ĐỀ 1 CẢM NHẬN HÌNH TƯỢNG SÔNG ĐÀ HUNG BẠO Nguyễn Tuân là một nhà văn lớn của dân tộc , một nghệ sĩ Tài Hoa suốt đời đi tìm và tôn vinh cái đẹp ông có vị trí quan trọng và đóng góp không nhỏ đvs văn họ.
Trang 1ĐỀ 1: CẢM NHẬN HÌNH TƯỢNG SÔNG ĐÀ HUNG BẠO
Nguyễn Tuân là một nhà văn lớn của dân tộc , một nghệ sĩ Tài Hoa suốt đời đi tìm
và tôn vinh cái đẹp ông có vị trí quan trọng và đóng góp không nhỏ đvs văn học hiện đại, thúc đẩy thể tùy bút, but ký văn học đat tới trình độ nghệ thuật cao, làm phong phú thêm ngôn ngữ văn học dân tộc NT sáng tác rất nhiều thể loại nhung thành công nhất ở thể loại tùy bút, và trong đó không thể không kể đến một tác phẩm đỉnh cao trong sự nghiệp sáng tác của ông đó chính là người lái đò sông Đà Với chất tài hoa nghệ sĩ của mình, ong đã khắc họa thành công hình tượng con sông Tây Bắc đặc biệt mang vẻ đẹp …
bài tùy bút NLĐSĐ được in trong tập “Sông Đà” xuất bản năm 1960 - giai đoạn miền Bắc bước vào công cuộc xây dựng xã hội cn Tac pham được sáng tác sau chuyến đi thực tế gian nan nhưng cũng đầy hào hứng nơi tây bắc xa xôi, ko chỉ để thỏa mãn niềm khát khao “xê dịch”, mà Ng Tuân còn kiếm tìm vẻ đẹp thiên nhiên
và “chất vàng mười đã qua thử lửa” trong tâm hồn của những con người lao động
và chiến đấu trên miền sông núi hùng vĩ thơ mộng đó Sông đà là phụ lưu lớn nhất của sông hồng bắt nguồn từ tỉnh Vân Nam Trung Quốc Nó là hình tượng đại
diện cho vẻ đẹp của thiên nhiên Tây Bắc - một dòng chảy vĩ đại chảy qua nhiều
địa hình gập ghềnh trắc trở Chính vì thế sông đà có những đặc điểm riêng, không lẫn với một dòng sông nào
Ngay từ những trang văn đầu tiên Nguyễn Tuân đã dẫn chúng ta đến xứ sở mới
vs dong sông Đ hung bạo, nó dường như là “kẻ thù Số Một” của con người Nó dữ dằn, hung tợn, lắm thác nhiều gềnh, ko chảy theo khuôn khổ nhất định như
những con sông khác: “Chúng thuỷ giai đông tẩu – Đà giang độc bắc lưu” Đập vào mắt người đọc, Đà giang xuất hiện với sự hung bạo đầu tiên chính là hình ảnh vách đá thành sừng sững Văn nhân khẳng định “Hùng vĩ của sông Đà không phải chỉ có thác đá Mà nó còn là những cảnh đá bờ sông dựng vách thành” Nhà thơ
đã vận dụng tinh tế “thành cao hào sâu” để mở ra ấn tượng nơi người đọc về vách thành kiên cố, vững chắc Chính bởi thành trì ấy cao thăm thẳm, sâu hun hút mà
“đúng ngọ mới có mặt trời” Cao, sâu thôi chưa đủ cụ Nguyễn còn muốn đưa người đọc đến sự hung bạo tột cùng của cảnh đá bờ sông qua độ hẹp của sông
Trang 2Đà Cái hẹp đc miêu tả rất chân thục, hai bên bờ sông như đang xích lại gần nhau:
“Có vách đá thành chẹt lòng sông Đà như một cái yết hầu Đứng bên này bờ nhẹ tay ném hòn đá qua bên kia vách Có quãng con nai, con hổ đã có lần vọt từ bờ này sang bờ kia” Độ hẹp lòng sông bị vách đá chèn ép tới mức nghẹt thở Bằng nghệ thuật so sánh độc đáo, Nguyễn Tuân đã cho thấy cái sự nguy hiểm của dòng sông Cứ thử tưởng tượng có con thuyền nào mà kẹt vào cái khe ấy thì tiến không được, luì cũng không xong, chỉ chờ sóng nước và đá đập cho tan xác mà thôi
“ngồi trong khoang đò qua quãng ấy, đang mùa hè mà cũng cảm thấy lạnh, cảm thấy mình như đứng ở hè một cái ngõ nào mà ngóng vọng lên một khung cửa sổ nào trên cái tầng nhà thứ mấy nào vừa tắt phụt đèn điện” Nguyễn Tuân đã tạo ra
