Giáo trình Vận hành công trình thu nước và trạm bơm (Nghề: Điện nước - Trung cấp nghề) nhằm giúp học viên nêu được quy trình vận hành công trình thu nước và trạm bơm; giao, nhận ca, kiểm tra được số liệu kỹ thuật theo thực tế; vận hành được các thiết bị của công trình thu nước và trạm bơm;... Mời các bạn cùng tham khảo!
Trang 1BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TRƯỜNG CAO ĐẲNG CƠ ĐIỆN XÂY DỰNG VIỆT XÔ
KHOA XÂY DỰNG
GIÁO TRÌNH
MĐ25: VẬN HÀNH CÔNG TRÌNH THU
NƯỚC VÀ TRẠM BƠM NGHỀ: ĐIỆN NƯỚC
Trang 2LỜI GIỚI THIỆU
Khoa học và công nghệ ngày càng phát triển trên thế giới Để đáp ứng nhu cầu học tập và nghiên cứu để tiếp tục sự nghiệp phát triển nền công nghiệp Việt Nam Ngày nay với tốc độ xây dựng phát triển mạnh, yêu cầu người làm công tác xây dựng phải biết và làm được các nghề trong một nhóm nghề Để đảm bảo tiến độ, đáp ứng được yêu cầu
của công trình thì người thợ điệnphải làm được các kỹ năng nghề như “Vận hành công trình thu nước và trạm bơm ” một trong các nghề thuộc nhóm nghề “Điện nước”
Việc đào tạo kiến thức, kỹ năng Lắp đặt đường ống cấp nước trong nhà là hết sức cần
thiết trong nghề Điện nước
Để đáp ứng nhu cầu trên, trong nội dung chương trình đào tạo trình độ Cao đẳng Nghề và Trung cấp Nghề Trường Cao đẳng Cơ điện xây dựng việt xô biên soạn cuốn
bài giảng “Vận hành công trình thu nước và trạm bơm ” nhằm trang bị cho học sinh những kiến thức về nghề điện nước Cuốn bài giảng được viết theo chương trình khung
của Bộ LĐTB & XH Giáo trình áp dụng cho chương trình đào tạo bậc Cao đẳng, trung cấp nghề Giáo trình được cấu trúc theo chương trình Mô đun, các bài giảng được tích hợp Lý thuyết và Thực hành, gồm 3 bài với thời lượng 60 giờ, cung cấp các kiến thức, kỹ năng“Vận hành công trình thu nước và trạm bơm ” Giáo trình là tài liệu phục
vụ cho công tác giảng dạy nghề Điện nước và là tài liệu học tập, tham khảo cho học
sinh, sinh viên trong các cơ sở đào tạo nghề
Trong quá trình biên soạn, chắc chắn không thể tránh khỏi những thiếu sót, nhóm biên soạn chúng tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu của các bạn đồng nghiệp và độc giả ! Xin trân trọng cám ơn
Trang 3MỤC LỤC
Tuyên bố bản quyền, lời nói đầu ……….………… Trang 2
Bài 1: Vận hành công trình thu nước ……….……… Trang 7
1 Nhiệm vụ, kết cấu công trình thu nước mặt, ngầm Trang 7
1 Các loại máy bơm cấp nước nguồn ………… ……… Trang 15
2 Sơ đồ nguyên lý trạm bơm nước cấp 1……… ……… … Trang 18
3 Dụng cụ, thiết bị, vật liệu dùng cho vận hành … ……… Trang 19
4 Vận hành trạm bơm nước cấp 1 ……… ……… Trang 20
Bài 3: Vận hành trạm bơm cấp II ……… … ……… Trang 32
1 Các loại máy bơm cấp nước sạch ……… ……… Trang 32
2 Quy trình vận hành trạm bơm nước cấp II …… ……… Trang 36
3 Dụng cụ, thiết bị, vật liệu dùng cho vận hành …… ……… Trang 38
4 Vận hành trạm bơm nước cấp II ……… Trang 41
Trang 4
CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN
Tên mô đun: Vận hành công trình thu nước và trạm bơm
Mã mô đun: MĐ25
Thời gian thực hiện mô đun: 60 giờ; (Lý thuyết: 15 giờ; Thực hành, thí nghiệm, thảo
luận, bài tập: 43 giờ; Kiểm tra: 2 giờ)
I Vị trí, tính chất của mô đun:
- Vị trí: Mô đun Vận hành công trình thu nước và trạm bơm là mô đun chuyên môn
nghề được giảng dạy sau mô đun Lắp đặt đường ống cấp thoát nước
- Tính chất: Mô đun vận hành công trình thu nước và trạm bơm là mô đun chuyên môn
nghề mang tính tích hợp trong chương trình đào tạo trình độ Trung cấp của nghề
Điện-nước
II Mục tiêu mô đun:
- Về kiến thức:
+ Nêu được quy trình vận hành công trình thu nước và trạm bơm;
+ Giao, nhận ca, kiểm tra được số liệu kỹ thuật theo thực tế;
- Về kỹ năng:
+ Sử dụng được các dụng cụ, thiết bị dùng cho vận hành;
+ Vận hành được các thiết bị của công trình thu nước và trạm bơm;
+ Xử lý được các sự cố thông thường của công trình thu nước và trạm bơm;
+ Thực hiện an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp theo quy định;
