Từ những năm 80 của thế kỷ XX trở lại đây, bà sáng tác nhiều tiểu thuyết quanh các chủ để phản ánh chiến tranh 625 Hàn Quốc, vấn đề phân cách Nam - Bắc Triều, vấn đề nữ quyền hay chủ ng
Trang 1TRONG TIỂU THUYẾT PARK WAN SUH
NGO VIET HOAN* Tóm tắt: Park Wan Suh là một trong những tiểu thuyết gia tiêu biểu của văn đàn Hàn Quốc Từ những năm
80 của thế kỷ XX trở lại đây, bà sáng tác nhiều tiểu thuyết quanh các chủ để phản ánh chiến tranh 625 Hàn Quốc, vấn đề phân cách Nam - Bắc Triều, vấn đề nữ quyền hay chủ nghĩa tối thượng vật chất như một xu thế nổi bật trong xã hội hiện đại Hàn Quốc, Trong tiểu thuyết của Park Wan Suh, người ta thấy được những cách tân mới mẻ so với tiểu thuyết truyền thống Hàn Quốc Những đặc tính của phụ quyền được làm mờ nhạt đến mức tối đa và thông thường được thay thế bằng các hình tượng nữ quyển Do đó, mẫu tính hay nữ
quyên luôn là chủ thể của tự sự và hình tượng nhân vật nữ, đặc biệt là hình tượng “người mẹ” giữ một vị trí
hết sức quan trọng trong hệ thống tác phẩm của bà Bài viết này dựa trên nền tảng lý thuyết của phê bình nữ quyền và ký hiệu học, từ đó đi vào khảo sát và giải mã đặc sắc nghệ thuật của hệ thống biểu tượng “người mẹ” và diễn trình trưởng thành về tư tưởng cũng như tinh thần nữ quyền của phụ nữ Hàn Quốc qua các thời
kỳ trong tiểu thuyết Park Wan Suh
Từ khoá: Park Wan Suh, nữ quyền, hình tượng người mẹ, văn học Hàn Quốc
1 Dẫn nhập gia nam như John Milton, Alexander Pope,
Richard Russo, Nam 1911, Oliver Schreiner
cũng xuất bản cuốn sách có tựa đề Phụ nữ và
lao động (Women and Labour) Năm 1929,
Adeline Virginia Woolf đã cho ra mắt cuốn
sách Căn phòng của riéng minh (A room of
One’s Own) Cuén sach da miéu ta sinh dong
và tinh tế về những bất công mà những người
phụ nữ - những người ngoài việc làm vợ, làm (cũ ó lúc) nó đề xuất phương án giải quyết mẹ ra, vẫn mong muốn được hưởng thụ giáo cũng có lúc) nó đề xuã ẽ P 6 an pial quy án giải quyế dục - đã gặp phải Simone De Beauvoir vao ~ ae og: ¬
những bất công ấy Trọng số đó phải kể đến năm 1949 cũng đã xuất bản cuốn Giới tinh
Marry Wollstonecraft với Biện luận về quyén thứ hai (The Second Sex), trong đó bà dành lợi của phy nit (A Vindication of the Rights of
Women) được xuất bản vào năm 1972 Cuốn
sách cũng để cập và thảo luận về một số tác
“Phong trào phụ nữ” những năm 60 của
thế kỷ XX không phải là khởi điểm của Chủ
nghĩa nữ quyển mà là sự tái sinh của một loại
hình tư tưởng và vận động đã có lịch sử lâu
đời Loại hình tư tưởng và vận động này từ rất
sớm đã có các trước tác kinh điển của riêng
mình Các trước tác ấy đã phơi bày những bất
bình đẳng mà phụ nữ gặp phải trong xã hội, và
một phần quan trọng để bình luận về cách miêu tả về phụ nữ trong tiểu thuyết của David
Herbert Lawrence Nam giới cũng không phải
© TS - Viện Văn học, Email: ngoviethoan@ không có đóng E0P BI cho truyền thông này
Trang 2Stuart MIII xuất bản cuốn sách có tựa đề Suv
thuần phục của phụ nữ (The Subjection of
Women) hay Friedich Engels nam 1884 cũng
đã xuất bản cuốn Nguồn gốc của gia đình
(The Origin of the Family)
Phê bình văn học nữ quyền ngày nay là
hệ quả được sản sinh từ “Phong trào phụ nữ”
diễn ra trong những năm 60 của thế kỷ XX
Đó là một phong trào mà ngay từ khi bắt
đầu đã mang những màu sắc văn học đậm
nét Bởi vì nó ý thức được tác dụng của các
hình tượng phụ nữ được phác hoạ bởi văn
học, từ đó tạo ra những thách thức với hình
tượng truyền thống về người phụ nữ trong
văn học Nó đồng thời lấy việc nghi ngờ về
tính quyển uy và tính nhất quán của hình
tượng phụ nữ làm nhiệm vụ trọng tâm Từ
góc độ này, phong trào phụ nữ về căn bản
có mối liên hệ với sách và văn học Do đó,
không thể xem phê bình chủ nghĩa nữ quyển
là một tiểu hệ hay một nhánh ký sinh của
chủ nghĩa nữ quyền, mà là một trong những
phương thức có ảnh hưởng trực tiếp đến thái
độ và hành động của con người trong đời
sống thường nhật [2, tr.1 16,117]
Những khái quát nói trên của Peter
Barry đã phản ánh quá trình hình thành
và phát triển của chủ nghĩa nữ quyển cũng
như phê bình chủ nghĩa nữ quyển trước
