KỲ ANH SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC PHẢN BIỆN CHO HỌC SINH QUA DẠY HỌC VĂN BẢN LÃO HẠC – NGỮ VĂN 8 Người thực hiện: Nguyễn Thị Huyền Chức vụ: Giáo Viên Đơn
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ TĨNH
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TX KỲ ANH
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC PHẢN BIỆN CHO HỌC SINH
QUA DẠY HỌC VĂN BẢN LÃO HẠC – NGỮ VĂN 8
Người thực hiện: Nguyễn Thị Huyền
Chức vụ: Giáo Viên Đơn vị công tác: Trường THCS Kỳ Phương SKKN thuộc lĩnh vực: Ngữ Văn
Năm học 2021-2022
Trang 2Mục Nội dung Trang
V Phương pháp nghiên cứu 4
2 Ý nghĩa của rèn luyện năng lực phản biện cho học sinh 7
4 Xây dựng hệ thống bài tập củng cố, đề kiểm tra theo định
hướng phát triển năng lực phản biện
Trang 3I Lí do chọn đề tài
Hiện nay, các nước tiến bộ trên thế giới đều chú trọng xây dựng một nềngiáo dục thực sự dân chủ, đào tạo những con người toàn diện, năng động, sáng tạo,chủ động, tự tin, có khả năng nhạy bén, linh hoạt ứng biến và thuyết phụcngười khác bằng khả năng tư duy và lập luận của mình Vậy nên việc rèn luyện vàphát huy khả năng tư duy phản biện của học sinh cần thiết hơn bao giờ hết Trang
bị cho thế hệ trẻ tư duy phản biện cũng có nghĩa là trang bị cho các em khát vọngđổi mới và khát vọng thành công hơn trong cuộc sống
Để đáp ứng xu thế hội nhập quốc tế, nền giáo dục Việt Nam những năm gầnđây cũng đã chú trọng tới vấn đề này Tại Thông tư số 13/2012/TT- BGDĐT, ngày06/4/2012, chương II, điều 7, mục 2c có viết: “Hướng dẫn học sinh học tập tíchcực, chủ động, sáng tạo và biết phản biện” Việc đổi mới kiểm tra đánh giá theodạng đề mở cũng đã minh chứng rằng, giáo dục của chúng ta đang hướng tới pháttriển kĩ năng phản biện cho học sinh
Môn Văn là môn học đặc thù, vừa là khoa học vừa là nghệ thuật Việc cảmnhận và đánh giá một vấn đề văn học cũng thay đổi theo thời gian và thị hiếu củamỗi người, mỗi thời đại Có những vấn đề hôm nay là đúng nhưng ngày sau chưahẳn thế Có những vấn đề ngày trước bị phê phán kịch liệt nhưng ngày nay người
ta lại đồng tình, đồng cảm Một vấn đề có thể có nhiều cách hiểu, gây tranh cãi
nhiều thập kỉ mà không tìm ra chân lí Hơn thế, văn học cũng tuân thủ theo quy tắc
riêng của nó Không phải những tác phẩm ra đời sau có thể phủ nhận hoặc đem lạinhiều giá trị mới mẻ hơn những tác phẩm ra đời trước Thực tế, người đọc sẽ luôntìm thấy những giá trị mới mẻ của một tác phẩm văn học (dù là cũ hay mới) nếu họ
có một cách nhìn mới, một điểm nhìn mới Đó cũng là nguyên tắc giúp một tácphẩm văn học hấp dẫn và bất tử trong lòng bạn đọc muôn đời Vì vậy, trong họcvăn, rất cần có cái nhìn mới, cách cảm mới để tìm ra những giá trị mới HS nhưnhững bạn đọc sáng tạo, bằng tư duy và khả năng lập luận của mình, sẽ đưa rađược chân lí mới mẻ cho vấn đề Đây chính là lợi thế để rèn luyện năng lực phảnbiện của học sinh trong các giờ đọc hiểu văn bản văn học ở trường THCS
Nhưng lâu nay, chúng ta vẫn đang dạy học Văn một chiều Nghĩa là vẫn
“bắt” học sinh cảm nhận theo cách chúng ta đã hiểu Trước những lí lẽ mới lạ,chúng ta vội vàng
