TIỂU LUẬN MônTài Chính Quốc Tế TÁC ĐỘNG CỦA CUỘC CHIẾN TRANH NGA- UKRAINE TỚI KINH TẾ VIỆT NAM

Bản chất của cuộc khủng hoảng Vấn đề khủng hoảng Ukraine hiện nay bắt nguồn từ cuộc chính biến xảy vào đầunăm 2014, kéo dài đến nay đã 8 năm, vẫn chưa chấm dứt và ngày càng trở nên phức

BỘ TÀI CHÍNH TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI CHÍNH – MARKETING

Lê Thị Loan - 2021009361 Nguyễn Thị Phương Linh – 2021009354 Nguyễn Thị Nguyệt Thuỷ -

Nguyễn Thị Hồng Gấm

TP Hồ Chí Minh, tháng 7 năm 2022

MỤC LỤC

I BẢN CHẤT VÀ NGUYÊN NHÂN CỦA CUỘC KHỦNG HOẢNG 3

1 Bản chất của cuộc khủng hoảng 3

2 Nguyên nhân của cuộc khủng hoảng 3

2.1 Nguyên nhân sâu xa 3

2.2 Nguyên nhân trực tiếp 5

3 Những toan tính các bên 6

II NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA CUỘC CHIẾN TRANH NGA UKRAINE ĐẾN NỀN KINH TẾ VIỆT NAM 8

1 Tác động tiêu cực 8

1.1 Hoạt động thương mại và đầu tư bị ảnh hưởng 8

1.2 Sản xuất nông nghiệp gặp nhiều khó khăn 10

1.3 Chuỗi cung ứng nguyên nhiên liệu phục vụ cho sản xuất bị đình trệ 11

1.4 Giá dầu cao khiến chi phí hậu cần và vận chuyển tăng 12

1.5 Giá cả tăng cao gây áp lực lạm phát 14

2 Tác động tích cực và tận dụng cơ hội để phát triển 17

2.1 Cơ hội xuất khẩu nông sản sang thị trường châu Âu 18

2.2 Cơ hội đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu 18

2.3 Tạo điều kiện gia tăng quan hệ kinh tế với Nga 19

2.4 Giá dầu tăng giúp thu ngân sách của Việt Nam từ dầu thô tăng 19

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Hình 1 Vụ nổ được nhìn thấy từ thủ đô Kiev ngày 24-2 7Hình 2 Nga và Ukraine chỉ chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong cơ cấu thị trường xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam (Số liệu: Cục Xuất nhập khẩu, Biểu đồ: Alex Chu) 10Hình 3 Khối lượng nhập khẩu các mặt hàng phân bón từ đầu năm đến 15/3/2022, ĐVT: tấn (Số liệu từ Tổng cục Hải quan) 12Hình 4 Các nước Châu Âu nhập khẩu khí đốt của Nga năm 2021 theo số liệu của Cơ quanThống kê Châu Âu Eurostat 14Hình 5 Giá dầu và tỷ lệ lạm phát 16Hình 6 Thu ngân sách nhà nước 5 tháng đầu năm 2022 21

I BẢN CHẤT VÀ NGUYÊN NHÂN CỦA CUỘC KHỦNG HOẢNG

1 Bản chất của cuộc khủng hoảng

Vấn đề khủng hoảng Ukraine hiện nay bắt nguồn từ cuộc chính biến xảy vào đầunăm 2014, kéo dài đến nay đã 8 năm, vẫn chưa chấm dứt và ngày càng trở nên phức tạp.Đây không chỉ đơn giản là cuộc xung đột giữa lực lượng ly khai với sự hậu thuẫn của Nga

và Chính phủ Ukraine ở miền Đông (Donbass) nước này, mà còn là cuộc xung đột giữacác nước lớn ở khu vực châu Âu - Đại Tây Dương, như Nga, Mỹ, NATO; thậm chí, liênquan tới các nước khu vực châu Á - Thái Bình Dương

