TÍNH đặc THÙ LỊCH sử CỦA CÁC LÀN SÓNG DI dân ở HAI XÃ NÔNG THÔN TỈNH TIỀN GIANG HISTORICAL PARTICULARISM OF MIGRATION STREAMS IN TWO RURAL COMMUNES OF TIEN GIANG PROVINCE

T́NH Đ̣C TH̀ ḶCH S̉ C̉A ĆC L̀N ŚNG DI DÂN ̉ HAI X̃ NÔNG THÔN T̉NH TÌN GIANG TR̀NăKH́NHăH NG Đây là bản thảo của bài viết đăng trên T ạp chí Khoa học xã hội TPHCM số 1233-2018 T́M

T́NH Đ̣C TH̀ ḶCH S̉ C̉A ĆC L̀N ŚNG DI DÂN ̉ HAI X̃ NÔNG

THÔN T̉NH TÌN GIANG

TR̀NăKH́NHăH NG

( Đây là bản thảo của bài viết đăng trên

T ạp chí Khoa học xã hội (TPHCM) số 1(233)-2018)

T́M T́T

̉ă Vịtă Nam,ă ph ngă ph́pă kh̉oă śtă ḷchă s̉ă c̣ngă đ̀ngă d ̀ngă nh ă ́tă khiă đ ̣că ṿnă ḍngă đ̉ă nghiênăćuădiădơn.ă Ćchătípăc̣năch̉ăđ̣oălƠăđìuătraăđ̣nhăl ̣ng,ătrongăkhiăph ngăph́pănƠyă

th ̀ngăḅăphêăph́nălƠăkhôngăcungăćpăb́iăc̉nhăḷchăs̉ăc̣ăth̉ăc̉aăćcăc̣ngăđ̀ngăđ ̣căkh̉oăśt.ă

Thôngăquaătr ̀ngăḥpăhaiăxưănôngăthônẳăt̉nhăTìnăGiang,ăbƠiăvítătr̀nhăbƠy quyătr̀nhăṿnăḍngă

ph ngăph́pănƠyăđ̉ăkh̉oăśtăđ̣ngăth́iădơnăc ăc̉aăhaiăc̣ngăđ̀ngăḍaătrênăćcăch̉ăd̃năŕtăraăt̀ă ĺăthuýtăt ngăđ́iăvĕnăh́a BƠiăvítăḷpălụnăr̀ng: 1/ ĆcălƠnăśngădiădơnăc̉aăćcăc̣ngăđ̀ngăs̃ă kh́cănhauăvƠoănh̃ngăth̀iăđỉmăḷchăs̉ăkh́cănhau;ăvƠătrongăc̀ngăgiaiăđọnăḷchăs̉,ăm̃iăc̣ngă đ̀ngăḷiăćăćcăđ̣ngăth́i dânăc ăkh́căbịt.ă2/ Nh̃ngăkh́căbịtănƠyăḅăchiăph́iăb̉iăt̀nhăh̀nhăs̉nă xútănôngănghịpăṭiăđ̣aăph ng 3/ Trongăkhiăđ́,ăhọtăđ̣ngănôngănghịpăḷiăcḥuăṣăchiăph́iăb̉iă đìuăkịnăṭănhiênăvƠăvịcăng ̀iănôngădơnăṿnăḍngăṃngăl ́iăxưăḥiăđ̉ăḥcăćchăth́cănuôiă tr̀ngăḿi

T̀ kh́a: di dân,ăḷchăs̉ăc̣ngăđ̀ng,ăt ngăđ́iălụnăvĕnăh́a

HISTORICAL PARTICULARISM OF MIGRATION STREAMS IN TWO RURAL COMMUNES OF TIEN GIANG PROVINCE

In Vietnam, historical approach is scarcely employed to study migration The prominent method is quantitative survey, which is criticized for not providing the historically particular situations of surveyed communities This study aims to apply historical method to research migration of two rural communes in Tien Giang Province (Mekong Delta), adhering to implications drawn from the concept of cultural relativism Through this approach, the study contributes three arguments First, migration streams of each community are particular in differently historic periods Second, this historical-particularism of migration is driven by production and transformation in agriculture Meanwhile, third, agriculture situation is intensely impacted by local geographic characteristics Besides, it is also affected by the fact that peasants often exploit their relations at neighbor communes to learn new agricultural livelihood or techniques

Keywords: migration, community history, cultural relativism

1.ăGÍIăTHỊU

DiădơnălƠăch̉ăđ̀ăđ ̣căquanătơmănghiênăćuătrongăkhỏngăbaătḥpăk̉ăquaătrongăgíiăxưăḥiăḥcă vƠănhơnăḥcẳăVịtăNam.ăTrongăđ́,ăćcăđ̣ngăth́iăḍchăchuỷnădơnăc ăt̀ăsauăgiaiăđọnăĐ̉iăḿiă (sauănĕmă1986)ăđ ̣căquanătơmăđ̣căbịt.ăVịcăćcăcôngătr̀nhănghiênăćuăđiătr ́căṭpătrungăvƠoă khungăth̀iăgianănƠyăv̀ăđơyălƠăth̀iăđỉmăchuỷnăm̀nhătrongăćcăch́nhăśchăkinhăt́-ch́nhătṛẳăVịtă Nam,ă đ́nhă d́uă ṣă t́iă kh̉iă đ̀uă qúă tr̀nhă côngă nghịpă h́aă nh̀ă vƠoă ṣă tĕngă tr ̉ngă c̉aă ćcă ngùnăḷcăđ̀uăt ăt̀ăkh́iăkinhăt́ăt ănhơnătrongăn ́căvƠăn ́căngoƠiăbênăc̣nhăćcădoanhănghịpă nhƠăn ́c.ăTheoăđ́,ălƠnăśngădiădơnăt̀ăćcăv̀ngăquêănôngăthônăđ́năćcăkhu-c̣măcôngănghịpăṭiă khuăṿcăđôătḥăđ̉ăt̀măkímăc ăḥiăvịcălƠmătr̉ăthƠnhăch̉ăđ̀ăn̉iăc̣m,ăthuăh́tăṣăch́ắăc̉aăgíiă nghiênăćuăv́iănhìuăćchătípăc̣năv́năđ̀ăkh́cănhau:ăx́căđ̣nhătḥcătṛngăvƠăt̀mămôăh̀nhăĺăgỉiă nh̃ngănguyênănhơnăhayăđ̣ngăc ăd̃năđ́nănh̃ngălƠnăśngădiădơnẳănhìuăćpăđ̣ă(Dang Nguyen Anh 1999, 2003; NguyenăHoangăPhuongăvƠăc̣ngăṣă2010;ăVuăThiăThaoă2012;ăBui QuangăBinhăvƠă c̣ngăṣă2016), x́căđ̣nhănh̃ngăt́căđ̣ngăc̉aăvịcădiădơnăđ́năc̣ngăđ̀ngăǵcă(Ha Thi Kim Anh

1998;ă Nguyenă Ducă Locă vƠă c̣ngă ṣă 2012; Nguyen Tuană Anhă vƠă c̣ngă ṣă 2015;ă Nguyenă Vietă CuongăvƠăc̣ngăṣă2009),ăc̃ngănh ăṣăh̃ătṛăt̀ăṃngăl ́iăxưăḥiăc̉aăng ̀iădiăc ă(Winkels & Adger 2002) Nh̀năchung,ăhai đ̣căđỉmăn̉iăḅtăc̉aăćcăcôngătr̀nhănghiênăćuăv̀ăch̉ăđ̀ădi dân ńiătrên,ăćăth̉ăch aăđ̀yăđ̉,ălƠăđ́ngăt̀ăǵcănh̀năc̉aănhìuăĺăthuýtă kh́cănhauăvƠăs̉ăḍngă thôngătinăđ̣nhăl ̣ngănh ălƠăngùnăd̃ălịuăǹnăt̉ngăchoăvịcăphơnăt́ch,ăbaoăg̀măd̃ălịuăt̀ăćcă cụcăt̉ngăđìuătraădơnăśăqúcăgiaăc̃ngănh ăćcăcụcăkh̉oăśtẳăđ̣aăph ngădoănhƠănghiênăćuă ṭătḥcăhịn Vịcăs̉ăḍngăćcăk̃ăthụtăthuătḥpăd̃ălịuăđ̣nhăt́nhăṽnăđ ̣căḱtăḥpănh ngăćăv̉ă mangăt́nhăth́ăýuăh n Vịcăphơnăt́chăngùnăd̃ălịuăđ̣nhăl ̣ngăgípăcungăćpăćiănh̀năbaoăqútă trongăpḥmăviăđ̣aăĺăc̉aăcụcănghiênăćuăvƠănh́tălƠăĺăgỉiăṣăt ngăquanăc̉aăćcăýuăt́ nhână kh̉uăḥcăv́iăćcăkh́aăc̣nhăc̉aăch̉ăđ̀ădiăc ăTuyănhiên,ăṃtătr̉ăng̣iăc̉aăvịcăphơnăt́chăd̃ălịuă đ̣nhăl ̣ngăńiăchung,ăćcăśălịuăđìuătraădơnăśăńiăriêngălƠăkhôngăcungăćpăđ ̣cănh̃ngăĺăgỉiă ḍaătrênăb́iăc̉nhăđ̣căth̀,ănh́tălƠănh̃ngăchuỷnăbínămangăt́nhăḷchăs̉ăc̉aăćcăc̣ngăđ̀ngăđ ̣că kh̉oăśt Trong khi vịcăḱtăḥpăćcăd̃ălịuăđ̣nhăl ̣ngăv́iănh̃ngăthông tinăḷchăs̉ăc̣ngăđ̀ngă h́aăḥnămangăđ́nănh̃ngăĺăgỉiăsơuăścăh n,ăđ̣căbịtălƠăch̉ăraănh̃ngănhơnăt́ăt́căđ̣ngăđ́năhịnă

t ̣ngădiădơnăc̉aăćcăc̣ngăđ̀ngănôngăthônăṃtăćchăđaăḍngăvƠăśtăḥp,ăbênăc̣nhăṣăt́căđ̣ngă c̉aăćcăýuăt́ănhơnăkh̉uăḥc,ăc̃ngănh ăćcăýuăt́ăkh́căt̀năṭiăbênăngoƠiăc̣ngăđ̀ngămƠăc ăb̉nă lƠăqúătr̀nhăcôngănghịpăh́a

