Phân biệt mê tín dị đoan và tín ngưỡng tôn giáo

1.2 Nguồn gốc, bản chất và vai trò của mê tín dị đoan1.2.1 Nguồn gốc và bản chất Về nguồn gốc, mê tín dị đoan là những mảnh vỡ còn sót lại của những hình thứctôn giáo sơ khai hoặc những

BỘ CÔNG THƯƠNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THỰC PHẨM TP.HCM

KHOA CHÍNH TRỊ - LUẬT

BÀI TIỂU LUẬN NHÓM

ĐỀ TÀI: PHÂN BIỆT MÊ TÍN DỊ ĐOAN VÀ TÍN NGƯỠNG TÔN GIÁO

Môn: Chủ nghĩa xã hội khoa học

Mã lớp: CNXHKH 010100047621 - 11DHKT9

Giảng viên : Trương Trần Hoàng Phúc

Sinh viên thực hiện: Nhóm 6

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 15 tháng 10 năm 2021

MỤC LỤC

DANH SÁCH THÀNH VIÊN NHÓM i

MỤC LỤC iii

PHẦN MỞ ĐẦU 1

PHẦN NỘI DUNG 2

CHƯƠNG 1: MÊ TÍN DỊ ĐOAN 2

1.1 Khái niệm : 2

1.2 Nguồn gốc, bản chất và vai trò của mê tín dị đoan: 2

1.2.1 Nguồn gốc và bản chất 2

1.2.2 Phân loại và ví dụ : 3

1.2.3 Vai trò 4

1.3 Tính chất chung của mê tín dị đoan : 4

1.4 Ảnh hưởng của mê tín dị đoan: 5

1.4.1 Mặt tư tưởng 5

1.4.2 Mặt chính trị: 5

1.4.3 Mặt kinh tế : 5

1.4.4 Về đời sống : 6

1.5 Tính chất phản khoa học của các hình thức mê tín dị đoan: 6

1.6 Biện pháp ngăn chặn mê tín dị đoan : 9

CHƯƠNG 2: TÍN NGƯỠNG TÔN GIÁO 10

2.1 Khái niệm : 10

2.2 Bản chất, nguồn gốc : 10

2.2.1 Bản chất 10

2.2.2 Nguồn gốc 10

2.3 Đặc điểm cơ bản của tín ngưỡng, tôn giáo: 11

2.4 Nguyên nhân 12

2.4.1 Nguyên nhân của tín ngưỡng tôn giáo 12

2.4.2 Nguyên nhân chính trị - xã hội 12

2.4.3 Nguyên nhân văn hóa 12

2.4.4 Nguyên nhân tâm lý: 13

CHƯƠNG 3: PHÂN BIỆT MÊ TÍN DỊ ĐOAN VÀ TÍN NGƯỠNG 14

3.1 Giống nhau : 14

3.2 Khác nhau : 14

PHẦN KẾT LUẬN 15

TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

PHẦN MỞ ĐẦU

Trong quá trình hình thành và phát triển đất nước, đặc biệt khía cạnh kinh tế Đểđất nước ngày càng tiến bộ thì song đó là khía cạnh đáp ứng đời sống tinh thần cho nhândân Thời kì hiện đại ngày nay gắn liền với “Phú quý sinh lễ nghĩa” thì có rất nhiều thànhphần lợi dụng điều này để “buôn thần bán thánh” và nó đang ngày càng phổ biến Ai trongchúng ta đều có nhu cầu về tôn giáo, về sự sùng bái, để mong được sự an yên, thanh bìnhtrong mỗi con người chúng ta Cuộc sống sẽ tốt đẹp hơn nếu ta biết “cho đi và khôngnhận lại”, “lá lành đùm lá rách” , đều đó xuất phát từ tâm, từ sự thánh thiện của mỗi conngười Ắt thế, lại có những thành phần lợi dụng sự lòng tin và nhân ái của con người đểmưu lợi cá nhân, làm hại sức khỏe, thời gian, tiền bạc và ảnh tưởng tinh thần, cuộc sốngcủa người khác

