(SKKN mới NHẤT) một số biện pháp phát triển nhận thức cho trẻ mẫu giáo 4 – 5 tuổi thông qua hoạt động học làm quen với toán

Trong đó giúp trẻ có những hiểu biết về thế giới xung quanh, các mối quan hệ về số lượng, về hình dạng, kích thước, khả năng định hướng không gian.Trẻ làm quen với toán còn góp phần tạo

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI: MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NHẬN THỨC CHO TRẺ MẪU GIÁO 4-5 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG HỌC LÀM QUEN VỚI

TOÁN

I ĐẶT VẤN ĐỀ:

Việc cho trẻ 4 - 5 tuổi làm quen với toán là một trong những môn học rất quan trọng của trẻ ở trường mầm non Nó là một trong những hoạt động giúp trẻ phát triển toàn diện một cách tốt nhất Trong đó giúp trẻ có những hiểu biết về thế giới xung quanh, các mối quan hệ về số lượng, về hình dạng, kích thước, khả năng định hướng không gian.Trẻ làm quen với toán còn góp phần tạo điều kiện hình thành những tư duy toán học sơ đẳng, phát triển nhận thức, phát triển trí tuệ, là nền móng vững chắc vào việc hình thành nhân cách cho trẻ sau này… Nó để lại những dấu ấn trong tiềm thức suốt cả quá trình học toán ở các cấp sau này của trẻ

Vì vậy, tôi luôn luôn băn khoăn, lo lắng, suy nghĩ phải làm gì, và làm như thế nào giúp trẻ tiếp thu nhận thức về môn toán một cách thoải mái, nhẹ nhàng nhưng đạt kết quả cao nhất, trẻ được làm quen với toán một cách tốt nhất Bởi chỉ có như thế ngay từ tuổi mẫu giáo, giáo viên mới cung cấp cho trẻ những kiến thức sơ đẳng về toán, về số lượng, các nhóm đối tượng với nhau, chúng có thể giống và khác nhau về hình dạng, kích thước, màu sắc, cao thấp trẻ được tư duy, suy nghĩ, làm quen với phép đếm, biết được số lượng, các số tương ứng trong phạm vi 5 Dạy toán cho trẻ không chỉ giúp trẻ nhận biết được những con số, mà còn phát triển ở trẻ khả năng nhanh nhạy, trí thông minh, sự phán đoán phân tích, so sánh tổng hợp… Giúp trẻ

có được những kiến thức sơ đẳng về tập hợp con số, phép đếm…

Hiệu quả của việc hình thành các biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ Mầm non không chỉ phụ thuộc vào việc xây dựng hệ thống các biểu tượng toán học để hình thành cho trẻ, mà còn phụ thuộc vào phương pháp, giải pháp tổ chức các hoạt động cho trẻ làm quen với Toán

Chính vì nhận thức được tầm quan trọng đó tôi đã tập trung nghiên cứu, tìm

tòi để tìm ra “Một số biện pháp phát triển nhận thức cho trẻ mẫu giáo 4 – 5 tuổi thông qua hoạt động học làm quen với toán”.

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

1.Cơ sở lí luận:

Có thể hiểu rằng, phát triển nhận thức cho trẻ mầm non là tập trung giáo dục trẻ nhỏ qua các lĩnh vực chủ đạo bao gồm: Nghiên cứu khoa học, khám phá xã hội

và làm quen với Toán Phát triển nhận thức cho trẻ nên được thực hiện theo từng lộ trình cụ thể Đây là một hoạt động cực kỳ quan trọng và cấp thiết, bởi việc theo sát từng giai đoạn phát triển nhận thức cho trẻ ngay từ cấp học mầm non sẽ là nền tảng

để hỗ trợ tốt nhất cho quá trình phát triển nhận thức của trẻ mai sau

Phát triển nhận thức cho trẻ 4 - 5 tuổi thông qua hoạt động học làm quen với toán là giúp cho trẻ làm quen với một số khí niệm sơ đẳng về toán, cần dạy cho trẻ biết tập hợp số lượng số thứ tự và đếm; xếp tương ứng; so sánh xếp theo qui tắc; đo lường; hình dạng; định hướng trong không gian và thời gian