Trênătḥcăt́,ăph ngăph́păkh̉oăśtăḷchăs̉ăc̣ngăđ̀ngắtăkhiăđ ̣căṿnăḍngăđ̉ăĺăgỉiăćcăv́năđ̀ă

đ ̣căxemălƠămangăt́nhă“đ ngăđ̣i”ănh ăhịnăt ̣ngădiădơn Doăđ́,ănh̃ngăch̉ăd̃năv̀ăvịcắpă ḍngăph ngăph́pănƠyătrongăch̉ăđ̀ădi dânăkhôngătḥtăṣăphongăph́.ăThôngăquaăd̃ălịu đ̣nhă t́nhătrongăcụcăđìnădưăṭiăhaiăxưănôngăthônăc̉aăt̉nhăTìnăGiang1,ăṃcătiêuăc̉aăbƠiăvítălƠănh̀m tr̀nhăbƠyănh̃ngăkinhănghịmăŕtăraăt̀ăqúătr̀nh ṿnăḍngăph ngăph́păkh̉oăśtăḷchăs̉ăc̣ngă đ̀ng khi nghiênăćuăch̉ăđ̀ădiădơn, c̃ngănh phơnăt́chănh̃ngăkh́aăc̣nhăđ̣căth̀ c̉aăđ̣ngăth́iă dơnăc ẳăćcăc̣ngăđ̀ngăđ ̣cănghiênăću.ăBƠiăvítăg̀măbaălụnăđỉmăch́nh:ă1/ ĆcălƠnăśngădiă dân c̉aăhaiăc̣ngăđ̀ngănôngăthônămangăt́nhăđ̣căth̀ăḷchăs̉,ăngh̃aălƠădĩnăraăkh́cănhauẳănh̃ngă th̀iăđỉmăḷchăs̉ăkh́cănhauăvƠătrongăc̀ngăṃtăgiaiăđọnăḷchăs̉,ăm̃iăc̣ngăđ̀ngăc̃ngăćăćcă đ̣ngăth́iădơnăc ăkh́căbịt 2/ăṂtătrongănh̃ngăýuăt́ăch̉ăđ̣oăṭoănênăṣăkh́căbịtănƠyălƠăt̀nhă h̀nhăs̉năxútănôngănghịpăṭiăđ̣aăph ng.ă3/ Trongăkhiăđ́,ăṣăkh́căbịtătrongăhọtăđ̣ngănôngă

1 ăT́căgỉăchơnăthƠnhăc̉mă năPGS.TS.ăLêăThanhăSangăđưăchoăph́păs̉ăḍngăṃtăph̀năd̃ălịuăc̉aăđ̀ătƠiă nghiênăćuă“DơnăśăvƠădiădơnătrongăṣăph́tătrỉnăb̀năṽngăv̀ngăTơyăNamăḄ”,ăđ̣aăbƠnăt̉nhăTìnăGiangăđ̉ă phơnăt́chătrongăbƠiăvítănƠy

nghịpăcḥuẳnhăh ̉ngăt̀ăhaiăt́cănhơnălƠăđìuăkịnăṭănhiênăc̉aăđ̣aăph ngăvƠăvịcăng ̀iănôngă dân ṿnăḍngăṃngăl ́iăxưăḥiăc̉aăḥẳăćcăc̣ngăđ̀ngălìnăk̀ăđ̉ăḥcăćchăth́cănuôiătr̀ngăḿi

2 NH̃NGăG̣Iắ V̀ăPH NGăPH́PăT̀ăĹăTHUÝTăT NGăĐ́IăVĔNăH́A

2.1 T́nhăđ̣căth̀ăḷchăs̉ă- t̀ăkh́aăquanătṛngătrongăćchănh̀năt ngăđ́iăvĕnăh́a

Kh̉iăđ̀uẳăM̃ăvƠoăn̉aăđ̀uăth́ăk̉ăXX,ăthuýtăt ngăđ́iăvĕnăh́a v́iănhƠănghiênăćuătiêuăbỉuălƠă Franz Boas (1858-1942)ăđưăcungăćpăćchătípăc̣nănghiênăćuăvĕnăh́aăkhôngăch̉ăćắăngh̃aẳă th̀iăđ̣iăc̉aăôngămƠănhìuăch̉ăd̃năṽnăc̀năgíătṛăchoăvịcănghiênăćuăćcăv́năđ̀ăđ ngăđ̣i.ă

Nh ălƠăṣăphêăb̀nhătṛcătípăđ́iăv́iăćchătípăc̣nătínăh́aăv́năŕtătḥnhăhƠnhăvƠoăth́ăk̉ătr ́că đ́,ăt ngăđ́iălụnăvĕnăh́aăđ ̣căxơyăḍngătrênăkhungăphơnăt́chăvƠăćcăgỉăđ̣nhăđ́iăng ̣c.ăV̀ă khungăphơnăt́ch,ăt ngăđ́iălụnăvĕnăh́aăxemăx́tăćcăc̣ngăđ̀ngătheoăkh́aăc̣nhăđ̀ngăđ̣iăvƠămôă t̉ănh̃ngăńtăđ̣căth̀,ătrongăkhiăkhungăphơnăt́chăc̉aătínăh́aălụnălƠătípăc̣năḷchăđ̣iăvƠăt̀măkímă nh̃ngăquyălụtăchungăc̉aăćcăxưăḥi.ăTheoăđ́,ăph ngăph́pălụnăǹnăt̉ngăc̉aăthuýtăt ngăđ́iă vĕnăh́aălƠăxemăx́tăćcăkh́aăc̣nhăvĕnăh́aăc̣ăth̉ătrongăt̉ngăth̉ăǹnăvĕnăh́aăc̉aăc̣ngăđ̀ngăvƠă t̀măraăńtăđ̣căth̀ăvĕnăh́aăc̉aăm̃iăc̣ngăđ̀ngăthôngăquaăsoăśnh-đ́iăchíuăxuyênăvĕnăh́a.ăV̀ă

c ăb̉n, haiăthƠnhăt́ăc ăb̉năth ̀ngăđ ̣căxemăx́tăkhiăphơnăt́chăvĕnăh́aăc̉aăṃtăc̣ngăđ̀ngăbaoă g̀măđìuăkịnămôiătr ̀ngăṭănhiênăvƠătínătr̀nhăḷchăs̉ăc̉aăc̣ngăđ̀ngăđ́.ăTheoăđ́,ăt ngăđ́iă

lụnăvĕnăh́aăphêăph́năgỉăđ̣nhă“ph́tăminhăđ̣căḷp”ăc̉aătínăh́aălụn,ăv́năchoăr̀ngăćcăph́tă minhăv̀ăcôngăc̣ălaoăđ̣ng,ăsinhăḱăvƠăćcăth̉ăch́ăxưăḥiăh̀nhăthƠnhătheoătr̀nhăđ̣ăph́tătrỉnăc̉aă m̃iăc̣ngăđ̀ng.ăThayăvƠoăđ́,ătr ̀ngăph́iăt ngăđ́iăvĕnăh́aăđ̀ăxútăkh́iănịmă“khúchăt́năvĕnă h́a” -ăṃtăśăńtăvĕnăh́aăćăth̉ălanătruỳnăgĩaăćcăc̣ngăđ̀ngănh ălƠăṃtătínătr̀nhăḷchăs̉,ăvƠă ćcăńtăvĕnăh́aăđ ̣căkhúchăt́nănƠyăđ ̣căs̉ăḍngăv́iănh̃ngăṃcăđ́chăkh́cănhauẳăćcăc̣ngă đ̀ng.ă Bênă c̣nhă đìuă kịnă môiă tr ̀ngă ṭă nhiênă vƠă tínă tr̀nhă ḷchă s̉,ă ṃtă thƠnhă t́ă quană tṛngă

th ̀ngăđ ̣căđ aăvƠoăphơnăt́chătrongăćchănh̀năt ngăđ́iăvĕnăh́aălƠăngônăng̃ă-ăph ngătịnă đ̉ătruỳnăt̉iăćcăgíătṛăvƠămôăth́căvĕnăh́a.ăTheoăđ́,ăṣăkh́căbịtătrongăngônăng̃ăt ngăđ̀ngă hayătḥmăch́ălƠăđ̣nhăh̀nhăṣăkh́căbịtăv̀ăvĕnăh́aăvƠătriănḥn (L ngăVĕnăHyă2013,ăMcGee & Warms 2008: 116-121)

T̀ăkhungăphơnăt́chăvƠănh̃ngăgỉăđ̣nhăńi trên,ăch́ngătaăćăth̉ ŕtăraăbaăch̉ăd̃năv̀ăćchănh̀nă c̃ngănh ăćchăth́căthuătḥpăvƠăphơnăt́chăd̃ălịuăđ́iăv́iăv́năđ̀ădiădơn Tr ́cătiên,ăvịcăĺăgỉiă ćcăhƠnhăviăć nhơnăc̀năđ ̣căđ̣tăvƠoăb́iăc̉nhăđ̣căth̀,ăbaoăg̀măđìuăkịnămôiătr ̀ngăṭănhiênă vƠătínătr̀nhăḷchăs̉ăc̉aăc̣ngăđ̀ngămƠăḥăthụcăv̀ ĐìuănƠyăćắăngh̃aăv̀ăph ngăph́pălụnă đ́iăv́iăch̉ăđ̀ădiădơnăv̀ătrongăph ngăph́păđ̣nhăl ̣ng,ăhịnăt ̣ngănƠy th ̀ngăđ ̣cătípăc̣nă họcẳăćpăđ̣ăćănhơnăng ̀iădiăc ,ăhọcẳăćpăđ̣ăḥ,ătrongăkhiăćpăđ̣ăc̣ngăđ̀ngăḷiắtăđ ̣că ch́ắăb̀ng ḤăqủălƠăćcăýuăt́ăt́căđ̣ngăthụcăv̀ăc̣ngăđ̀ngăv́năđaăḍngăvƠăđ̣căth̀ăth ̀ngă khôngăćăvaiătr̀ătṛngătơm trong ćc phơnăt́chăv̀ădiădơn,ăchímă uăth́ăṽnălƠăćcăýuăt́ăv̀ănhơnă kh̉uăḥcăvƠăćcăýuăt́ăṽămôăv̀ăkinhăt́-ch́nhătṛ.ăTh́ăhai,ắăt ̉ngă“khúchăt́năvĕnăh́a”ăg̣iắăv̀ă nh̃ngăḿiăliênăḥătraoăđ̉iăgĩaăćcăc̣ngăđ̀ngămƠăṣăliênăḥănƠyăs̃ăṭoăraănh̃ngăthayăđ̉iăbên trong m̃iăc̣ngăđ̀ng,ănh́tălƠănh̃ngătraoăđ̉iăliênăquanăđ́năcôngăc̣ăs̉năxút,ăsinhăḱăvƠăth̉ăch́ă xưăḥi.ăV̀ăkh́aăc̣nhănƠy,ăćcăcôngătr̀nhănghiênăćuădiădơnăth ̀ngăch́ắăvƠoăṣăt ngăt́căgĩaă haiăc̣ngăđ̀ng:ăṃtẳăn iăđiăvƠăṃtẳăn iăđ́n,ăhọcătheoăćchăphơnăchiaăkh́călƠăc̣ngăđ̀ngăǵcă

