH trên địa bàn huyện báo cáo BHXH tỉnh; tổ chức xét duyệt chi trảchế độ ốm đau, thai sản, dỡng sức phục hồi sức khoẻ cho các đơn vị trực tiếpquản lý thu theo phân cấp; thực hiện chi trả trực tiếp hoặc ký kết hợp đồng chitrả với Ban đại diện chi trả xã, phờng để tổ chức chi trả cho các đối tợng thụ h-ởng và thực hiện quyết toán chi BHXH cho các đối tợng hởng BHXH trên địabàn; tạm dừng chi trả chế độ khi đối tợng xuất cảnh trái phép, bị toà án tuyên

bố mất tích hoặc đang chấp hành phạt tù nhng không đợc hởng án treo; thuhồi số tiền đối tợng hởng sai khi có kết luận của cơ quan Nhà nớc có thẩmquyền; thực hiện nghiêm túc việc ghi chép sổ sách kế toán và báo cáo tàichính với BHXH tỉnh theo quy định

Ban đại diện chi trả xã, phờng đợc uỷ quyền quản lý chi BHXH có tráchnhiệm nhận tiền mặt do BHXH huyện cấp ứng từ Ngân hàng Nông nghiệp &PTNT cấp huyện, vận chuyển về các điểm chi trả để cấp phát cho các đối tợngthụ hởng trên địa bàn xã, phờng; chi trả cho đối tợng thụ hởng theo danh sáchchi trả do BHXH tỉnh lập; thực hiện việc báo cáo tăng, giảm và thu hồi nhữngkhoản đã chi sai chế độ cho các đối tợng thụ hởng; thực hiện báo cáo quyếttoán kinh phí với BHXH huyện

1.2.3.2 Phân cấp về kiểm tra, kiểm soát thu, chi bảo hiểm xã hội

Quyết định số 3592/QĐ-BHXH, ngày 27/12/2006 và Quyết định số3591/QĐ-BHXH, ngày 27/12/2006 của Tổng giám đốc BHXH Việt Nam vềviệc ban hành Quy định công tác kiểm tra và giải quyết khiếu nại tố cáo củaBHXH Việt Nam đã xác định Công tác kiểm tra, kiểm soát nhằm giúp Tổnggiám đốc BHXH Việt Nam trong việc quản lý thực hiện chế độ chính sách,quản lỹ quỹ BHXH theo quy định của pháp luật BHXH tỉnh có nhiệm vụkiểm tra và phối hợp với các tổ chức thanh tra, kiểm tra khác để kiểm tra cáchoạt động về BHXH trong phạm vi quyền hạn đợc giao

Theo quy định này, việc phân cấp công tác kiểm tra và giải quyết khiếunại, tố cáo đợc quy định nh sau:

BHXH tỉnh có thẩm quyền kiểm tra việc thực hiện thu, chi BHXH củaBHXH cấp huyện; kiểm tra các tổ chức, cá nhân, đơn vị tham gia và thụ hởng

các chế độ BHXH trong phạm vi tỉnh Giám đốc BHXH tỉnh là ngời có thẩmquyền ra quyết định kiểm tra, quyết định xử lý sau kiểm tra.

Giám đốc BHXH tỉnh có thẩm quyền giải quyết tố cáo hành vi vi phạmpháp luật, hành vi vi phạm quy định về nhiệm vụ, công vụ của ngời bị tố cáothuộc thẩm quyền quản lý của BHXH tỉnh; có thẩm quyền giải quyết khiếunại lần đầu đối với quyết định, hành vi về BHXH của mình và của cán bộ,công chức do mình quản lý trực tiếp và giải quyết những khiếu nại mà Giám

đốc BHXH huyện đã giải quyết nhng còn khiếu nại

Trởng phòng kiểm tra của BHXH tỉnh có trách nhiệm phối hợp với cácban, phòng nghiệp vụ để xây dựng chơng trình công tác kiểm tra hàng năm;trình ngời có thẩm quyền ra quyết định kiểm tra; tổ chức thực hiện kiểm tra;

đôn đốc, theo dõi việc kiểm tra nội bộ, việc tự kiểm tra tại các đơn vị sử dụnglao động, việc thực hiện xử lý sau kiểm tra, kiến nghị việc phúc tra khi thấycần thiết

BHXH cấp huyện có thẩm quyền giải quyết các khiếu nại lần đầu đối vớiquyết định, hành vi về BHXH của mình, của cán bộ, công chức do mình quản

lý trực tiếp Trờng hợp không thuộc thẩm quyền thì hớng dẫn ngời khiếu nạigửi đơn khiếu nại lần đầu đến BHXH tỉnh

Nh vậy, theo quy định, BHXH cấp huyện cha đợc giao thẩm quyền kiểmtra việc thực hiện thu, chi BHXH của các tổ chức, cá nhân, đơn vị tham gia vàthụ hởng chế độ chính sách BHXH, đại diện chi trả xã, phờng; cha đợc giaothẩm quyền giải quyết đơn th tố cáo

1.2.3.3 Phân cấp về quản lý bộ máy tổ chức và cán bộ bảo hiểm xã hội

Quyết định số 1620/2002/QĐ-BHXH-TCCB ngày 17/12/2002 của Tổnggiám đốc BHXH Việt Nam đã quy định, đứng đầu cơ quan BHXH tỉnh làGiám đốc BHXH tỉnh Giám đốc quản lý điều hành theo chế độ thủ trởng,giúp việc Giám đốc có các Phó giám đốc Ban Giám đốc BHXH tỉnh trực tiếpquản lý điều hành các trởng phòng chức năng Các trởng phòng chức năng cócác phó trởng phòng giúp việc Họ là những ngời quản lý trực tiếp các nhânviên, cán bộ, công chức thuộc mỗi phòng chức năng thực hiện các nhiệm vụ đ-