ấn tượng về xúc giác phi lý ngày giữa mùa hè Không có tia nắng cùng vs cái lạnh lẽo tối om đã tạo không gian âm u, heo hút sự so sánh vừa chính xác tinh tế vừa bất ngờ và lạ lùng
Chưa dừng lại ở đó, tính chất hung bạo của Đà giang còn là sự kết hợp của quần thể những thác đá, sóng nước Máy quay của người nghệ sĩ đã chuyển từ vách thành qua cái dữ dội ở mặt ghềnh Hát Loóng: “dài hàng cây số nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió, cuồn cuộn luồng gió gùn ghè suốt năm” Đội quân sóng, nước, gió trên sông Đà đang bắt tay nhau tạo trận địa uy hiếp con người Nhịp văn ngắn, nhanh, mạnh, dồn dập như đang muốn tạo cơn cuồng phong bão tố Động từ “xô” được ngăn cách bởi nhiều dấu phẩy liên tiếp tạo nên sự trùng điệp, làm cho dòng sông đã hung bạo lại càng dữ tợn hơn Dòng sông đã đe doạ con ng “quãng này nếu khinh suất không thận trọng tay lái thì cũng dễ lật ngửa bụng thuyền ra” Với những đi p từê và thủ pháp nghuat tăng tiến, diện mạo của sông Đà đc nhân hoá hiện lên th t gớm ghiếc hung dữ chằng khác nào tên lưu manh, côn đòâ , lúc nào cung như “đòi nợ suýt” ng lái đò Nó bất chấp tất cả để lấy đi tính mạng của
những ai đi qua đây, ko giống như dòng sông hiền hoà trong thơ Nguyễn Khoa Điềm:
“Ôi những dòng sông bắt nước từ đâu
Mà khi về Đất Nước mình thì bắt lên câu hát
Người đến hát khi chèo đò, kéo thuyền vượt thác
Gợi trăm màu trên trăm dáng sông xuôi”
Đến Quãng Tà Mường Vát phía dưới Sơn La ,người đọc còn bị choáng ngợp trước
sự hung bạo của những cái hút nước và đá Những cái hút nước “giống như cái giếng bê tông thả xuống sông để chuẩn bị làm móng cầu” xoáy tít tận đáy, “nước
Trang 3thở và kêu như cửa cống cái bị sặc” có lúc lại nghe rờn rợn như tiếng “rót dầu sôi” Đúng là con sông Đà không khác gì một loài thuỷ quái đi đến đâu là gieo rắc hiểm nguy đến đó Cho nên, “không một chiếc thuyền nào dám men gần” Nhà thơ Vũ Quần Phương cũng từng viết về những thác đá sông Đà:
“Tôi đi với sông Đà
Bao lần rồi vẫn lạ
Tôi thuộc ngầm thuộc đá
Tôi thuộc lũ, thuộc dòng”
Nguyễn Tuân còn muốn người đọc nảy ra ý tưởng đi n ảnh táo bạo Nhà văn ê nghĩ đến chuy n m t anh quay phim ngồi vào thuyền rồi cho cả mình, cả máy ê ô quay để thu ảnh, truyền đến cho người đọc cả khối nước sắp ụp vào mình Thiết nghĩ không cần đến sự phiêu lưu mạo hiểm của người quay phim ấy nữa bởi chỉ cần đọc văn Nguyễn Tuân, ta đã cảm thấy như được xem m t b phim 3D sống ô ô
đ ngô Cách so sánh, liên tưởng của Nguyễn Tuân thật độc đáo và hiếm thấy trong văn học, cách tái hiện với nhiều giác quan tạo cảm giác rất mạnh làm cho chúng ta như được nghe, được nhìn thấy, được tận mắt chứng kiến cái hung bạo, dữ tợn của sông Đà
với một tâm địa và diện mạo độc ác của sông Đà, thì chỉ còn một giải pháp duy nhất, thuyền phải chèo nhanh để lướt quãng sông, y như là “ô tô sang số ấn ga cho nhanh để vút qua một quãng đường mượn cạp ra ngoài bờ vực” Lối ss độc đáo khiến Sđà ko khác gì 1 loài thuỷ quái vs những tiếng kêu ghê rợn, khủng bố tinh thần và uy hiếp con ng
*THÁC ĐÁ VÀ TRẬN ĐỊA ĐÁ
Nói đến hung bạo của sông Đà phải nói đến cái dữ dằn của con thác Còn nhớ trong Tây Tiến, Quang Dũng từng miêu tả:
Chiều chiều oai linh thác gầm thét, đêm đêm mh cọp trêu ng.