Bản thân tôi đã lên tiết dạy cho hoạt động này, qua việc thực hiện tôi thấy hoạt động này mang lại rất nhiều cơ hội giúp trẻ phát triển nhận thức của mình và trẻ

tự nói lên hiểu biết về chữ số, số lượng thích đếm các vật xung quanh, đếm trên đối tượng, so sánh được số lượng của 2 nhóm đối tượng, nhận biết ý nghĩa của các con

số được sử dụng trong cuộc sống hàng ngày Nhận ra qui tắc sắp xếp theo qui tắc, sử dụng được các dụng cụ để đo độ dài, dung tích của 2 đối tượng, chỉ ra điểm giống và khác nhau giữ các hình, sử dụng lời nói và hành động để chỉ vị trí của đồ vật so với người khác, mô tả được các sự kiện theo trình tự thời gian xảy ra trong ngày, sử dụng được các vật liệu khác nhau để tạo ra các hình đơn giản Mặt khác còn giúp trẻ phát triển tư duy, khả năng ghi nhớ, trí tưởng tượng về các sự vật hiện tượng Vì vậy, tôi đã lựa chọn đề tài một số biện pháp “ phát triển nhận thức cho trẻ 4 - 5 tuổi thông qua hoạt động học làm quen với toán” để đưa vào sáng kiến

2 Cơ sở thực tiễn:

*Thuận lợi:

Ban giám hiệu thường xuyên tổ chức bồi dưỡng chuyên môn và chuyên đề giáo dục lấy trẻ làm trung tâm Tổ chức hội thi đồ dùng, đồ chơi cho chị em đồng nghiệp và rút kinh nghiệm

Bản thân là giáo viên đang dạy lớp chồi 2 có trình độ đạt chuẩn về chuyên môn, đã tốt nghiệp đại học sư phạm mầm non, nhiệt tình, yêu nghề mến trẻ Có khả năng tổ chức các hoạt động học sôi nổi hiệu quả, sáng tạo trong việc làm đồ dùng,

đồ chơi theo các chủ đề và có hiệu quả, tạo được môi trường hoạt động ở lớp tương đối phong phú Dễ dàng thu gom tận dụng nguồn nguyên vật liệu phế thải phong phú để làm đồ dùng phục vụ cho hoạt động

* Khó khăn:

Phòng lớp còn chật hẹp, môi trường cho trẻ hoạt động còn hạn chế

Trẻ chưa hứng thú, chưa tích cực tham gia vào hoạt động Đồ dùng đồ chơi hiện đại còn thiếu, chủ yếu là đồ dùng tự tạo, một số trẻ khả năng thực hành về định hướng trong toán học còn bị hạn chế

Ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động chưa đổi mới

Chưa thường xuyên tích hợp vào các hoạt động khác mọi lúc, mọi nơi

Mỗi cháu có những sở thích khác nhau, có những cháu cha mẹ bận mải làm việc đồng, còn lại một số gia đình thường tập trung làm kinh tế, còn nhiều hạn chế trong việc kết hợp giáo dục con cái, nên không có thời gian quan tâm đến con, cũng không cần biết, con cần được học những gì và con đã tiếp thu được gì Một số phụ huynh chưa dành nhiều thời gian chơi với con, học cùng với con, chưa thực sự quan tâm đến con và còn nuông chiều con em mình Một số phụ huynh chưa coi trọng việc phát triển nhận thức của trẻ

3 Nội dung, giải pháp thực hiện:

Qua thời gian tìm tòi nghiên cứu bản thân tôi đã chọn ra một số biện pháp sau để áp dụng cho đề tài

Biện pháp 1: Thay đổi hình thức dạy trên hoạt động học.