và sau những năm 60 của thế kỷ XX Tại
Hàn Quốc, đây cũng là thời kỳ mà đất nước
này có những thay đổi mang tính chất lịch
sử, như chiến tranh 625 hay việc đất nước
chuyển sang mô hình công nghiệp hoá kèm
theo nhiều hệ luy của nó Hình tượng người
mẹ và cách xây dựng hình tượng người mẹ
trong văn học Hàn Quốc ở thời kỳ này vì thế
cũng đã có những sự thay đổi hết sức to lớn
Do đó, văn học nữ từng một thời bị xem nhẹ
và đẩy ra ngoại biên, nay lại nhận được sự
quan tâm đặc biệt của văn đàn Hàn Quốc
Rất nhiều nhà văn đã xây dựng hình tượng người mẹ để qua đó thể hiện tư tưởng, cảm
xúc của bản thân và phát đi những thanh âm
biểu trưng của thời đại Hình tượng người
mẹ xuất hiện trong văn học Hàn Quốc thời
kỳ này không còn tổn tại dưới lớp bọc của
sự phục tùng hay một tiềm thức trong sự đối lập với hình tượng người cha, mà đã có những đặc trưng khác biệt hoàn toàn so với
truyền thống
Tiểu thuyết gia Park Wan Suh là một trong những nhân vật tiêu biểu cho dòng
văn học nữ của văn đàn văn học hiện đại
Hàn Quốc Năm 1970, bà tham gia giải thưởng tiểu thuyết do tạp chí Nữ sinh Đông
Á tổ chức và chính thức ra mắt văn đàn Hàn Quốc với tác phẩm Loã mộc!' Kể từ sau những năm 80 của thế kỷ XX, bà sáng
tác và liên tục cho ra mắt nhiều tiểu thuyết
quanh các chủ đề phản ánh chiến tranh 625, vấn đề phân cách Nam - Bắc Triều, vấn đề
nữ quyền hay chủ nghĩa tối thượng vật chất
như một xu thế nổi bật trong xã hội hiện
đại Hàn Quốc, Trong đó đáng chú ý hơn
cả là một loạt hình tượng nhân vật nữ, đặc biệt là nhân vật người mẹ với nhiều phong
cách khác nhau Trong số đó, có thể kể đến
hình tượng người mẹ phong kiến trọng nam khinh nữ trong Lốa mộc hay Mùa của khát vọng; hình tượng người mẹ đa nhân cách
và tự mâu thuẫn trong Sự khởi đầu của một ngày được sống hay Chiếc cọc gỗ của mẹ;
hình tượng người mẹ sùng bái kim tiền, xem vật chất là chìa khoá vạn năng trong Những
năm hoang phế của thành phố hay Sau buổi trưa của sự loạng choạng Trong tiểu
thuyết của Park Wan Suh, hình tượng người
mẹ luôn là chủ thể của tự sự và có một vị trí
! Các tác phẩm được nhắc đến hay trích dẫn trong bài viết này được người viết tham khảo từ nguồn các tác phẩm đã được dịch sang tiếng Trung (NVH).
Trang 3hết sức quan trọng trong thế giới nghệ thuật
của bà Những tác phẩm văn học gần như
vắng bóng hình tượng người cha nói trên có
mối quan hệ mật thiết với hoàn cảnh trưởng
thành của Park Wan Suh Khi bà mới được 4
tuổi thì phụ thân đã qua đời, sau đó anh trai
bà tham gia chiến tranh và cũng bỏ mạng
ngoài sa trường Sự thiếu vắng tình thương
của cha vô hình trung trở thành một mất mát
to lớn trong quá trình trưởng thành của Park
Wan Suh, đồng thời có ảnh hưởng sâu đậm
đối với sự nghiệp sáng tác của bà Điều này
cũng phần nào cho thấy tầm quan trọng của
chuỗi hình tượng người mẹ trong hệ thống
tác phẩm của Park Wan Suh Khảo sát hệ
thống nhân vật nữ, đặc biệt là hình tượng
người mẹ do đó là phương thức hiệu quả để
mở ra và giải mã thế giới biểu tượng nghệ
thuật trong trong tiểu thuyết Park Wan Suh
2 Hệ thống hình tượng “người mẹ”
trong thế giới tiểu thuyết của Park Wan Suh
2.1 “Người mẹ” mang trong mình sự
cố chấp của tư tưởng trọng nam khinh nữ
Hàn Quốc là một đất nước chịu ảnh
hưởng sâu sắc của tư tưởng Nho gia Dẫu
cho cả trong xã hội hiện đại ngày nay, những
ảnh hưởng của chế độ phụ quyền vẫn nghiễm
nhiên tổn tại Tư tưởng trọng nam khinh nữ
do đó vẫn tiềm tàng trong mọi ngóc ngách
của đời sống Sự hiện diện và ngày một
được khẳng định của nữ quyền kỳ thực cũng
phản ánh một quá trình tự giải phóng lâu dài
người phụ nữ, đặc biệt là người phụ nữ trong
xã hội phương đông vốn bị áp bức và trói
buộc bởi các hệ tư tưởng lạc hậu trước đây
Tác phẩm Lõa mộc dựa trên bối cảnh chiến
tranh Hàn Quốc 625 Nó miêu tả một cách
sinh động cuộc sống phải chịu nhiều ly tán,
mất mát và đau khổ của người dân, qua đó
có những đặc tả độc đáo về sự cô độc trong
sâu thẳm tâm can của con người cũng như khát vọng cháy bỏng của họ về tình yêu và
hạnh phúc Người mẹ trong tác phẩm này
trước sau như một đều cho rằng, con gái là