Chiến sự giữa Nga và Ukraine năm 2022 có quy mô lớn hơn so với cuộc khủnghoảng năm 2014 và được xem là cuộc xung đột lớn nhất kể từ khi Chiến tranh lạnh kếtthúc, xuất phát từ một số lý do:

Một là, cục diện chung trên thế giới đã thay đổi, với việc Mỹ theo đuổi các chính

sách “Nước Mỹ trên hết”, “Nước Mỹ trở lại”; Trung Quốc thực hiện chiến lược “phụchưng vĩ đại dân tộc Trung Hoa”, trong khi Nga hiện chưa có một chiến lược mang tínhtoàn cầu

Hai là, trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI, nước Nga dưới sự lãnh đạo của Tổng

thống Nga V Putin đã triển khai thành công, có hiệu quả nhiều chính sách cả về đối nội

và đối ngoại, qua đó ổn định được hệ thống chính trị nội bộ, củng cố vị thế, mở rộng ảnhhưởng quốc tế và gia tăng sức mạnh tổng hợp quốc gia; tuy nhiên, hiện nay, trong tamgiác quan hệ Mỹ - Trung Quốc - Nga, sự phục hồi ảnh hưởng của Nga vẫn chưa thể làmthay đổi cục diện chính trị thế giới

Ba là, đây là thời khắc hết sức quan trọng, được xem là một trong những thử thách

đối với Tổng thống Nga V Putin, khi chỉ còn chưa đầy hai năm là tới cuộc bầu cử Tổngthống Nga năm 2024, để tiếp tục từng bước khôi phục vị thế đất nước, giành lại vị tríquan trọng trên vũ đài quốc tế, chuyển từ cường quốc khu vực hướng đến tầm cỡ cườngquốc toàn cầu

2 Nguyên nhân của cuộc khủng hoảng

2.1 Nguyên nhân sâu xa

Sau Chiến tranh lạnh, thế giới - nhất là khu vực châu Âu - Đại Tây Dương - tưởngchừng sẽ có được một nền hòa bình lâu dài và không còn đối đầu, nhưng ngược lại đãnhanh chóng chứng kiến những căng thẳng leo thang trong quan hệ giữa hai cường quốcquân sự hàng đầu thế giới là Mỹ và Nga, đặc biệt trong giai đoạn hiện nay Mối quan hệcạnh tranh nhiều hơn hợp tác, đôi khi đứng trước bờ vực đối đầu này đã chi phối mạnh mẽviệc tập hợp lực lượng mới, đồng thời tác động không nhỏ đến chiều hướng quan hệ hợp

tác quốc phòng an ninh trên thế giới, nhất là các quốc gia tầm trung và có vị trí địa chiến lược quan trọng như Ukraine.

-Bên cạnh đó, quan hệ giữa Nga và NATO cũng lâm vào khủng hoảng Sau sự kiệnNga sáp nhập bán đảo Crimea (năm 2014) - nơi có quân cảng chiến lược Sevastopol -NATO đã đình chỉ quan hệ “đối tác vì hòa bình” với Nga, coi Nga là mối đe dọa đối với

an ninh khu vực châu Âu NATO cho rằng, Nga “vi phạm luật pháp quốc tế” khi trực tiếphoặc gián tiếp hỗ trợ lực lượng ly khai ở Ukraine, sáp nhập lãnh thổ của một nước có chủquyền vào Nga NATO tăng cường trợ giúp Ukraine về huấn luyện và cung cấp các trangthiết bị vũ khí hiện đại; đe dọa thắt chặt các biện pháp cấm vận kinh tế ngặt nghèo đối vớiNga trong trường hợp Nga tấn công Ukraine; đồng thời, kêu gọi Nga “xuống thang” vàtriển khai hàng loạt bước đi để ngăn chặn Nga tấn công Ukraine