̉ănôngăthônăvƠăc̣ngăđ̀ngătípănḥnẳăthƠnhătḥ,ămƠăng ̀iădiăc ălƠăc̀uăńiăgĩaăćcăc̣ngăđ̀ngă nƠy.ăTrongăđ́,ăhaiăch̉ăđ̀ăkh̉oăśtăph̉ăbínălƠăṣăḥiănḥpăc̉aăng ̀iădiăc ẳăn iăđ́năvƠănh̃ngă đ́ngăǵpăchoăquêănhƠăc̉aănh̃ngăng ̀iădiăc ăT ngăđ́iălụnăvĕnăh́aăc̃ngăb̉ăsungăṃtăch̉ă d̃nănh̉ăchoăkh́aăc̣nhănƠyălƠăc̀năl uắăṣăliênăḥătraoăđ̉iăgĩaănh̃ngăc̣ngăđ̀ngăg̀năk̀ănhau.ă

Nh ăbƠiăvítănƠyăs̃ăch̉ăra,ăch́nhănh̃ngăḿiăliênăḥătraoăđ̉iănƠyăđưăṭoăraănh̃ngăthayăđ̉iăcĕnăb̉nă

trongăđ̀iăśngăvƠăt́căđ̣ngăđ́ngăk̉ăđ́năt́nhăch́tăc̉aăqúătr̀nhădiădơnẳăćcăc̣ngăđ̀ngăđ ̣că kh̉oăśt Th́ăba,ătr ̀ngăph́iăt ngăđ́iăvĕnăh́aăxemăngônăng̃ănh ăph ngătịnătruỳnăt̉i vĕnă h́a,ăhayătḥmăch́ăquyăđ̣nhăćcăđ̣căđỉmătriănḥnăc̉aăc̣ngăđ̀ng.ăTrongăćchănh̀năng ̣căḷi,ă

nh̃ngăṣăthayăđ̉iăquanătṛngădĩnăraătrongăm̃iăc̣ngăđ̀ngăćăth̉ăs̃ăđ ̣căl uăd́uătrongăv́năt̀ă ṿngăc̉aăc̣ngăđ̀ngăđ́,ănh́tălƠăkhiăṣăthayăđ̉iăđ́ăđ ̣căl uătruỳnẳăćcăth́ăḥătípătheo.ăTheoă đ́,ăkh̉oăśtăt̀ăṿngălƠăṃtăćchăth́căđ̉ăb ́căvƠoăb́iăc̉nhăvĕnăh́aăliênăth́ăḥăc̉aăćcăc̣ngă đ̀ng,ăhọcăghiănḥnănh̃ngăchuỷnăbínăquanătṛngătrongăc̣ngăđ̀ngămƠănayăkhôngăc̀năhịnă hƠnh,ăch̉ăc̀năd́uăt́chăđ ̣căl uăḷiăd ́iăḍngăćcăt̀ăṿng K̃ăthụtănƠyăćăth̉ăđ ̣căs̉ăḍngă ḱtăḥpăv́iăvịcăkh̉oăśtăc ăs̉ăṿtăch́tăhayăćcădiăt́chămangăt́nhăc̣ngăđ̀ng.ăĐìuănƠyăc̣căk̀ă h̃uắchăchoăvịcăt́iăḍngăḷchăs̉,ăc̃ngănh ăsoăśnhăđ̉ăt̀măraăńtăđ̣căth̀ăc̉aăm̃iăc̣ngăđ̀ng 2.2.ăĆchăth́că ṿnăḍngă ćcăch̉ăd̃năvƠoăcụcăkh̉oăśt di dân ̉ăhai xư nông thôn t̉nhăTìnă Giang

Haiăđ̣aăbƠnăđ ̣căkh̉oăśtăbaoăg̀măxưăTơnăTḥnhăthụcăhuỵnăTơnăPh́ăĐôngăvƠăxưăTamăB̀nhă thụcăhuỵnăCaiăḶy,ăt̉nhăTìnăGiang.ăTrongăđ́,ăxưăTamăB̀nhăthụcăv̀ngăNamăCaiăḶy2;ăc̀năxưă TơnăTḥnhălƠăṃtăc̀ălaoăǹmăgĩaăsôngăTìnăvƠăg̀năc̉aăbỉn Sinhăḱăch́nhăc̉aăng ̀iădơnẳ haiăxưăđ̀uăḍaătrênăhọtăđ̣ngănôngănghịp,ăm̃iăđ̣aăph ngăćăṃtăvƠiălọiăcơyătr̀ng-ṿtănuôiă đ̣cătr ng.ăC̣ăth̉,ăxưăTơnăTḥnhăch̉ăýuălƠătr̀ngăcơyămưngăc̀uăgaiăvƠănuôiătôm,ăc̀năxưăTamă B̀nhăćăcơyătr̀ngăch̉ăđ̣oălƠăs̀uăriêng X́tăv̀ăkinhăt́,ăxưăTamăB̀nhăćăđìuăkịnăkinhăt́ăph́tă trỉnăh năsoăv́iăxưăTơnăTḥnh.ăC̉ăhaiăxưăđ̀uăćăng ̀iăxútăc ălƠmăĕnẳăn iăkh́c ̉ăm̃iăxư,ăhaiă

́păs̃ăđ ̣căcḥnăraăđ̉ătínăhƠnhăkh̉oăśt,ăbaoăg̀măṃtắpăćăđìuăkịnăkinhăt́ăt ngăđ́iăkh́ă nh́tăxưă-ăch̉ăýuălƠắpătrungătơmăc̉aăxưăvƠăṃtắpăćăđìuăkịnăkinhăt́ăt ngăđ́iăḱmăđ̉ăđ̉mă b̉oăt́nhăđ̣iădịn.ăVịcăthuătḥpăd̃ălịuăṭiăhaiăxưăđ ̣cătínăhƠnhăthôngăquaăhaiăk̃ăthụtăch́nhălƠă d̀ngăb̉năh̉iăđ̣iătrƠăvƠăph̉ngăv́năsơuăćănhơn.ăBƠiăvítănƠyăch̉ăýuăḍaătrênăćcăd̃ălịuăph̉ngă v́năsơuădoăt́căgỉătḥcăhịnăvƠoăth́ngă10-2016 T̉ngăśăm̃uăđ ̣căph̉ngăv́năṭiăhaiăxưălƠă21ă

ng ̀i (11ăng ̀iẳăxưăTơnăTḥnhăvƠă10ăng ̀iẳăxưăTamăB̀nh),ăg̀mălưnhăđ̣oăđ̣aăph ng, ng ̀iă amăhỉuăḷchăs̉ăđ̣aăph ng,ăḥăćăng ̀iăđiălƠmăĕnẳăn iăkh́c,ăḥăs̉năxútănôngănghịpăquyămôă ĺnăhọcăkh̉iăđ̀uăṃtăkỉuăsinhăḱăḿi,ăch̉ădoanhănghịpăphiănôngăvƠăng ̀iăxútăc ătr̉ăv̀ă śngăṭiăđ̣aăph ng

V́iăṃcătiêu xemăx́tăhịnăt ̣ng di dân trongăb́iăc̉nhăđ̣căth̀ăḷchăs̉ăc̉aăc̣ngăđ̀ng,ăvịcăthuă tḥpăthôngătinăbaoăg̀m hai nhịmăṿăch́nhălƠăt́iăḍngăḷchăs̉ăc̉aăc̣ngăđ̀ngă-ăch̉ăýuăt̀măraă nh̃ngăḿcăth̀iăgianăvƠăṣăkịnălƠmăthayăđ̉iăcĕnăb̉năđ̀iăśngăc̉aăćcăc̣ngăđ̀ng,ănh̃ngăđ̣tădiă dân vƠăt́nhăch́tăc̉aăch́ngăǵnăv́iănh̃ngăbínăćăđ́.ăTheoăđ́,ăph ngăph́păkh̉oăśtăḷchăs̉ă quaăl̀iăk̉ăđ ̣cătrịtăđ̉ăṭnăḍngăchoăhaiănhịmăṿănƠy V́iăch̉ăd̃năth́ănh́tăc̉aăt ngăđ́iălụnă vĕnăh́aăv̀ăćchănh̀năđ̣căth̀ăḷchăs̉,ăḷchăs̉ăc̉aăćcăc̣ngăđ̀ngătr ́căh́tăc̀năđ ̣căđ̣tătrongă khungăth̀iăgianăchungăc̉aăc̉ăn ́căvƠăc̉aăv̀ng,ăbaoăg̀mătr ́căvƠătrongăgiaiăđọnăPh́păthục,ă giaiăđọnăqủnăĺăc̉aăch́nhăquỳnăVịtăNamăC̣ngăh̀a,ăgiaiăđọnăsauăgỉiăph́ngăđ́nătr ́că1986,ă giaiăđọnăĐ̉iăḿiăt̀ăsauănĕmă1986,ăvƠăxuyênăsútănh̃ngăgiaiăđọnănƠyălƠăqúătr̀nhăkh̉năhoang-thụcăh́aăṭiăNamăḄ.ăBênăc̣nhăđ́,ătínătr̀nhăḷchăs̉ănƠyăc̃ng baoăg̀mănh̃ngăḿcăth̀iăđỉmăvƠă ṣăkịnămangăt́nhăđ̣aăph ng,ănh́tălƠănh̃ngăthayăđ̉iăv̀ăcôngăc̣ălaoăđ̣ng,ăsinhăḱăvƠăth̉ăch́ăxưă ḥi;ăc̃ngănh ăxemăx́tălịuănh̃ngăthayăđ̉iănƠyăćăph̉iăđ ̣călanătruỳnăt̀ănh̃ngăc̣ngăđ̀ngălơnă