ợc giao theo từng lĩnh vực chuyên môn nghiệp vụ theo quy định của Tổnggiám đốc BHXH Việt Nam và giúp Giám đốc BHXH tỉnh trên những lĩnh vực

đó

ở cấp huyện, Giám đốc BHXH huyện quản lý cơ quan cũng theo chế độthủ trởng Giám đốc BHXH huyện cùng các Phó giám đốc (những ngời giúpviệc cho Giám đốc) quản lý công chức viên chức thực hiện chức năng, nhiệm

vụ của BHXH huyện Dới quyền quản lý của Giám đốc BHXH huyện chỉ cócác công chức, viên chức, không có cấp quản lý trực thuộc

Về phân cấp quản lý cán bộ, Quyết định số 1556/QĐ-BHXH-TCCB ngày29/10/2003 của Tổng giám đốc BHXH Việt Nam quy định nh sau:

Đối với công chức, viên chức trong biên chế khung và lao động hợp đồngtheo Nghị định 68/2000/NĐ-CP, Tổng giám đốc BHXH Việt Nam thống nhấtquản lý Trởng ban, Phó trởng ban của BHXH Việt Nam; Tổng biên tập, Phótổng biên tập Báo BHXH, Tổng biên tập, Phó tổng biên tập Tạp chí BHXH;Trởng phòng, Phó trởng phòng trực thuộc các ban của BHXH Việt Nam;Giám đốc, Phó giám đốc BHXH tỉnh; Giám đốc, Phó giám đốc BHXH huyện;Trởng phòng, Phó trởng phòng chức năng thuộc BHXH tỉnh; công chức ngạchchuyên viên chính và cán bộ, công chức thuộc cơ quan BHXH Việt Nam; kếtoán trởng các đơn vị dự toán cấp II (BHXH tỉnh), cấp III (BHXH cấp huyện).Giám đốc BHXH tỉnh đợc phân cấp quản lý chức danh còn lại

Trên cơ sở biên chế khung đợc giao, BHXH Việt Nam giao chỉ tiêu biênchế cho BHXH cấp tỉnh dựa vào số phòng chức năng trực thuộc, số đơn vị trựcthuộc, số đơn vị hành chính cấp huyện, số đối tợng tham gia và hởng BHXH,

vị trí địa lý, Trên cơ sở tổng biên chế đợc giao, BHXH cấp tỉnh có nhiệm vụphân bổ cho BHXH cấp huyện quản lý sử dụng

Về tuyển dụng vào biên chế khung, BHXH Việt Nam thực hiện thôngqua kỳ thi tuyển theo quy định của Pháp lệnh cán bộ công chức Khi tiếp nhậncông chức trong biên chế nhà nớc thuộc diện Tổng giám đốc BHXH Việt Namquản lý, Giám đốc BHXH tỉnh đợc ra quyết định tiếp nhận sau khi có ý kiếnphê duyệt của BHXH Việt Nam Việc tiếp nhận các chức danh còn lại, Giám

đốc BHXH tỉnh chủ động quyết định kể cả việc ký hợp đồng với ngời lao

động để đảm nhiệm các chức danh bảo vệ, lái xe, tạp vụ theo Nghị định68/2000/NĐ-CP

Việc bổ nhiệm, miễn nhiệm, điều động, biệt phái, thuyên chuyển đối vớicác chức danh Giám đốc, Phó giám đốc BHXH tỉnh; kế toán trởng các đơn vị

dự toán cấp II do Tổng giám đốc trực tiếp quyết định Đối với các chức danhcông chức viên chức còn lại nhng thuộc diện BHXH Việt Nam quản lý, Giám

đốc BHXH tỉnh quyết định khi có văn bản phê duyệt của Tổng giám đốcBHXH Việt Nam Các chức danh còn lại do Giám đốc BHXH tỉnh trực tiếpquyết định.

Về nâng bậc lơng, bổ nhiệm ngạch công chức, BHXH Việt Nam thựchiện việc bổ nhiệm vào ngạch công chức, nâng bậc lơng trớc thời hạn cho cán

bộ công chức toàn ngành; thực hiện nâng bậc lơng định kỳ đối với các chứcdanh Giám đốc, Phó giám đốc BHXH tỉnh Đối với các chức danh còn lạiTổng giám đốc BHXH Việt Nam uỷ quyền cho Giám đốc BHXH tỉnh thựchiện trên cơ sở đề nghị của BHXH cấp huyện, các phòng chức năng

Về thực hiện các chế độ BHXH đối với cán bộ, công chức ngành BHXH,Tổng giám đốc BHXH Việt Nam trực tiếp thông báo và ra quyết định nghỉviệc và hởng chế độ BHXH cho cán bộ công chức toàn ngành; trực tiếp raquyết định thực hiện chế độ BHXH đối với các chức danh Giám đốc, Phógiám đốc BHXH tỉnh Việc thực hiện chế độ BHXH đối với các chức danh cònlại uỷ quyền cho Giám đốc BHXH tỉnh trên cơ sở hồ sơ lý lịch BHXH tỉnh

đang quản lý

Đối với công tác đào tạo, bồi dỡng cán bộ ngành BHXH, Tổng giám đốcBHXH Việt Nam quyết định cử đi đào tạo hệ cao học và nghiên cứu sinh đốivới công chức viên chức toàn ngành; quyết định cử đi đào tạo, bồi dỡng chơngtrình quản lý nhà nớc ngạch chuyên viên cao cấp đối với các chức danh từ cấpban, lãnh đạo BHXH cấp tỉnh trở lên Việc quyết định cử cán bộ đi bồi dõng

lý luận chính trị, quản lý nhà nớc chơng trình chuyên viên, chuyên viên chính,học đại học, cao đẳng đợc Tổng giám đốc uỷ quyền cho Giám đốc BHXH tỉnhthực hiện