Thế nhưng, điều bất ngờ nhất đối với NATO kể từ sau năm 2014 là Nga đã giànhquyền chủ động hành động, cũng như ngày càng cảnh giác và quyết đoán hơn trước bất

kỳ động thái nào của NATO Nga coi việc “NATO Đông tiến” là đường lối lâu dài, làthách thức từ trước khi xảy ra cuộc khủng hoảng Ukraine, đào sâu sự mất cân bằng chiếnlược Nga - NATO Nga quan ngại việc không có thành viên NATO nào phê chuẩn Hiệpước về vũ khí thông thường châu Âu (CFE) Theo quan điểm của Nga, tình hình này còntồi tệ hơn do Mỹ bố trí hệ thống tên lửa phòng thủ tại Ba Lan và Séc, vi phạm sự ổn địnhchiến lược Nga quy kết NATO thúc đẩy cuộc “cách mạng màu” bên trong không gianhậu Xô-viết Cuộc khủng hoảng Ukraine đã giáng một đòn mạnh vào hầu hết các cơ chếhợp tác giữa Nga và NATO, từ đấu tranh chống buôn lậu ma túy cho đến chống khủngbố Các hoạt động quân sự (tập trận, tăng thêm quân, chiến tranh thông tin…) được Nga

và NATO triển khai ở mức mạnh nhất, càng khoét sâu thêm căng thẳng giữa hai bên Haibên đều xem nhau như mối đe dọa đầu tiên và thi hành các biện pháp thích hợp Các vụ

va chạm trên không và trên biển, khả năng khó phá băng khủng hoảng tại vùng Donbasscùng nhiều vấn đề khác đã khiến mối quan hệ Nga - NATO tiếp tục leo thang căng thẳngkèm theo nhiều rủi ro xảy ra xung đột bùng phát tại chỗ

Như vậy, có thể thấy nổi lên hai mâu thuẫn đối kháng khó giải quyết: Một là, mâuthuẫn giữa việc Nga sáp nhập bán đảo Crimea, kiểm soát cũng như khống chế các hoạtđộng quân sự và dân sự của Ukraine ở Biển Đen với việc Mỹ cùng đồng minh muốn ủng

hộ Ukraine lấy lại bán đảo này, đẩy hạm đội Biển Đen của Nga ra khỏi Biển Đen Hai là,mâu thuẫn giữa Nga và Mỹ cùng đồng minh NATO Cụ thể, Nga muốn giành lại vị tríquan trọng trên vũ đài quốc tế, vươn lên tầm cường quốc toàn cầu, khiến thế giới phảithay đổi cách nhìn về vị thế quốc tế mới của Nga sau khi Liên Xô sụp đổ Trong khi đó,

Mỹ và NATO muốn đưa Ukraine vào quỹ đạo kiểm soát của họ và việc “phương Tây hóaUkraine” sẽ có tác dụng giúp thúc đẩy “cách mạng màu” xảy ra bên trong chính nướcNga, góp phần làm suy giảm sức mạnh tổng hợp của Nga

2.2 Nguyên nhân trực tiếp

Thứ nhất, cuộc xung đột giữa chính quyền Ukraine và lực lượng ly khai Donbass

(bao gồm DPR và LPR) do Nga hậu thuẫn gia tăng, nhất là sau tháng 10/2021, khiến tiếntrình đàm phán hòa bình theo Thỏa thuận Minsk 2 - giải pháp duy nhất đối với cuộckhủng hoảng chính trị Ukraine - khó đạt được kết quả

Thứ hai, Mỹ và NATO không chỉ chuyển giao vũ khí cho Ukraine, nhất là sau giai

đoạn Mỹ rút quân khỏi Afghanistan (tháng 9/2021), khi Mỹ và đồng minh còn dư nhiều

vũ khí, đạn dược (được dự kiến chuyển giao cho chính quyền thân Mỹ ở Afghanistan), màcòn triển khai tên lửa tầm trung và lực lượng quân sự trên lãnh thổ NATO - Đông Âuhướng tới Nga

Thứ ba, đáp lại những động thái đó, Nga đã triển khai trên 100.000 quân dọc biên

giới trên bộ giáp với Ukraine, khu vực bán đảo Crimea, đồng thời tập trung quân đội ởnước láng giềng Ukraine là Belarus với danh nghĩa tập trận chung, cũng như phái 6 tàuchiến hiện đại tiến vào Biển Đen