2

ăNg ̀iădơnẳăđ̣aăph ngăchiaăhuỵnăCaiăḶyăthƠnhăhaiăv̀ngălƠăB́căCaiăḶyăvƠăNamăCaiăḶyăv́iăranhăgíiă lƠăqúcăḷă1A,ăc̀năg̣iălƠăkhuăB́căḷăvƠăkhuăNamăḷ.ăTênăg̣iăc̉aăhaiăv̀ngănƠyăch́nhălƠătênăc̉aăhaiăhuỵnă

đ ̣căt́chăraăt̀ăhuỵnăCaiăḶyăbanăđ̀uăsauăngƠyăth́ngănh́tăđ́tăn ́c.ăSauăđ́ăvƠiănĕmăhuỵnăCaiăḶyăḿiă

đ ̣căt́iăḷp

c̣năhayăkhôngăvƠăb̀ngăćchăth́cănƠo, nh ăch̉ăd̃năth́ăhaiăv̀ăṣă“khúchăt́năvĕnăh́a”.ăṂtă đỉmăc̃ngăc̀năch́ắătrongăch̉ăd̃nănƠyălƠăćchăth́cămƠăm̃iăc̣ngăđ̀ngătípănḥnăṣăkhúchăt́nă raăsao.ăNh́tălƠăkhiănôngănghịpălƠăhọtăđ̣ngăkinhăt́ăǹnăt̉ng,ăḿcăđ̣ăph̀ăḥpăc̉aăcôngăc̣ălaoă đ̣ngăvƠăćcăkỉuăsinhăḱăḿiăv́iăđìuăkịnăṭănhiênăc̉aăt̀ngăđ̣aăph ngălƠăđìuăc̀năph̉iăl uă tâm Ńuăćcăgiaiăđọnăḷchăs̉ăc̉aăqúcăgiaăvƠăc̉aăv̀ngăt ngăđ́iăr̃ărƠngăth̀ănh̃ngăḿcăth̀iă đỉmă đ́nhă d́uăṣă thayă đ̉iă ̉ă đ̣aă ph ngă kh́ăx́că đ̣nhă h n,ă ṃtă ph̀nă v̀ă t ă lịuă đ̣aă ph ngă khôngăghiăch́păđ̀yăđ̉ Ch̉ăd̃năth́ăbaăv̀ăv́năt̀ăṿngăćăth̉ăgípăv ̣tăquaătr̉ăng̣iănƠy.ăTrong ćcăcụcăph̉ngăv́n,ăvịcăch́ắăćcăt̀ăng̃ăđ̣aăph ngălƠăđìuăc̀năthít.ăV̀ăkhiătruyăḷiăb́iăc̉nhă s̉ăḍngăćcăt̀ăng̃ăđ́,ătaăćăth̉ăńmăb́tăđ ̣căṃtăph̀năb́cătranhăc̉aăṃtăgiaiăđọnăḷchăs̉ăđ̣aă

ph ng.ăTrongăcụcănghiênăćuănƠy,ăćăbaănh́măt̀ăđ ̣căch́ắ.ăTh́ănh́tălƠăđ̣aădanh,ăc̣ăth̉ălƠă tên c̉aăćcăđ̣aăph ng.ăB̉iăṣăthayăđ̉iăc̉aăđ̣aădanhăth ̀ngăǵnăv́iănh̃ngăṣăthayăđ̉iăv̀ăth̉ă ch́ăch́nhătṛ,ăhọcăvịcăchiaăt́ch-śtănḥpăćcăđ̣aăph ng.ăTh́ăhaiălƠăđ năṿăđoăl ̀ng,ăc̣ăth̉ălƠă

đ năṿăđoădịnăt́chăđ́t.ăLọiăt̀ănƠyăc̃ngăǵnăv́iăćcăth̉ăch́ăch́nhătṛ,ăv́iăćcăh̀nhăth́căs̉ăh̃uă đ́t,ăc̃ngănh ăm̃iălọiăngh̀ăǵnăv́iăđ́tăđaiăkh́cănhauăs̃ăćăđ năṿăchiaădịnăt́chăđ́tăkh́cănhau.ă Th́ăbaălƠ ćcăt̀ăd̀ngătrongăs̉năxútănôngănghịp.ăĆcăt̀ănƠyăǵnăv́iăhọtăđ̣ngăkinhăt́ăch̉ăđ̣oă c̉aăṃtăgiaiăđọnăḷchăs̉ăc̣ăth̉ẳăđ̣aăph ng.ăKhiăchuyênăcanhăṃtălọiăcơyătr̀ng-ṿtănuôiănƠoă đ́,ăng ̀iătaăs̃ăćăṃtăv́năt̀ăṿngăŕtăphongăph́ăvƠămangăt́nhăđ̣căth̀ăc̉aăđ̣aăph ngăđ̉ăg̣iă tênăćcăṣăṿtăvƠăhịnăt ̣ngăliênăquanăđ́năph ngăth́căcanhăt́căđ́3 NgoƠiăra,ăvịcăquanăśtăvƠă h̉iăhanăv̀ăćcăcôngătr̀nhămangăt́nhăc̣ngăđ̀ng,ănh́tălƠănh̃ngăcôngătr̀nhăǵnăv́iăqúătr̀nhăh̀nhă thƠnhăvƠăph́tătrỉnăc̉aăc̣ngăđ̀ngăc̃ngăgípắchăchoăvịcăhỉuăv̀ăḷchăs̉ăđ̣aăbƠn,ătḥmăch́ălƠăc̉ă ngùnăǵcăvƠăćcăđ̣ngăth́iădơnăc ătrongăth̀iăk̀ăkh̉năhoangăḷpắpă-ăbủiăđ̀uăh̀nhăthƠnhăc̣ngă đ̀ng.ăCh̉ngăḥnăv́iăćcăc̣ngăđ̀ngăđ ̣căkh̉oăśtătrongăcụcănghiênăćuănƠy,ăqúătr̀nhăkh̉nă hoangăvƠăh̀nhăthƠnhăc̣ngăđ̀ngẳăxưăTơnăTḥnhăǵnăv́iăṃtănhƠăth̀ăvƠẳăxưăTamăB̀nhăǵnăv́iă vịcăḷpăṃtămíuăBƠ Songăsongăv́iăvịcăt̀măkímănh̃ngăḿcăḷchăs̉ăćắăngh̃aăv́iăt̀ngăđ̣aă

ph ng,ăćcăthôngătinăv̀ăđ̣ngăth́iădơnăc ,ăbaoăg̀măvịcăxútăc ,ăt̉năc ,ăhayăxútăc ăr̀iăv̀ăc ă tŕăṭiăđ̣aăph ngăc̃ngăđ ̣căkh̉oăśtăt ngắng.ăĹcănƠy,ăvịcăsoăśnhăliênăth́ăḥăvƠăxuyênă c̣ngăđ̀ngăs̃ăđ ̣cătḥcăhịnăđ̉ăćăb́cătranhătoƠnăc̉nhăv̀ăđ̣ngăth́iădơnăc ăquaăćcăgiaiăđọnă ḷchăs̉.ăNh ăth́,ănh̃ngăĺăgỉiăv̀ăqúătr̀nhădiădơnăs̃ăt̀măth́yăc ăs̉ăchoăm̀nhăt̀ănh̃ngăṣăkịnă dĩnăraăngayăṭiăćcăc̣ngăđ̀ngăđ̣aăph ngămƠăc̃ngăbaoăhƠmăc̉ănh̃ngăt́căđ̣ngămangăt́nhăqúcă giaăvƠăv̀ng

2.3.ăGíiăḥnăc̉aăbƠiăvít

Trongăćiănh̀năph̉năt ,ăph ngăph́pălụnătrongăbƠiăvítănƠyăćăth̉ăḅăđ̣tăv́năđ̀ẳăbaăkh́aăc̣nh.ă Th́ănh́tălƠăkh́ăđ́nhăgíăđ ̣căt́nhăx́cătḥcăđ́iăv́iăb́cătranhăḷchăs̉ăc̉aăćcăc̣ngăđ̀ngăv́nă

đ ̣căt́iăḍngăthôngăquaănh̃ngăg̀ăđ ̣cănh́ăḷiăvƠăđ ̣căk̉ăt̀ănh̃ngăćănhơnăv́iăđ̣căđỉmă nhơnăkh̉uăvƠăhoƠnăc̉nhăśngăkh́cănhau.ăTḥcăra,ăt́iăḍngăb́cătranhăḷchăs̉ăc̣ngăđ̀ngăchiătítă lƠăṃtăvịcălƠmăqúăśc,ăkhôngănh̃ngăv́iănhƠănhơnăḥcăhayănhƠăxưăḥiăḥcămƠăc̉ăv́iănhƠăs̉ă ḥc.ẳăđơy,ăvịcăkh̉oăśtăḷchăs̉ăch̉ăd̀ngăḷiẳăvịcăṭoăraăkhungăth̀iăgianăv́iănh̃ngăḿcăbínă ćăćắăngh̃aăv́iăđ̀iăśngăc̉aăm̃iăc̣ngăđ̀ngăđ̉ăphơnăt́chăđ̣ngăth́iădơnăc ăvƠoăćcăth̀iăđỉmă đ́.ăNgoƠiăra,ăc̣ngăđ̀ngănôngăthônăkhôngăph̉iălƠăṃtăkh́iăđ̀ngănh́tămƠăbaoăg̀mănhìuănh́mă kh́cănhau,ănh́tălƠăkh́căbịtăv̀ăvaiătr̀ătrongăhọtăđ̣ngăch́nhătṛ,ăkinhăt́,ătônăgío-t́năng ̃ngẳă đ̣aăph ng.ăĐìuănƠyăćăngh̃aălƠănh̃ngăbínăćăḷchăs̉ăćăth̉ẳnhăh ̉ngăđ́nătoƠnăḅădơnăc ,ă

nh ngăc̃ngăćăth̉ăch̉ẳnhăh ̉ngăđ́năcụcăśngăc̉aăṃtăvƠiănh́măng ̀iănƠoăđ́;ăc̃ngănh ăt̀nhă tṛngăc ătŕăc̉aăṃtănh́măb́tăk̀ătrongăc̣ngăđ̀ngăćăth̉ăcḥuăt́căđ̣ngăđ̀ngăth̀iăc̉aănhìuăýuă