Vẻ hung dữ của con thác trong trang thơ của Quang Dũng chưa thấm gì với trang văn của Nguyễn Tuân Sự hung bạo của chúng được dự báo ở tiếng thác nước từ
phía xa vừa nham hiểm vừa xảo quyệt Ví von tiếng thác nghe như là “oán trách
Trang 4gì, rồi lại như là van xin”, rồi lại như “khiêu khích giọng gằn mà chế nhạo” Bút
pháp liên tg, tg tg, ss về thác nc như tiếng “m t ngàn con trâu m ngô ô đang lồng lộn giữa rừng vầu, rừng tre nứa nổ lửa, đang phá tuông rừng lửa, rừng lửa cũng gầm thét với đàn trâu mộng da cháy bùng bùng” Tgia như một nhạc trưởng đang điều khiển một dàn nhạc giao hưởng chơi thật hùng tráng bài ca của gió thác xô sóng đá Đặc biệt là nhà văn đã sử dụng số nhiều kết hợp câu văn dài liên tiếp tạo cảm giác dồn đuổi , lấn lướt cùng biện pháp nhân hoá, so sánh ở nhiều cung bậc
và giàu cảm xúc khiến cho Sông Đà cũng như một nhân vật có linh hồn và tâm tính thực thụ
Dưới chân thác, phối hợp với sóng nước với tiếng thác ầm ầm là “sóng bọt đã trắng xóa cả một chân trời đá” Bọt song trắng che khuất màu xám xịt của đá, khiến quãng sông hiện lên hùng vĩ vô biên - biểu tượng cho uy lực của thiên nhiên sông Đà Nói cái dữ dội, nghiệt ngã của dòng thác sông Đà, ta không thể quên những bãi đá Mà nói chính xác hơn, đó phải được coi là những thạch trận “Đá ở đây từ ngàn năm vẫn mai phục hết lòng sông” “mỗi lần có chiếc thuyền nào xuất hiện ở quãng ầm ầm mà quạnh hiu này, mỗi lần có chiếc nào nhô vào đường ngoặt sông là một số hòn bèn nhổm cả dậy để vồ lấy thuyền”
Tác giả sd phép liệt kê và nhân hoá để thấy “một chân trời đá bày ra khắp nơi nó đứng, nó nằm, nó ngồi la liệt” Cá tính của đá cũng được khắc họa rõ nét “mặt hòn
đá nào trông cũng ngỗ ngược, “nhăn nhúm” “méo mó” , nó ẩn chứa sự giận dữ, tức tối muốn dìm chết những con thuyền đi qua NHìn thấy cảnh tượng này, chả ai
mà muốn đi vào cả, nhưng vs ng lái đò, = sự kiên trung, yêu nghề, dũng cảm, gan
dạ thì ông vẫn hằng ngày chèo qua con sông hung tợn, khó chịu ấy
SĐ giao việc cho mỗi hòn để chúng phối hợp lại thành 3 trùng vi nguy hiểm Mỗi hòn có một tâm thế riêng, một nhiệm vụ, một tính cách như chính con người vậy
Có hòn làm nhiệm vụ như mồi nhử cá thuyền Hòn khác lại là một boong ke Rồi hòn làm nhiệm vụ tấn công bệ vệ oai phong lẫm liệt “Hàng tiền vệ, có
hai hòn canh một cửa đá trông như là sơ hở, nhưng chính hai đứa giữ vai trò dụ
cái thuyền đối phương đi vào sâu nữa” Hàng trung vệ “vào tận tuyến giữa rồi nước sóng luồng mới đánh khúyp quật vu hồi lại”
Tâm địa của đá đc nhân hoá lên vô cùng nham hiểm Những hòn đá vô tri vô giác nhưng qua cái nhìn của Nguyễn Tuân chúng mang vẻ du côn của thiên nhiên hoang dại và hung dữ
Vận dụng tài tình thủ pháp nhân hoá, so sánh, liên tưởng đầy táo bạo, công hưởng kiến thức của điện ảnh hội họa vào thơ văn cùng với cách kết hợp từ vô cùng độc