Chính vấn đề đó, chủ đề này sẽ cho mọi người cái nhìn đúng đắn về MÊ TÍN DỊĐOAN VÀ TÍN NGƯỠNG TÔN GIÁO Từ đó, ta đúc kết bài học và ngăn chặn mê tín dịđoan kịp thời

Nội dung :

Chương 1: Mê tín dị đoanChương 2: Tín ngưỡng tôn giáoChương 3: Phân biệt mê tín dị đoan và tín ngưỡng tôn giáo

1.2 Nguồn gốc, bản chất và vai trò của mê tín dị đoan

1.2.1 Nguồn gốc và bản chất

Về nguồn gốc, mê tín dị đoan là những mảnh vỡ còn sót lại của những hình thứctôn giáo sơ khai hoặc những lễ nghi, luật tục không còn phù hợp đã bị vứt bỏ trong quátrình biến đổi nhằm làm cho tôn giáo phù hợp với thời đại

Mê tín dị đoan sinh ra và tích lũy lại từ sự thiếu hiểu biết của con người trongnhững niên đại mà khoa học chưa được lập thành hay phát triển.

Bản năng tự nhiên, và nhu cầu sinh tồn, của con người thúc đẩy họ phải tìm ranhững giải thích “thỏa đáng” cho chính họ về những hiện tượng xảy ra chung quanh Tạisao khi thì săn bắt được nhiều thú rừng, khi thì không? Tại sao năm nay cây trái mùamàng lại thấp kém hơn những năm trước? Tại sao nếu sáng nào bà X vào mua hàng đầutiên ở cửa tiệm của mình rồi thì suốt ngày đó sẽ buôn bán ế ẩm? Tại sao cái computertrong văn phòng của mình lại hay bị hư khi mình mặc áo màu đen đi làm?

Sự sợ hãi về các hiện tượng thiên nhiên và “siêu nhiên” vẫn còn tác động mãnhliệt trong tiềm thức con người ngày nay không khác gì trong ông cha họ lúc còn ăn lông ở

lỗ Những người có nghề nghiệp càng nguy hiểm, càng bấp bênh, càng tùy thuộc vàothiên nhiên thì thường càng có nhiều thủ tục mê tín gắn liền vào cách thức, lề lối sinhsống hàng ngày của họ

Khi một đứa trẻ mới sinh ra, trong người của nó không có sẵn một chút mê tín dịđoan nào cả Nhưng khi lớn lên, đứa trẻ dần dần học được những hành động, những phảnứng, những cách suy nghĩ này qua gia đình và xã hội xung quanh Đại đa số những tập tục

mê tín trong gia đình của cha mẹ sẽ được truyền qua gia đình của con cái trong tương lai,cộng thêm (hay trừ bớt) một số những mê tín khác mà những đứa con còn thu lượm từbạn bè, thân quyến chung quanh Nó còn bắt nguồn từ những tàn tích của nền văn hóa cũ,nguồn gốc nhận thức và nguồn gốc tâm lý của con người

1.2.2 Phân loại và ví dụ

Nói chung, mê tín có thể được chia thành bốn loại sau đây:

 Dạng thứ nhất là những nghi thức, cử chỉ xuất phát từ truyền thống hay thóiquen Thí dụ như đi xin xăm, hái lộc trong ngày Tết, bói bài, xem chỉ tay, xem tướng, tử

vi, cúng sao giải hạn, đốt giấy tiền vàng bạc trong tang lễ, nấu cơm canh mời ông bà tổtiên về dùng, v.v Tất cả những điều nầy đều được truyền từ thế hệ nầy sang thế hệ khác,cha mẹ dạy con cháu làm theo, người này bắt chước người khác và được thực hành mộtcách máy móc không có sự suy nghĩ chính đáng Đa số những mê tín dị đoan dưới dạngnày thường được ẩn núp sau danh nghĩa “phong tục cổ truyền” hay ngay cả “tín ngưỡngdân gian”.