Về đánh giá công chức hàng năm, Tổng giám đốc trực tiếp đánh giá,nhận xét đối với các chức danh Giám đốc, Phó giám đốc BHXH tỉnh Việcnhận xét, đánh giá các chức danh còn lại do Giám đốc BHXH tỉnh thực hiện

Nh vậy theo quy định hiện hành, Tổng giám đốc BHXH Việt Nam quy

định cơ cấu tổ chức của BHXH cấp tỉnh, huyện; quản lý toàn diện đội ngũ cán

bộ công chức thuộc hệ thống BHXH Việt Nam; quyết định biên chế củaBHXH tỉnh

Tổng giám đốc BHXH Việt Nam uỷ quyền cho Giám đốc BHXH tỉnhthực hiện một số nội dung quản lý và phân bổ biên chế cho BHXH cấp huyện

Giám đốc BHXH cấp huyện đợc Giám đốc BHXH tỉnh uỷ quyền thựchiện một số nội dung quản lý và trực tiếp quản lý, sử dụng đội ngũ cán bộcông chức để đảm bảo thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ công tác đợc giao theochức năng.

2.1.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội tỉnh Thanh Hoá ảnh hởng

đến phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội

2.1.1.1 Điều kiện tự nhiên

Thanh Hóa nằm ở vùng Bắc Trung Bộ, cách Hà Nội 150 km về phíaNam, cách Thành phố Hồ Chí Minh 1560 km về phía Bắc Thanh Hoá có diệntích tự nhiên 11.120,34 km2 (bằng 3,4% diện tích cả nớc), với 01 thành phố

cấp II; 02 thị xã và 24 huyện với 634 xã, phờng, thị trấn Địa hình Thanh Hoá

đa dạng, thấp dần từ Tây sang Đông, với 1/2 diện tích là đồi núi đợc chia

thành 3 vùng theo địa giới hành chính Vùng trung du, miền núi gồm 11

huyện, với diện tích 7.984,4 km2, chiếm 71,8% diện tích toàn tỉnh Vùng đồng

bằng đợc bồi tụ bởi các hệ thống sông Mã, Sông Chu, sông Yên, sông Hoạtbao gồm 10 huyện, thị xã, thành phố, có diện tích 1.901,58 km,2 chiếm 17,1%

diện tích toàn tỉnh Vùng ven biển gồm 6 huyện, thị xã chạy dọc theo bờ biển,

với diện tích 1.234,36 km2, chiếm 11,1% diện tích toàn tỉnh

Điều kiện tự nhiên của Thanh Hoá có nhiều thuận lợi để phát triển kinh

tế xã hội Kinh tế phát triển sẽ là điều kiện tốt để thu hút ngày càng đông sốlao động tham gia và hởng chính sách BHXH

Tuy nhiên, diện tích đất rộng, bao gồm cả ba vùng sinh thái, thờngxuyên có bão, áp thấp nhiệt đới, giao thông khó khăn, là yếu tố ảnh hởngkhông nhỏ đến việc quản lý thu, chi BHXH

2.1.1.2 Điều kiện kinh tế, xã hội

Thanh Hóa là tỉnh đông dân đứng thứ hai trong 64 tỉnh, thành phố củacả nớc Tính đến 31/12/2006, dân số toàn tỉnh là 3.681.970 ngời, chiếm 4,4%dân số của cả nớc Dân số trong độ tuổi lao động là 2.279.777 ngời, chiếmtrên 61,9% dân số Trong đó, lao động làm nông nghiệp chiếm 75,2% Hàngnăm dân số bớc vào độ tuổi lao động khoảng trên 30.000 ngời

Trong những năm gần đây, nền kinh tế tăng trởng khá và liên tục Cơcấu kinh tế chuyển dịch theo hớng tích cực Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đ-

ợc tăng cờng Tốc độ tăng trởng GDP năm 2007 đạt 10,2 % ( tốc độ tăng GDPthời kỳ 1996 - 2000 là 7,3%) GDP bình quân đầu ngời năm 2007 đạt 519,5USD, tăng 1,5 lần so với năm 2000 Các thành phần kinh tế tiếp tục phát triển,tạo động lực mới cho nền kinh tế của tỉnh Các doanh nghiệp Nhà nớc đã cănbản đợc sắp xếp, chuyển đổi sở hữu Số lợng các doanh nghiệp tăng nhanh.Năm 2007 đã có 760 doanh nghiệp thành lập mới Hiện nay, toàn tỉnh có 4615doanh nghiệp Kinh tế hợp tác đợc đổi mới và phát triển đa dạng Cả tỉnh hiện

có 1.020 hợp tác xã; 26.265 tổ hợp tác Kinh tế hộ, kinh tế cá thể ngày càngphát triển Mô hình kinh tế trang trại phát triển cả về số lợng, quy mô và hiệuquả Toàn tỉnh hiện có 3.655 trang trại

Nhiều dự án quan trọng đã và đang đợc xây dựng trên địa bàn tỉnh nh:Cảng Nghi Sơn, nhà máy lọc hoá dầu Nghi Sơn, đờng Hồ Chí Minh, côngtrình thuỷ lợi thuỷ điện Cửa Đặt, khu công nghiệp Tây Bắc Ga thành phốThanh Hóa.v.v

Văn hóa, xã hội có nhiều chuyển biến mạnh mẽ, tiến bộ và từng bớc

đ-ợc xã hội hóa Đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân tiếp tục đđ-ợc cải

thiện Tỷ lệ tăng dân số năm 2006 là 7,8%o Tuổi thọ trung bình của ngời dân

đợc nâng lên từ 69,4 tuổi (năm 1989) lên 71,5 tuổi (năm 2006) Tỷ lệ hộnghèo theo tiêu chí mới là 30,81% năm 2006 Toàn tỉnh đã giải quyết việc làmmới cho 45.657 ngời