Trang 5đáo: những câu văn ngắn, nhịp nhanh, động từ mạnh, Nhà thơ mang đến cho ng đọc cái cảm giác hãi hùng của người đang xem phim hành động khi tận mắt chứng kiến cái hung bạo, rùng rợn của dsĐ Sông Đà để lại với bao ấn tượng về vẻ hùng
vĩ, hoang dại và nguy hiểm
ĐỀ 2: VẺ ĐẸP THƠ MỘNG CỦA SÔNG ĐÀ
miêu tả con người Tây Bắc mang bao phẩm chất tuyệt đẹp mà ông gọi đó là "chất vàng mười" của tâm hồn Là một con người yêu thiên nhiên tha thiết, ông nói về cảnh sắc sông Đà với những phát hiện hết sức tinh tế và độc đáo về núi và sông,
về cỏ cây trên một vùng đất nước bao la, hùng vĩ và thơ mộng
sông Đà còn hiện lên với những nét nên thơ Nguyễn Tuân cảm nhận vẻ đẹp ấy ở nhiều góc độ khác nhau để có 1 cái nhìn toàn diện Từ trên tàu bay nhìn xuống, Nguyễn Tuân thích thú phát hiện ra nét trữ tình đầu tiên, SĐ như “cái dây thừng ngoằn ngoèo”, nó hiện lên mềm mại, uyển chuyển, nhẹ nhàng uốn lượn qua những dãy núi Tây Bắc Đến đây tất cả sự dữ dằn, hung bạo của con thủy quái dần biến mất, trả về vẻ duyên dáng cho sông Đà ở trung lưu Đặc biệt dáng điệu trữ tình của Đà giang như 1 thiếu nữ kiều diễm qua hình ảnh “con sông Đà tuôn dài, tuôn dài như một áng tóc trữ tình, đầu tóc, chân tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban hoa gạo tháng hai và cuồn cuộn mù khói núi mèo đốt
mương xuân Điệp ngữ “tuôn dài” được lặp lại hai lần như mở ra trc mắt ng đọc
sự vô tận của dòng sông Sự mềm mại của dòng sông được ví như mái tóc mượt
mà, nữ tính của người con gái Phép so sánh ấy làm dòng sông mang nét đẹp yêu kiều, kiêu sa làm đắm say bao hồn người khi nhìn nó ở góc độ này Có thể thấy sông Đà đã nhận thêm vào dòng chảy của mình nét thơ mộng, huyền ảo của mây trời, sắc đỏ rực rỡ của hoa ban, sắc trắng tinh khiêt hoa gạo tháng hai và đặc biệt
là cái ấm áp, gần gũi thân yêu của làn khói hư ảo Nhà văn đã dùng cọ màu vẽ lên mấy nét khiến bức họa hiện lên xao động lòng người
Chưa dừng lại ở đó, bức họa về sông Đà trữ tình còn được tô điểm bởi màu nước nơi đây Nguyễn Tuân đã có sự quan sát thật tỉ mỉ, ông thấy dòng sông hiện lên như 1 mỹ nhân hiền dịu đầy xuân sắc vs bao màu nước biến đổi diệu kì, tạo nên nét đẹp đặc trưng của nước sông Đà Qua làn mây mùa xuân, “dòng xanh ngọc
Trang 6bích” trong sáng, lung linh, lấp lánh tràn ngập khắp không gian Ông đã so sánh dòng ngọc bích trong trẻo ấy với “màu xanh canh hến” của sông Gâm, sông Lô Sự uyên bác còn được văn nhân đặc tả màu nước sông Đà về mùa thu “lừ lừ chín đỏ như da mặt một người bần đi vì rượu bữa bất mãn, bực bội gì mỗi độ thu về”, nước sông đỏ gợi cho ta cảm giác nước sông Đà đậm phù sa đem màu mỡ đến cho bao cánh đồng phì nhiêu trù phú gọi bao yêu thương tự hào Con sông tươi đẹp, sinh động biết bao chứ kh phải là con sông đen như “thực dana P đã đè ngửa con sông ta ra đổ mực Tây vào mà gọi bằng 1 cái tên Tây láo lếu” Ông đã sử dụng phép so sánh thật độc đáo, tinh tế nhưng không kém phần gần gũi Ở mỗi thời điểm khác nhau, ng ta lại thấy SĐ trong 1 dáng vẻ, màu sắc khác nhau