 Dạng thứ hai là những điều tốt lành cũng như những điều kiêng cử Nhiềungười tin rằng nếu họ làm (hay không làm) những điều này thì sẽ có ảnh hưởng đến sựthành công (hay thất bại) của những chuyện khác (mặc dù những chuyện này không hề cómột liên quan gì đến những điều trên cả) Thí dụ như nếu cử hành cưới hỏi, khai trươngtiệm quán, xuất hành đi xa, v.v trong những ngày “xấu” (mùng năm hay mười bốn hayhai mươi ba âm lịch) thì cuộc hôn nhân sẽ lận đận, tiệm quán sẽ ế ẩm, cuộc du hành sẽgặp trắc trở, v.v Trái lại nếu lựa ngày “hợp” và giờ “tốt” (như “giờ hoàng đạo”) thì vợchồng sẽ hạnh phúc, làm ăn phát đạt, chuyến đi sẽ an toàn dễ dàng, v.v Những thí dụtương tự khác như cất nhà phải theo đúng phép phong thủy, lựa người “mở hàng” buổisáng, vợ chồng cần phải “hợp” tuổi, không được mở dù trong nhà, v.v

 Dạng thứ ba là những điềm tiên báo: điềm gỡ cũng như điềm tốt Thí dụnhiều người tin rằng có chim cú đến nhà là điềm sắp có người chết, gương vỡ sẽ xui xẻo 7năm, mắt trái giật là sắp có chuyện đáng lo, gặp mèo đen đi ngang trước mặt sẽ gặp tainạn, nằm mộng thấy quan tài là sắp có tiền, chó lạ đến nhà là điều thành lợi trong khi mèođến nhà là điềm thua mất (“mèo đến nhà thì khó, chó đến nhà thì sang”, v.v

 Dạng thứ tư là sự tôn thờ sùng bái những cá thể siêu hình vì họ tin rằngnhững cá thể này có thể làm ảnh hưởng đến sức khỏe hay diễn tiến sự việc hay kết quảthành bại trong đời sống họ hoặc có thể cứu vớt họ vào một thế giới trường cửu nào đósau khi chết

1.2.3 Vai trò

Mê tín dị đoan là môi trường thuận lợi cho nạn buôn thần bán thánh tồn tạimang danh thực hành tín ngưỡng hoặc nghi quỹ (luật lệ tín ngưỡng truyền thống) trongtôn giáo Và đó là phản lại sự văn minh, phản lại tính nhân văn, bản chất của tín ngưỡng

1.3 Tính chất chung của mê tín dị đoan

Hầu hết các mê tín dị đoan đều mang một số tính chất chung:

Một là, đặc điểm chung và nổi bật nhất của các loại "mê tín dị đoan" làngười ta thường làm (hoặc tránh làm) một hành động gì đó để mong muốn cho một sựviệc gì khác xảy ra (hoặc không xảy ra) trong khi thật sự thì hành động đi trước không tạothành hay gây ra sự việc theo sau

Hai là, mê tín dị đoan được truyền bá sâu rộng trong mọi tầng lớp

Ba là, nhiều tập tục mê tín dị đoan bắt nguồn từ các lý do cần thiếtthực dụng nhưng dần dần đều biến dạng và mất hết ý nghĩa lẫn mục đích ban đầu

Bốn là, mê tín dị đoan này có khuynh hướng sinh sản ra mê tín dịđoan khác

Năm là, khi nói về “mê tín dị đoan” là nhiều người nghĩ rằng “nhữngngười mê tín mới làm những chuyện vớ vẩn kể trên chớ tôi thì không bao giờ”

Sáu là, nhiều hiện tượng, nhiều sự kiện trong đời sống hàng ngàythường được người ta dựa trên mê tín dị đoan mà diễn giải khác nhau (có khi hoàn toàntrái ngược hẳn nhau) tùy vào văn hóa, phong tục địa phương