Nh vậy, có thể thấy rằng tỉnh Thanh Hoá có điều kiện kinh tế, xã hội rấtthuận lợi cho việc phát triển các ngành nghề, dịch vụ, công nghiệp, tạo thêmnhiều việc làm, nâng cao mức sống của nhân dân và thu hút nhiều lao độngtham gia và hởng BHXH

Tuy nhiên, điều kiện địa bàn rộng, có nhiều dân tộc anh em cùng sinhsống, trình độ dân trí của đồng bào còn thấp cũng là khó khăn không nhỏ đốivới quản lý thu, chi BHXH Đặc biệt, việc đảm bảo chi trả cho các đối tợng h-ởng BHXH một cách thuận tiện, an toàn, đúng kỳ, đủ số là một vấn đề khánan giải đối với cơ quan quản lý BHXH Thanh Hoá

2.1.2 Quá trình hình thành hệ thống tổ chức quản lý Bảo hiểm xã hội Thanh Hoá

Cùng với sự ra đời của hệ thống BHXH trong cả nớc, BHXH Thanh Hóa

đợc thành lập theo Quyết định số 137/QĐ-BHXH ngày 15/6/1995 của Tổnggiám đốc BHXH Việt Nam trên cơ sở thống nhất các tổ chức BHXH thuộc SởLao động Thơng binh & xã hội, Liên đoàn lao động tỉnh và Sở Tài chính.Ngày 24/01/2002, thực hiện Quyết định số 20/2002/QĐ-TTg của Thủ t-ớng Chính phủ về việc chuyển Bảo hiểm y tế Việt Nam về BHXH Việt Nam,BHXH Thanh Hoá tiếp tục tiếp nhận bàn giao tài chính, tài sản và công chức,viên chức của BHYT tỉnh

Theo Quyết định số 1620/2002/QĐ-BHXH-TCCB ngày 17/12/2002 của

Tổng giám đốc BHXH Việt Nam, BHXH Thanh Hoá là đơn vị trực thuộc

BHXH Việt Nam, có chức năng tổ chức thực hiện các chính sách, chế độBHXH, BHYT và quản lý quỹ BHXH, BHYT trên địa bàn tỉnh; chịu sự quản

lý trực tiếp, toàn diện của Tổng giám đốc BHXH Việt Nam, chịu sự quản lýhành chính trên địa bàn lãnh thổ của Uỷ ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa BHXHcấp huyện là cơ quan trực thuộc BHXH tỉnh, đặt tại huyện nằm trong hệ thống

tổ chức của BHXH Việt Nam, có chức năng giúp Giám đốc BHXH tỉnh tổchức thực hiện các chính sách, chế độ BHXH, BHYT và quản lý quỹ BHXH,BHYT trên địa bàn huyện BHXH huyện chịu sự quản lý trực tiếp, toàn diệncủa Giám đốc BHXH tỉnh, chịu sự quản lý hành chính trên địa bàn lãnh thổcủa Uỷ ban nhân dân huyện

Hiện nay, Bảo hiểm xã hội tỉnh Thanh Hóa có 375 cán bộ công chức,viên chức làm việc tại văn phòng BHXH tỉnh và các đơn vị trực thuộc

BHXH tỉnh có 9 phòng chức năng gồm: phòng Tổ chức Hành chính;phòng Kế hoạch Tài chính; phòng Thu; phòng Bảo hiểm tự nguyện; phòngGiám định chi; phòng Chế độ chính sách; phòng Quản lý Hồ sơ; phòng Côngnghệ thông tin và phòng Kiểm tra Ngoài ra còn có 27 đơn vị trực thuộcBHXH tỉnh đó là Bảo hiểm xã hội các huyện, thị xã, thành phố

Sơ đồ 2.1: Cơ cấu tổ chức bộ máy BHXH Thanh Hóa

Phòng

Chế

độ chính

sách

Phòng Kế hoạch tài chính

Phòng Giám

định chi

Phòng Kiểm tra

Phòng Công nghệ thông tin

Phòng Bảo hiểm Tự nguyện

Phòng Quản lý hồ sơ

BHXH huyện, thị, thành phố

(27 đơn vị)

Trực tiếpBáo cáoPhối hợp

2.2 Thực trạng quản lý và phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ở tỉnh Thanh Hóa

2.2.1 Thực trạng quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ở tỉnh Thanh Hóa

2.2.1.1 Thực trạng quản lý thu bảo hiểm xã hội

Trớc 01/9/1995, quản lý thu BHXH ở tỉnh Thanh Hoá do Sở Tài chínhVật giá và Cục Thuế Thanh Hoá thực hiện theo Nghị định 43/CP ngày22/6/1993 của Chính phủ

Từ 01/9/1995 đến nay, BHXH Thanh Hoá là cơ quan duy nhất thực hiệnquản lý thu BHXH theo Điều lệ BHXH ban hành kèm theo Nghị định số12/CP ngày 26/1/1995 của Chính phủ và hiện nay thực hiện quản lý thuBHXH theo Luật BHXH

Trong thời kỳ đầu, quản lý thu BHXH ở Thanh Hoá còn nhiều khó khăn,cha ổn định Việc thu cha đầy đủ, đúng kỳ hạn Nguyên nhân của tình trạngtrên là do tổ chức bộ máy của cơ quan quản lý BHXH mới đợc thành lập Việcquản lý điều hành của bộ máy cha ổn định, cơ sở vật chất còn thiếu, trụ sở làmviệc cha có Đội ngũ cán bộ, công chức còn thiếu về số lợng và hạn chế vềtrình độ, kinh nghiệm tổ chức quản lý thu BHXH Mặt khác, chủ sử dụng lao