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm:
+ Rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận và sáng tạo
III Nội dung mô đun:
1 Nội dung tổng quát và phân bổ thời gian:
Số
TT
Tên các bài trong mô đun
Thời gian (giờ)
Tổng
số
Lý thuyết
Thực hành, Thí nghiệm, thảo luận bài tập
Kiểm tra
1 Bài 1: Vận hành công trình thu
Trang 52 Sơ đồ nguyên lý trạm bơm nước
Trang 6Bài 1: Vận hành công trình thu nước Thời gian:12 giờ
*Giới thiệu:
- Công trình thu nước làm nhiệm vụ thu nước từ nguồn cung cấp nước sao cho đảm bảo đủ lưu lượng yêu cầu và có chất lượng tốt của nguồn nước sử dụng
- Khi thiết kế hệ thống cấp nước, một trong những vấn đề có tầm quan trọng bậc nhất
là chọn nguồn nước Nguồn nước quyết định tính chất và thành phần các hạng mục công trình, quyết dịnh kinh phí đầu tư xây dựng và giá thành sản phẩm
- Nguồn nước thiên nhiên được sử dụng vào mục đích cấp nước có thể chia làm hai loại
+ Nước mặt: sông ngòi, ao hồ và biển
+ Nước ngầm: mạch nông,mạch sâu,giếng phun
- Phần lớn công trình thu nước mặt là công trình thu nước sông.công trình thu nước sông nhất thiết phải đặt đầu dòng nước phía bắc khu dân cư và khu công nghiệp theo dòng chảy của sông,công trình hợp lý nhất là đặt ở nơi dòng sông ổn định,có chiều sâu mực nước lớn
- Vận hành công trình thu nước là một công việc quan trọng vì nó đảm bảo cung cấp
đủ lưu lượng yêu cầu và đảm bảo chất lượng nguồn nước cũng như đảm bảo cho hệ thống cấp nước làm việc an toàn, hiệu quả
Mục tiêu của bài
- Nêu được nhiệm vụ, kết cấu công trình thu nước ngầm, nước mặt;
- Giao, nhận ca, kiểm tra mức nước, mặt nước, van theo quy định;
- Xử lý được sự cố cố xẩy ra trong quá trình vận hành công trình thu nước;
- Vệ sinh được công trình thu nước theo kỳ hạn ;
- Sử dụng được các dụng cụ, thiết bị cần thiết cho vận hành;
- Lựa chọn được vật tư theo yêu cầu thực tế;
- Thực hiện an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp theo quy định;
- Rèn luyện tính cẩn thận và sáng tạo
Nội dung bài:
1 Nhiệm vụ, kết cấu công trình thu nước mặt, ngầm
1.1 Nhiệm vụ
- Công trình thu nước làm nhiệm vụ thu nước từ nguồn cung cấp nước sao cho đảm bảo đủ lưu lượng yêu cầu và có chất lượng tốt, nguồn nước sử dụng
- Khi thiết kế hệ thống cấp nước,một trong những vấn đề có tầm quan trọng bậc nhất
là chọn nguồn nước.Nguồn nước quyết định tính chất và thành phần các hạng mục công trình,quyét dịnh kinh phí đầu tư xây dựng và giá thành sản phẩm
- Nguồn nước thiên nhiên được sử dụng vào mục đích cấp nước có thể chia làm hai loại
+ Nước mặt: sông ngòi, ao hồ và biển
+ Nước ngầm: mạch nông,mạch sâu,giếng phun
- Phần lớn công trình thu nước mặt là công trình thu nước sông.công trình thu nước
Trang 7dòng chảy của sông,công trình hợp lý nhất là đặt ở nơi dòng sông ổn định,có chiều sâu mực nước lớn
1.2 Kết cấu công trình thu nước mặt
+ Công trình thu nước mặt có thể chia ra các loai sau đây
Công trình thu nước nằm sát bờ: Áp dụng khi bờ nước sâu và trong,trạm bơm có thể đặt ngay ở bờ chung với công trình thu nước ( loại kết hợp)hoặc có thể làm riêng rẽ xa
bờ tách rời công trình thu nước(loại phân ly)
Loại kết hợp thường xây dựng khi ở bờ đất tốt do hợp khối nhà,đường ống hút ngắn tốn ít người qoản lý nên giá thành xây dựng rẽ ,khi nền đất yếu người ta phải dùng loại phân ly
Công trình thu nước thực chất là một bể chứa nước thường chia làm nhiều gian để có thể thay đổi nhau làm việc khi sữa chữa hoặc thau bể(xem hình 22)
Sơ đồ công trình thu nước nằm sát bờ
1- Nhà bao che 6- Lưới chắn rác
2- Ngăn thu nước 7- Trạm bơm
3- Ngăn hút 8- Ống hút 4- Cửa hút nước mùa lũ 9- Ống đẩy 5- Cửa hút nước mùa khô
Trang 8- Mổi gian chia làm hai ngăn: ngăn thu nước ở ngoài có tác dụng lắng cặn sơ bộ cho nước trong, ngăn ở trong
- Ngăn hút là nơi bố trí các đường ống hút của máy bơm.cửa thu nước phía trên được