1.4 Ảnh hưởng của mê tín dị đoan

1.4.1 Mặt tư tưởng

Sự phát triển của các loại hình mê tín dị đoan sẽ xâm hại và từng bước cũng nhậnthế giới quan duy vật biện chứng trong nhân dân, làm cho hệ tư tưởng Mác-Lênin và các

phát kiến khoa học tiến bộ có nguy cơ bị đẩy lùi Niềm tin mù quáng vào thế giới siêunhiên, và sự quyết định và chi phối thần tiên, ma quỷ sẽ thay chỗ cho mọi niềm tin khác,trong đó có cả niềm tin vào sức mạnh bản thân con người Những niềm tin mù quáng sẽlàm cho con người mất đi sức mạnh cải tạo thế giới tự nhiên, làm cho xã hội mất đi độnglực phát triển – đó là ý chí đấu tranh của con người.

1.4.2 Mặt chính trị

Mê tín dị đoan có thể thâm nhập vào tư tưởng của các bộ đảng viên nó nguy hiểm

ở chỗ làm cho cán bộ đảng viên từ bỏ ý chí, lập trường đấu tranh, từ bỏ vai trò tiên phonggương mẫu của bản thân để thực hiện sự chờ đợi, cầu xin ban ơn, che chở của thần linh

ma quái Cán bộ, đảng viên nếu phải tệ mê tín dị đoan sẽ chú tâm cho công việc với thờigian ít, họ để dành cho những nghiên cứu tính toán về những điều thần bí Mê tín dị đoan

là một trong những nguyên nhân gây mất đoàn kết nội bộ, chia rẽ bè phái làm cho uy tínlãnh đạo của đảng bị giảm sút, năng lực quản lý của nhà nước bị hạn chế

1.4.3 Mặt kinh tế

Mê tín dị đoan làm người ta mất đi động lực hoặc gây trì tuệ cho sự phát triển,kinh doanh, có những cơ quan xí nghiệp do thủ trưởng quan niệm ngày tốt, ngày xấu, giờhoàng đạo, giờ hắc đạo mà làm lỡ dịp ký tết hoặc thực hiện hợp đồng kinh tế Có nhữngcông ty làm ăn bằng cách phân biệt đối tác không dựa trên cơ sở tính toán tối đa hóa lợinhuận mà giữ trên cơ sở dịch lý âm dương Nhiều gia đình, nhiều vùng, địa phương lâmvào tình trạng đình đốn cũng về quan niệm ngày giờ tốt xấu trong kỳ thu hoạch …Nhữngnhững vấn đề này đã gây ra nhiều sự thất thoát lớn trong việc tích lũy nhằm phát triển nềnkinh tế quốc dân Nó làm cho nhân dân thì tổn hại kinh tế, còn nhà nước bị thất thu

1.4.4 Về đời sống

Mê tín dị đoan gây nên những lãng phí, bất ổn, đau thương, mất mát của nhândân Đó là sự cúng tế, cầu xin linh đình, tiền vàng mã… vừa tốn kém vừa gây ô nhiễmmôi trường, sự tổn hại về tinh thần và thể xác khi tin và chữa bệnh ở các thầy mo, sự chia

ly của đôi lứa yêu nhau thật lòng nhưng bị bố mẹ ngăn cấm vì tin vào lời phán xét củathầy bói, sự nghi kỵ hiềm khích thù hằn dẫn đến chém giết lẫn nhau vì quan niệm mê

tín… những điều đó làm cho tính nhân đạo xã hội chủ nghĩa bị loại bỏ, thay vào đó lànhững độc ác, ích kỷ, hẹp hồi diễn ra giữa các cá nhân trong cộng đồng.