Thứ tư, Mỹ và đồng minh NATO không đáp ứng bản đề nghị an ninh gồm 8 điểm

của Nga gửi tới Mỹ và NATO vào giữa tháng 12/2021, với bốn nội dung cốt lõi:

 NATO không kết nạp Ukraine và các nước thuộc Cộng đồng các quốc giađộc lập (SNG);

 Loại bỏ vũ khí hạt nhân của Mỹ ra khỏi châu Âu;

 NATO rút toàn bộ quân đội hoặc vũ khí được triển khai tới các quốc giatham gia liên minh về thời điểm trước năm 1997, bao gồm các nước như BaLan, Estonia, Lithuania, Latvia;

 Không tiến hành tập trận tại các nước gần lãnh thổ của Nga

Những điều này được cho là đã đẩy căng thẳng giữa Nga và Mỹ cùng đồng minhNATO lên đỉnh điểm thành cuộc xung đột quân sự mà chiến trường là Ukraine

Đặt câu hỏi: Cuộc chiến tranh giữa Nga và UKRAINE xảy ra vào thời gian nào?Vào ngày 24 tháng 2 năm 2022, Liên bang Nga tiến hành một chiến dịch tấn côngquân sự quy mô lớn (hay theo Nga gọi là "chiến dịch quân sự đặc biệt") nhằm vàoUkraina, Liên Hợp Quốc gọi là Nga xâm lược Ukraina, báo chí phương Tây gọi là "Ngaxâm phạm Ukraina", "chiến tranh Ukraina", báo chí Đức gọi là "chiến tranh Putin".Chiếndịch bắt đầu sau một thời gian dài tập trung quân đội, sự công nhận của Nga đối với hainước cộng hòa tự xưng là Cộng hòa Nhân dân Donetsk và Cộng hòa Nhân dân Luhansktrong những ngày trước cuộc đổ bộ, sau đó là việc Lực lượng vũ trang Nga tiến vào khuvực Donbas, miền Đông Ukraina vào ngày 24 tháng 2 năm 2022

Hình 1 Vụ nổ được nhìn thấy từ thủ đô Kiev ngày 24-2

3 Những toan tính các bên

Đối với Nga, “chiến dịch quân sự đặc biệt” năm 2022 được xem là “trận đánh chiếnlược” của Tổng thống Nga V Putin, do đó Nga chấp nhận đối mặt với nhiều vấn đề, baogồm cả việc sẵn sàng chuẩn bị đối phó với các lệnh trừng phạt kinh tế ngặt nghèo, kéo dàicủa Mỹ và phương Tây Nga cũng hiểu rất rõ, chiến tranh sẽ tạo thêm một gánh nặng mớiđối với nền kinh tế Nga vốn bị ảnh hưởng nhiều do Nga là một trong những nước chịu tácđộng nặng nề nhất của đại dịch COVID-19 Tuy nhiên, Chính phủ Nga đã đưa ra thôngbáo, Nga có đủ nguồn lực tài chính cho sự ổn định của hệ thống trước các lệnh trừng phạt

và các mối đe dọa từ bên ngoài

 Mục tiêu của Nga khi phát động chiến dịch quân sự lần này, bao gồm:

 Ngăn chặn phương Tây giành lại bán đảo Crimea;

 Tạo sức ép đối với phương Tây và Ukraine thực hiện Thỏa thuận Minsk 2 theocách của Nga;

 Cơ cấu lại an ninh khu vực châu Âu, trong đó an ninh của Nga phải được tôn trọng

Đối với Mỹ, chính quyền của Tổng thống Mỹ Joe Biden đang gặp không ít khókhăn, thách thức cả trong nước và ngoài nước Ở trong nước, chính trị nội bộ Mỹ mâuthuẫn và chia rẽ sâu sắc, nhất là sau cuộc bạo loạn xảy ra ở tòa nhà Quốc hội vào ngày6/1/2021 Bên cạnh đó, dịch bệnh COVID-19 tiếp tục kéo dài và diễn biến phức tạp, tácđộng đến mọi mặt đời sống của nước Mỹ Ở ngoài nước, mặc dù vẫn là siêu cường số 1thế giới với sức mạnh vượt trội song khoảng cách sức mạnh của Mỹ so với Trung Quốcđang tiếp tục bị thu hẹp Nhiều lợi ích chiến lược của Mỹ đang bị thách thức Hệ thốngđồng minh, đối tác có sự rạn nứt nhất định sau nhiệm kỳ của chính quyền Tổng thống MỹDonal Trump khiến các nỗ lực của Mỹ trong xử lý những vấn đề toàn cầu gặp nhiều khókhăn…