Quan sát ở điểm nhìn gần, bằng những câu văn đầy chất thơ, Tác giả tha thiết gọi sông Đà như một “cố nhân” đi xa thì nhớ, gặp lại thì mừng vui khôn xiết Sự nhân hoá đó làm cho con sông gần gũi hơn Tản Đà cũng đã từng viết:
“Dải sông Đà bọt nc lênh đênh Bao nhiêu cảnh bấy nhiêu tình”
Khi đi từ rừng ra nhà văn lại thấy nước sông Đà chói lóa như trẻ con nghịch miếng gương chiếu vào mặt trời, ánh sáng này cũng cho ta cảm nhận rằng nước sông Đà rất trong, phản chiếu ánh mặt trời chói lóa gợi cảm giác ấm áp Nhà văn đã phát hiện ra nắng sông Đà đẹp đến mê hồn trong ánh sáng “loé lên một màu nắng tháng ba Đường thi” Không gian lắng đọng trong vẻ đẹp của “bờ sông Đà, bãi sông Đà, chuồn chuồn bươm bướm sông Đà” Nguyễn Tuân đã gợi lên vẻ đẹp của sông Đà bằng hai từ “gợi cảm” Cảm xúc gặp lại sông Đà cũng được cụ thể hóa trong những so sánh bất ngờ, thú vị: “Chao ôi! Trông con sông vui như thấy nắng giòn tan sau kì mưa dầm, vui như nối lại chiêm bao đứt quãng” Nối lại chiêm bao đứt quãng là một việc gần như không thể có trong cuộc đời mỗi con người Hình ảnh so sánh cho thấy, sự nối lại giấc mơ càng hi hữu, hiếm quý bao nhiêu, càng đem đến cảm giác sung sướng, thú vị bấy nhiêu cho tác giả khi gặp lại dòng sông thân thương
Gây ấn tg đầu tiên vs ng nghệ sĩ là sự tĩnh lặng nhẹ nhàng “Hình như từ đời lý đời Trần đời Lê, quãng sông này cũng lặng tờ đến thế mà thôi” Con sông bây giờ không hẳn chỉ là của hiện tại, nó trôi ngc về qkhu xa xưa vs sự ss, liên tg đầy bất
Trang 7ngờ của tgia: “bờ sông hoang dại như một bờ tiền sử Thiên nhiên nơi đây như 1 bức hoạ thủy mặc”, nó khiến ta nhớ đến câu thơ của Lý Bạch: “Yên hoa tâm
nguyệt há Dương Châu”
Càng đọc, ta càng có cảm giác như tác giả đã nhâp thân làm một vs cỏ cây sông nc
Bờ sông ở đây còn nổi lên vẻ đẹp của thảm thực vật và muông thú Câu văn mở đầu đoạn “Thuyền tôi trôi trên Sông Đà” hoàn toàn là thanh bằng gợi cảm giác lâng lâng, mơ màng như tái hiện hình ảnh con thuyền êm ái, nhẹ nhàng trôi xuôi Trong cảnh lặng như tờ của thiên nhiên, trong cảnh sương đêm chưa tan hết, Hai bên bờ sông lại hồn nhiên như nỗi niềm cổ tích vì có nhiều hình ảnh lạ “nương ngô nhú lên mấy lá ngô non đầu mùa”, “Cỏ gianh đồi núi đang ra những nõn búp”
“đàn hươu cúi đầu ngốn búp cỏ gianh đẫm sương đêm” Đằng sau những dáng vẻ, thực thể, màu sắc ấy, ngta còn thấy 1 sức sống tươi mới, trẻ trung đang ẩn nấp, đang ngầm sinh sôi, chuyển động Con sông đang “nhớ thương”, đang “lắng nghe những giọng nói êm đềm của ng về xuôi” hay chính nhà văn đã nhập thân vào dòng sông đang tự thương nhớ, lắng nghe những tâm tình của cuộc sống? Đoan trich khep lai vs tiếng cá quẫy” Thiên nhiên giống như một bức tranh thủy mặc lộng lẫy Tác giả miêu tả cảnh đôi bờ sông thật ấn tượng Người đọc như lạc vào thế giới cổ tích “Bờ sông hồn nhiên như một nỗi niềm cổ tích tuổi xưa”