3 ăĆcăt̀ăinănghiêngătrongăbƠiăvítăđ ̣căhỉuălƠăt̀ăṿngăđ̣aăph ng

ph ngăchoăph́păṭoăraăṃtăkhungăth̀iăgianăćăth̉ăkhôngăch́nhăx́cănh́t,ănh ngăđ̉ăṛngăđ̉ăbaoă ch́aăđ̀yăđ̉ănh́tăćcăthƠnhăph̀nădơnăc ăc̉aăc̣ngăđ̀ng.ăD̀ăṿy,ăḷpălụnănƠyăćăth̉ăḷiăḅăphêă b̀nhẳăhaiăkh́aăc̣nhălƠăvịcăthíuăv́ngătíngăńiăc̉aăng ̀iăđangădiăc ăvƠăśăm̃uăch aăđ̉ăĺnăđ̉ă ćăth̉ăṭoăraăṃtăkhungăth̀iăgianăđ̉ăścăbaoăqútăvƠăđ̉ăđ̣ătinăc̣y.ăTrênătḥcăt́,ăvịcăkhôngă ph̉ngăv́năđ ̣căng ̀iăđangăxútăc ămƠăthayăvƠoăđ́ălƠăng ̀iẳăḷiătrongăḥăgiaăđ̀nhăc̉aăḥă c̃ngănh ăng ̀iăxútăc ăđưătr̉ăv̀ăs̃ăd̃năđ́nănh̃ngăthíuăśtăhọcălƠmăgỉmăđ̣ătinăc̣yăc̉aăćcă lụnăđỉmăŕtăraăv̀ăt́nhăch́tăc̉aăqúătr̀nhădiăc ăṭiăth̀iăđỉmăkh̉oăśt,ăvƠăđơyălƠăḥnăch́ăc̉aăbƠiă vít.ăV̀ăm̃uănghiênăću,ăthôngăth ̀ngătrongăṃtănghiênăćuăđ̣nhăt́nh,ăvịcăxemăx́tăśăl ̣ngăvƠă thƠnhăph̀năm̃uălƠăh̀nhăth́căgínătípăđ̉ăđ́nhăgíăḿcăđ̣ăbưoăh̀aăthôngătinăc̉aăcụcănghiênă ću V́iăśăl ̣ngăvƠăthƠnhăph̀năm̃uăđ ̣căd̀ngătrongăbƠiăvítănƠy,ăćcălụnăđỉmănênăđ ̣că xemăx́tănh ălƠănh̃ngăg̣iắăt̀ăṃtăṣăth̉ănghịmăĺăthuýtăvƠăph ngăph́pătrongăṃtănghiênă ćuăc̣ăth̉ăđ̉ăćăth̉ắpăḍngăv́iăquyămôăĺnăh nẳănh̃ngăcụcănghiênăćuătípătheoăv̀ăch̉ăđ̀ă

di dân

3 DI DÂN ̉ăHAIăX̃ăNÔNGăTHÔNăC̉AăT̉NHăTÌNăGIANGăNH̀NăǴCăNH̀NăḶCHăS̉ăĐ̣Că TH̀

3.1.ăṢăchiăph́iăc̉aăṿătŕ đ̣aăĺăvƠăđ̣aăh̀nhăđ́năđ̀iăśngăkinhăt́-xưăḥiăc̉aăhaiăxư

LƠănh̃ngăđ̣aăph ngănôngănghịp,ăđ̀iăśngăkinhăt́-xưăḥiăc̉aăćcăc̣ngăđ̀ngăđ ̣căkh̉oăśtă pḥăthụcăŕtănhìuăvƠoăđìuăkịnăṭănhiên,ăvƠăđơyăc̃ngălƠăýuăt́ăchiăph́iăđ́nădịnăṃoănôngă nghịpăc̉aăćcăc̣ngăđ̀ngătrongăsútătínătr̀nhăḷchăs̉ăc̉aăḥ.ăNh́tălƠătrongăgiaiăđọnăchuyênă canhăhịnănay,ăṣăpḥăthụcănƠyăđ ̣căph̉nắnhăr̃ăńtăquaăt́nhăđ̣căth̀ătrongălọiăcơyătr̀ng-ṿtă nuôiăc̉aăm̃iăđ̣aăph ng V̀ăṿătŕăđịăĺ,ăc̉ăhaiăxưăđ̀uăǹmẳăranhăgíiăgĩaăt̉nhăTìnăGiangăv́iă t̉nhăB́năTre.ăVịcăgípăranhănƠyătḥcăṣăćắăngh̃aăv́iăhọtăđ̣ngăs̉năxútănôngănghịpăṭiăhaiă xưănh ăđ ̣căch̉ăraẳănh̃ngăph̀năsau.ăV̀ăđ̣aăh̀nh,ăxưăTamăB̀nhẳăkhu ṿc Nam CaiăḶy v́iăđ̣a hình cao, th̀iăgianăl̃ănǵn, ṃcăl̃ăkhôngăqúăcao, ćăđ́t phù sa họcăph̀ăsaăphaăćtădoăćcă nh́nhăsông cḥyăquaăđ̣aăbƠnăxưăb̀iăṭăvƠăćăn ́c ng̣tăquanhănĕmănênăph̀ăḥpăđ̉ phát trỉn ćcăv ̀năcơyăĕnătŕiăv́i giá tṛ tḥ tr ̀ng cao, c̣ăth̉ălƠ s̀u riêngăvƠă saăpô C̀năv́iă xưăTơnă Tḥnh,ădoăćăṿătŕăt ngăđ́iăbịtăḷpăvƠăćchăc̉aăbỉnăC̉aăĐ̣iăch̉ă12kmăv̀ăph́aăĐôngănênăxưă nƠyăćăṃtăh ́ngăph́tătrỉnăriêngăbịt.ăSoăv́iăxưăTamăB̀nh,ăn ́căng̣tălƠăv́năđ̀ăquanătṛngăv́iă xưăTơnăTḥnh.ăKhí ḥu ̉ xã TơnăTḥnh v̀ c ăb̉n có ṃt mùa khô và ṃtăm̀aăm a,ăt ngắng

ṃtăćchăt ngăđ́i v́iăm̀aăn ́c ṃnăvƠăm̀aăn ́c ng̣t c̉aăđ̣aăph ng.ăDoăǹm g̀n c̉a

bỉnănênăm̀aăn ́c ṃnăđ́n śmăh nẳ ph̀n đuôi tráng (ph̀năph́aăĐôngăg̀năc̉aăbỉn), b́t đ̀u t̀ th́ngăM ̀i Ṃtăđ́năth́ngăNĕmăơmăḷchăhƠngănĕm.ăTrongăkhiẳ ph̀n đầu mõm (ph̀n

phía Tây), do cách xa c̉a bỉn và śmăđ́năćcăđ̣tăl̃ăt̀ th ̣ng ngùnănênăn ́c ṃn vào

cḥmăh năvƠăḱt thúc śmăh n,ăkhỏng sau t́tăNguyênăđ́năđ́năth́ngăT ăơmăḷchăhƠngănĕm.ăṢ khác bịt v̀ m̀aăn ́c d̃năđ́n ṣ khác nhau khá rõ v̀ c ăću cây tr̀ng-ṿt nuôi c̉a xã.ăPh̀nă

đuôi trángăv́iăm̀aăn ́căṃnăḱoădƠiăh nănênăsinhăḱăch́nhălƠănuôiătôm Ph̀năđầu m̃măv́iă

m̀aăn ́căng̣tăḱoădƠiăh nănênăsinhăḱăch́nhălƠătr̀ngămưngăc̀u C̀năph̀nătrungătơmăc̉aăxư,ă

ng ̀iădơnăcanhăt́cătheoăkỉuăda beo, xenăl̃năgĩaănuôiătômăvƠătr̀ngămưngăc̀u

NgoƠiăt́căđ̣ngătṛcătípăđ́n sinhăḱ,ăđ̣căđỉmăđ̣aăh̀nhăc̀năt́căđ̣ngăgínătípăđ́năđ̀iăśngăkinhă t́-xưăḥiăc̉aăhaiăxư thôngăquaănh̃ngẳnhăh ̉ngăđ́năvịcăxơyăḍngăc ăs̉ăḥăt̀ng.ăV́iăđ̣căt́nhă c̉aăṃtăc̀ălaoăđ ̣căb̀iăṭ,ăǹnăđ́tẳăxưăTơnăTḥnhăt ngăđ́iăýu,ăgơyăkh́ăkhĕnăchoăvịcăxơyă ḍngăḥăth́ngăgiaoăthôngăṇiăxư,ăb̉iăvịcăxơyăḍngăt́năḱmăh nănh ngăth̀iăgianăs̉ăḍngăḷiă khôngăđ ̣călơuădoăṣtăĺn Hịnăṭiăxưăch̉ăćăṃtătṛcăđ ̀ngănḥaăcḥyăḍcăt̀ăĐôngăsangăTơyă

theoăchìuădƠiăxưănh ngăc̃ngăđưăxúngăćpẳănhìuăđọn.ăBênăc̣nhăđ́,ăb́năṃtăxưăđ ̣căbaoă quanhă b̉iă nh́nhă sông C̉aă Đ̣i,ă vịcă muaă b́nă gĩaă xưă v́iă ph̀nă đ́tă lìnă ch̉ă ýuă thôngă quaă nh̃ngătuýnăphƠănênăkhôngăth̉ăṿnăchuỷnăv́iăquyămôăĺnăvƠăchiăph́ăṿnăchuỷnăc̃ngăcaoăh n.ă Ch́nhăhaiăýuăt́ v̀ăḥăt̀ngăgiaoăthôngăvƠăchiăph́ăṿnăchuỷnăđưălƠmăgỉmăt́nhăc̣nhătranhăc̉aă ćcă ṃtă hƠngă nôngă nghịpă ṭiă xư.ă Ng ̀iă nôngă dơnă ph̉iă ch́pă nḥnă chiă ph́ă đ̀uă vƠoă caoă h nă

nh ngăgíăc̉ăđ̀uăraăph̉iăth́păh năsoăv́iăkhuăṿcăđ́tălìn Trongăkhiăđ́,ăvịcăđ̀uăt ăḥ t̀ngăc ă

s̉ nôngăthônănh ăđ ̀ng sá và ḥ th́ng th̉y ḷi ̉ xã TamăB̀nhắtăt́năḱmăh nădoăǹnăđ́tăch́că vƠăkhôngăḅăchiăph́iăb̉iăýuăt́ăcaoăđ̣ trên ḿcăl̃ NgoƠiăra,ăńuăc ăs̉ăḥăt̀ngẳăxưăTơnăTḥnhă