Trong các hình thức cho trẻ làm quen với toán thì hình thức trên hoạt động học là hình thức dạy trẻ các kiến thức một cách chính xác nhất, hiệu quả nhất, tổ chức được cho đa số trẻ trong lớp, khả năng quan sát của giáo viên cũng dễ dàng hơn.Từ những điểm mạnh của hoạt động học, nên tôi chú ý đến nội dung yêu cầu của hoạt động mà sử dụng linh hoạt các biện pháp, sáng tạo các hình thức dạy học vào các hoạt động học toán như hoạt động học về số lượng, hoạt động học về kích thước, hoạt động học về không gian, hoạt động học về hình dạng, bên cạnh đó tôi cho trẻ áp dụng thực tế hoặc trải nghiệm ngay sau khi học xong

Ví dụ: Chủ đề: “Bản thân”: Dạy trẻ xác định phía trên, dưới, trước, sau của đối tượng khác tôi đã cho trẻ trải nghiệm ở nhiều không gian địa điểm khác nhau, khi trẻ chơi ngoài trời tôi đặt câu hỏi: “ Các con nhìn xem bạn Đăng ở phía nào so với bạn Thư? Bạn Duy ở phía nào so với bạn Phát ? Các con nhìn xem bạn Đăng

có gì đây? (Cô chỉ lên chiếc mũ) Chiếc mũ ở phía nào bạn Đăng? Phía duới bạn Đăng có gì?”

Ví dụ: Chủ đề: “Thế giới thực vật” Dạy trẻ sắp xếp 3 loại đối tượng theo qui tắc tôi

đã chuẩn bị rất nhiều các loại rau, củ, quả ở các góc chơi tại lớp, sau đó yêu cầu trẻ sắp xếp

đồ chơi đó vào hộp theo yêu cầu của cô theo thứ tự lần lượt: 1 rau, 1 củ, 1 quả… lần lượt xếp theo quy tắc đó vào hộp cho đến khi hết đồ

Biện pháp 2: Tạo hứng thú cho trẻ khi tham gia vào hoạt động.

Tôi luôn lôi cuốn trẻ vào hoạt động bằng cách tạo các tình huống có vấn đề, hoặc gây hứng thú cho trẻ bằng bài hát, bài thơ, câu đố, vật thật, bằng yếu tố chơi…

Để hoạt động học cuốn hút ngay từ đầu với trẻ, tôi luôn biết tạo hứng thú cho trẻ ngay từ phần vào bài, có thể bằng các trò chơi nhẹ nhàng, hoặc lồng ghép tích hợp các hoạt động khác vào hoạt động toán học một cách logic

Ví dụ: Với chủ đề gia đình khi cho trẻ “nhận biết, thêm bớt trong phạm vi 5” tôi tạo hứng thú cho trẻ bằng cách quan sát vật thật Tôi tạo tình huống có bà ở xa gửi tặng hộp quà, cô và các con cùng mở ra xem trong đây có gì? Tôi chuẩn bị sẳn 3 cái chén khác nhau, 3 đôi đũa khác nhau và cùng trò chuyện với trẻ

Làm đồ dùng, đồ chơi phù hợp, phong phú, sáng tạo từ những nguyên vật liệu, phế liệu cũng giúp trẻ hứng thú khi tham gia vào hoạt động

Đồ dùng đồ chơi vừa là phương tiện cho trẻ chơi, vừa là “món ăn tinh thần” của các trò chơi, qua trò chơi trẻ được thao tác với đồ chơi nhằm giúp trẻ ghi nhớ các biểu tượng ban đầu về toán một cách sâu sắc

Ví dụ: Tiết học nhận biết số 5 đếm đến 5 về chủ đề “Gia đình” tôi đã làm được rất nhiều bát, xoong, nồi, ly,bếp gas… cho trẻ đếm và thêm bớt, trẻ rất thích thú vì những đồ dùng đó lạ mắt và đẹp Luôn thay đổi đồ dùng, đồ chơi phù hợp với chủ đề bài dạy