Vận dụng nhiều hình ảnh so sánh, bút pháp nhân cách hóa miêu tả, liên tưởng bất ngờ thú vị, từ ngữ chọn lọc, độc đáo, lãng mạn Sử dụng kiến thức hội hoạ, thơ ca
để miêu tả vẻ đẹp thơ mộng chân thực của dòng sông Tất cả đã giúp Nguyễn Tuân tái hiện hả Sông Đà vừa nhuốm màu thơ vừa nữ tính, dịu dàng, e ấp, kín đáo như 1 cô gái Tây Bắc đáng yêu Nó như 1 kiêt tác của đất trời dành riêng cho vùng đất thiêng liêng này
ĐỀ 3: HÌNH TƯỢNG NG LÁI ĐÒ TRONG CẢNH VƯỢT THÁC
Dưới ngòi bút tài hoa, Nguyễn Tuân đã xây dựng thành công hình tượng người lái
đò trong cảnh vượt thác Nhà văn sáng tạo đoạ văn vs không khí đầy căng thẳng của cuộc chiến đấu ác liệt, cam go giữa ng lái vs con sông Đ nham hiểm, xảo
quyêt Đông thời, NT đã bày tỏ sự nguog mộ trc lòng dung cảm cung vẻ đẹp trí
Trang 8dũng, tài hoa của người lái đò khi 1m đơn thân đơn độc vượt qua nhung thu thach khoc liet
Hình tượng Người lái đò mang vẻ đẹp của người lao động gan dạ, dũng cảm gần hai mươi năm chiến đấu với thác đá trong nước sông Đà để tồn tại Công việc của ông có thể xem là đối mặt với “thần chết” nhưng ông không hề sợ hãi, lúc nào cũng tự tin, bình tĩnh vượt qua với kinh nghiệm dày dặn Tay lái của ông được miêu tả là "tay lái ra hoa".Ông lái đò hiện lên trong những trang văn của Nguyễn Tuân đầy ấn tượng với những nét về ngoại hình đúng là một con người của sông nước: Mặc dù ông tuổi đã ngoài 70, nhưng thân hình ông vẫn rất rắn chắc “đẹp như một pho tượng tạc bằng đá thach”, ngực ông đầy những củ nâu – thương tích trên chiến trường Sông Đà mà Nguyễn Tuân ưu ái gọi đó là “huân chương lao động siêu hạng”, "hai tay dài lêu nghêu như cái sào lái đò", "hai chân khuỳnh khuỳnh như đang kẹp chặt cái cuống lái trong tưởng tượng"; giọng ông ồ ồ như tiếng thác trước ghềnh Một ngoại hình gắn với sức lực phi thường với cuộc sống chèo đò vượt thác đã thấm vào trong máu thịt Tất cả là 1 vẻ đẹp của con người lao động gắn bó lâu năm với vùng sông nước mênh mông
Không chỉ mang nét đẹp sương gió ở ngoại hình, người lái đò còn nổi bật bởi tính cách và trí thông minh Nhà văn đã để nhân vật của mình gắn bó với sông Đà đến mức máu thịt, hiểu và yêu dòng sông đến mức thuộc lòng tất cả luồng lạch của dòng sông như thuộc một "bản trường ca, thuộc đến từng dấu chấm dấu phẩy, dấu chấm than và từng đoạn xuống dòng"; nắm được binh pháp của thần sông thần đá Chỉ với ba trùng vi thạch trận, người lái đò sông Đà như người nghệ sĩ đang biểu diễn bằng tất cả sức lực và tài năng Trận thủy chiến không hề cân sức: một bên là thiên nhiên bạo liệt, hung tà, một bên là con người bé nhỏ trên chiếc thuyền đơn độc và vũ khí trong tay chỉ là những chiếc cán chèo Nhưng vs sức dẻo dai và một trí tuệ sáng suốt của người chỉ huy con thuyền, ông chế ngự được sự hung bạo của dòng sông Đà, chiến thắng thiên nhiên khắc nghiệt Để làm nổi bật