sự dư thừa, là của nợ Đối với bà ta, con trai mới là tất cả sinh mệnh Sự tổn tại của con
trai đồng nghĩa với sự tổn tại của bản thân, nếu con trai chết đi thì cuộc đời bà ta cũng chẳng còn ý nghĩa gì nữa Đoạn tự thoại dưới đây của cô con gái là nét vẽ tỉnh tế phác
hoạ sinh động hiện thực nói trên: “lôi chán ghét và thù hận mẹ Trước hết là chán ghét cái màu xám tẻ nhạt đã tạo ra hình tượng của
mẹ Giữa những lớp tóc bạc lại xen kế rất
nhiều tóc đen, khiến cho cả mái đầu hiện ra với một màu nâu, mà màu sắc của những bộ
quần áo mặc trên người bà ta cũng thế, cũng
luôn là những loại vải đã được nhuộm thành
màu nâu Nhưng, cái khiến cho tôi không
thể chịu được vẫn là màu nâu của sự cố chấp
kia - một thái độ sống hết sức cố chấp kiểu
như cứ kiên trì, không chết được thì đành
sống vậy Mà lại còn là sự cố chấp khiến người ta phải khiếp sợ kiểu như một bước cũng không chịu lùi ấy nữa chứ ” (NVH
dịch) [7, tr.7]
Sau khi người con chết vì chiến tranh,
người mẹ dường như chẳng còn tâm trí nào
để chải tóc, trang điểm hay thậm chí làm việc nhà nữa Linh hồn của người mẹ đã chết
cùng với đứa con trai của bà ta Do đó, bà ta
chỉ còn cách tự nhốt mình trong những hồi
ức về thời mà đứa con trai của bà vẫn còn sống Chỉ có điều ấy mới giúp được ba ta
tạm thời tỉnh lại từ trạng thái chết giả kia; mới có thể giúp bà tạm thời được sống như
một người phụ nữ tràn đầy sức sống thuở
nào Những tư tưởng lạc hậu một thời đã trói buộc người mẹ, chèn ép cuộc sống của
người mẹ Nó đồng thời cũng đã ảnh hưởng
sâu sắc đến quá trình trưởng thành của đứa
con gái Mối quan hệ giữa mẹ và con gái
Trang 4ngày một tôi tệ đi cũng chính bởi sự ràng
buộc đến ngạt thở của những tư tưởng thủ
cựu kia: “Thật không biết đã bao lâu rồi, cái
màu nâu che kín đôi mắt của mẹ đã bỗng
chốc biến đâu mất Trong ánh mắt mẹ lại
le lói một thứ tình cảm nào đó Tôi sợ rằng
một khi ánh nhìn của mình lạc khỏi mẹ lúc
này liền mất đi cái khoảnh khắc linh hồn của
mẹ khó khăn lắm mới có thể tìm lại được
ấy Thế nên tôi cứ cố ý nhìn chằm chằm vào
đôi mắt của mẹ Thế nhưng cái đôi mắt long
lanh của mẹ dường như chẳng chịu kiên
nhẫn thêm chút nào và liền dần mất đi thần
sắc Bà khe khẽ rút bàn tay đang bị tôi nắm
chặt, quay người nằm về một phía rồi nặng
nề than vãn: “Ông trời thật không có mắt,
sao lại bắt hết mấy đứa con trai, chỉ để lại
mỗi đứa nha dau ” (NVH dich) [7, tr.23]
Câu văn trên là lời thoại của bà mẹ khi
tỉnh lại sau cơn bạo bệnh Đứa con gái ngéng
lòng chờ đợi sự vỗ về của mẹ, nhưng cái mà
cô nhận được vẫn chỉ là sự lạnh nhạt vốn đã
ton tại trước đây Bà mẹ trong tác phẩm chi
than trời trách đất tại sao lại bắt hết mấy đứa
con trai của bà mà chỉ để đứa con gái sống
sót Từng lời, từng chữ trong câu nói của bà
hoàn toàn không đái hoài đến cảm xúc của
cô con gái Trong mắt của người mẹ ấy, con
trai là niềm tin duy nhất khiến bà vượt qua
mọi nhọc nhằn của cuộc đời để duy trì sự
sống, còn con gái chỉ tổn tại như một ảo ảnh,
có cũng được, không có cũng chẳng sao
Trong tiểu thuyết Mùa của khát vọng,
tất cả mọi sự quan tâm và tình cảm, bà mẹ
Heo đều gửi gắm nơi con trai mình Dẫu
có nhắm chặt mắt, bà vẫn có thể cảm nhận
được tiếng bước chân của con mình đang ổi
từ nơi xa đến Sau khi con trai bị bắn chết, bà
liên mắc phải chứng mất tiếng nói, mất hoàn
toàn năng lực ngôn ngữ, điều mà bà ghi nhớ
duy nhất là bài hát ru con ngủ thuở nào Cứ
như thế, ngày nào bà cũng đến bên phần mộ con trai và ngâm nga mãi bài hát ru ấy [3, tr.98-102] Tất cả những hình tượng người
mẹ nói trên đã phản ánh một hiện tượng phổ
biến tổn tại trong xã hội Hàn Quốc suốt một
thời gian dài Sự thiên lệch và phân biệt đối
xử của các bà mẹ dành cho các con trai của mình, trên một phương diện khác lại là nỗi
đau, thậm chí trở thành sang chấn tâm lý đối
với nhiều thế hệ phụ nữ Hàn Quốc
Những tình tiết và nội dung trên xuất hiện khá nhiễu trong tiểu thuyết của Park
Wan Suh, tái hiện một cách hết sức sinh
động về một hiện thực lịch sử của xã hội Hàn Quốc - chế độ phụ quyển vẫn có những ảnh hưởng thâm căn cố đế đến xã hội Hàn Quốc hiện đương đại, dẫu cho đời sống vật chất và đời sống tinh thần của họ ngày càng