động và ngời lao động còn mang nặng t tởng bao cấp, cha nhận thức đầy đủ vềquyền lợi và nghĩa vụ tham gia BHXH Hơn nữa, trong thời kỳ đó, nhiềudoanh nghiệp gặp khó khăn trong sản xuất kinh doanh, ngời lao động không

có việc làm, một số doanh nghiệp sản xuất kinh doanh theo mùa vụ (ví dụ cácnông, lâm trờng ), ngời lao động nhận khoán công việc theo mùa vụ

Tuy nhiên, trong hơn mời năm qua, quản lý thu BHXH ở Thanh Hoá đã

có nhiều tiến bộ và dần dần đi vào ổn định Đặc biệt từ năm 2003 đến nay,quản lý thu BHXH ở Thanh Hoá đã có nhiều chuyển biến rõ nét Công tác tổchức quản lý thu BHXH có nhiều đổi mới, cải tiến, chơng trình phần mềm tinhọc đã đợc triển khai và áp dụng có hiệu quả trong quản lý thu nộp BHXH.Công tác kiểm tra việc thực hiện thu nộp BHXH ở các đơn vị đợc thực hiện cókết quả; chất lợng các cuộc kiểm tra về quản lý thu BHXH đợc thực hiện tốt hơn.Công tác tuyên truyền về chế độ chính sách BHXH để nâng cao nhận thức chochủ sử dụng lao động và ngời lao động về chính sách BHXH cũng đợc đẩy mạnhvới nhiều hình thức đa dạng, phong phú cả về chiều rộng và chiều sâu

Với những đổi mới quản lý thu BHXH đó đã mang lại những kết quả tíchcực Đối tợng quản lý thu BHXH đã liên tục tăng lên về số lợng Quỹ lơng tríchnộp BHXH cũng liên tục tăng Nếu nh năm 1995, BHXH Thanh Hoá mới chỉquản lý đợc 711 đơn vị sử dụng lao động tham gia đăng ký đóng BHXH với86.723 ngời, đến 31/12/2007, con số đó đã tăng lên 4.934 đơn vị với 147.170 ng-

ời tham gia BHXH (xem thêm phụ lục 1, phụ lục 2)

Số tiền thu BHXH của các đơn vị tham gia BHXH trong toàn tỉnh cũngkhông ngừng tăng lên (xem bảng 2.1)

Bảng 2.1: Kết quả thu BHXH của tỉnh Thanh Hoá

4 DN ngoài quốc doanh 10.846,8 16.645,6 30.584,6 60.306 83.035,2

Nguồn: Bảo hiểm xã hội tỉnh Thanh Hoá [2]

Cơ quan BHXH tỉnh, huyện thực hiện quản lý số tiền thu nộp BHXH củacác đơn vị sử dụng lao động chặt chẽ, nghiêm túc, đúng quy định Do đó,

quản lý thu BHXH ở Thanh Hoá đã không để xảy ra tình trạng mất tiền thuBHXH, sử dụng tiền thu BHXH sai mục đích hoặc tồn đọng tiền thu BHXH ởcác địa phơng Hàng năm, BHXH Thanh Hoá đều hoàn thành và vợt mức chỉtiêu đợc giao về thu BHXH Năm 2003 và 2004 toàn ngành thu BHXH so với

kế hoạch đợc giao vợt 1%, năm 2005 và 2006 thu vợt 7 %, năm 2007 thu vợt4%

Cùng với tổ chức việc thu nộp BHXH, công tác kiểm tra, kiểm soát thuBHXH tại các đơn vị sử dụng lao động cũng đạt đợc những kết quả nhất định.Thông qua công tác kiểm tra, kiểm soát, những sai phạm chủ yếu của các đơn

vị sử dụng lao động nh kê khai không đầy đủ số lao động bắt buộc tham giaBHXH, né tránh việc tham gia BHXH bằng cách ký hợp đồng dới ba tháng, kêkhai mức lơng thấp để giảm mức đóng BHXH, nộp chậm BHXH, dây da nợ

đọng BHXH; cấp và quản lý sổ BHXH cha chặt chẽ, không đủ các căn cứpháp lý về tuổi đời và thời gian công tác đã từng bớc chấn chỉnh Những nămqua, BHXH tỉnh đã thu hồi hàng tỷ đồng số tiền BHXH mà các đơn vị còn nợ

đọng Chỉ tính riêng từ năm 2005 đến nay, đã thu hồi 184 triệu đồng tiền saiphạm; yêu cầu bổ sung hoàn chỉnh 405 sổ BHXH thiếu căn cứ pháp lý về tuổi

đời và thời gian công tác

Bên cạnh những thành công đã đạt đợc, quản lý thu BHXH ở Thanh Hoácòn có ba hạn chế chính

Thứ nhất, việc tuyên truyền chế độ chính sách BHXH đối với chủ sử

dụng lao động và ngời lao động cha hiệu quả, còn dàn trải, cha đi vào chiềusâu, thiếu trọng tâm trọng điểm

Thứ hai, việc kiểm tra của cơ quan quản lý thu BHXH đối với các đơn vị

sử dụng lao động còn rất ít và cha thờng xuyên Sự phối hợp giữa cơ quanquản lý thu BHXH và các cơ quan chức năng trong kiểm tra, thanh tra các đơn

vị sử dụng lao động cũng rất khiêm tốn Từ năm 2003 đến năm 2007, trong số

196 cuộc kiểm tra, chỉ có 89 cuộc kiểm tra tại đơn vị sử dụng lao động; 08cuộc kiểm tra liên ngành