sự tài hoa ấy, NT đi sâu vào miêu tả ng lái đò trong cảnh vượt thác
Ở trùng vi thạch trận đầu tiên, thác đá sông Đà đã chuẩn bị dàn trận địa sẵn, đó
là trận địa với “bốn cửa tử, một cửa sinh nằm lập lờ phía tả ngạn sông” Ở đây
nước phối hợp với đá reo hò làm thanh viện; những hòn đá bệ vệ, oai phong lẫm liệt
Trang 9Sự khôn ngoan của thác đá sông Đà khiến người đọc phải trầm trồ: chúng không chỉ đánh trên mặt trận giáp lá cà mà còn đánh bằng cả nghệ thuật tâm lý chiến Trước đó chúng đã dùng âm thanh của thác khiêu khích “giọng gằn mà chế nhạo” Còn giờ đây chúng lại nhờ “nước thác làm thanh viện cho đá” Sóng nước biết tung ra các đòn đánh nguy hiểm, hung hãn như một loài thủy quái, sông Đà cậy thế quân đông tướng mạnh nên đã “ùa vào mà bẻ gãy cán chèo”, “liều mạng vào sát nách mà đá trái”, “thúc gối vào bụng và hông thuyền”, có lúc chúng “đội cả thuyền lên” Một loạt động từ mạnh được Nguyễn Tuấn huy động để miêu tả cách đánh của sông Đà làm người đọc không khỏi rùng mình trước sự hung bạo của thiên nhiên Tất cả làm nổi bật thế và lực của đá sông vừa đông vừa mạnh hung tợn, ghê sợ tạo thành thế không cân sức với ông lái đò chỉ có một mình đơn phương độc mã
Với chiến thuật phòng ngự để dưỡng sức cho những trùng vi sắp tới, “ông đò hai tay giữ mái chèo khỏi bị hất lên khỏi sóng” Nước như “đô vật túm thắt lưng ông đò”, rồi đánh miếng đòn độc, đánh vào chỗ hiểm “cả cái luồng nước vô sở,
bất chí ấy bóp chặt lấy hạ bộ người lái đò”.Nhưng ông đò cố nén vết thương, hai
chân vẫn kẹp chặt cuống lái, mặt méo bệch đi vì đau đớn Đó là cái méo bệch vốn
do cái lạnh của nước làm nhăn nheo lại thêm miếng đòn đau làm ông khách sông
Đà mặt như tím tái Phép điệp động từ “đánh hồi lùng, đánh đòn tỉa, đánh đòn
âm vào chỗ hiểm” gợi lên cơn đau dồn dập, hành hạ người lái đò Đặc biệt trên con thuyền có đến sáu bơi chèo vẫn nghe thấy tiếng chỉ huy ngắn gọn mà tỉnh táo của người cầm lái “Vậy là phá xong cái trùng vi thạch trận thứ nhất” Ông đò thực
là một chiến sĩ dũng cảm, bị tấn công bất ngờ nhưng vẫn giữ bình tĩnh nén mọi đau đớn, điều này càng làm ta thêm thán phục về sự gan dạ và chuyên nghiệp Nhưng đó mới chỉ là màn khởi đầu, mở màn thôi
Nếu đoạn văn thứ nhất, Nguyễn Tuân tập trung miêu tả thế trận một chiều từ
sông Đà, thì ở đoạn văn tiếp theo phẩm chất nổi bật của ông lái đò lại anh hùng, linh hoạt và chủ động đối phó với thác nước sông Đà
Ở trùng vi thạch trận thứ hai độ khó càng tăng lên, sông Đà bố trí “thêm nhiều cửa tử ” và “cửa sinh bố trí lệch qua bờ hữu ngạn” Nhưng không vì thế mà ông đò
