ĐỀ số 1 (lẻ) giá trị của văn hóa ẩm thực việt nam truyền thống đối với việc xây dựng văn hóa gia đình ở nước ta hiện nay

Khái quát về mối quan hệ giữa giá trị của Văn hóa ẩm thực Việt Nam truyền thống đối với việc xây dựng văn hóa gia đình...4 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN VÀ GIẢI PHÁP CỦA VẤN ĐỀ GIÁ T

BỘ TÀI CHÍNH

HỌC VIỆN TÀI CHÍNH

-TIỂU LUẬN MÔN CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAM

ĐỀ SỐ 1 (Lẻ): Giá trị của Văn hóa ẩm thực Việt Nam truyền thống đối với việc xây dựng văn hóa gia đình ở nước ta hiện nay.

luận

Hà Nội, ngày 21 tháng 12 năm 2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ VĂN HÓA ẨM THỰC VIỆT NAM TRUYỀN THỐNG VÀ XÂY DỰNG VĂN HÓA GIA ĐÌNH 1

1.1 Văn hóa ẩm thực Việt Nam truyền thống 1

1.1.1 Một vài khái niệm, định nghĩa về văn hóa ẩm thực truyền thống 1

1.1.2 Khái quát về văn hóa ẩm thực Việt Nam truyền thống 2

1.2 Khái quát về xây dựng văn hóa gia đình 3

1.3 Khái quát về mối quan hệ giữa giá trị của Văn hóa ẩm thực Việt Nam truyền thống đối với việc xây dựng văn hóa gia đình 4

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN VÀ GIẢI PHÁP CỦA VẤN ĐỀ GIÁ TRỊ VĂN HÓA ẨM THỰC VIỆT NAM TRUYỀN THỐNG ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG VĂN HÓA GIA ĐÌNH Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 5

2.1 Những yếu tố tác động của giá trị của văn hóa ẩm thực Việt Nam truyền thống đối với việc xây dựng văn hóa gia đình ở nước ta hiện nay 5

2.2 Thực trạng vấn đề giá trị của văn hóa ẩm thực Việt Nam truyền thống đối với việc xây dựng văn hóa gia đình ở nước ta hiện nay 5

2.2.1 Ưu điểm 6

2.2.2 Hạn chế 7

2.3 Nguyên nhân 7

2.4 Giải pháp 8

KẾT LUẬN 8 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Văn hóa ẩm thực là nét văn hóa tự nhiên hình thành trong cuộc sống Đối với nhiều dân tộc, quốc gia, ẩm thực không chỉ là nét văn hóa về vật chất mà còn là văn hóa về tinh thần Qua ẩm thực người ta có thể hiểu được nét văn hóa thể hiện phẩm giá con người, trình độ văn hóa của dân tộc Việt Nam với những đạo lý, phép tắc, phong tục trong cách ăn uống Từ trước đến nay, trân trọng những bữa cơm gia đình, những giá trị của văn hóa ẩm thực truyền thống luôn là một nét văn hoá gia đình tốt đẹp của người Việt cần được gìn giữ, phát huy Để có cái nhìn khách quan

và toàn diện hơn về vấn đề này, em tìm hiểu Đề bài: Giá trị của văn hóa ẩm thực Việt Nam truyền thống đối với việc xây dựng văn hóa gia đình ở nước ta hiện nay.

2 Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu thực trạng vấn đề giá trị của văn hóa ẩm thực Việt Nam truyền thống đối với việc xây dựng văn hóa gia đình ở nước ta hiện nay; rút ra những ưu điểm, chỉ rõ hạn chế và đề xuất các giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy giá trị của văn hóa ẩm thực Việt Nam truyền thống đối với việc xây dựng văn hóa gia đình ở nước ta hiện nay

3 Giới thiệu sơ lược các ý chính của tiểu luận

Ngoài phần mở đầu và kết luận, tiểu luận gồm có 2 chương:

Chương 1: Khái quát về văn hóa ẩm thực Việt Nam truyền thống và xây dựng văn

hóa gia đình

Chương 2: Thực trạng, nguyên nhân và giải pháp của vấn đề giá trị văn hóa ẩm

thực Việt Nam truyền thống đối với xây dựng văn hóa gia đình ở nước ta hiện nay

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ VĂN HÓA ẨM THỰC VIỆT NAM TRUYỀN THỐNG VÀ XÂY DỰNG VĂN HÓA GIA ĐÌNH

1.1 Văn hóa ẩm thực Việt Nam truyền thống

1.1.1 Một vài khái niệm, định nghĩa về văn hóa ẩm thực truyền thống

Về khái niệm “văn hóa” Trong tiếng Việt, văn hóa được dung theo nghĩa

thông dụng để chỉ học thức, lối sống Theo nghĩa chuyên biệt để chỉ trình độ phát triển của một giai đoạn Trong khi theo nghĩa rộng thì văn hóa bao gồm tất cả, từ những sản phẩm tinh vi, hiện đại, cho đến tín ngưỡng, phong tục, lối sống,… Trong

cuốn Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, tác giả Trần Ngọc Thêm cho rằng: “Văn

hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo

và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người

với môi trường tự nhiên và xã hội của mình” Như vậy, “văn hóa” là một thuật ngữ

đa nghĩa, có thể hiểu văn hóa là tất cả những giá trị vật thể do con người sáng tạo ra trên nền của thế giới tự nhiên

Về khái niệm “văn hóa ẩm thực” Văn hóa ẩm thực của mỗi dân tộc khác

nhau có những khẩu vị và cách thức chế biến khác nhau tạo ra những món ăn khác nhau và các tinh hoa ẩm thực của mình.1 Món ăn thức uống của mỗi dân tộc thực

sự là một sáng tạo độc đáo của dân tộc đó và trở thành văn hóa truyền thống phản ánh trình độ văn hóa, văn minh dân tộc, trình độ phát triển sản xuất trải qua các thế

hệ Một cách khái quát, văn hóa ẩm thực là cách ăn, kiểu ăn các món ăn của từng

dân tộc, địa phương mà qua đó ta biết được trình độ văn hóa, lối sống, tính cách của con người, dân tộc đó Văn hóa ẩm thực là văn hóa vật thể - thể hiện bằng các

chất liệu vật chất nhưng mang đậm giá trị phi vật thể - thể hiện trong cách chế biến,

trang trí món ăn và phong cách thưởng thức

1.1.2 Khái quát về văn hóa ẩm thực Việt Nam truyền thống

Văn hóa ẩm thực người Việt bao hàm không chỉ dơn thuần là đồ ăn, thức uống, cách chế biến mà còn là những ứng xử liên quan đến ăn uống, những sự giao lưu văn hóa, những tập quán, phong cách ăn uống nhằm để phân biệt cộng đồng

1 Nguyễn Công Lý (2010), “Văn hóa ẩm thực truyền thống của người Thái ở Mai Châu – Hòa Bình với sự phát triển

du lịch”, Trường Đại học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng

này với cộng đồng khác Ẩm thực Việt Nam mang những nét văn hóa riêng với ba miền Bắc, Trung, Nam Mỗi vùng miền có những món ăn mang đậm nét địa phương, chịu nhiều ảnh hưởng của tập quán dân cư và các điều kiện tự nhiên phong phú, tạo nên sự đa dạng cho văn hóa

Một số nét tiêu biểu về ẩm thực Việt Nam truyền thống đó là: Thứ nhất, văn

hóa ẩm thực truyền thống mang tính cộng đồng và tính tổng hợp Trong đó, tính

tổng hợp thể hiện ở việc cách ăn và làm mâm cơm của người Việt bao giờ cũng có nhiều món ăn như: cơm, canh, rau, thịt với cách thức chế biến đa dạng và phong phú Bên cạnh đó, tính cộng đồng cũng thể hiện qua bữa cơm truyền thống của người Việt: thức ăn được lấy trên cũng một đĩa, bát thức ăn trong một mâm cơm

Hai là, ẩm thực truyền thống Việt mang tính triết lý sâu sắc Trong đó, dụng cụ ăn

sử dụng hang ngày là đôi đũa mang tính biểu tượng thể hiện tinh thần đoàn kết Ngoài ra, trong ăn uống, người Việt rất coi trọng triết lý âm dương Đây là nguyên

lý điều phối mọi mặt của cuộc sống, trong đó có cả ẩm thực và giữ gìn sức khỏe Chính vì vậy, tập quán dùng gia vị của Việt Nam, ngoài các tác dụng làm dậy mùi thơm ngon của thức ăn còn có tác dụng đặc biệt là điều hòa âm dương, hàn nhiệt của thức ăn2 Ba là, ẩm thực truyền thống Việt mang tính vùng miền rõ rệt Do đặc