trở nên phong phú hơn Nó cũng là minh chứng sống động lý giải tại sao tư tưởng
trọng nam khinh nữ vẫn tiếp tục tổn tại và
có những ảnh hưởng tiêu cực nhất định đối với đời sống và quá trình trưởng thành, phát triển của người phụ nữ Hàn Quốc
2.2 “Người mẹ” với tính cách song
trùng và những mâu thuẫn nội tại Trong tiểu thuyết Park Wan Suh, hình tượng người mẹ đa phần đều xuất hiện với
hai hay nhiều chiều kích tính cách Có khi
là sự kết hợp giữa nam quyển và nữ quyên,
có khi lại là sự mâu thuẫn nội tại giữa tính truyền thống và tính hiện đại Trong tiểu
thuyết Sự khởi đầu của một ngày được sống, Park Wan Suh đã xây dựng thành công hình tượng nhân vật nữ Moon Cheong Hee tự mâu thuẫn và xung đột với chính mình trong quá trình chọn lựa giữa truyền thống và hiện đại
Sau khi tốt nghiệp, Moon Cheong Hee vốn
đĩ dạy học ở một trường đại học Cô thậm chí còn được ưu tiên nhận tư cách giảng dạy
Trang 5trước so với chồng In Cheol Ah vốn cũng
là đồng nghiệp cùng trường Nhưng do sự
ràng buộc của lễ giáo và quan niệm xã hội,
rằng người phụ nữ nên là người vượng phu
ích tử, nên chăm lo sắp xếp công việc nội
trợ trong gia đình, nên cô đã phải nhường lại
cơ hội cho chồng để về nhà làm nội trợ Dẫu
cho cô chọn lựa cách tuân theo quan niệm
truyền thống - từ chức, trở về nhà để chăm lo
cho chồng con, nhưng cô ý thức được rằng:
“Chỉ có sự nghiệp mới khiến cho người phụ
nữ có cơ hội có được tự do” [5, tr.102] Để
theo đuổi sự tự do trong cuộc sống cũng
như khẳng định giá trị của bản thân, Moon
Cheong Hee đã mở Viện thẩm mỹ và Trường
đào tạo hành nghề làm đẹp Cô vừa vất vả
lo toan cho sự nghiệp riêng của bản thân,
vừa tận tâm tận lực chăm sóc, phụng dưỡng
mẹ chồng, hầu hạ chồng và chăm lo cho các
con Như thế, xét trên phương diện hành
động, cô đã đứng về phía hàng ngũ của sự
tiến bộ Để thoát khỏi sự áp đặt và ràng buộc
của tư tưởng phụ quyển truyền thống, theo
đuổi sự tự do và giải phóng cho người phụ
nữ, cô đã tự mở thẩm mỹ viện và có được sự
nghiệp của riêng mình Sau khi biết chong
ngoại tình, cô đã nghĩ hay cứ phá vỡ bức
tường mà hôn nhân và gia đình đã dựng lên
kia đi, để tìm kiếm mái ấm tinh thần thực sự
thuộc về riêng mình Tuy thế, trên phương
diện tinh thần, cô vẫn là một hiện thân cho
phụ nữ truyền thống Hàn Quốc Giống như
đa phần phụ nữ trong xã hội ấy, cô vẫn chỉ là
vật hy sinh của chế độ phụ quyền Dau cho
cô đã không ngừng nỗ lực để trở thành người
phụ nữ hiện đại, tự lực tự cường, song Moon
Cheong Hee van không thể thoát khỏi sự
ngăn cản và cay nghiệt của quan niệm Nho
gia truyền thống về sự độc lập nhân cách
cho người phụ nữ Do đó, trong nội bộ gia
đình, cô vẫn cứ tiếp tục vai diễn vợ hiển, dâu
thảo, tận tâm, tận lực hiếu kính mẹ chồng,
hầu hạ chồng và nuôi dạy con cái, vẫn cứ tiếp diễn cuộc sống mà từ sâu thắm tân can
cô biết mình đã vô cùng chán ghét
Trong tiểu thuyết Cái cọc gỗ của mẹ,
Park Wan Suh đã xây dựng hình tượng người mẹ vừa có những mạnh mẽ và quả đoán của người đàn ông, nhưng cũng có sự
mềm mại, dịu hiền của người phụ nữ Sau khi chồng chết, bà trở thành trụ cột của gia đình một cách bất đắc đĩ và bắt đầu đảm
nhận trách nhiệm nuôi dưỡng gia đình cũng
như chăm lo, dạy dỗ con cái Để thoát khỏi
sự ràng buộc của những hủ tục truyền thống,
bà mang theo các con, rời bỏ quê nhà để
đến chốn thị thành Bằng sự kiên cường và
độc lập tự thân, bà đã dũng cảm tuyên chiến
với chế độ phụ quyền đã lỗi thời với mong
muốn tìm kiếm cho được sự độc lập và tôn nghiêm cho người phụ nữ Trong các tác
phẩm văn học trước đây, do chịu ảnh hưởng của hệ tư tưởng phụ quyền, thông thường chỉ
có người bố mới là người áp đặt tư tưởng, ý nguyện của mình lên con cái Nhưng trong
Cái cọc gỗ của mẹ, do sự vắng bóng của
người cha và những áp lực của cuộc sống, người mẹ đã đảm nhận vai diễn đặc biệt này một cách một cách hết sức tự nhiên Hình tượng người người đàn bà mạnh mẽ cũng từ
đó mà dần hình thành Trong tiểu thuyết, bà
mẹ không quan tâm đến ý nguyện của con
gái mà tự quyết định cắt đi mái tóc của cô Trong việc chuyển đến thủ đô Seoul sinh