mở trong mùa lũ vì phía dưới đục hơn do cặn lắng xuống.đến mùa cạn thì mở cửa dưới cho nước chảy vào ngăn thu,song chắn rác có nhiệm vụ chắn giữ các loại rác, củi, gỗ
và xác động vật trôi sông còn lưới chắn giữ các loại rác rưỡi nhỏ hơn
b Công trình thu nước giữa lòng sông
Nếu ở bờ sông mực nước quá nông, bờ thoải,mực nước lại giao động lớn người ta thường lấy nước giữa lòng sông(khác với loại nằm sát bờ ở chỗ cửa thu nước đưa ra giữa sông) dùng đường ống hút tự chảy vào công trình thu nước nằm ở sát bờ,trạm bơm có thể tách ly hoặc kết hợp với công trình thu nước Hình 1.1
Hình 1.1: Sơ đồ công trình thu nước giữa lòng sông:
1- Nhà bao che ; 2- Ngăn thu nước ; 3- Ngăn hút nước ; 4- Họng thu nước ;
5- Gối đỡ; 6- Ống dẫn nước,7- Lưới chắn rác,8- Phao cờ báo hiệu, 9- Trạm bơm, 10
- Ống hút, 11- Ống đẩy
+ Cửa thu nước là một miệng phiểu hoặc ống miệng loe đầu bịt song chắn rác ngược lên trên và được cố định dưới đáy sông bằng khung gỗ hoặc bê tông ở cửa thu nước phải có phao cờ báo hiệu tránh cho tàu bè đi lại khỏi va chạm
1.3 Kết cấu công trình thu nước ngầm Hình 1.2
- Tùy theo yêu cầu dùng nước tương ứng với các loại nước ngầm,trong kỷ thuật cấp nước người ta thường sử dụng các loại công trình thu nước ngầm sau đây:
Đường hầm ngang thu nước: loại này dùng để thu nước ngầm nông hoặc ở những nơi nước ngầm sâu bị nhiễm mặn đào giếng khó khăn
Đường ống ngang thu nước gồm những ống có lỗ hoặc khe ở thành ống,đặt nằm ngang trong lớp dất có nước ngầm nông,có độ dốc về phía giếng tập trung nước,từ đó dùng gàu múc hoặc máy bơm đưa nước đi tiêu thụ.Trên đường nước chảy về giếng tập
Trang 9trung cách nhau 25-50 m người ta làm một giếng thăm để kiểm tra xem xét và thông hơi
2.1.1.Phương pháp thực hiện bàn giao ca
- Trước khi vào ca làm việc người vận hành phải làm thủ tục bàn giao ca trực.Thời gian bàn giao thường từ 10-15 phút
- Hai bên giao và nhận biên bản bàn giao theo mẫu sẵn với các nội dung sau;
-Thời gian bàn giao
- Mức nước công trình thu
- Hiện trạng các máy bơm đang vận hành
+ Ap lực bơm + Vòng tua
+ Lưu lượng bơm + Điện áp các pha
+ Tiếng máy êm ,ồn + Cường độ dòng điện các pha
+ Độ rung + Hiện tượng rò rĩ
+Nhiệt độ + Trang thiết bị,dụng cụ,vật tư dự trữ
- Tình hình hiện trạng công trình thu rac,bùn
- Những sự cố hiện tượng cần đề nghị giải quyết
2.1.2 Ghi sổ bàn giao ca
- Việc ghi chép sổ bàn giao ca về vận hành một máy bơm sẽ rất có lợi để giữ cho máy hoạt động tốt bằng việc quan sát các điều kiện vận hành và kiểm tra những sự thay đổi
- Việc chuẩn bị bảo dưỡng và thay thế các phụ tùng có thể hoàn thành tốt nhờ việc phát hiện sớm những tình trạng không bình thường khi có sự cố xảy ra Những ghi
Trang 10chép sẽ rất có ích trong việc xác định nguyên nhân
Nhờ quan sát chiều hướng tiêu thụ năng lượng so với nhu cầu, bất cứ sự thay đổi nào trong đặc tính máy bơm do hao mòn các bộ phận bên trong đều có thể được phát hiện
- Kiểm tra và ghi chép phải được thực hiện định kỳ với khoảng cách từ 1 đến 4 lần trong một ngày tùy thuộc vào chủng loại và việc sử dụng của máy bơm
- Trong quá trình vận hành phải quan sát bên ngoài công trình thu
+ Nếu hệ thống báo hiệu công trình thu bị vật cản, tàu bè gây hư hỏng phải kịp thời có biện pháp khắc phục
+ Những biến động về dòng chảy, lũ lụt phải báo cáo kịp thời
+ Ghi chép cập nhật đầy đủ vào sổ
+ Vệ sinh công nghiệp gon gàng, đảm bảo an toàn
+ Kiểm tra dụng cụ thiết bị để có bổ sung kịp thời
+ Trước khi hết ca 15 phút phải chuẩn bị biên bản,thu don vệ sinh trạm chuẩn bị bàn giao
2.2 Kiểm tra thực tế mực nước của nước mặt, nước ngầm
2.2.1 Phương pháp kiểm tra mực nước mặt, nước ngầm
- Trong quá trình vận hành thường xuyên kiểm tra mực nước mặt, nước ngầm Đúng thời gian qui định ghi mực nước động, mực nước tĩnh nhằm đảm bảo cấp nước liên tục theo nhu cầu cấp nước của các đối tượng tiêu thụ nước