điểm vị trí địa lý, địa hình, khí hậu Việt Nam phân vùng rõ rệt, cùng với sự khác biệt về đặc điểm lịch sử văn hóa nên ẩm thực Việt Nam có sự khác biệt rõ nét theo các vùng địa lý và được chia thành ba vùng cơ bản: văn hóa ẩm thực miền Bắc, miền Trung và miền Nam

Tóm lại, Văn hóa ẩm thực Việt Nam truyền thống là nét văn hóa tự nhiên

trong cuộc sống đời thường Đối với người Việt Nam, ẩm thực không những là nét văn hóa về vật chất mà còn là văn hóa truyền thống về tinh thần.3 Qua những nét đẹp từ ẩm thực người ta có thể hiểu biết thêm về văn hóa Việt Nam thể hiện rõ nét phẩm giá con người, trình độ văn hóa của dân tộc với những đạo lý, phép tắc cũng như phong tục trong cách ăn uống ở nước ta

2 Sở GD&ĐT Hà Nội (2008), Giáo trình Văn hóa ẩm thực, NXB Hà Nội

3 Theo Hà Trung Dũng (2018), “Văn hoá ẩm thực truyền thống của người Việt Nam” Xem tại:

https://hatrungdung.com/van-hoa-am-thuc-truyen-thong-cua-nguoi-viet-nam/ , truy cập 20/12/2021

1.2 Khái quát về xây dựng văn hóa gia đình

Văn hóa gia đình là một hệ thống giá trị văn hóa được tích hợp từ các giá trị văn hóa truyền thống và hiện đại của một dân tộc, thể hiện nhận thức, thái độ, hành

vi của các thành viên trong việc thực hiện các chức năng của gia đình và ứng xử trong các mối quan hệ cá nhân – gia đình – xã hội nhằm xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ và hạnh phúc4 Có thể khẳng định rằng, chính gia đình là một

thiết chế văn hóa góp phần tạo dựng nên một xã hội có văn hóa, văn hóa gia đình được hình thành trên cơ sở nền tảng của văn hóa dân tộc Văn hóa gia đình là một

bộ phận, là cái “gốc” của văn hóa làng, văn hóa nước, là thước đo giá trị văn hóa dân tộc Xã hội càng phát triển, càng phản ánh sự đa dạng phong phú trong cuộc sống gia đình, mối quan hệ tốt đẹp trong xã hội phần nhiều được hình thành từ gia đình Gia đình càng hoàn thiện, càng ổn định và có văn hóa sẽ góp phần xây dựng lối sống, nếp sống tốt đẹp cho xã hội Khi gia đình và xã hội không gắn kết, đồng phát triển sẽ tạo nên sự trì trệ, hỗn loạn, mất ổn định

1.3 Khái quát về mối quan hệ giữa giá trị của Văn hóa ẩm thực Việt Nam

truyền thống đối với việc xây dựng văn hóa gia đình.

Một là, trong tâm thức người Việt từ bao lâu nay, bữa cơm gia đình không

chỉ đơn thuần duy trì sự sống hay là một hoạt động bản năng sinh tồn mà còn là nét văn hóa gọi là văn hóa ẩm thực, có ý nghĩa nhân văn riêng đối với văn hóa gia đình Những bữa cơm gia đình ấm áp tình thân đã nuôi dưỡng con người lớn lên,

trưởng thành không chỉ về tâm hồn mà còn cả ở thể chất Người Việt vẫn luôn trân trọng những bữa cơm gia đình như thế suốt bao đời nay, đây là một nét văn hoá truyền thống tốt đẹp rất cần được gìn giữ, phát huy