sống cũng vậy, bà mẹ cũng chưa từng trưng cầu ý nguyện của các con mà tự mình đưa
ra quyết định Theo cách nói của cô con gái,
mẹ cô “có việc gì cũng không bao giờ biết thương lượng với người khác, hoàn toàn là một người bảo thủ, độc đoán” [5, tr.104] Tuy thế, dẫu có mạnh mẽ và độc đoán đến cỡ nào, bản năng của người làm mẹ và tình yêu của người mẹ dành cho các con của mình
Trang 6là điều không gì có thể thể phủ nhận hoặc
xoá mờ Trong tiểu thuyết, do chiến tranh
loạn lạc, lương thực bị thiếu hụt nghiêm
trọng, để các con được ăn no, người mẹ đã
không màng đến việc có thể bị cảnh sát bắt
hoặc có thể bị mất mạng bất cứ lúc nào để
ra ngoài tìm thức ăn cho các con Chi tiết
này đã phản ánh sinh động hình tượng một
người mẹ vừa có những đặc tính của người
bố - độc đoán, áp đặt ý thức của bản thân lên
các con, nhưng lại có những đặc tính tuyệt
vời của người mẹ - có thể vì con mà hy sinh
tất cả, kể cả sinh mạng - một đặc tính tuyệt
vời của người phụ nữ truyền thống
2.3 Hình tượng “người mẹ” sùng bái
kim tiên, coi vật chất là chìa khoá vạn năng
Tiểu thuyết của Park Wan Suh được
công chúng đón nhận và yêu thích có nguyên
nhân quan trọng từ việc các tác phẩm của bà
không hề né tránh các vấn đề hiện thực, mà
dũng cảm đưa ra và phê phán mặt trái hay
các vấn đề bất hợp lý trong xã hội Từ giữa
đến cuối thế kỷ XIX về sau, Hàn Quốc chịu
sự ảnh hưởng của nền sản xuất công nghiệp
Sự lên ngôi của chủ nghĩa kim tiền lấy vật
chất làm vạn năng: sự giả tạo của tầng lớp
trung sản đã phá vỡ và làm băng hoại đạo
đức xã hội Trong hoàn cảnh xã hội như thế,
người phụ nữ nói chung, người mẹ nói riêng
đã xuất hiện với những đặc trưng mới khác
biệt so với trước đây Những đặc tính như
sự giả tạo, thói thượng tôn vật chất, sùng
bái kim tiển, ngày một trở nên rõ rệt Park
Wan Suh đã dựa trên sự nhạy cảm, góc nhìn
độc đáo cũng như sự sắc sảo của ngòi bút để
phác hoạ một loạt hình tượng phụ nữ và hình
tượng người mẹ trong thời đại mới Thông
qua hệ thống nhân vật này, bà khéo léo lên
tiếng phê phán sự thèm thudng vat chat va
sự giả tạo vô độ của hiện thực xã hội Hàn
Quốc đương thời
Tiểu thuyết Sau buổi trưa của sự loạng choạng rniêu tả thói hám vật chất và bộ mặt giả tạo của giai cấp trung sản, qua đó phê phán ảnh hưởng tiêu cực của chúng đối với
nhân cách và đạo đức xã hội Tiểu thuyết khắc hoạ hình ảnh người đàn bà - vốn là
mẹ của ba đứa con - như một kẻ tôn sùng
chủ nghĩa kim tiền đến mức cực đoan Bà
ta vô cùng hài lòng với việc chồng mình từ
bỏ công việc giảng dạy để về vận hành một doanh nghiệp nhỏ Bởi vì như thế, sự thèm thudng vat chat cha ba ta sé được thoả mãn
ở một mức độ cao hơn Bà ta yêu tiền và cho rằng, chỉ có tiền mới có thể đem đến
hạnh phúc và sự mãn nguyện Mọi tình cảm,
cảm xúc của bà ta dường như đều bị chi phối bởi những thay đổi trong đời sống vật chất
Đoạn hội thoại sau đây giữa bà ta và chồng
lột tả một cách sinh động bản tính hám tiền,
sùng bái vật chất cũng như tính cách giả tạo, thừa nước đục thả câu của giai cấp trung sản
- những thứ vốn đã trở thành bản chất trong
con người bà ta:
“Phu nhân Heo ngày nào cũng than
phiền tiền không đủ tiêu Lời nói lúc nào cũng như súng đã lên đạn, hận không thể ấn đâu Heo Seong xuống chiếc ghế kia mà bắt anh ta moi tiền ra Mua đồng hồ Rolex cũng chưa thấm thoát gì, phu nhân Heo lại muốn
làm nhẫn kim cương bạch kim, lại muốn con
rể và thông gia Ong chọn vải để may mấy bộ Vest với Hàn phục Đã thế lại còn sống chết muốn đính thêm cúc vàng trên áo khoác
ngoài và áo gI-lê
“Cái gì? Phải đặt cho cậu ta nhẫn kim cương bạch kim ư? Gã tẻ nhạt nào sẽ đeo
mấy thứ đồ ấy?”
“Những kẻ không đeo nổi mới là đồ tẻ
nhạt Anh chả hiểu gì cả, tốt nhất là cứ im hơi lặng tiếng đứng một bên cho mát nhé
Trang 7Đây đều là những quy tắc của xã hội thượng
lưu gần đây, một mụ đàn bà như tôi có thể
có cách nào khác hay sao?”
“Còn vest cho chú rể nữa chứ Một bộ
vest tôi còn thấy nhiều, lại lôi đâu ra cả bộ
Hàn phục nữa? Còn đòi gắn cúc vàng nữa
Thật hoang đường! Con Cho Hui có thiếu
cẵng què chân đâu, gả cho người ta còn phải
biếu thêm của hả?”