đ ̣căkh̉iăścănh̀ăvƠoăvịcăthƠnhăḷpăxưăvƠăđ ̣căcôngănḥnălƠăxưăbưiăngangăth̀ăxưăTamăB̀nhăḷiă lƠăđ̣aăph ngăđ ̣căcḥnălƠmăth́ăđỉmăxơyăḍngănôngăthônăḿi.ă Haiăch́nhăśchă uăđưiăkh́că nhauăc̃ngălƠmăchoădịnăṃoăc ăs̉ăḥăt̀ngẳăhaiăđ̣aăph ngăćăṣăkh́căbịtăr̃ăṛt

3.2 ĆcălƠnăśngădiădơnăǵnăv́iăḷchăs̉ăh̀nhăthƠnhăvƠăph́tătrỉnăc̉aăhaiăc̣ngăđ̀ng

3.2.1.ăXưăTơnăTḥnh

3.2.1.1.ăĆcălƠnăśngăchuỷnăc ăvƠăđ̣nhăc ăt̀ăbủiăđ̀uăkh̉năhoangăđ́nătr ́cănĕmă1990

Xã Tân Tḥnh có ḷch s̉ kh̉năhoangătrênă100ănĕm.ăTr ́cănĕmă1915,ăđ̣a pḥnăxưăđ ̣c g̣i là

C̀n Bà Tên g̣i này xút phát t̀ khi c̀năch aăćăng ̀i ̉.ăĹcăđ́,ăng ̀i dân ̉ khu ṿc xung quanh tin r̀ng ̉ c̀n có Bà ng̣, ch̉ ḅc coi gĩ đ́tăđai,ănênăg̣iăđơyălƠăC̀n Bà Vào khỏngănĕmă

1915, cha s̉ c̉a giáo x́ B̀nhăĐôngă(nayăthục xã Long Bình, huỵn Gò Công Tây, t̉nh Tìn Giang, ǹm bên kia sông C̉aăĐ̣i) mua ḷi ṃt ph̀năđ́t c̉a C̀năBƠăvƠăđ̀ ngḥ ông biện (ng ̀i

đ̣i dịn cho giáo dân c̉a ṃt giáo x́)ătênăNguỹnăNg̣căChơuăchuỷn qua c̀năđ̉ coi sóc ph̀n đ́t ḿi muaăvƠăb́tăđ̀uăkhaiăph́ Do ṿ ch̀ngăôngălƠăng ̀iăđ̀uătiênăđ́n khai phá và ṿ ông tên

là Nguỹn Tḥ N̉ nênăng ̀i dân ̉ khu ṿc này b́tăđ̀u g̣i tên c̀n này là C̀n Bà N̉ Sau đ́, nhìu giáo dân ̉ B̀nhăĐôngăc̃ngăb́tăđ̀u di chuỷn qua c̀năđ̉ kh̉n hoang Bên c̣nh giáo dân, nhìuăng ̀iăkhôngăćăđ̣oăc̃ngăđ ̣c cho vào khai phá.ăĐơyălƠălƠnăśngăchuỷnăc ăđ̀uătiênăđ́nă xưăTơnăTḥnh.ăDoădơnăc̀năth aăth́t nên ng ̀i chuỷnăc ăđ́n không ḅ gíi ḥn v̀ dịn tích

kh̉n hoang4 V́i m̃i công kh̉năđ ̣c, ch̉ ýuălƠăđ̉ ̉ và làm rụng,ăng ̀i chuỷnăc ăph̉i ṇp

tô cho nhà th̀, g̣i là tô cho nhà chung, v́i ḿcătìnăt ngăđ ngăhaiăgị r ̃i lúa m̃i ṿ (lúc

này m̃iănĕmăch̉ lƠmăđ ̣c ṃt ṿ lúa mùa) V́i ś tìn này, cha s̉ s̃ d̀ngăđ̉ chi cho các sinh

họt c̉a nhà th̀ c̃ngănh ăgípăđ̃ ng ̀i nghèo trong giáo x́ Khi có nhìuăng ̀iăđ́n śng mà

h̀u h́t là ̉ khu ṿcăđ́t c̉a nhà th̀, ḥ ḍng ṃt nhà th̀ lá ǹm ̉ ṃt sau c̉a c̀năđ̉ tḥc

hịn l̃ ḷt Hàng tùn, cha s̉ ̉ B̀nhăĐôngăđ̀uăsangăđ̉ làm l̃ choăgíoădơn.ăNĕmă1959,ăôngă

bịnăChơuăquaăđ̀i, tḥ 100 tủi

Tr ́c khi ṿ ch̀ng ông bịnăChơuăđ́n kh̉n hoang thì ph̀năđ́t ̉ haiăđ̀u c̀năđưăthục s̉ h̃u

c̉aăćcăđìn ch̉ ̉ B́n Tre và nh̃ng n iăkh́cănh ngăṽnăch aăćăng ̀iăc ătŕ.ăĆcăđìn ch̉ choăng ̀i dân ̉ B́n Tre và TìnăGiangăm ́n rụngăđ̉ làm và thu tô; học có hình th́c khác

g̣i là bao tá - nh̃ngăng ̀iăćăđìu kịn s̃ đ́ng ra nḥn rụng t̀ đìn ch̉ và ṇpătôănh ăth̉a

thụn r̀i phân ḷi cho dân v́i ḿcătôăcaoăh năđ̉ h ̉ng chênh ḷch Nh̃ngăng ̀iădơnăm ́n

rụngăth ̀ng là ̉ bên kia sông, ḥ chèo xùng sang c̀n vào bủiăśngăđ̉ lƠmăđ̀ng và tr̉ v̀ nhà khi chìu t́i

4

Dịn tích ̉ đơyăđ ̣căđoăb̀ng tầm, m̃i t̀m khỏng 2,5m; riêng v́iăđ́t kh̉n hoang trên ph̀năđ́t c̉a

nhà th ̀, m̃i t̀măđ ̣căđoădƠiăh n,ăkhỏngă2,7m.ăM ̀i t̀m chìuădƠiănhơnăm ̀i t̀m chìu ṛng thành

ṃt công (khỏng 625m2 v ́iăđ́t c̉aăđìn ch̉ và khỏng 729m 2 v ́iăđ́t kh̉n hoang trên ph̀năđ́t nhà th̀)

Đ́n th̀i k̀ qủn lý c̉a chính quỳn mìn Nam, c̀n tr̉ thành ṃtăđ năṿ hành ch́nhăvƠăđ ̣c

g̣i là ́p Bà N̉, thụcăxưăB̀nhăĐông.ăTênăg̣iănƠyăđ ̣c s̉ ḍngăchoăđ́năsauănĕmă1975.ăTrong

th̀i k̀ nƠy, ṃt ph̀năđ́t c̉aăćcăđìn ch̉ đ ̣c mua ḷi và bán r̉ choănôngădơnăđ̉ làm rụng Dơnăc ăbanăđ̀u ṭp trung ̉ khu ṿc gĩa c̀n d̀n dà lan sang haiăđ̀u c̀nănh ngăṽnăc̀năth aă

th́tăvƠăch aăđ́n 100 ḥ

Sauănĕmă1975,ắp Bà N̉ đ ̣căđ̉i tên thành ́p Tân Tḥnh T̀ khi kh̉n hoang ḷp ́păđ́n cúi

nh̃ngănĕmă1970,ăng ̀i dân ch̉ ýu làm lúa ṃt ṿ (ĺaăm̀a)ăvƠăchĕnănuôiăgiaăc̀măđ̉ dùng trongăgiaăđ̀nh.ăNĕmă1977ăđ́n 1979, do ḿtăm̀aănênăng ̀i dân ̉ đơyăg̣p ṇnăđ́iănghiêmătṛng Nhìuăng ̀iăđưăg̉i con ḷi cho ông bà và lén chèo xùngăđiăxúng nh̃ngăv̀ngăćăd ăĺaăg̣o,

nh́tălƠătheoăđ ̀ng bỉn xúngăCƠăMauăđ̉ mua g̣o Nh̃ngănhƠăkh́ăkhĕnăh năth̀ăc̃ngăxúng và

ch̀ xemăćăng ̀iănƠoăthuêăm ́n làm vịcăđ̉ đ̉i g̣o mang v̀ cho nh̃ngăng ̀iăthơnăđangăch̀

̉ quê Khi ṇnăđ́iăquaăđi,ănĕmă1983,ăṃt ph̀n c̉a ́păđ ̣c quy họchăthƠnhănôngătr ̀ng, g̣i lƠăNôngătr ̀ng C̀năBƠ.ăTheoăđ́,ărụngăv ̀n c̉a nh̃ngăng ̀i dân trong khu ṿc nàyăđ ̣c

tr ngăthuăv́i t̉ng dịnăt́chălƠă350ha,ăvƠăđ ̣căchoăđƠoăm ngălênăĺpăđ̉ tr̀ng d̀a và xen canh cơyăḿa.ăĐ̉ có thu nḥpăchoăgiaăđ̀nh,ăng ̀i dân ph̉iăđĕngăḱălƠmănôngătr ̀ng viên, tḥc hịn laoăđ̣ng theo ch́ đ̣ công nḥt Nh̃ngăng ̀iătr ́căđơyăćănhƠẳ B́năTreănh ngăđ́t canh tác