Việc xử phạt vi phạm hành chính đối với các đơn vị, cá nhân có sai phạm

về chính sách BHXH theo quy định cha đợc thực hiện Từ năm 2003 đến nay,toàn tỉnh cha xử lý vi phạm hành chính đối với một đơn vị hay cá nhân nào viphạm về BHXH

Những hạn chế trong quản lý thu BHXH cùng một số lý do khách quan

đã dẫn đến những hạn chế trong hoạt động thu BHXH ở tỉnh Thanh Hoá

Một là, số đơn vị và lao động cha tham gia BHXH ở các doanh nghiệp

ngoài quốc doanh chiếm tỷ lệ khá cao Theo số liệu của Sở Kế hoạch Đầu t,tính đến 31/12/2007, toàn tỉnh có 4615 doanh nghiệp, trong khi đó chỉ có

1132 doanh nghiệp đóng BHXH (đạt 24,52 %) Số lao động khu vực ngoàiquốc doanh đợc tham gia BHXH mới chỉ chiếm khoảng 70 % trên tổng số lao

động đang làm việc tại đơn vị

Số hộ sản xuất kinh doanh cá thể tham gia BHXH chiếm tỷ trọng rấtthấp Đến nay toàn tỉnh mới chỉ có 440 hộ trên tổng số 12.000 hộ sản xuấtkinh doanh cá thể có đăng ký tham gia BHXH, chiếm khoảng 3,6 %

Hai là, việc kê khai đăng ký quỹ lơng tham gia BHXH của các đơn vị sử

dụng lao động cha đầy đủ, thiếu chính xác Mức lơng đóng BHXH thấp hơnnhiều so với tiền lơng thực tế của các đơn vị sử dụng lao động, nhất là cácdoanh nghiệp kinh doanh theo mùa vụ, các nông lâm trờng và các doanhnghiệp làm ăn thua lỗ, kém hiệu quả Một số doanh nghiệp ngoài quốc doanh

có sử dụng lao động làm nghề nặng nhọc độc hại, nhng cũng chỉ đóng BHXHcho ngời lao động theo mức lơng tối thiểu

Ba là, còn nhiều đơn vị nợ tiền đóng BHXH với số tiền khá lớn, tập trung

chủ yếu vào các doanh nghiệp địa phơng Tính đến 31/12/2007, trên địa bàn tỉnhcòn 22 đơn vị nợ BHXH, với số tiền trên 9,669 tỷ đồng Các đơn vị còn nợ tiền

đóng BHXH với số lợng lớn là: Nông trờng Yên Mỹ: nợ 2 tỷ đồng; Công ty Mía

đờng Nông Cống: nợ 173 triệu đồng; Công ty Sản xuất xây dựng công nghiệp vàxuất nhập khẩu: nợ 127 triệu đồng; Công ty Hoàng Long: 233,7 triệu đồng; Công

ty cổ phần chế biến thuỷ sản: 255 triệu đồng; Công ty cổ phần tàu thuỷ HoàngLinh: 826 triệu đồng; Công ty cổ phần du lịch: 339 triệu đồng

Thứ ba, việc quản lý hồ sơ lý lịch gốc của ngời lao động cha đợc quan

tâm đúng mức Cơ quan quản lý thu BHXH chậm triển khai ứng dụng côngnghệ thông tin vào quản lý hồ sơ BHXH của ngời lao động

Hệ quả của hạn chế này là việc cấp sổ BHXH và bổ sung những thay đổicủa ngời lao động vào sổ BHXH của ngời lao động còn nhiều thiếu sót SổBHXH là cơ sở pháp lý quan trọng ghi nhận quá trình đóng BHXH của ngờilao động, đồng thời là cơ sở pháp lý để giải quyết các quyền lợi cho ngời lao

động khi có nhu cầu Tuy vậy, việc cấp sổ BHXH và ghi bổ sung sổ BHXHcho ngời lao động cha đợc các đơn vị sử dụng lao động thực hiện nghiêm túc.Hiện nay, toàn tỉnh mới có 95 % số lao động tham gia BHXH đợc cấp sổ

BHXH Nhiều sổ BHXH còn sai sót nh ghi không đúng chức danh nghề, saimức lơng, tuổi đời và thời gian công tác

2.2.1.2 Thực trạng quản lý chi bảo hiểm xã hội

Cũng nh quản lý thu BHXH, từ 01/9/1995 đến nay, việc quản lý chiBHXH do một cơ quan thực hiện là BHXH Thanh Hoá

Quản lý chi BHXH gồm có hai phần: quản lý chi chế độ BHXH ngắn hạn(chế độ ốm đau, thai sản, dỡng sức phục hồi sức khoẻ) và quản lý chi chế độBHXH dài hạn (chế độ hu trí, mất sức lao động, tai nạn lao động và bệnh nghềnghiệp)

Về quản lý chi BHXH ngắn hạn Trớc 31/12/2006 (trớc khi thực hiệnLuật BHXH), định kỳ hàng quý, cơ quan BHXH cấp ứng 2% quỹ lơng tríchnộp BHXH của đơn vị sử dụng lao động để họ trực tiếp chi trả cho các đối t-ợng hởng chế độ ngắn hạn ở đơn vị mình Từ ngày 01/01/2007 (từ khi LuậtBHXH có hiệu lực thi hành), đơn vị sử dụng lao động đợc chủ động giữ lại 2%quỹ lơng trích nộp BHXH để trực tiếp chi trả các chế độ ngắn hạn cho ngờilao động trong đơn vị, nếu thiếu sẽ đợc cơ quan BHXH cấp bổ sung sau khixét duyệt quyết toán

Trong cả hai phơng thức trên, đơn vị sử dụng lao động có trách nhiệm tậphợp các chứng từ (nh giấy chứng nhận nghỉ việc hởng BHXH, giấy ra viện,giấy khai sinh ) để quyết toán với cơ quan BHXH sau khi đã chi trả chế độBHXH cho ngời lao động