1.5 Tính chất phản khoa học của các hình thức mê tín dị đoan

Các hình thức lễ bái, cúng tế, cầu xin: cúng cô hồn, vong linh, cúng sao giải hạn,cầu tài lộc, cầu tự, cầu tình duyên, cầu gia đạo, xin xăm, số đề, những hành vi hiến tế, dày

vò thể xác, quan hệ nam nữ bất thường, nhảy múa điên cuồng…

+ Ở Việt Nam, cứ đến rằm tháng bảy âm lịch(14/7) có rất nhiều nhà cúng vônglinh, cô hồn để cầu mong được yên ổn, không quậy phá, đi liền đó là tục đốt vàng mã,giấy và tổ chức cho chỉ con vật đồ cúng lễ gọi là ‘giật cô hồn’ Họ quan niệm rằng ngàyrằm tháng bảy là ngày ‘xá tội vong nhân’, ngày các con hồn được thả tự do đi lang thang.Tục lệ của người Thái có hiện tượng chia của cho người thân đã khuất như gạo, y phục,các vật dụng sản xuất và buộc con gà kèm theo để dẫn đường cho hồn về với tổ tiên Ởmột số vùng, có kiểu lợi dụng tôn giáo, lợi dụng sự mê tín của một số người để tổ chứcnhảy múa và làm tình tập thể một cách hết sức phản văn hóa…

Các hình thức xem tướng số, bói toán: bói dáng người, bói chỉ tay, bói chân gà,bói mai rùa,bói chữ viết, bói chữ ký, gieo lá số tử vi, bói bài

+ Những hình thức bói toán xem tướng số làm cho người ta tin tưởng và khẳngđịnh rằng mỗi người đều có mệnh riêng của mình Những thông tin do bói toán, đoánmệnh, quy định người này có tướng làm quan, người kia có tướng giàu sang, người đàohoa phong nhã, người phải chịu phận ăn mày, nghèo khổ, trộm cướp, lừa lọc… và khi đã

có số mệnh như thế thì không sao có thể xoay chuyển được

+ Hiện nay, các hình thức bói chân gà – mai rùa – cỏ thi; bói vi tính – bói bài –bói kiều: một loại thì cổ xưa phức tạp, khó hiểu, một loại thì có vẻ thiếu trang trọng nên

có ít người sử dụng họ chỉ xem nó như một trò giải trí Thế nhưng, một số hình thức bóichỉ tay, bói dáng người, bói chữ viết, bói chữ ký Lại được nhiều người cho rằng đó làkhoa học hoặc ‘khoa học đang nghiên cứu’

Các hình thức chữa bệnh bằng ma thuật: trừ tà ma, đồng bóng, thư yếm bùa…

+ Khi bị ốm, con bệnh không được cứu chữa tại các cơ sở y tế, bệnh viện màđược đem đến hoặc mời một thầy cúng cứu chữa Thầy cúng sau khi đánh đập con bệnhlàm cho ma quái trong người sợ hãi, đồng thời đốt một lá bùa bảo con bệnh uống, hậu quảlàm cho bệnh nhân lâm vào tình trạng nguy kịch Một số người bị bệnh nhỏ may mắn tựkhỏi thì công lao của thầy cúng được đề cao và đồn đại vang xa… Ở những vùng đồngbào dân tộc Tây Nguyên sinh sống, người bệnh thường bị nghi là do ma lai nhập Vùngtây nam bộ, nơi có người khơ me, người bị nghi bệnh là do người nào đó “thư” như “thưcon gà, lưỡi dao, búa…” vào bụng, cần tìm ra người đã “thư” xin hoá giải.