“Anh bớt nói mấy câu thừa thãi ấy ởi
cũng không ai bảo anh là thằng câm Tôi mà
nói là đính cúc bạch kim chắc anh tức chết
ngất hả? Những thứ đó đều là quy tắc của
giới thượng lưu đấy Muốn trèo được cành
cao thì phải dựa theo quy tắc của người ta
mà làm Anh cho rằng tiêu tiền như thế tôi
không đau lòng hay sao? Nhưng không thể
trách tôi được, xã hội thương lưu vốn dĩ đã ”
“Mẹ của mấy đứa à, xin em đừng hễ
mở miệng ra là liền nhắc đến cái xã hội
thượng lưu chết tiệt ấy nữa! ” (NVH dich)
[§, tr.49]
Simone de Beauvoir trong Gidi tinh
thứ hai cũng từng nhắc đến việc người me
không hẳn đang xem con gái của mình như
một thành viên với những đặc tính ưu việt,
mà kỳ thực hy vọng sẽ tìm thấy phân thân
của mình qua hình ảnh của con gái nhiễu
hơn Hy vọng thông qua con gái để bù đắp
những thiệt thòi trước kia của bản thân [9,
tr.9] Trong tiểu thuyết Sau buổi trưa của
sự loạng choạng, rõ ràng người mẹ dang
xem con gái mình như một phân thân và hy
vọng thông qua việc con gái xuất gia có thể
thoả mãn nhu cầu về vật chất cũng như thân
phận, địa vị - cái mà trước đó bà chưa từng
có được Thừa cơ hội này, bà có thể thay
đổi thân phận trung sản của mình để ra nhập
vào “xã hội thượng lưu” Trong suy nghĩ của
người mẹ, hôn sự của con gái chẳng qua chỉ
là một giao dịch liên quan đến việc liệu gia
đình bà có thể hay không thể trở nên hưng
vượng hơn mà thôi Cái mà bà ta mong đợi không phải là hạnh phúc của con gái, mà là liệu rằng bà ta có thể đạt được lợi ích gì hay
không, có thể nâng cao địa vị và thay đổi
thân phận xã hội hay không Những quan niệm giá trị giả tạo này đã hình thành những
ảnh hưởng tiêu cực đến cả tính cách của cô con gái cũng như đẩy vận mệnh của cả một gia đình vào những tình huống éo le, khó
lòng cữu vãn Ba cô con gái của bà ta đều
lần lượt bị đẩy vào cái vòng tròn của hôn nhân không hạnh phúc Con gái đầu hẹn hò
VỚI con trai của một gia đình giàu có Chịu
ảnh hưởng sùng bái chủ nghĩa vật chất tối
thượng từ mẹ, cô cũng mơ ước được gả cho
giới thượng lưu Thế nhưng con tạo xoay vần, cuối cùng cô bị gả về làm vợ lẽ cho một gã thương nhân đã ngoài ngũ tuần, đã
có đủ cả con gái và con trai Hôn nhân của
cô con gái thứ hai và thứ ba cũng đều gặp phải nhiều bất trắc Chồng bà ta vì muốn kiếm thêm nhiều tiền nên trong quá trình thi công đã ăn cắp, ăn bớt nguyên vật liệu của công trình, cuối cùng bị tố giác nên tuyệt vọng uống thuốc ngủ tự tử Số phận bi thảm của các nhân vật trong tiểu thuyết là tiếng sết rợn người vạch trần và tố cáo chủ nghĩa
vật chất trong xã hội Hàn Quốc Nó không
chỉ làm bại hoại những giá trị truyền thống
tốt đẹp của xã hội Hàn Quốc xưa, mà còn
phá vỡ sự hoà hợp, bao dung và chia sẻ vốn
là nền tảng căn bản trong các mối quan hệ
gia đình
3 Quá trình tự ý thức của hệ thống nhân vật nữ và tỉnh thần nữ quyền trong
tiểu thuyết Park Wan Suh
Trong dòng chảy văn học Hàn Quốc, Park Wan Suh là một trong những nhà văn
để lại dấu ấn lịch sử sâu sắc Các tác phẩm
của bà được xưng tán là những cây cổ thụ
Trang 8khắc hằn vòng đời của tiểu thuyết hiện đại
Hàn Quốc Trong các tác phẩm của Park
Wan Suh, ngoài hệ thống hình tượng “người
mẹ” gây ám ảnh cho cả người đọc Hàn Quốc
và thế giới, hệ thống nhân vật nữ cũng để
lại những ấn tượng thời đại hết sức độc đáo,
đặc biệt là về phụ nữ Hàn Quốc trong những
năm 50-80 của thế kỷ XX Nhân vật nữ
trong tác phẩm của Park Wan Suh đã đi qua
gió bụi của chiến loạn và phải đối diện với
biết bao đau thương, thảm khốc của xã hội
vật chất vô tình Câu chuyện của họ tràn đầy
khát vọng về sự độc lập, về nhu cầu được
theo đuổi ước mơ của bản thân Số phận của
họ là sự đối đầu đầy cam go giữa tình yêu,
sự nhiệt huyết và những bất công của xã hội
Dòng máu chảy trong con người họ sục sôi
và căm phẫn, không cam chịu lẽ bất bình để
tuôn trào dòng chảy của sự tự ý thức và tinh
thần nữ quyền
3.1 Hình tượng người phụ nữ Hàn
Quốc trong những năm 50 và đầu những
năm 60
Những năm 50 của thế kỷ XX, Hàn
Quốc trải qua ba năm chiến tranh thảm
khốc Sự ác liệt của chiến tranh khiến cho
người dân Hàn Quốc ngập chìm trong loạn
lạc và đau thương Cuộc chiến tranh lần
này ngoài việc xây dựng những nên tảng
cơ bản cho cải cách xã hội Hàn Quốc ở giai
đoạn sau, thì cũng đã ảnh hưởng sâu sắc
đến đời sống của các tầng lớp phụ nữ Hàn
Quốc mà hệ quả của nó là việc xuất hiện ba
nhóm phụ nữ phổ biến trong xã hội: “người