Tuy nhiên, việc thúc đẩy leo thang một cuộc khủng hoảng mới được cho là sẽ giúp

Mỹ trở lại vị thế chi phối và vai trò lãnh đạo thế giới, ngăn chặn, đối phó với thách thứcgia tăng từ các đối thủ chiến lược và các thách thức an ninh khác; khôi phục và củng cố

hệ thống đồng minh, đối tác; định hình trật tự thế giới mới dựa trên các nguyên tắc, chuẩnmực, giá trị chung

Mục tiêu của Mỹ trong cuộc khủng hoảng chính trị Ukraine là:

 Làm suy giảm sức mạnh tổng hợp quốc gia của Nga;

 “Phương Tây hóa Ukraine”, lôi kéo các nước có xu hướng thân Nga “đoạntuyệt” với Nga và dựa hẳn vào Mỹ và phương Tây;

 Củng cố mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương;

 Tranh thủ cuộc khủng hoảng chính trị tại Ukraine leo thang để khiến cácnước châu Âu phụ thuộc hơn nữa vào Mỹ về mặt quân sự, an ninh, kinh tế vànăng lượng;

 Có lý do chính đáng để ngăn chặn Đức phê duyệt dự án “Dòng chảy phươngBắc 2”

Đối với Ukraine, nước này vốn được coi là “nạn nhân” trong cuộc khủng hoảngchính trị hiện nay, nhưng lại mong muốn gia nhập NATO và EU Ukraine cho rằng, việcgia nhập NATO “không gây ảnh hưởng đến an ninh của Nga” Chính vì vậy, ngay sau khilên nắm quyền, chính quyền của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tiếp tục:

 Khẳng định quyết tâm gia nhập NATO và đẩy mạnh cải cách lực lượng vũtrang theo tiêu chuẩn NATO;

 Tăng cường củng cố tiềm lực quốc phòng - an ninh, với việc gia tăng chi phí

và đẩy mạnh thử nghiệm các loại tên lửa mới ;

 Duy trì các cuộc tập trận quân sự chung với NATO nhằm nâng cao khả năngtác chiến hiệp đồng giữa quân đội Ukraine với quân đội các nước thành viênNATO;

 Tiến hành sửa chữa, cải tiến và hiện đại hóa các loại vũ khí, khí tài cũ đểtrang bị cho lực lượng quân đội;

 Mua vũ khí sát thương của các nước phương Tây

Trong khi đó, NATO lại tỏ ra khá thận trọng trước viễn cảnh Ukraine gia nhập tổchức này Theo Tổng Thư ký NATO Jens Stoltenberg, Ukraine đã xin gia nhập NATO từnăm 2008 và NATO đang xem xét, chưa kết nạp Ukraine, với lý do theo Điều 6 Hiếnchương NATO, về mặt kỹ thuật, Ukraine hiện chưa đủ điều kiện để gia nhập NATO Tuynhiên, cũng như Mỹ và các nước phương Tây, NATO cho rằng, tất cả quốc gia độc lập, cóchủ quyền như Ukraine, có thể xin gia nhập không chỉ NATO mà bất kỳ tổ chức kinh tế,chính trị, quân sự hay ngoại giao nào phù hợp với lợi ích quốc gia của Ukraine