Hai là, giá trị của Văn hóa ẩm thực Việt Nam truyền thống góp phần hình

thành, xây dựng văn hóa gia đình Bữa cơm gia đình Việt Nam rất ấm cúng, mọi

người trong gia đình quây quần và trò truyện thân mật, đặc biệt là ở những gia đình

cổ truyền của người Việt thường có xu hướng tập trung nhiều thế hệ, nó phản ánh

4 Trần Thị Tuyết Mai,” Xây dựng văn hóa gia đình trong phát triển bền vững”, Viện Văn hóa, Đại học Văn hóa Hà

Nội, xem tại: http://smot.bvhttdl.gov.vn/xay-dung-van-hoa-gia-dinh-trong-phat-trien-ben-vung/ , truy cập ngày 21/12/2021

nhiều mặt về đời sống vật chất cũng như đời sống tinh thần Trong những bữa cơm

đó, mọi người mời nhau, nhường nhịn nhau, đó chính là việc hình thành nên xây

dựng văn hóa gia đình Tục ngữ có câu: “Học ăn, học nói, học gói, học mở”, hoặc

là “Ăn trông nồi, ngồi trông hướng” Bởi vậy, ăn uống cũng là bài học, là nét văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc Văn hóa ẩm thực Việt Nam truyền thống trong bản sắc văn hóa của người Việt thể hiện giá trị to lớn đối với việc xây dựng văn hóa gia đình cũng như trình độ nhận thức thẩm mỹ của mỗi gia đình, mỗi cá nhân, mỗi con người Việt Nam

Ba là, bữa ăn gia đình và đặc biệt là bữa ăn gia đình nhiều thế hệ là một

môi trường và không gian văn hóa thể hiện một quá trình tiếp nối và bảo lưu văn hóa khá độc đáo của người Việt, biểu tượng cho sự sum họp, đoàn viên, là không gian kết nối yêu thương thể hiện trong văn hóa ẩm thực của Việt Nam đối với các mối quan hệ đa chiều như: môi trường tự nhiên, môi trường xã hội Ở đây, mọi yếu

tố văn hóa không chỉ chuyển tải trong chuyện ăn gì mà còn luôn luôn được gìn giữ trong khuôn phép cổ truyền, một lối ăn theo trật tự truyền thống Bữa cơm đã trở thành một không gian hạnh phúc trong mái ấm gia đình khiến mỗi thành viên luôn cảm thấy bình yên, vui vẻ khi trở về

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN VÀ GIẢI PHÁP CỦA VẤN

ĐỀ GIÁ TRỊ VĂN HÓA ẨM THỰC VIỆT NAM TRUYỀN THỐNG ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG VĂN HÓA GIA ĐÌNH Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

2.1 Những yếu tố tác động của giá trị của văn hóa ẩm thực Việt Nam truyền

thống đối với việc xây dựng văn hóa gia đình ở nước ta hiện nay.

Một là, văn hóa ẩm thực Việt Nam truyền thống góp phần hình thành văn

hóa tinh thần của người Việt, thể hiện nét đẹp trong văn hóa giao tiếp, cách ứng xử, hình thành không gian văn hóa, môi trường văn hóa giáo dục nhân cách, đạo đức

mỗi người Hai là, những bữa cơm mang đậm văn hóa ẩm thực Việt Nam truyền

thống là yếu tố tác động đến sự sum họp, đoàn viên, là không gian kết nối yêu

thương trong gia đình Ba là, qua những món ăn Việt, biết bao phẩm chất tốt đẹp

của ông cha được gửi gắm lại cho con cháu Đó là sự cần cù chịu khó, siêng năng

của những người nông dân gắn liền với các món ăn từ hạt gạo Ví dụ như, người

Tràng An thanh lịch với nền ẩm thực tinh tế Người miền Nam phóng khoáng với các món ăn dân dã hài hòa với tự nhiên