2.2.2 Kiểm tra thực tế mực nước của nước mặt, nước ngầm
-Trong trạm cần có biểu đồ bơm,biểu đồ công suất tiêu thụ,bảng theo dõi nhiệt độ và
áp suất của các bộ phận công tác.trên biểu đồ bơm cần ghi rõ lưu lượng.cột áp và số lượng ,số hiệu tổ máy bơm làm việc ở từng giờ trong ngày
- Cần đảm bảo tổ máy làm việc ở chế độ lợi nhất
Cần kiểm tra khả năng làm việc của máy bơm theo cac chỉ tiêu cơ bản sau:
- Lưu lượng cấp vào bể chứa hoặc mạng lưới
- Ap lực nước phát đi
- Lượng nước dùng cho bản thân trạm và lượng nước thất thoát bằng %
- Lượng điện năng tiêu thụ
- Số giờ máy chạy máy nghỉ
- Hiệu suất
- Chất lượng dầu mỡ bôi trơn
3 Xử lý sự cố
3.1 Công trình thu nước mặt
3.1.1 Biện pháp xử lý sự cố công trình thu nước mặt
- Xây bờ kè, đổ bê tông cốt thép tường bao chắn bờ sông khu vực công trình thu nước bị vỡ, sạt lở
- Bổ sung, gia cố, đóng mới thêm các cọc rào chắn bằng bê tông cốt thép hoặc các song chắn bằng các thanh thép làm hệ thống chắn rác, củi, cây tại các cửa thu nước bị gãy và hư hỏng trong quá trình vận hành bị sự cố
Trang 11- Căn cứ vào các điểm bị sạt, lở trên tuyến bao của trạm Căn cứ vào quy cách, kích thước, yêu cầu của bản vẽ mặt bằng, mặt cắt chi tiết chuẩn bị các vật liệu như: Đá hộc, cát vàng, xi măng, đá 1x2mm, thép và các vật liệu khác tiến hành xây hoặc đổ bê tông các đoạn bờ đã bị sạt, lở theo đúng nguyên trạng ban đầu
- Căn cứ vào vị trí các tuyến rào chắn của khu vực ngăn thu nước của trạm bị gãy,
đổ và hư hỏng do va quệt của tàu, thuyền, cây, củi, rác trên sông vào mùa mưa, lũ Căn
cứ vào quy cách, kích thước, yêu cầu của bản vẽ mặt bằng, mặt cắt chi tiết chuẩn bị các vật liệu như: Các cọc rào chắn bằng bê tông cốt thép hoặc các song chắn bằng các thanh thép định hình và các vật liệu khác tiến hành bổ xung, gia cố, đóng mới thêm vị trí các rào chắn bị hư hỏng đúng theo nguyên trạng ban đầu
3.2 Công trình thu nước ngầm
3.2.1.Biện pháp xử lý sự cố công trình thu nước ngầm
- Bổ sung, gia cố, thay mới các ống vách(ống chống), ống lọc, ống lắng có nhiệm vụ: Lọc sạch, chống nhiễm bẩn và chống sạt lở của giếng do thiên tai, bão lũ gây hư hỏng hay trong quá trình vận hành giếng bị sụt lở nền đất xung quanh giếng
3.2.2 Xử lý sự cố công trình thu nước ngầm
- Dùng các dụng cụ, thiết bị chuyên dùng như: Tời pa lăng xích, tời máy, các dụng
cụ cầm tay chuyên dùng kéo tổ hợp máy bơm ở bên dưới giếng lên (đối với bơm chìm được lắp đặt dưới giếng) tiếp theo kéo những phần ống bị hư hỏng lên khỏi mặt giếng
- Tiến hành bổ sung, gia cố hoặc thay mới các vật liệu, phụ kiện như: ống vách, ống lọc, ống lắng theo (chiều dài ống, chủng loại, đường kính ống) bị hư hỏng
- Sau khi xử lý, gia cố, thay mới các ống đã hư hỏng xong tiến hành hạ ống xuống giếng theo kết cấu ban đầu Bổ sung các vật liệu như cát vàng hạt to, đất để bù vào những vị trí xung quanh giếng bị sụt, lở
- Hạ máy bơm xuống giếng, đấu nối với các đường ống hút, ống đẩy của máy với các đường ống sử dụng ban đầu
- Đấu điện máy bơm với nguồn, kiểm tra an toàn điện và tiến hành chạy thử
4 Vệ sinh định kỳ
4.1.1 Thực hiện vệ sinh thường xuyên
- Bơm bùn trong hệ thống thu(tại ngăn phải bảo dưỡng)
- Xử lý các vật cản vướng vào song chắn
- Xảm lại vòng kín ở cổ trục bơm,cổ van
- Tra dầu mỡ cho máy
4.1.2 Các yêu cầu và biện pháp thực hiện vệ sinh theo quy định
4.1.3 Thực hiện vệ sinh theo quy định
- Trong quá trình vận hành người trực máy phải theo doi thường xuyên liên tục
- Không bỏ trạm bỏ máy
- Đúng thời gian qui định ghi mực nước động,mực nước tĩnh
- Kiểm tra dầu bôi trơn ở vòng bi
- Kiểm tra nhiệt độ ở mô tơ
- Kiểm tra tiếng ồn độ rung của bơm
Trang 12- Kiểm tra các thiết bị đồng hồ xem có làm việc bình thường
- Kiểm tra hàm lượng cát trong giếng
- Kiểm tra ánh sáng của công trình thu
- Kiểm tra các ống trên mặt đất
- Vệ sinh công trình thu
Bài tập thực hành của học viên:
Vận hành công trình công trình thu nước ?