Thời gian đầu, việc quản lý chi các chế độ ngắn hạn gặp một số hạn chế

do các đơn vị sử dụng lao động và ngời lao động cha thích ứng với cơ chế mới

là thực thanh, thực chi trên cơ sở có đóng, có hởng Các đơn vị sử dụng lao

động cha làm quen với việc quản lý ngày công ốm đau, thai sản và lập các hồsơ thủ tục để đợc cơ quan quản lý BHXH giải quyết xét hởng BHXH Tuynhiên, chỉ trong một thời gian ngắn, những vớng mắc, hạn chế trong nhận thứccủa chủ sử dụng lao động và ngời lao động về cơ chế quản lý mới về quản lýBHXH đã đợc tháo gỡ Đặc biệt từ những năm 2003 đến nay, BHXH tỉnhThanh Hoá đã thực hiện nhiều biện pháp tích cực nh tuyên truyền, phổ biến,chỉ đạo, hớng dẫn nghiệp vụ; thực hiện phân cấp chi chế độ BHXH ngắn hạngắn với phân cấp quản lý thu BHXH; tăng cờng trách nhiệm kiểm tra, giám sátcủa cán bộ giám định thờng trú tại các cơ sở khám chữa bệnh trong việc xácnhận tính hợp pháp của các giấy tờ nghỉ ốm đau, thai sản; tổ chức kiểm tra các

đơn vị sử dụng lao động có số chi tăng đột biến hoặc có nghi vấn khi thụ lý hồ

sơ chứng từ nên đã mang lại nhiều thành công trong việc thực hiện chế độngắn hạn cho ngời lao động Hàng năm, đã có hàng ngàn lao động đợc nhậntrợ cấp ốm đau, thai sản và nghỉ dỡng sức với tổng số tiền bình quân là 32.392

tỷ đồng Chỉ tính riêng năm 2007 đã có 26.054 lợt ngời nghỉ ốm, với số ngàynghỉ 270.430 ngày, đợc nhận tổng số tiền 12,247 tỷ đồng; 6.254 ngời nghỉ h-ởng thai sản, số ngày nghỉ 578.079 ngày đợc nhận số tiền số tiền 25,879 tỷ

đồng; hàng ngàn lợt ngời đợc nghỉ dỡng sức phục hồi sức khoẻ với số tiền là4,314 tỷ đồng

Tuy nhiên, bên cạnh những thành công, việc quản lý chi chế độ ngắn hạncho ngời lao động tại các đơn vị còn có hạn chế là tình trạng hồ sơ, thủ tục đểhởng chế độ không hợp lệ vẫn còn; tình trạng ngời lao động vẫn đi làm hởng l-

ơng nhng lại đợc chủ sử dụng lao động chứng nhận nghỉ ốm để thanh toán trợcấp ốm đau với cơ quan BHXH; cá biệt có trờng hợp còn lập khống chứng từ

để thanh toán chi hai chế độ

Về quản lý chi chế độ dài hạn Từ 01/9/1995, việc quản lý chi các chế độBHXH dài hạn do cơ quan BHXH thực hiện Số đối tợng hởng BHXH liên tụctăng qua các năm Tại thời điểm tháng 9/1995 số đối tợng đang hởng BHXH dàihạn do các ngành bàn giao là 117.694 ngời, đến 31/12/2007, số đối tợng này đã

là 129.635 ngời Trong đó, hiện đang hởng trợ cấp tại các huyện miền núi là11,47%; ở các huyện vùng biển 27,68%; các huyện vùng trung du 16,14%; cáchuyện đồng bằng 23,18% và tại thị xã, thành phố là 21,53% Kinh phí chi trả chocác đối tợng ở các huyện miền núi chiếm 11,54%; ở các huyện ven biển 36,3%;các thị xã, thành phố 19,7% trên tổng kinh phí toàn tỉnh Số còn lại ở các huyện

đồng bằng, trung du

Trớc năm 1995, việc chi trả cho các đối tợng hởng BHXH dài hạn thôngqua 630 Ban đại diện chi trả xã, thị trấn Nguồn kinh phí để cấp phát chi trảcho đối tợng chủ yếu do Sở Tài chính-Vật giá cân đối từ ngân sách của tỉnh.Chính vì vậy, việc chi trả rất chậm trễ và không kịp thời Có thời kỳ do khônglàm tốt công tác lập dự toán, quản lý đối tợng không chặt chẽ, nhất là các đốitợng đã chết hoặc hết hạn hởng nên tình trạng tham ô, lạm dụng nguồn quỹ đãxảy ra gây bất bình trong xã hội

Từ ngày 01/9/1995, do cơ chế quản lý BHXH thay đổi, nguồn kinh phí

để chi trả các chế độ BHXH đợc BHXH Việt Nam đảm bảo đầy đủ, kịp thời,bên cạnh đó, BHXH Thanh Hoá đã có nhiều đổi mới trong tổ chức quản lý chỉ

đạo, kiểm tra, giám sát, đặc biệt là chỉ đạo BHXH cấp huyện linh hoạt trong

việc áp dụng các hình thức chi trả trực tiếp, gián tiếp; tích cực ứng dụng côngnghệ thông tin trong việc lập danh sách chi trả; thực hiện tốt công tác lập dựtoán, công tác quản lý đối tợng tăng giảm; kiểm soát chặt chẽ từ khâu quản lý