Đồng thời, tôi áp dụng hình thức “ lấy trẻ làm trung tâm”, cũng tạo được sự hứng thú với trẻ, vì vậy trong hoạt động học làm quen với toán, tôi đã chuẩn bị nhiều loại đồ dùng khác nhau để trẻ chủ động lựa chọn chứ không phải chỉ ấn định sử dụng 1 đối tượng như trước, trẻ được chủ động trong suốt 25-30 phút làm quen với Toán Tôi chỉ là người đóng vai trò hướng dẫn, khơi gợi cho trẻ đến với mục đích của hoạt học và hoàn toàn không làm mẫu

Với chuẩn bị đó đã gây cho trẻ sự hứng thú hoạt động, ngoài ra tôi còn dùng giấy màu, các loại xốp làm thành các bộ lô tô con vật, hoa quả, phục vụ phù hợp cho từng chủ đề, chủ điểm

Ngoài ra trong hoạt động học tôi thường sử dụng câu hỏi gợi mở để kích thích trẻ trả lời đồng thời phát huy được tư duy của trẻ như: Các con thấy số lượng của 2 nhóm cây hoa này như thế nào với nhau? Số cây hoa màu đỏ như thế nào so với số cây hoa màu vàng? Các câu hỏi như thế trẻ sẽ độc lập suy nghĩ và tìm ra các giải pháp

để trả lời câu hỏi của cô.

Biện pháp 3: Tạo môi trường cho trẻ làm quen với toán

Đối với trẻ nhỏ chơi và học đi liền với nhau Vì vậy, việc tạo môi trường vui chơi lành mạnh có một vai trò quan trọng trong việc phát triên tư duy và tình cảm của trẻ Đây cũng là lí do tại sao tôi luôn bố trí, sắp xếp không gian chơi thân thiện cho trẻ

Mặc dù lớp tôi còn trật hẹp nhưng tôi giành riêng một khoảng trống có diện tích vừa phải, vừa tầm với trẻ nơi dễ gây sự chú ý của trẻ Tôi thường xuyên thay đổi, bố trí và sắp xếp lại lớp học, tạo môi trường học toán một cách phong phú, phù hợp theo chủ đề chủ điểm nhằm gây hứng thú cho trẻ giúp trẻ làm quen với Toán mọi lúc, mọi nơi Từ các bức tranh trang trí lớp, tôi đã lồng ghép một cách thật khéo léo

Tôi thường xuyên sưu tầm, vẽ, cắt dán các hình ảnh biểu tượng toán ở góc học tập và xung quanh lớp nhằm cung cấp đầy đủ một số biểu tượng gần và sát với bài dạy Thường xuyên thay đổi nhằm giúp trẻ hứng thú, tích cực, phát huy tính tò

mò ham hiểu biết, khám phá của trẻ

Ví dụ: Cắt dán cây to, gắn hoa quả để tạo nhóm nhiều, ít Cắt dán ô tô, đoàn tàu, ngôi nhà để cung cấp các biểu tượng về hình dạng Cắt dán vẽ một số hoa, quả

để trẻ phn biệt màu sắc, hình dạng, độ lớn của chúng

Kết hợp với góc dành riêng cho làm quen với toán về số lượng thì tôi xếp đặt đồ dùng, đồ chơi ở các góc khác luôn luôn gọn gàng và tôi cố ý xếp đặt những

đồ dùng, đồ chơi có số lượng mà trẻ đang được học mỗi nhóm đồ chơi tôi thường đặt chữ số tương ứng vào nhóm đồ dùng đồ chơi đó và thường xuyên thay đổi đồ dùng, đồ chơi theo chủ đề để nhằm thu hút trẻ vào hoạt động chơi với đồ dùng đồ chơi giúp trẻ ngắm nhìn, quan sát, đếm số đồ dùng, đồ chơi, so sánh, … các đồ dùng, đồ chơi đó

Với môi trường như trên tôi đã thu được kết quả rất tốt Trẻ rất thích chơi với đồ chơi và đặc biệt trẻ nhận được chữ số, nhóm đồ vật, biết so sánh thêm bớt, chia nhóm đồ vật trong khi chơi

Biện pháp 4: Tích hợp cho trẻ làm quen với toán trong các hoạt động khác, mọi lúc, mọi nơi.