chưa chết”, “người phụ nữ gia trưởng” và
“công chúa Tây”
3.1.1 “Người chưa chết”
“Người chưa chết” là danh xưng mà xã
hội Hàn Quốc dùng để gọi nhóm phụ nữ vốn
dĩ phải chết cùng chồng nhưng may mắn còn
sống sót Nó đồng thời cũng là một sự phủ định lớn đối với nhóm người bất hạnh này
Ba năm chiến tranh khiến cho Hàn Quốc
mất đi một lượng lớn nam thanh niên và vì
thế đã trực tiếp làm xuất hiện hiện tượng
“người chưa chết” Theo các thống kê, số
lượng phụ nữ thuộc nhóm “người chưa chết”
lên đến hơn 50 vạn người Trạng thái cuộc sống của họ trở thành vấn đề cốt lõi của xã hội Hàn Quốc đương thời Park Wan Suh trong tiểu thuyết Đất đai trở lại đã có những
miêu tả hết sức sinh động và tỉnh tế về cuộc
sống của nhóm phụ nữ này
Chéng cia nhân vật chính trong tiểu thuyết này do có tư tưởng khác biệt so với quần chúng trong phong trào đấu tranh nên
đã bị tố giác, sau đó bị quân đội nhân dân
tra tấn đến chết Cái chết của chồng mặc
dù khiến cho nữ chính đau lòng khôn xiết,
nhưng cái khiến cô lo lắng hơn lại chính là
việc cái chết do trái ngược với tư tưởng chủ lưu của chồng sẽ ảnh hưởng đến quá trình trưởng thành của các con Do đó, cô quyết
định giấu giếm các con sự thật về cái chết của chồng Giữ chặt nỗi đau trong lòng, cô nói với các con rằng, cha chúng khi còn sống là một trưởng thôn đức cao vọng trọng,
sau cùng chết trong tay quân địch Bằng lời nói dối ấy, cô đã dựng ra một hình tượng anh hùng và tràn đây nhiệt huyết về người cha
trong lòng các con [3, tr.59]
Qua tiểu thuyết nói trên, người đọc nhận ra sự khắt khe, thậm chí có phần miệt thị đối với những “người chưa chết” Xã hội
không những không an ủi, giúp đỡ họ vượt
qua nỗi đau mất người thân mà còn dùng
những luân lý bảo thủ và lạc hậu một thời
để trói buộc sự tự do của họ Đối với những người phụ nữ này, nỗi đau của việc mất đi
thân nhân kỳ thực không tài nào so sánh
được với những cay đắng và xót xa đến từ
Trang 9đàm tếu và dư luận xã hội Việc nhân vật
nữ chính trong tiểu thuyết dùng lời nói dối
để xây dựng một hình tượng “ảo” về người
cha trong lòng các con mình đã phản ánh
sống động vấn đề nhức nhối của xã hội Hàn
Quốc đương thời: chỉ có cách gột sạch quá
khứ kia, gia đình cô mới có thể đón nhận và
được sống một cuộc sống bình thường như
bao người khác trong xã hội
3.1.2 “Người phụ nữ gia trưởng ”
Như chúng tôi đã trình bày trong quá
trình phân tích hệ thống biểu tượng “người
mẹ”, chịu ảnh hưởng của tư tưởng Nho gia
truyền thống, trong xã hội Hàn Quốc Nam
giới luôn là người đảm nhận vai trò làm chủ
gia đình Nhưng do chiến loạn, phần lớn
nam giới tham gia binh ngũ hoặc hy sinh
nơi chiến trận, nên những người vợ, người
mẹ buộc phải gồng lên đảm nhận vai trò
làm chủ gia đình để duy trì cuộc sống cũng
như chăm lo cho bố mẹ hai bên và con cái
Người mẹ trong Lõz mộc mà chúng tôi để
cập ở trên hay nhân vật nữ chính trong Á¡
đã ăn hết những cây Sing - a ngày ấy [1]
chính là biểu trưng cho nhóm phụ nữ này
[10, tr.132]
3.1.3 “Công chúa tây”
“Công chúa tây” là danh xưng dành cho
những người phụ nữ Hàn Quốc chuyên hành
nghề phục vụ xác thịt cho đàn ông nước
ngoài hoặc những người phụ nữ Hàn Quốc
lấy chồng Mỹ sau chiến tranh Lịch sử của
“công chúa tây” gắn liền với lịch sử đóng
trú của quân đội Mỹ trên đất Hàn Chiến
tranh, loạn lạc đã khiến cho người phụ nữ
mỗi ngày đều phải trải qua trong lo lắng và
sợ hãi Để sinh tổn, một nhóm phụ nữ bắt
đầu tham gia các công việc xung quanh các
doanh trại của quân Mỹ, trong số này bao
gồm cả những “người chưa chết” mà chúng
tôi đề cập ở trên Chiến tranh vừa bat dau thi
số lượng người phụ nữ bán dâm cũng tăng lên mạnh mẽ Chính phủ Hàn Quốc và Mỹ gọi nhóm phụ nữ này bằng một cái tên thống nhất là “người phụ nữ thoải mái” hay “phụ
nữ thương mại”, còn người dân Hàn Quốc
Ay, $€
thì gọi họ bằng cái tên “đĩ tây”, “công chúa tây” Tiểu thuyết Sự nhục nhã của giáo hội của Park Wan Suh đã phản ánh một cách
sinh động và tinh tế về chủ đề này
Nhân vật chính trong tiểu thuyết còn
chưa tốt nghiệp trường trung học nữ sinh thì
chiến tranh Hàn Quốc đã nổ ra Trong loạn
lạc của khói lửa chiến tranh, cô cùng với em trai, em gái của mình theo mẹ chạy nạn Mất
đi sự đỡ đần, che chở của chồng, mẹ cô buộc
phải ra ngoài tìm việc để nuôi sống mấy mẹ
con Trong lúc ấy, dân chạy nạn và dân bản
địa xung quanh cô đều đã bắt đầu chạy đến