A Yêu cầu kỹ thuật (mô tả công việc):
- Nắm vững sơ đồ kết cấu công trình thu nước
- Biết kiểm tra các hệ thống ,thiết bị trạm bơm,trạm điện
- Thực hiện vận hành đúng trình tự.trạm điện,trạm bơm
- Vận hành công trình thu nước đúng yêu cầu kỷ thuật
B Trình tự thực hiện công việc:
+ Chuẩn bị đầy đủ các dụng cu,trang thiết bị,nhiên liệu, được sử dụng thiết bị và các
kỹ năng cần thiết
+ Chuẩn bị mô hình ,thiết bị,hệ thống ánh sáng,
+ Kiểm tra tổ hợp trạm bơm
+ Kiểm tra hệ thống đường ống,van,khóa,mực nước bể chứa
+ Kiểm tra hệ thống trạm điện (Khởi động bằng tay, zơ le thời gian)
+ Vận hành cong trình thu nước
+ Theo dõi và điều chỉnh quá trình vận hành
C Vật liệu, dụng cụ, trang thiết bị để thực hiện bài tập
Ghi chú
Trang 134 Thước mét Cái 1/1 Thước mét
III Trang thiết bị
C Tiêu chí đánh giá, thang điểm:
điểm
Điểm đánh giá
Thời gian:24 giờ
I Giới thiệu:
Trang 14Trạm bơm là một tổ hợp gồm nhiều máy bơm, tùy theo quy mô của trạm bơm mà
số lượng máy bơm nhiều hay ít Máy bơm nước là loại máy làm nhiệm vụ vận chuyển nước từ nơi này đến nơi khác qua hệ thống đường ống truyền dẫn Máy bơm nước được sử dụng trong nhiều nghành kinh tế như nông nghiệp, công nghiệp khai khoáng, công nghiệp nhẹ, xây dựng, giao thông
- Trạm bơm cấp một có nhiệm vụ đưa nước từ hố thu hoặc giếng nước ngầm đến các
Mục tiêu của bài
- Nêu được các loại máy bơm nước mặt, nước ngầm;
- Trình bày được trình tự vận hành trạm bơm nước cấp 1;
- Giao, nhận ca, kiểm tra được thực trạng của trạm bơm cấp 1 theo thực tế;
- Vận hành được trạm bơm nước cấp 1 theo quy định;
- Thực hiện an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp theo quy định;
- Rèn luyện tính cẩn thận, ý thức tuân thủ quy định
Nội dung bài:
1 Các loại máy bơm cấp nước nguồn
1.1 Các loại máy bơm cấp nước mặt
Các loại máy bơm cấp nước mặt thường dùng máy bơm ly tâm và máy bơm trục ngang là một trong số những dòng máy bơm được sử dụng phổ biến ngày nay Với cấu tạo đơn giản, nó đã trở thành một loại máy móc công nghiệp không thể thay thế trong hoạt động của con người Máy bơm có thể thấy được dùng rất nhiều và có thể vận hành một cách đơn giản nhất, nó hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau như đời sống sinh hoạt, sản xuất
a.Máy bơm ly tâm Hình 2.1
Máy bơm ly tâm làm việc theo nguyên lý sức ly tâm Dòng nước qua bơm sẽ được tăng áp suất do nhận năng lượng từ một bánh xe công tác quay tròn Đây là loại máy bơm được sử dụng thông dụng vì có khả năng tạo áp suất lớn và làm việc ổn định
Trang 15Hình 2.1: Máy bơm ly tâm
b Máy bơm trục ngang Hình 2.2
- Là loại máy bơm ly tâm có trục đặt theo phương nằm ngang
- Loại bơm này dùng để hút nước từ nguồn cũng như từ các bể chứa có chiều cao hút nước nhỏ từ 4 – 8m
- Lắp đặt và vận hành đơn giản, tạo được lưu lượng lớn ổn định, áp lực cao
Hình 2.2: Máy bơm trục ngang
1.2 Các loại máy bơm cấp nước ngầm
Các loại máy bơm cấp nước ngầm thường dùng máy bơm chìm và máy bơm trục
đứng
a Máy bơm chìm Hình 2.3
- Là máy bơm có cấu tạo động cơ và bơm lắp liền thành một khối thả chìm trong nước
Trang 16- Bơm được sử dụng để bơm tại các giếng khoan có độ hạ mực nước lớn (các máy bơm khác không hút được)
- Máy tiêu tốn ít điện năng, vận hành không ồn
- Nhược điểm là khó theo dõi vận hành, động cơ cách điện và chống thấm phải tốt
- Động cơ đặt bên trên cố định
- Loại bơm này dùng hút nước ở những giếng sâu rất hiệu quả Áp lực và lưu lượng không hạn chế
- Yêu cầu lắp đặt cần chính xác, đồng tâm, thẳng đứng
Hình 2.4: Máy bơm trục đứng
Trang 171.3 Nhiệm vụ trạm bơm nước cấp 1
- Trạm bơm cấp một có nhiệm vụ đưa nước từ công trình thu nước mặt và giếng khoan nước ngầm đến các bể lắng,bể chứa, bể xử lý
- Với những trạm có công suất trung bình cần có công trình thu nước, khi đó chất lượng nước thô sẽ tốt hơn, hiệu quả của công trình cũng tốt hơn