2.2 Thực trạng vấn đề giá trị của văn hóa ẩm thực Việt Nam truyền thống đối

với việc xây dựng văn hóa gia đình ở nước ta hiện nay

Một thực tế từ trước đến nay đó là người Việt luôn trân trọng những bữa

cơm gia đình như thế suốt bao đời nay, đây là một nét văn hoá truyền thống tốt đẹp luôn được coi trọng và gìn giữ, thể hiện sự sum họp, đoàn viên, là không gian để kết nối yêu thương Tùy điều kiện và hoàn cảnh cụ thể, có gia đình thường xuyên được ăn cơm cùng nhau, có gia đình chỉ có điều kiện cùng nhau ăn bữa tối hoặc chỉ bữa cuối tuần mới đông đủ Tuy nhiên dù thường xuyên hay không, điều quan trọng là mỗi thành viên trong gia đình đều mong muốn được trở về bên bữa cơm gia đình để được sum họp, đoàn tụ với người thân bởi sau ngày dài làm việc căng thẳng và sau những ngày xa cách thì bữa cơm là lúc cả nhà có mặt đông đủ, cùng nhau quây quần bên mâm cơm, vừa ăn vừa trò chuyện, thăm hỏi, động viên nhau,

đem lại sự gần gũi, thân quen Qua đó thấy rằng, việc các gia đình ngày nay

thường xuyên quây quần bên mâm cơm truyền thống thể hiện sự đùm bọc trên dưới một lòng, đoàn kết

Ví dụ điển hình chứng minh cho thực tế nhiều người trẻ ngày nay tôn trọng

và tích cực trong việc phát huy những giá trị của Văn hóa ẩm thực Việt Nam truyền thống đối với việc xây dựng văn hóa gia đình ở nước ta đó là xây dựng page “Về ăn cơm”như thổi một làn gió mới, đưa đến một góc nhìn sâu sắc về hai chữ “gia đình”, xoay quanh tuyến nhân vật đến từ 5 gia đình trong một khu xóm, mỗi gia đình thể hiện một góc độ, một câu chuyện khác nhau5 Mỗi mẩu chuyện, lát cắt tình huống đều mang đến một thông điệp ý nghĩa về cuộc sống hàng ngày và tình cảm gia đình sâu sắc “Về ăn cơm” mang theo hương vị gia đình thiêng liêng như một cái nắm tay mang theo tình thương, một chiếc ôm vỗ về an ủi “về ăn cơm đi thôi, gia đình đang đợi kìa!”

2.2.1 Ưu điểm

Một là, thực trạng ngày nay cho thấy giá trị của văn hóa ẩm thực Việt Nam

truyền thống thể hiện ở việc những bữa cơm gia đình quan trọng không hẳn là vì nhiều món ăn ngon mà là ở không khí đầm ấm, tuy có khi chỉ là bát canh rau muống luộc, chút cá kho, dưa cà,… nhưng đầy đủ mọi thành viên trong gia đình Những giây phút cùng nhau tận hưởng, san sẻ trong tình yêu thương, niềm hạnh phúc gia đình, quây quần quanh mâm cơm, mọi người vừa ăn vừa trò chuyện, mẹ

hỏi con, cháu hỏi bà ríu rít,… đầy không khí ấm cúng của mâm cơm gia đình Từ thực tế này cho thấy, đây chính là giá trị đích thực của của văn hóa ẩm thực Việt

Nam truyền thống đối với xây dựng văn hóa gia đình trong việc nuôi dưỡng tình cảm giữa các thành viên trong gia đình Bên cạnh đó, giá trị văn hóa ẩm thực Việt Nam truyền thống thể hiện rất rõ trong việc bữa cơm gia đình ngày nay luôn có bát nước mắm chấm chung, hoặc múc riêng ra từng bát nhỏ từ bát chung ấy Người Việt trong cuộc sống ngày nay vẫn giữ thói quen dọn sẵn thành mâm, dọn nhiều món ăn trong một bữa lên cùng một lúc chứ không như phương Tây ăn món nào mới mang món đó ra

Hai là, có những tín hiệu rất tích cực từ các cuộc thi ảnh về bữa cơm gia

đình, hoặc những hội thi nấu ăn “Bữa cơm gia đình, ấm áp yêu thương” đã có rất

5 Theo Trang Infonet (2020), “'Dù có bao nhiêu thành viên, chúng ta chỉ cần có nhau, có những bữa cơm quây quần,

đó là gia đình'” Xem tại: https://infonet.vietnamnet.vn/gioi-tre/nong-tren-mang/du-co-bao-nhieu-thanh-vien-chung-ta-chi-can-co-nhau-co-nhung-bua-com-quay-quan-do-la-gia-dinh-256328.html , truy cập 21/12/2021