làm việc xung quanh các doanh trại quân đội Mỹ, trong đó, nhiều cô gái vì mưu sinh
đã chọn lựa trở thành “công chúa tây” Chịu
ảnh hưởng của cả hoàn cảnh sống và sự khốn khổ của cuộc sống, mẹ cô gái liền có ý tưởng cho nhân vật chính vốn là con gái đầu đi làm
“công chúa tây” để kiếm tiền nuôi sống gia
đình Do không thuyết phục được con gái nên cuối cùng chính bà lại trở thành “công
chúa tây” Người mẹ môi son má phấn, tóc uốn phông đứng trước nhân vật chính giờ đây đã hoàn toàn mất đi sự trang nghiêm và thần thánh vốn có của một người mẹ Cô vừa
ghê sợ và ruồng bỏ mẹ mình, nhưng cũng lại tự trách vì mình mà mẹ mới ra nông nỗi
ấy Sau cùng, cô đành phải chọn lựa kết hôn
để thoát khỏi mái nhà đang dưỡng dục mình
khi tuổi đời vẫn còn quá trẻ [4, tr.26] Trong những sáng tác của Park Wan
Suh trong những năm 50, bất kể di sản chiến
tranh “người chưa chết” hay tuổi đời còn quá trẻ đã phải gánh vác trách nhiệm nuôi
Trang 10sống cả gia đình hay người mẹ vì không
thuyết phục được con nên tự mình trở thành
“công chúa tây”, tất cả những hình tượng
ấy đều được hình thành bởi hoàn cảnh đặc
thù của xã hội Hàn Quốc trong giai đoạn
này Nhưng nguyên nhân sâu xa hơn có lẽ
lại nằm ở chỗ sự thức tỉnh và tự ý thức của
người phụ nữ Hàn Quốc trong giai đoạn này
mới chỉ dừng lại ở những mầm mống non
nớt Khi đối diện với đau khổ do mất mát
người thân và sức ép của dư luận xã hội, họ
chỉ biết chọn lựa bị động thích nghi Về cơ
bản không ai có tâm trí để nghĩ đến việc
những biến cố nói trên sẽ tạo ra cho bản
thân những ảnh hưởng hay tổn thương như
thế nào Có những người trong số họ thậm
chí còn trực tiếp chọn lựa việc “hy sinh” bản
thân để gia đình được sống Tuy thế, trên
một phương diện khác, nhân vật nữ trưởng
trong tiểu thuyết Sự nhục nhã của giáo hội
lại le lói những niềm hy vọng xa xôi về việc
phái nữ sẽ dần thức tỉnh rỗi kiên cường đứng
lên để tự cứu lấy mình
3.2 Hình tượng người phụ nữ Hàn
Quốc trong giai đoạn từ cuối những năm 60
đến những năm 70
Những năm 60 của thế kỷ XX, Hàn
Quốc bước vào giai đoạn “công nghiệp
hoá”, “đô thị hoá”, “hiện đại hoá”, kinh tế
tăng trưởng nóng khiến cho trật tự và đạo
đức xã hội cũng có những thay đổi to lớn
Mật độ dân số thành thị ngày càng đông
đúc, xã hội vận hành trên cơ sở chế độ gia
tộc, sự bất bình đẳng giữa các tầng lớp xã
hội, khoảng cách phát triển giữa thành thị và
nông thôn ngày càng lớn, là hàng loạt vấn
đề mà xã hội Hàn Quốc phải đối mặt trong
giai đoạn này Đặc biệt kể từ đầu những
năm 70 về sau, tư tưởng gia trưởng tư bản
chủ nghĩa gần như ăn sâu vào tam kham của
mỗi người “Chồng chỉ lo làm việc, vợ phụ
trách nội trợ” trở thành hệ ý thức mới tôn tai trong khắp các gia đình Cùng với sự phát
triển nhanh chóng của kinh tế tư bản chủ nghĩa, để phát huy tốt nhất giá trị của người lao động, mỗi một gia đình đều cần có một người mẹ hiển vợ đảm để có thể chăm lo tốt nhất cho gia đình Tư tưởng “mẹ hiển vợ đảm” đã trở thành một thủ đoạn thống trị
tỉnh thần, tạo ra bức tường vô hình trói buộc
sự tự do của người phụ nữ, biến họ trở thành
vật hiến thân cho gia đình, thậm chí hinh sinh sự nghiệp của bản thân để làm tròn bổn
phận trong g1a đình
Trong tiểu thuyết Hoa rụng lá tré mam, Park Wan Suh đã có những phác hoạ chỉ tiết
và sinh động về cuộc sống của các bà nội
trợ “mẹ hiển vợ đảm” này Haeng Chagha
và chồng đều tốt nghiệp từ đại học danh giá Trước khi kết hôn, Haeng Chagha đã phát huy rất tốt năng lực chuyên môn về mỹ thuật trang trí cũng như hỗ trợ lãnh đạo để vận hành tốt các công việc liên quan đến trang trí và nhận được rất nhiều tán thưởng Lúc
đó, cô vô cùng tự tin về diện mạo, học lực,
bối cảnh gia đình và cả năng lực công việc
của bản thân Tuy thế, đo chồng cô là trưởng
phòng kinh doanh của một doanh nghiệp lồn,
lại có tiểm lực kinh tế nên không quá trông đợi vào những hỗ trợ về mặt kinh tế của cô
Lại thêm tư tưởng chủ đạo đương thời “mẹ hiển vợ đảm”, cho nên cô buộc lòng phải từ chức - cái từng là niềm kiêu ngạo của cô,
để đảm nhận công việc của một bà nội trợ toàn thời gian Mới đầu, bởi sự hâm mộ của người khác, cô hoàn toàn bằng lòng, thậm
chí có phần hạnh phúc về công việc nội trợ của mình Nhưng sau này, cùng với những
thăng trầm của cuộc sống gia đình, cảm giác bất an trong cô ngày một lớn dần lên
Từ góc độ quan hệ xã hội, Haeng Chagha thuộc vào tầng lớp bà nội trợ của giai