Thế nhưng, theo Điều 5 Hiến chương NATO - một nguyên tắc sáng lập của NATO

về phòng thủ tập thể - bất kỳ cuộc tấn công vũ trang nào nhằm vào một hay một số thànhviên của liên minh đều được coi là cuộc tấn công vào toàn bộ liên minh… Mỗi thànhviên, với quyền tự vệ cá thể hay tập thể chính đáng theo Điều 51 Hiến chương Liên hợpquốc, sẽ hỗ trợ một bên hoặc các bên Như vậy, nếu Ukraine trở thành một phần củaNATO, các nước thành viên có nguy cơ phải tham gia đối đầu trực tiếp với Nga Đây làđiều mà dường như không một quốc gia nào trong NATO mong muốn

Triển khai chính sách đối ngoại thân phương Tây, Ukraine đặt mục tiêu có thể gianhập NATO và EU, giúp Ukraine bảo toàn lãnh thổ, lấy lại bán đảo Crimea và các vùng

ly khai ở khu vực Donbass Tuy nhiên, cả Ukraine và phương Tây đều bất ngờ khi chorằng, khả năng Nga sẽ tiến hành “một cuộc chiến tranh toàn diện” như hiện nay là khôngcao

II NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA CUỘC CHIẾN TRANH NGA UKRAINE ĐẾN NỀN KINH TẾ VIỆT NAM

1 Tác động tiêu cực

Xung đột Nga - Ukraine kèm theo đó là các biện pháp trừng phạt kinh tế mạnh củaphương Tây cũng như những phản ứng của Nga đã gây ra tác động tiêu cực toàn diện vàsâu sắc đến kinh tế thế giới, Việt Nam cũng không ngoại lệ Những rủi ro đối với kinh tếViệt Nam bao gồm:

3.1 Hoạt động thương mại và đầu tư bị ảnh hưởng

Vai trò của Nga và Ukraine ngày càng tăng đối với thương mại quốc tế khi chiếm1,8% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn cầu Cả Nga và Ukraine đều là những đối tácthương mại truyền thống và quan trọng của Việt Nam tại khu vực Á - Âu Xét về kimngạch thương mại, Nga xếp ở vị trí thứ 1, Ukraine xếp ở vị trí thứ 6

Là đối tác thương mại lớn nhất của Nga trong khu vực ASEAN và là đối tác lớn thứ

5 trong Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC), sau Trung Quốc, Hoa Kỳ,Hàn Quốc và Nhật Bản, kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam - Nga đạt 7,14 tỷ USD1năm 2021 (tăng 25,9% so với năm 2020) và đứng thứ 21 trong số các đối tác thương mạichính của Nga Trong đó, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Nga sang Việt Nam đạt 2,24

tỷ USD, tăng 38,3% so với năm 2020 (đứng thứ 39 trong số các đối tác thương mại củaNga); ở chiều ngược lại nhập khẩu hàng hóa của Nga từ Việt Nam đạt 4,89 tỷ USD, tăng20,9% so với năm 2020 (đứng thứ 12 trong các đối tác nhập khẩu chính của Nga) ViệtNam chủ yếu nhập khẩu của Nga các mặt hàng như phân bón, than, sắt thép và nôngsản Việt Nam xuất siêu sang Nga 2,65 tỷ USD năm 2021

Hình 2 Nga và Ukraine chỉ chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong cơ cấu thị trường xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam (Số liệu: Cục Xuất nhập khẩu, Biểu đồ: Alex Chu)

Mặc dù xuất khẩu của Việt Nam sang các thị trường Nga và Ukraine với lượng hànghóa không lớn nhưng lại có sự lan tỏa tới khu vực thị trường liên minh Á - Âu) là khu vựcViệt Nam đã ký Hiệp định thương mại tự do (FTA) Do đó, sự đứt gãy chuỗi cung ứng sẽtác động đến cả những thị trường liên đới khác, liên quan đến các giao dịch thanh toán vớicác doanh nghiệp Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam đã bị ngừng trệ đơn hàng,đứt gãy nguồn cung nguyên vật liệu, chậm trễ trong các biện pháp thanh toán Xung độtNga - Ukraine gây ra sự sụt giảm đột ngột và kéo dài trong hoạt động xuất khẩu lươngthực của Ukraine và Nga, tiếp tục gây áp lực lên giá hàng hóa quốc tế, gây bất lợi cho cácnước dễ bị tổn thương về kinh tế