đối tợng, quản lý kinh phí, đến khâu vận chuyển tiền mặt từ Ngân hàng Nôngnghiệp & PTNT về địa điểm chi trả Kịp thời phát hiện và xử lý các sai phạmtrong quản lý đối tợng và chi trả BHXH nh khai tăng tuổi đời và thời giancông tác để hởng BHXH, cắt giảm không kịp thời, đối tợng ký nhận thay,nhận hộ ; quy định cụ thể, rõ ràng trách nhiệm của từng cấp quản lý trongcông tác quản lý đối tợng, kinh phí BHXH nên công tác chi trả các chế độBHXH dài hạn đã đạt đợc nhiều thành công quan trọng Lơng hu và trợ cấpBHXH hàng tháng của các đối tợng đợc chi trả kịp thời, an toàn đầy đủ, gópphần ổn định tình hình chính trị, xã hội, thúc đẩy kinh tế phát triển

Tổng hợp đối tợng và kinh phí chi trả các chế độ BHXH dài hạn đợcphản ảnh tại bảng 2.2 và bảng 2.3

Bảng 2.2: Tổng hợp đối tợng hởng chế độ BHXH dài hạn

từ năm 2003 đến năm 2007

NSNN đảm bảo Quỹ BHXH đảm bảo

Nguồn: Bảo hiểm xã hội tỉnh Thanh Hóa [5]

Bảng 2.3: Tổng hợp kinh phí chi các chế độ BHXH dài hạn

Bên cạnh những thành công đã đạt đợc, việc quản lý chi các chế độBHXH dài hạn còn có những hạn chế, yếu kém, tập trung ở các nội dung sau:

Một là, công tác báo cáo cắt giảm thực hiện cha tốt Vẫn còn nhiều đơn

vị để đối tợng hởng quá thời hạn quy định mà không báo cáo giảm kịp thời,

đối tợng đã chết nhng thờng để từ 01 đến 02 tháng mới báo cắt giảm Đến31/12/2007, toàn tỉnh vẫn còn 242 trờng hợp đối tợng hởng trợ cấp mất sức lao

động quá thời hạn theo quy định Số đối tợng này hiện nay tuổi đã cao (62-65tuổi)

Hai là, công tác kiểm tra các Ban đại diện chi trả xã, phờng còn cha

th-ờng xuyên nên vẫn còn có tình trạng chậm trễ trong việc cấp phát chi trả lơng

hu và trợ cấp BHXH cho các đối tợng

Ba là, công nghệ thông tin cha đợc ứng dụng mạnh trong quản lý đối

t-ợng hởng chế độ BHXH có thời hạn, do vậy khâu kiểm soát rất khó khăn

2.2.2 Thực trạng phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ở tỉnh Thanh Hoá

2.2.2.1 Thực trạng phân cấp về thẩm quyền quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội

* Về phân cấp thẩm quyền quản lý thu BHXH

Hiện nay, BHXH Thanh Hoá thực hiện phân cấp quản lý thu theo đối ợng tham gia BHXH và theo mức thu BHXH Việc phân cấp này cha thực hiện

t-đối với cấp xã, phờng

BHXH tỉnh có thẩm quyền quản lý thu BHXH đối với các đơn vị hànhchính, các tổ chức chính trị xã hội, đoàn thể của Trung ơng hoặc do tỉnhquản lý Các đơn vị đó gồm các sở, ban ngành, tổ chức, đoàn thể cấp tỉnh,các đơn vị thuộc ngành dọc do Trung ơng quản lý; một số doanh nghiệp dotỉnh hoặc Trung ơng quản lý; các doanh nghiệp có vốn đầu t nớc ngoài; một

số doanh nghiệp ngoài quốc doanh có số lao động lớn đóng trên địa bàn.BHXH cấp huyện có thẩm quyền quản lý thu BHXH đối với các đơn

vị, tổ chức khác ngoài các đơn vị, tổ chức đã đợc BHXH tỉnh quản lý.Những đơn vị, tổ chức sử dụng lao động đóng trên địa bàn huyện nào thì

do BHXH huyện đó quản lý Đối với các đơn vị sử dụng lao động có các

đơn vị trực thuộc đóng trụ sở và hoạt động trên địa bàn nhiều huyện thì cơquan BHXH cấp huyện nơi đơn vị đóng trụ sở chính thực hiện quản lý thu BHXH

Ngoài những đơn vị, tổ chức có số lao động và mức thu lớn do BHXH

tỉnh trực tiếp quản lý thu BHXH, BHXH huyện có thẩm quyền quản lý thu

BHXH đối với các đơn vị, tổ chức có số lao động và mức thu BHXH thấp hơn

còn lại Các tổ chức đó gồm các cơ quan hành chính sự nghiệp, tổ chức, đoàn

thể do cấp huyện trực tiếp quản lý; các doanh nghiệp, đơn vị ngoài quốc

doanh trên địa bàn; các xã, phờng, thị trấn; các tổ hợp tác, cá nhân, hộ sản

xuất kinh doanh cá thể

Số liệu bảng 2.4 và bảng 2.5 cho thấy số lợng đơn vị, số lao động tham

gia BHXH và số thu BHXH đợc phân cấp cho BHXH tỉnh và BHXH cấp

huyện quản lý thu BHXH từ năm 2003 đến năm 2007

Bảng 2.4: Phân cấp quản lý đơn vị và đối tợng tham gia BHXH

ở Thanh Hoá từ năm 2003 đến năm 2007

BHXH tỉnh quản lý BHXH cấp huyện quản lý Tổng số

Đơn vị Lao động Đơn vị Lao động Đơn vị Lao động (Ngời)

Nguồn: Bảo hiểm xã hội tỉnh Thanh Hóa [2], [3]

Bảng 2.5: Tiền thu BHXH theo phân cấp quản lý thu BHXH

Nguồn: Bảo hiểm xã hội tỉnh Thanh Hóa [2], [3]

Các số liệu trên cho thấy số đơn vị, ngời lao động tham gia BHXH và số

tiền thu BHXH liên tục tăng qua các năm Trong đó, số đơn vị, ngời lao động