- Lưu lượng trạm bơm cấp một làm việc điều hòa Một bơm công tác, một bơm dự trữ Lưu lượng do bơm cấp một cấp vào trạm xử lý nhằm đảm bảo cấp đủ lượng nước yêu cầu trên mạng
2 Sơ đồ nguyên lý trạm bơm nước cấp 1 Hình 2.5
hh là tổng tổn thất thủy lực trên ống đẩy
3 Dụng cụ, thiết bị, vật liệu dùng cho vận hành
3.1 Dụng cụ, thiết bị cơ khí
Trang 18- Kìm cá sấu, mỏ lết, máy khoan bê tông, bộ dụng cụ cơ khí cầm tay
- Tê, cút, gioong điệm, van khóa,bu lông,ê cu, đồng hồ đo nước các loại,Gioang cao su,van xả,van một chiều,van hai chiều,thiết bị ổn định dòng chảy các loại
3.1.2 Nhận dạng, phân loại dụng cụ, thiết bị cơ khí Hình 2.6
Trang 193.2 Dụng cụ, thiết bị đo
3.2.1 Các loại dụng cụ, thiết bị đo
- Thước đo mực nước, đồng hồ đo lưu lượng, máy đo độ ồn, nhiệt kế cầm tay, đồng hồ
đo chấn động, ngoài ra còn có các dụng cụ kiểm tra khác
- Quả dọi và bộ nguồn điện 1 chiều hay xoay chiều để căn chỉnh trục bơm đứng, panme đo lỗ đo trục, bút thử điện để kiểm tra nguồn điện
3.2.2 Nhận dạng, phân loại dụng cụ, thiết bị đo Hình 2.7
Thước đo mực nước mặt
Thước đo mực nước ngầm
Trang 20Các loại đồng hồ đo lưu lượng nước
Nhiệt kế cầm tay Máy đo nhiệt độ bằng tia hồng ngoại
Máy đo độ ồn mi ni Bộ nguồn điện 1 chiều để căn chỉnh
trục bơm
Trang 21Thước panme đo lỗ trục Bút thử điện để kiểm tra nguồn
Hình 2.7
3.3 Vật liệu Hình 2.8
3.3.1 Các loại vật liệu
- Dầu mỡ, dẻ lau, băng tan vv
3.3.2 Nhận dạng và phân loại vật liệu
Mỡ gốc MoS2 màu đen Mỡ bôi trơn vòng bi tốc độ cao
Trang 22
4.1.1.Yêu cầu và biện pháp giao, nhận ca
Yêu cầu trước khi vào ca làm việc người vận hành phải làm thủ tục bàn giao ca
trực.Thời gian bàn giao thường từ 10-15 phút
Biện pháp giao nhận ca Bàn giao ca theo mẫu sẵn với các quy địmh cụ thể theo yêu cầu nội dung công việc
4.1.2 Giao, nhận ca
- Trước khi vào ca làm việc người vận hành phải làm thủ tục bàn giao ca trực.Thời gian bàn giao thường từ 10-15 phút
- Hai bên giao và nhận biên bản bàn giao theo mẫu sẵn với các nội dung sau;
- Thời gian bàn giao
- Mức nước công trình thu
- Hiện trạng các máy bơm đang vận hành
+ Áp lực bơm + Vòng tua
+ Lưu lượng bơm + Điện áp các pha
+ Tiếng máy êm ,ồn + Cường độ dòng điện các pha
+ Độ rung + Hiện tượng rò rĩ
+ Nhiệt độ + Trang thiết bị,dụng cụ,vật tư dự trữ
- Những sự cố hiện tượng cần đề nghị giải quyết
- Trong trường hợp các máy bơm vẫn đang vận hành tiếp,người công nhân vận hành
có nhiệm vụ theo dõi hoạt động của máy thường xuyên liên tục
- Ghi chép cập nhật đầy đủ vào sổ
- Vệ sinh công nghiệp gon gàng, đảm bảo an toàn
- Kiểm tra dụng cụ thiết bị để có bổ sung kịp thời
- Trước khi hết ca 15 phút phải chuẩn bị biên bản,thu don vệ sinh trạm chuẩn bị bàn giao
4.2 Kiểm tra, bảo dưỡng
- Trong trạm cần có biểu đồ bơm, biểu đồ công suất tiêu thụ, bảng theo dõi nhiệt
độ và áp suất của các bộ phận công tác trên biểu đồ bơm cần ghi rõ lơu lượng.cột
Trang 23- Cần đảm bảo tổ máy làm việc ở chế độ lợi nhất
Cần kiểm tra khả năng làm việc của máy bơm theo cac chỉ tiêu cơ bản sau:
- Lưu lượng cấp vào bể chứa hoặc mạng lưới
- Ap lực nước phát đi
- Lượng nước dùng cho bản thân trạm và lượng nước thất thoát bằng %
- Lượng điện năng tiêu thụ
- Số giờ máy chạy máy nghỉ
- Hiệu suất
- Chất lượng dầu mỡ bôi trơn
+Vệ sinh định kỳ
- Vệ sinh thường xuyên
- Xảm lại vòng kín ở cổ trục bơm,cổ van
- Tra dầu mỡ cho máy
- Vệ sinh theo quy định
Trong quá trình vận hành người trực máy phải theo doi thường xuyên liên tục
- Không bỏ trạm bỏ máy
- Đúng thời gian qui định ghi mực nước động,mực nước tĩnh
- Kiểm tra dầu bôi trơn ở vòng bi
- Kiểm tra nhiệt độ ở mô tơ
- Kiểm tra tiếng ồn độ rung của bơm
- Trường hợp rò rĩ dầu mỡ,động cơ bốc khói hay muội bám phải dừng lại xử lý
ngay
- Kiểm tra các thiết bị đồng hồ xem có làm việc bình thường
4.3 Vận hành máy bơm trục ngang
4.3.1 Phương pháp vận hành