Ngoài việc dạy trẻ làm quen với toán về số lượng trên tiết học tôi còn ôn luyện cho trẻ ở mọi lúc, mọi nơi Đặc biệt tôi luôn chú ý lồng ghép tích hợp vào các môn học khác, kể cả trong vui chơi và lao động

Hoạt động tạo hình: Phần nhận xét sản phẩm của trẻ tôi thường xuyên cho trẻ đếm những sản phẩm đẹp Từ đó trẻ củng cố được phép đếm Hoạt động giáo dục âm nhạc: Tôi thường lồng ghép bằng cách: cho trẻ đếm số bạn hát và so sánh

số bạn nam, bạn nữ đang hát số bạn nào nhiều hơn, ít hơn? Muốn số bạn nam bằng với số bạn nữ thêm mấy bạn nam nữa ? Với tình huống trên đã giúp trẻ so sánh số lượng và thêm bớt rất tốt Hoạt động khám phá khoa học và khám phá xã hội: Tôi thường cho trẻ chơi trò chơi “Ong tìm chữ”, những tổ ong tôi thường biểu thị bằng những con số Cho trẻ đọc số và mở tổ ong đó Khi kết thúc những tiết học tôi thường tổ chức những trò chơi “Bật qua vòng” cho trẻ đếm số vòng, đếm số trẻ chơi, đếm phần quà,…

Giờ đón trẻ trả trẻ: Tôi thường ôn luyện cho những trẻ còn tiếp thu chậm làm quen với toán về số lượng Bằng cách cho trẻ chơi đồ chơi và hướng cho trẻ đếm những đồ chơi giống nhau và chọn những chữ số đặt vào nhóm đồ chơi đó và cũng có thể thêm, bớt, chia các nhóm đồ chơi đó theo gợi mở của tôi Để giúp trẻ

ôn luyện những kiến thức trẻ còn tiếp thu chậm

Hoạt động ngoài trời: Quan sát bông hoa, có rất nhiều hoa để dạy trẻ đếm được theo khả năng trẻ Tôi cho trẻ đếm số hoa trên cây mà trẻ nhìn thấy Giúp trẻ củng cố phép đếm theo đúng thứ tự

Để củng cố về so sánh nhiều hơn ít hơn và ít hơn là mấy ? Cho trẻ đi dạo trong sân trường quan sát cây xanh tôi hướng trẻ vào làm quen với toán về số lượng như “Các con quan sát xem sân trường có mấy cây phượng? cây bàng có mấy cây? Cây nào có số lượng nhiều hơn? Nhiều hơn mấy cây ?”

Với những câu hỏi như trên giúp trẻ ôn luyện được cách so sánh về số lượng Ngoài ra tôi tổ chức cho trẻ chơi trò chơi liên quan đến chia nhóm

Ví dụ: Cho trẻ chơi những trò chơi cần phân chia theo đội, theo nhóm Tôi thường cho trẻ tự chia và đếm số bạn trong từng đội hay từng nhóm (Tôi

quan sát và giúp đỡ trẻ khi trẻ chưa biết chia) Kết quả: sau 2 – 3 lần tổ chức trò chơi trẻ lớp tôi đã chia nhóm rất tốt

Hoạt động chiều: Tôi thường dành riêng ít nhất một hoạt động chiều trong một tuần để rèn kỹ năng đã học hoặc cho trẻ làm quen với kiến thức mới để giúp trẻ khi tham gia hoạt động học không bị bỡ ngỡ tạo cho trẻ tiếp thu bài tốt ngay trong tiết học

Biện pháp 5: Ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động

Tôi thường soạn giáo án điện tử để dạy trẻ Tôi tạo các slide trong Powerpoint sinh động, hấp dẫn phù hợp với bài dạy Tôi tạo hiệu ứng xuất hiện hoặc biến mất để lôi cuốn sự chú ý của trẻ vào bài học hơn.Tôi tìm tòi tự thiết kế trò chơi trên phần mềm Powerpoint phần lớn các trò chơi tôi thiết kế ở dạng trắc nghiệm đúng, sai và

sử dụng để ôn luyện các kiến thức đã học cho trẻ, đó là các trò chơi : Sắp xếp các

cây theo thứ tự từ thấp đến cao, sắp xếp bút chì vào hộp từ ngắn đến dài, sắp xếpcác ngôi nhà theo thứ tự từ 1-10

Biện pháp 6: Tuyên truyền và phối hợp với phụ huynh dạy trẻ làm quen với toán về số lượng tại gia đình.