ḷi ̉ c̀n và hay qua ḷiăvƠoăbanăngƠyăđ̉ lƠmăđ̀ng thì gì ph̉iăđ̣nhăc ăṭi ́p ńu múnăđ ̣c chia thu nḥp.ăĐơyălƠălƠnăśngăchuỷnăc ăn̉i ḅt th́ hai ṭi xã, sau l̀n chuỷnăc ăđ̀u c̉a gia đ̀nhăôngăbịnăChơuăvƠăćcăgíoădơn.ăNg ̣c ḷi v́iăxuăh ́ng này, ṃt ś ng ̀i ̉ đ̣aăph ngă

do không th̉ nuôiăgiaăđ̀nhăv́i thu nḥp t̀ nôngătr ̀ngăđưămuaăgheăđ̉ điămuaăb́nănôngăs̉n t̀

n iănƠyăđ́năn iăkh́c.ăĐ ̣c ch̀ng b́nănĕmăth̀ănôngătr ̀ng gỉi th̉ do không hịu qủ.ăĐ́tăđaiă

c̉aănôngătr ̀ngăđ ̣c tr̉ ḷi cho ch̉ c̃.ăTheoăđ́,ăṃt ś ḥ điălƠmăĕnăxaăc̃ngăđưătr̉ v̀ đ̣nhăc ă

ṭi c̀n Sau khi nḥnăđ́t,ăng ̀i dân ṽn gĩ nh̃ng líp d̀a, có ḥ tr̀ng xen canh cây lúa vào

nh̃ngăđ ̀ngăm ngăgĩaăćcăĺpăđ̉ ĺy g̣oăĕn.ăTrongăkhiăđ́,ăkhuăṿcăngoƠiănôngătr ̀ngăđ ̣c

nḥp vào xã Tân Th́i bên kia sông (nay là xã Tân Th́i và Tân Phú) ̉ ph̀năđ̀u mõm, nhìu

ng ̀i có ǵc ̉ B́n Tre v̀ đ̣nhăc ăsinhăśng Ḥ là con cháu c̉a nh̃ngăng ̀iăćăđ́t ̉ c̀n

tr ́căđơy,ănayăđ ̣căchiaăđ́tăđ̉ raăriêng.ăC̃ngăćăng ̀i t̀ n iăkh́căđ́n mua đ́tăđ̉ lƠmăĕn.ă Lúc này, cây tr̀ng ch̉ đ̣o ̉ đơyălƠăĺa.ă

3.2.1.2.ăĆcăxuăh ́ngăxútăc ălƠmăĕnăt̀ănh̃ngănĕmă1990ăđ́nătr ́căkhiăthƠnhăḷpăxư

Trongăgiaiăđọn nh̃ngănĕmă1990ăđ́nătr ́c khi thành ḷp xã, họtăđ̣ng kinh t́ n̉i ḅt ṭiăđ̣a

ph ngălƠăđi bỉn câu ṃcăvƠăđ́nhăć.ăT̀ sauăm̀ngă5ăth́ngăNĕmăđ́năth́ngăBaănĕmăsauă- th̀i đỉmăm̀aăn ́c ng̣t,ălƠăm̀aăđiăbỉn ̉ đ̣aăph ng.ăHọtăđ̣ngăđiăbỉn có l̃ ch̉ dành cho nam

gíi.ăNg ătr ̀ng c̉aăng ̀i dân ṭiăđơyătr̉i ṛng t̀ vùng bỉnăṼngăTƠuăđ́n vùng bỉn Kiên Giang, giáp v́i Thái Lan M̃i chuýnăđiăth ̀ng kéo dài t̀ 20ăngƠyăđ́n hai tháng, tùy s̉năl ̣ng

ṃcăngoƠiăkh iăc̃ngănh ăth̀i tít Nh̃ng ḥ có tìn học có th̉ vay tìnăđưăśmăgheăđ̉ điăbỉn,

sauăđ́ăkêuăg̣i nh̃ngăng ̀iătrongăvƠăngoƠiăđ̣aăph ngăđiăc̀ng,ăvịcăđiăc̀ngănƠyăđ ̣c g̣i là đi

bạn.ăNg ̀iăđiăḅnăbanăđ̀u là ḅn bè, ĺi xóm c̉a ch̉ ghe.ăSauăđ́,ăḥ gíi thịu và d̃n d́t

ng ̀iăthơnătrongăgiaăđ̀nh,ăd̀ngăḥ điăc̀ng.ăTrongăqúătr̀nhăđiăbỉn, ḥ có trách nhịmăchĕmăścă

và ḍy các k̃ thụt câu ṃcăvƠăđ́nhăcá cho nh̃ngăng ̀i mình d̃n theo Do ḷi nhụn thu

đ ̣c t̀ vịcăđiăbỉnătrongăgiaiăđọn này khá d̃ dàng nên ch̉ trongăvƠiănĕm,ăś l ̣ngăgheăđiăbỉn

̉ ́p Tân Tḥnh n̉ ṛ Vịc phát trỉn quá nhanh ś l ̣ngăgheăđưălƠmăvịcăđ́nhăb́tăkh́ăkhĕnă

h n.ăNg ̀i dân ph̉iăđiăxaăh n,ăc̀ngăv́iăđ́ălƠăchiăph́ătĕngălênăvƠăđ̣ r̉iăroăcaoăh n,ătrongăkhiăthuă

nḥp có th̉ khôngăđ̉i học tḥm chí gỉmăđi.ăDoăđ́,ăđ́năđ̀u nh̃ngănĕmă2000,ănhìu ch̉ ghe bán ghe và tr̉ lên b̀, d̃n t́i nhìuăthayăđ̉i quan tṛng trong c̣ngăđ̀ng

Song song v́i ngh̀ điăbỉn, ś nam gíi còn ḷi và ñ gíi ̉ đ̣aăph ngăch̉ ýu là làm rụng

Vịc s̉n xút lúa g̣o c̉aăng ̀i dân ́p Tân Tḥnh hoàn toàn ḅ chi ph́i b̉iăconăn ́c.ăDoăđ̣c thù có ṃtăm̀aăn ́c ṃnănênăng ̀i dân ̉ ́p Tân Tḥnh ch̉ ýu tr̀ng lúa mùa, m̃iănĕmăṃt

ṿ vƠoăm̀aăn ́c ng̣t.ăNh ngăm̀aănƠyăc̃ng lƠăm̀aăćăl̃ăv̀ăḥ th́ng b̀ baoăch aăđ ̣c xây

ḍng, nên ḥ ph̉i canh tác theo hình th́c gieo-ćyăgiĕm-ćy tḥt

Cùng v́i hai công vịcăđiăbỉn và làm rụng, ṃt ś ng ̀i ̉ ́p Tân Tḥnhăc̀năđiălƠmăthuêănông nghịp, ch̉ ýu là ćy lúa và ćtăĺa.ăNg ̀iăđiălƠmăđaăph̀n là pḥ ñ,ăc̃ngăćăth̉ có nh̃ng

ng ̀iăđƠnăôngăkhôngăđiăbỉn.ăSauăkhiăđưăćy học ćt xong ph̀n rụng lúa ̉ nhà, nh̃ngăng ̀i ćăng ̀i quen ̉ Đ̀ng Tháp s̃ g̣iăđịnăđ̉ dò h̉i v̀ nhu c̀uăthuêăm ́n nhân công ćy học

ćt lúa ̉ đ́.ăSauăđ́,ăḥ s̃ ṭp ḥp nh̃ngăng ̀i có nhu c̀uăđiălƠmăxaăthƠnhănh́măr̀i chèo

xùngălênăĐ̀ngăTh́păđ̉ lƠm.ăC̃ngăgíngănh công vịcăđiăbỉn c̉a nam gíi, v́i vịc g̣iăđiălƠmă thuê c̉a ñ gíi, nh̃ngă ng ̀iă đưă t̀ngă điă vƠă ćă thuă nḥpă th ̀ng s̃ r̉ và cḥu trách nhịm

h ́ng d̃năng ̀iăthơnătrongăgiaăđ̀nh,ăd̀ngăḥ c̀ngăđiăvƠoănh̃ng chuýn típ theo V̀ công

vịc,ăđ̀u tiên ḥ s̃ lƠmăchoăng ̀i mà ḥ liên ḥ tṛc típ Sau khi ḱt thúc công vịc, ḥ không

v̀ nhà ngay mà ̉ ḷi ṃt th̀i gianăđ̉ ch̀ ng ̀i khác g̣i làm V́i m̃i chuýnăđiănh ăth́ ḥ

v́ng nhà t̀ n̉aăđ́n trên ṃt tháng Ńu có con cái thì ḥ s̃ g̉i ḷi nh̀ ôngăbƠăchĕmăśc,ăhọc

ṿ ch̀ng ph̉i x́p ḷchăđiăbỉnăvƠăđiălƠmăthuêăch́oănhauăđ̉ ćăng ̀i ̉ ḷiăchĕmăścăgiaăđ̀nh 3.2.1.3 Ćcăxuăh ́ngăxútăc ălƠmăĕnăt̀ăsauăkhiăthƠnhăḷpăxưăđ́nănay

Khỏngăgiaiăđọn 2004-2005, v́i nh̃ng quen bít c̉a mình ̉ t̉nh B́n Tre, ṃt ś ḥădơnămƠă ph̀nănhìuălƠăćcăch̉ăgheătr ́căđơyẳ ́păTơnăĐôngă– ́p cúi cùng c̉a xã ̉ ph́aăĐôngăđưăḥc

và th̉ nuôiătômăśătrênăđ̣aăbƠnăxư.ăĆăbaăc ăs̉ đ̉ vịc nuôi tôm b́tăđ̀u t̀ ́păTơnăĐông.ăṂt là

do ǹm g̀n c̉a bỉn nh́tănênăm̀aăn ́c ṃn ̉ ́p b́tăđ̀u śmăh năvƠăḱt thúc tr̃ h năsoăv́iă nh̃ng khu ṿc khác trong xã Hai là ́p g̀n khu ṿc nuôi tôm ̉ huỵn B̀nhăĐ̣i, t̉nh B́n Tre

nh́t nên d̃ típ c̣n ḥc h̉i công vịcănƠy.ăBaălƠăng ̀i dân ̉ ́păđaăph̀n có ǵc gác t̀ t̉nh