+ Ở nhiều nơi, nhất là những vùng nông thôn, có những cách chữa bệnh bằng

“mẹo” Chẳng hạn như người bị hóc xương cá thì cứ âm thầm lặng lẽ xoay mâm bảy lần

là được, người bị thần kinh thì cứ đem lửa xông, người bị đau lưng thì nhờ đàn bà có chữađạp lên lưng bảy cái, phụ nữ có mang bị ngã thì uống nước tiểu trẻ con, người bị mụncơm thì chạm tay vào người chết sẽ hết,… những phương pháp chữa bệnh bằng mẹo córất nhiều trong dân gian

+ Sở dĩ những hình thức này tồn tại là nhờ sự thiếu hiểu biết và tâm lý nhút nhátcủa một bộ phận quần chúng nhân dân Nó chỉ có lợi cho những kẻ lợi dụng thần thánh.Chỉ riêng vấn đề ép buộc người ta tin và thể hiện niềm tin chữa bệnh cũng là một thủ đoạntâm lý mang lại hiệu quả cao cho những kẻ lừa đảo Người bệnh nếu tự khỏi thì biết ơn

‘thầy lang’, nếu không khỏi hoặc bệnh trầm trọng hơn thì vẫn cứ tôn sùng và không dámtrách cứ ‘thầy lang’ vì tâm tưởng họ đã bị huyễn hoặc

Các hình thức kiêng cữ: kiêng đàn bà có chửa xông đất đầu năm hoặc dự cỗ ma,

cỗ cưới; kiêng khởi đầu một việc gì đó vào ngày 13 hoặc các ngày lễ, kiêng mèo tự nhiênvào nhà, kiêng tặng mực đầu năm…

Không thể nào có thể kể hết được những hình thức kiêng cữ vì chúng vô cùngphong phú đa dạng Hành vi kiêng cử được hình thành trên cơ sở liên hệ, móc nối cái nọvới cái kia dựa vào mối quan hệ cảm tính về bề ngoài, không dựa vào mối quan hệ bảnchất giữa chúng với dụ như ‘mực thì đen’ cho nên kiêng tặng mực; tiếng mèo kêu có âmthanh gần giống như “nghèo nghèo”, nên kiêng mèo tự nhiên vào nhà, đàn bà tượng trưng

cho bẩn thỉu thấp kém (phong kiến) nên kiêng cử ra ngõ gặp đàn bà… Các hình thức kỷtuổi như: dần – thân – tỵ – hợi hay tý – ngọ - mẹo – dậu là tứ hành xung, kỵ tháng năm,ngày giờ, kỵ màu sắc như mạng thuỷ thì hợp với màu xanh dương nhưng kỵ với màu đỏ

vì Thủy là nước có màu đỏ tượng trưng cho hỏa nên nước - lửa kỵ nhau… Đây là những

hình thức xuất phát từ dịch lý, âm dương ngũ hành – lý giải nguồn gốc, cấu tạo vũ trụ củacác trào lưu tư tưởng Trung Hoa cổ xưa Đến nay đã bị khoa học phản bác Vì giới hạn viphạm nghiên cứu nên không cho phép nêu lên những phản bác của khoa học đối vớinhững tư tưởng ấy Vấn đề đáng đề cập hơn là ở chỗ nó gây ra những rắc rối, tiêu cực

trong đời sống xã hội [1]

1.6 Biện pháp ngăn chặn mê tín dị đoan

Cần đẩy mạnh tuyên truyền hơn nữa về hệ lụy nguy hiểm cũng mê tín dị đoan,giúp mọi người hiểu rõ để từ đó xa lánh, dần loại bỏ khỏi đời sống xã hội

Vạch trần thủ đoạn lừa bịp của các đối tượng ‘buôn thần, bán thánh’, thầy tướng,thầy bói, cô đồng, Cần phải xử lý nghiêm hành vi mê tín dị đoan hay lợi dụng mê tín dịđoan gây tác động xấu đến xã hội Đồng thời, mỗi người dân cũng còn tự nâng cao nhậnthức, tránh bị đối tượng xấu lừa đảo

Cần nhận thức rõ ràng mê tín dị đoan là hiện tượng tiêu cực, cần phải bài trừ khỏisinh hoạt xã hội Đó chính là cơ sở lý giải tại sao luật pháp Việt Nam tôn trọng, bảo vệquyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo hoặc quyền tự do không tín ngưỡng, tôn giáo của côngdân nhưng kiên quyết bài trừ mê tín dị đoan