Để vận hành máy bơm nước đúng cách và hiệu quả việc đầu tiên cần làm đó là kiểm tra công trình và thiết bị cơ khí kiểm tra đáp ứng được các yêu cầu sau:
* Kiểm tra công trình thủy công và các thiết bị phụ trợ
- Nhà trạm bơm, bể hút, bể xả, cống lấy nước, cống xả, kênh dẫn khu vực đầu mối
đủ điều kiện an toàn
- Mực nước bể hút, bể xả trong phạm vi thiết kế Đối với máy bơm trục đứng của trạm bơm có bể hút lấy nước trực tiếp của dòng sông có phù sa, phải kiểm tra lượng phù xa bồi lấp miệng hút của máy Tuyệt đối không được vận hành tổ máy bơm khi mức phù sa bồi lấp tới vị trí bánh công tác của máy bơm
- Máy đóng mở, cửa van vận hành bình thường
- Lưới chắn rác hoặc hệ thống vớt rác hoạt động bình thường Vớt hết bèo rác các loại bám vào lưới chắn rác
Trang 24- Hệ thống bơm mồi chân không, bơm nước kỹ thuật, bơm cứu hỏa, bơm tiêu nước trong trạm bơm hoạt động bình thường, nguồn nước cho bơm kỹ thuật đủ chất lượng đảm bảo
- Bơm nước kỹ thuật phải được chạy thử, các van của đường nước kỹ thuật bôi trơn làm mát ổ trục phải mở đảm bảo đủ lưu lượng
- Hệ thống quạt gió thông gió hoạt động bình thường
- Thiết bị an toàn và phòng chống cháy nổ đảm bảo tin cậy, hoạt động bình thường
* Kiểm tra máy bơm
- Các bulông chân máy, bulông khớp nối trục phải đầy đủ đảm bảo chắc chắn
- Dầu mỡ bôi trơn ổ bi, ổ trượt đầy đủ theo quy định, máy bơm mỡ hệ thống bơm dầu hoạt động bình thường
- Trục bơm được quay thử và bảo đảm không có va quệt giữa cánh bơm và vỏ bơm
- Van điều tiết ở ống xả, các đông hồ đo áp suất phải làm việc tin cậy
* kiểm tra hệ thống điện
- Động cơ điện, động cơ khởi động, tủ bảng điện và các thiết bị điện phải được tiếp đất tốt, điện trở tiếp đất nhỏ hơn hoặc bằng 4 ôm
- Điện trở cách điện ở nhiệt độ bình thường của động cơ hạ thế đo bằng Megaômet
500 vôn tối thiểu phải đạt được 0,5 megaômet(0,5 MW)
- Điện trở cách điện của động cơ cao thế đo bằng Megaômet 1000 vôn hoặc 2500 vôn không nhỏ hơn 1,0 MW/1KV, nếu không đạt phải sấy động cơ để đạt độ cách điện yêu cầu
- Các thiết bị đóng cắt nguồn điện động lực phải tin cậy, đóng cắt nhẹ nhàng, các bề mặt tiếp xúc chắc chắn, không có hiện tượng phóng điện gây nguy hiểm khi đóng cắt
và trong khi vận hành
- Các thiết bị khởi động phải ở vị trí ngắt điện, các tiếp điểm phải nguyên vẹn, tiếp xúc chắc chắn, không bi cháy, sờm Vặn thử khóa điều khiển và đặt ở vị trí cắt, vặn thử tay biến trở điều khiển kích thích và đặt ở vị trí khởi động, ấn thử nút và xử lý nếu bị kẹt, kiểm tra lại cầu chì
- Đối với động cơ dây quấn tay gạt vòng góp điện phải ở vị trí khởi động, chổi than phải tiếp xúc đều với vành góp điện
- Đối với động cơ đồng bộ: Vành tiếp xúc phải được lau sạch, chổi than phải tiếp xúc tốt với vành tiếp xúc, kiểm tra bộ điện trở dập từ, loại trừ chỗ chạm chập và các chỗ hở mạch, lau sạch bụi bẩn, các bulông phải được bắt chặt
- Các đầu nối của cáp điện với thiết bị đóng cắt và với hộp cực động cơ phải chắc chắn chắn, điện trở cách điện của cáp phải đảm bảo yêu cầu
- Các tủ bảng điện phân phối, điều khiển và bảo vệ phải hoạt động bình thường, các đồng hồ đo, đếm điện, hệ thống báo hiệu, bảo vệ và chiếu sáng phải hoạt động bình thường và tin cậy Kiểm tra điện áp nguồn, sai lệch cho phép so với điện áp định mức của thiết bị điện không quá 5%
4.3.2 Vận hành
* Trình tự khởi động vận hành máy bơm nước trục ngang:
Trang 25b Đóng (mở) van tiết lưu đường ống xả
c Đóng áptômát của tủ phân phối điện của tủ phân phối điện để nối nguồn điện cho
Các thiết bị cơ điện của trạm bơm làm việc bình thường phải đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật Nếu trong quá trình vận hành máy bơm nước sảy ra sự cố , công nhân vân hành phải ngừng máy ngay bằng cách ngắt áptômát tổng
* Trình tự thao tác dừng máy bơm nước
a Nhấn vào nút dừng máy
b Ngắt áptômát mạch điều khiển