Tất cả mọi công việc của lớp muốn thực hiện đạt kết quả tốt cần phải có sự

phối kết hợp chặt chẽ với phụ huynh Hiểu được vấn đề trên tôi đã làm như sau: Qua những giờ đón, trả trẻ tôi thường xuyên trao đổi về tình hình học tập của trẻ về

“LQVT” về số lượng Và tuyên truyền phụ huynh hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của môn toán đối với trẻ 5 tuổi và qua đó giúp phụ huynh hiểu rõ hơn về trẻ đến trường học những gì ? học bằng gì ? Học như thế nào ? Tôi trao đổi với phụ huynh kết quả học tập của trẻ khi “LQVT” về số lượng Từ đó tôi hướng cho phụ huynh kết hợp cùng tôi cho trẻ “LQVT” tại gia đình

Ví dụ: Trẻ chưa nhận được chữ số Tôi trao đổi với phụ huynh giúp trẻ mua sắm tranh ảnh có chữ số, số lượng treo góc học tập của trẻ

Ví dụ: Trẻ chưa biết thêm bớt trong phạm vi 5 tôi trao đổi trực tiếp với phụ huynh trẻ đó về cách dạy trẻ tại gia đình bằng cách khi chơi với trẻ “Cho trẻ chơi đồ chơi phụ huynh sẽ cho trẻ thêm bớt hướng dẫn cho trẻ ở mọi lúc, mọi nơi”

Qua một thời gian áp dụng những biện pháp trên tại lớp chồi 2, cùng với sự chỉ đạo của Ban giám hiệu nhà trường, sự góp ý của các bạn đồng nghiệp trong trường qua các buổi dự giờ.Lớp học của tôi đã thu hoạch được những kết quả như sau:

5 so với bản thân trẻ và

so với bạn khác

10/30 trẻ 34% 28/30 trẻ 94% Tăng

60%

6

Trẻ hứng thú, tích cực

vào hoạt động làm

quen với Toán

17/30 trẻ 57% 30/30 trẻ 100% Tăng43%

3 Đo độ dài một vậtbằng một đơn vị đo. 11/30 trẻ 37% 27/31 trẻ 90% Tăng53%

4

So sánh được sự

giống và khác nhu

của các hình học

17/30 trẻ 57% 30/30 trẻ 100% Tăng43%

5

Xác định vị trí đồ vật

so với bản thân trẻ và

so với bạn khác

10/30 trẻ 34% 28/30 trẻ 94% Tăng60%

6

Trẻ hứng thú, tích cực

vào hoạt động làm

quen với Toán

17/30 trẻ 57% 30/30 trẻ 100% Tăng43%

* Bảng đánh giá kết quả sau khi áp dụng biện pháp

* Qua sáng kiến trẻ đạt được một số kết quả mong đợi:

Qua bảng kết quả trên cho thấy khi chưa đưa phương pháp này thực hiện trên hoạt động cho trẻ làm quen với Toán thực hiện được là khoảng 40% và từ khi tôi áp dụng phương pháp cũng như kinh nghiệm của tôi vào thực tế trên tôi thấy trẻ hứng thú vào hoạt động hơn về trí tuệ cũng như nhận thức của trẻ được thông qua trên các bài tập thực hành trên lớp, có thể nhận định rằng trẻ đã thực hiện được 95% Vậy so với kết quả trước và sau khi đưa ra áp dụng cụ thể tôi thấy kết quả tiến triển

rõ rệt hơn