B́n Tre, ḥ có nhìu ḥ hƠng,ăng ̀i quen ̉ t̉nh ḅn; ḍa trên nh̃ng ḿi quan ḥ này mà ḥ

ḿiăđ ̣c ch̉ d̃năđ̉ b́tăđ̀u công vịc ḿi Khi nh̃ng ḥ nuôiătômăđ̀u tiên có thu nḥp khá và

c̉i thịnăđ ̣c cục śng thì nhìuăng ̀i dân ̉ xư b́tăđ̀u ḿcăđ̀m nuôi theo, ch̉ ýu là ḿc trênă đ́t rụng.ă Đ́nă nĕmă 2011,ă theoă xuă h ́ng tiêu tḥ c̉a tḥ tr ̀ng, các ḥ nuôi tôm d̀n chuỷn sang nuôi tôm th̉ chân tŕng

NgoƠiănuôiătôm,ătr̀ngămưngăc̀uăgaiăc̃ngălƠăsinhăḱăch́nhăc̉aăng ̀iădơnẳăxưătrongăvƠiănĕmătr̉ă ḷiăđơyădo nhu c̀u lọi nông s̉nănƠyătĕngăcao,ăch̉ăýuălƠătḥătr ̀ngăTPHCM Nhìn chung, cây mãng c̀uăđ ̣c tr̀ng nhìu nh́t ̉ khu ṿcăđ̀u mõm c̉aăxưăvƠăth aăd̀n v̀ ph̀năđuôiătŕng.ăṢ phân b́ này ṃt ph̀n là do càng v̀ ph̀năđ̀uăm̃măth̀ăm̀aăn ́c ng̣tăcƠngăḱoădƠiăh n,ăṃt

ph̀n là vì ph̀năđ̀u mõm ǹm g̀n khu ṿc tr̀ng mãng c̀u ̉ huỵnăB̀nhăĐ̣i, t̉nh B́n Tre – n iă mƠăng ̀i dân xã Tân Tḥnh có th̉ giaoăl uăk̃ thụt tr̀ng mãng c̀u thông qua các m̃i quan ḥ

ḅn bè và dòng ḥ

T̀ khi có ṣ chuỷnăđ̉iăc ăću cây tr̀ng-ṿt nuôi, c̣ th̉ là t̀ điăbỉn và tr̀ng lúa sang nuôi tôm

và tr̀ng mãng c̀u, ś laoăđ̣ng không có vịc làm ̉ xưătĕngălên.ăB̉i trung bình ṃtălaoăđ̣ng có

th̉ canh tác 2.000m2 ṃtăn ́c tôm, họcăc̃ngăv́i dịn tích này ̉ cây mãng c̀uălƠăhaiăng ̀i và

ph̉iălƠălaoăđ̣ngăth ̀ng xuyên.ăTrongăkhiăđ́,ăgiaiăđọnănƠyăc̃ngălƠăth̀iăđỉmăđ̉y ṃnh công nghịp hóa ̉ đôătḥ ĺnănh ăTPHCMăvƠăg̀năđơyăh nălƠăćcăkhuăṿcăđôătḥ lân c̣n c̉a t̉nh B́n Tre và Tìn Giang Không th̉ t̀măđ ̣c vịc làm ̉ đ̣aăph ng,ănhìuăthanhăniênăđưăđiălƠmăĕnăxaă mƠăhaiăn iăđ́n ph̉ bín là TPHCM và Khu Công nghịp Giao Long ̉ t̉nh B́n Tre V́i ś ít

ng ̀i t́t nghịp trung ḥc ph̉ thông và xútăc ăđ̉ ḥcăcaoăđ̉ng,ăđ̣i ḥc thì kh̉ nĕngăṭ tìm

vịc làm t́tăh n.ăC̀năv́i nh̃ngăng ̀iăch aăt́t nghịp v́n chímăđaăś ̉ xã, vịc tìm vịc làm

ch̉ ýu thông qua các ḿi quan ḥ giaăđình-dòng ḥ, ḅn bè và ĺi xóm Nh̃ngăng ̀iăđiătr ́c

có công vịc ̉năđ̣nh s̃ đ̣nhăh ́ng tr̉ ḷi họcăđ ̣căđ̀ ngḥ d̃n d́tăng ̀i thân, ḅn bè hay hƠngăx́măđiăc̀ng.ăTrongăth̀iăgianăđ̀u, nh̃ngăng ̀iăđiăsauăth ̀ng làm chung công ty và ̉ chung v́iăng ̀iăđưăd̃n d́t học gíi thịu công vịcăchoăm̀nh.ăĐìu này góp ph̀năđ̣nh hình xu

h ́ng cḥn ḷa ngh̀ nghịp c̉aăng ̀i xútăc ăsau.ăTh ̀ngăng ̀i xútăc ăkhôngămangănhìu

tìnăkhiăđiăl̀năđ̀u, ṃt ph̀năv̀ăgiaăđ̀nhăkhôngăćănhìu tìnăđ̉ ́ng ra ṃtăĺcăchoăconăemăđiăxa,

ṃt ph̀n vì vịc xútăc ăđ ̣c hỉuălƠăđ̉ ng ̀iăđiălƠmăṭ trang tr̉i cục śng Ńuăng ̀i xút

c ăg̣păkh́ăkhĕnăv̀ tìn ḅc thì ḥ s̃ nh̀ăvƠo ṣ t ngătṛ c̉a nh̃ngăng ̀i d̃năđi.ăC̉ ng ̀i

xútăc ăvƠăgiaăđ̀nhăc̉a ḥ l̃năng ̀i d̃năđiăđ̀u hỉu và tḥc hành quy t́cănƠy.ăTheoă ́c tính

c̉a ch̉ ṭchăxưăTơnăTḥnh,ăvƠoăth̀iăđỉm kh̉oăśt,ăćăh nă1.000ăng ̀i dân ̉ xưăđangăđiălƠmăĕnă

xa, h̀u h́t là ̉ nh́măthanhăniênăch aăćăgiaăđ̀nh.ăNh̃ngăng ̀i ̉ đ̣aăph ngăchoăbít là ś ñ

gíi xútăc ănhìuăh năś nam gíi B̉i nam gíi ńu không múnălƠmăĕnăxaăćăth̉ ̉ ḷiăđ̣a

ph ngăđ̉ canh tôm; ńu ḥ có k̃ thụt thì có th̉ nḥnănuôiătômăm ́n cho nh̃ng nhà khác; trong khi ñ gíi ít tham gia tṛc típ vào công vịc này

Đ̣ngăth́iădơnăc ăǵnăv́iăḷchăs̉ăh̀nhăthƠnhăvƠăph́tătrỉnăc̉aăc̣ngăđ̀ngăxưăTơnăTḥnhăćăth̉ă

đ ̣căt́măt́tăquaăs ăđ̀ăd ́iăđơy:

3.2.2.ăXưăTamăB̀nh

3.2.2.1.ăĆcăđ̣ngăth́iădơnăc ăt̀ăbủiăđ̀uăkh̉năhoangăđ́nătr ́cănĕmă2000

Soăv́iăTơnăTḥnh,ăxưăTam Bình là xã có ngùn ǵcălơuăđ̀i.ăC ădơnăđ̀uătiênăđ́n khai phá vùng nƠyăđ ̣c cho là t̀ th̀i các Chúa Nguỹn.ăDơnăc ăĺcănƠyăśng r̉i rác và thành ḷp nhìuăc̣m

nh̉ trênăđ̣a pḥnăxư.ăT ngătruỳn r̀ng ṭi khu ṿc trung tâm xã ngày nay, có hai ṿ ch̀ng (không rõ ̉ mìn Trung hay mìn B́c) vào kh̉n hoang, tr̀ngăĺa,ăc̃ngănh ăḍyăng ̀iădơnẳă đơyăṃtăśăk̃ăthụtăcanhăt́cărụngăĺaăvà dành ṃt ph̀năđ́t gò trên ph̀n rụng c̉aăm̀nhăđ̉

ḷp míu Bà Ĺcăđ́ăng ̀iădơnăth ̀ngăg̣iăngôiămíuălƠăch̀aăvƠăg̣iăhaiăṿ ch̀ng có công sáng

ḷp míu là Ông Chùa Bà Chùa Ćăn iăth̀ ṭ,ădơnălƠngăth ̀ngăđ́năđơyăćngăb́iăvƠoăđ̀u các mùa ṿ Khi haiăṿăch̀ngăquaăđ̀i, ḥ đ ̣c chôn c̣nhăngayăg̀ăđ́t c̉a ngôi míuăvƠăđ ̣c tin là

ŕt linh thiêng Lúc này, nh̃ng nh́măl uădơnăṽn típ ṭcăđ́n khu ṿcănƠyăđ̉ khai kh̉năđ́t làm ĕn.ă

Khi Pháp qủnăĺăv̀ngănƠy,ăxưăTamăB̀nhăđ ̣c thành ḷp,ădơnăc ăc̀năth aăth́t Ch̃ Tam Bình

là ṣ ḱt ḥpăbaăkhuădơnăc ăv́i bỉuătr ngẳ m̃i khu là ṃt míu th̀, bao g̀m Bình Chánh Đôngă(́p Bình Thụn), Bình Chánh Thôn (́p Bình Thanh) và Bình Chánh Trung (́p Tây Hòa) Vào th̀i gian này, nhìuăđìn ch̉ b́tăđ̀u ḷp cḥ Vào khỏng 1940, chính quỳn th̀i b́y gì

1915

Ṭăc ăl̀năđ̀uăgiaiă

đọnăkh̉năhoangă

th̀iăôngăbịnăChơu

1983 Ṭăc ăl̀năhaiăth̀iăk̀ă ḷpănôngătr ̀ngă C̀năBƠ

1990 ĐiăbỉnăvƠălƠmă

m ́nănôngănghịpă ngoƠiăt̉nh

2002 ĐiălƠmăvịcăphiănôngă trongăvƠăngoƠiăt̉nhă khiăchuỷnăđ̉iăcơyă tr̀ng-ṿtănuôi