nao núng Ông thay đổi chiến thuật, chuyển từ thế trận phòng ngự sang chủ động tấn công Với kinh nghiệm mười năm chiến trường sông nước, người lái đò đã
Trang 10“nắm chắc binh pháp của thần sông thần đá, ông đã thuộc quy luật phục kích của
lũ đá” Ông đò “không một phút nghỉ tay nghỉ mắt, phải phá luôn vòng vây thứ hai
và đổi luôn chiến thuật” Ông chủ động tự tin nhanh nhẹn làm chủ tình thế “cưỡi lên thác sông Đà như cưỡi hổ” Bằng nghệ thuật liên tưởng độc đáo, ông đò như một vận động viên đua ngựa vượt thác bằng cách “ghì cương lái”, ông “phóng nhanh”, “lái miết”… tốc độ di chuyển mau lẹ Tại trận chiến đánh giáp lá cà này, chúng quyết sinh quyết tử với ông lái đò Khi chiếc thuyền đã vượt qua, bọn sóng
nc cửa tử “vẫn 0 ngớt khiêu khích” Ông đò đã cảnh giác sẵn nên ứng phó kịp thời
“đứa thì ông tránh mà rảo bơi chèo”, “đứa thì đè sấn lên chặt đôi ra để mở đường tiến” Những động từ mạnh vẫn tiếp tục tuôn chảy không ngớt trên những trang văn như một đội quân ngôn ngữ hùng hậu: nắm, ghì, phóng, lái, tránh, rảo, đè, chặt…Chính nhờ sự mưu trí, dũng cảm, ý chí quyết tâm với kế hoạch đánh nhanh thắng nhanh của mình, ông lái đò đã vượt qua hết các cửa tử, đã đánh bại “dòng thác hùm beo đang hồng hộc tế mạnh” Nguyễn Tuân sử dụng ngôn ngữ quân sự + biện pháp tu từ nhân hoá cộng hưởng các động từ mạnh toàn thanh trắc, nhằm tạo cảm giác mãnh liệt khi tả chân dung ông đò với tay lái ra hoa, điêu luyện
Bị thua ông đò ở hai lần giao tranh trước, sông Đà còn một cơ hội cuối để thử
thách người lái đò Với tinh thần không còn gì để mất, nó quyết định tung ra mọi món đòn hiểm nhất của mình Có lẽ tất cả sự hiểm ác nhất của con sông Đà tập trung hết cả ở trùng vi cuối cùng Ở hai trùng vi trước của sinh, của tử nằm ở chỗ lập lờ khó tìm, thế nhưng ông vẫn vượt qua nhưng đến vs trùng vi thứ ba này, ít cửa hơn mà bên trái bên phải đều là luồng chết cả, luồng sống thì lại nằm ngay giữa bọn đá hậu vệ Ông lái đò đã biến chiếc thuyền sáu bơi chèo thành một mũi tên, còn ông giống như một cung thủ đã “phóng thẳng thuyền chọc thủng cửa giữa Thuyền vút qua cổng đá cánh mở, cánh khép, vút vút, cửa ngoài, cửa trong, lại cửa trong cùng Thuyền như một mũi tên tre xuyên nhanh qua hơi nước, vừa xuyên vừa tự động lái được, lượn được.” để rồi chiến thắng vinh quang “Thế là hết thác”, câu văn như tiếng thở phào nhẹ nhõm, ông đò uy nghi rạng rỡ, trở về từ cõi chết bằng tay lái ra hoa thực thụ
Những ẩn dụ, so sánh, nhân hóa được tác giả sử dụng sáng tạo gợi lên cảm giác mãnh liệt đầy ấn tượng Một loạt các động từ lại được Nguyễn Tuân huy động để miêu tả tài nghệ chèo đò vượt thác tuyệt vời của ông: phóng, chọc thủng, xuyên qua, lượn… Quả là “Đọc Người lái đò sông Đà, ta có ấn tượng rõ rệt về sự tự do của một tài năng, của một đấng hóa công thực sự trong nghệ thuật ngôn từ” (Phan Huy Đông)