c Ngắt áptômát mạch động lực
d Ngắt áptômát tổng tủ phân phối
Khi kết thúc ca làm việc phải lau chùi thiết bị, nơi làm việc Phải ghi chép đầy đủ số liệu theo quy định vào sổ vận hành máy bơm nước và sổ giao ca
4.4 Vận hành máy bơm trục đứng
4.4.1 Phương pháp vận hành
Để vận hành máy bơm nước đúng cách và hiệu quả việc đầu tiên cần làm đó là kiểm tra công trình và thiết bị cơ khí kiểm tra đáp ứng được các yêu cầu sau:
* Kiểm tra công trình thủy công và các thiết bị phụ trợ
- Nhà trạm bơm, bể hút, bể xả, cống lấy nước, cống xả, kênh dẫn khu vực đầu mối
đủ điều kiện an toàn
- Mực nước bể hút, bể xả trong phạm vi thiết kế Đối với máy bơm trục đứng của trạm bơm có bể hút lấy nước trực tiếp của dòng sông có phù sa, phải kiểm tra lượng phù xa bồi lấp miệng hút của máy Tuyệt đối không được vận hành tổ máy bơm khi mức phù sa bồi lấp tới vị trí bánh công tác của máy bơm
- Máy đóng mở, cửa van vận hành bình thường
- Lưới chắn rác hoặc hệ thống vớt rác hoạt động bình thường Vớt hết bèo rác các loại bám vào lưới chắn rác
- Hệ thống bơm mồi chân không, bơm nước kỹ thuật, bơm cứu hỏa, bơm tiêu nước trong trạm bơm hoạt động bình thường, nguồn nước cho bơm kỹ thuật đủ chất lượng đảm bảo
- Bơm nước kỹ thuật phải được chạy thử, các van của đường nước kỹ thuật bôi trơn làm mát ổ trục phải mở đảm bảo đủ lưu lượng
Trang 26- Thiết bị an toàn và phòng chống cháy nổ đảm bảo tin cậy, hoạt động bình thường
* Kiểm tra máy bơm
- Các bulông chân máy, bulông khớp nối trục phải đầy đủ đảm bảo chắc chắn
- Dầu mỡ bôi trơn ổ bi, ổ trượt đầy đủ theo quy định, máy bơm mỡ hệ thống bơm dầu hoạt động bình thường
- Trục bơm được quay thử và bảo đảm không có va quệt giữa cánh bơm và vỏ bơm
- Van điều tiết ở ống xả, các đông hồ đo áp suất phải làm việc tin cậy
* kiểm tra hệ thống điện
- Động cơ điện, động cơ khởi động, tủ bảng điện và các thiết bị điện phải được tiếp đất tốt, điện trở tiếp đất nhỏ hơn hoặc bằng 4 ôm
- Điện trở cách điện ở nhiệt độ bình thường của động cơ hạ thế đo bằng Megaômet
500 vôn tối thiểu phải đạt được 0,5 megaômet(0,5 MW)
- Điện trở cách điện của động cơ cao thế đo bằng Megaômet 1000 vôn hoặc 2500 vôn không nhỏ hơn 1,0 MW/1KV, nếu không đạt phải sấy động cơ để đạt độ cách điện yêu cầu
- Các thiết bị đóng cắt nguồn điện động lực phải tin cậy, đóng cắt nhẹ nhàng, các bề mặt tiếp xúc chắc chắn, không có hiện tượng phóng điện gây nguy hiểm khi đóng cắt
và trong khi vận hành
- Các thiết bị khởi động phải ở vị trí ngắt điện, các tiếp điểm phải nguyên vẹn, tiếp xúc chắc chắn, không bi cháy, sờm Vặn thử khóa điều khiển và đặt ở vị trí cắt, vặn thử tay biến trở điều khiển kích thích và đặt ở vị trí khởi động, ấn thử nút và xử lý nếu bị kẹt, kiểm tra lại cầu chì
- Đối với động cơ dây quấn tay gạt vòng góp điện phải ở vị trí khởi động, chổi than phải tiếp xúc đều với vành góp điện
- Đối với động cơ đồng bộ: Vành tiếp xúc phải được lau sạch, chổi than phải tiếp xúc tốt với vành tiếp xúc xúc, kiểm tra bộ điện trở dập từ, loại trừ chỗ chạm chập và các chỗ hở mạch, lau sạch bụi bẩn, các bulông phải được bắt chặt
- Các đầu nối của cáp điện với thiết bị đóng cắt và với hộp cực động cơ phải chắc chắn chắn, điện trở cách điện của cáp phải đảm bảo yêu cầu
- Các tủ bảng điện phân phối, điều khiển và bảo vệ phải hoạt động bình thường, các đồng hồ đo, đếm điện, hệ thống báo hiệu, bảo vệ và chiếu sáng phải hoạt động bình thường và tin cậy- Kiểm tra điện áp nguồn, sai lệch cho phép so với điện áp định mức của thiết bị điện không quá 5%
4.4.2 Vận hành
* Trình tự khởi động vận hành máy bơm nước trục đứng:
a Mở cánh phai trên kênh hút, kênh xả
b Đóng (mở) van tiết lưu đường ống xả
c Đóng áptômát của tủ phân phối điện của tủ phân phối điện để nối nguồn điện cho
tủ điều khiển
d kiểm tra điện áp ba pha và sự cân bằng điện áp ở ba pha
e Đóng áptômát mạch động lực