phủ nhận hoặc nặng nề hơn là “kết tội” học sinh Chính điều đó khiến cho mônNgữ Văn ngày càng trở nên nhạt nhẽo trong tâm hồn các em Và quan trọng hơn làchúng ta không kích thích được nhu cầu tự bộc lộ mình, không phát triển đượcnăng lực tư duy phản biện cần có của học sinh hiện nay
Vì những lí do trên nên chúng tôi lựa chọn đề tài “Một số giải pháp nâng cao năng lực phản biện cho học sinh qua dạy học văn bản Lão Hạc – Ngữ văn 8” Phát
Trang 4huy năng lực phản biện cho học sinh qua giờ đọc hiểu văn bản văn học không phải
là vấn đề bây giờ mới được bàn đến song hi vọng với cái nhìn và phạm vi ứngdụng cụ thể cho bài học về văn bản “Lão Hạc”, tôi sẽ giúp giáo viên và học sinhđáp ứng những đòi hỏi thiết thực của giáo dục hiện nay
II Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
Đề tài nhằm tìm cách phát huy tối đa năng lực phản biện của người dạy vàngười học trong các giờ đọc hiểu văn bản văn học Đồng thời tạo ra được mộtkhông khí dạy học dân chủ, thoải mái, góp phần làm nên sức hấp dẫn cho việcchiếm lĩnh tri thức văn học trong trường phổ thông
Để thực hiện được mục đích đó nhiệm vụ của người giáo viên là phải xácđịnh được cơ sở lý luận về năng lực phản biện và ý nghĩa của rèn luyện năng lựcphản biện cho học sinh Tìm hiểu thực trạng về năng lực phản biện của học sinhthông qua các giờ đọc hiểu văn bản trong chương trình ngữ văn 8 Bên cạnh đóngười giáo viên cần phải tổ chức thực nghiệm khoa học về tình hình hứng thú họctập và kết luận khoa học Đây là nhiệm vụ cũng là thách thức mà mỗi người giáoviên cần cố gắng thực hiện mỗi khi lên lớp
III Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: là học sinh lớp 8C, 8D trường THCS chúng tôi
- Phạm vi nghiên cứu: các văn bản truyện trong chương trình ngữ văn 8 Đặcbiệt các tiết dạy văn bản truyện ngắn “Lão Hạc” của nhà văn Nam Cao
IV Giả thiết khoa học của đề tài
Thiết nghĩ nếu đề tài được áp dụng rộng rãi thì chắc chắn sẽ tạo ra sự thayđổi trong cách học tập môn ngữ văn, với việc đưa dạy học ngữ văn theo địnhhướng năng lực sẽ phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hìnhthành và phát triển năng lực tự học Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ dưới sựhướng dẫn của giáo viên, giáo viên là người tổ chức và chỉ đạo học sinh tiến hànhcác hoạt động như nhớ lại kiến thức cũ, phát hiện kiến thức mới, vận dụng sáng tạokiến thức đã biết vào các tình huống học tập hoặc tình huống thực tiễn Tạo ra mộtthế hệ học sinh tự tin, có khả năng thuyết trình, phát triển ngôn ngữ,…
V Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu chính
- Phương pháp thể nghiệm
- Phương pháp khảo sát, thống kê
- Phương pháp phân tích, tổng hợp
Ở đề tài này chúng tôi tiến hành theo các bước như sau:
Bước 1: Tiến hành khảo sát năng lực phản biện và hứng thú học tập mônNgữ Văn của học sinh ở trường
Bước 2: Dạy thể nghiệm theo hướng phát triển tư duy phản biện ở các lớp tôitrực tiếp giảng dạy
Trang 5Bước 3: Khảo sát và lấy kết quả sau mỗi tiết học.
Bước 4: Đối chiếu kết quả và kết luận
VI Dự báo những đóng góp mới của đề tài
1 Đối với giáo viên:
Với đề tài “Một số giải pháp nâng cao năng lực phản biện cho học sinh qua dạy học văn bản Lão Hạc – Ngữ văn 8” sẽ giúp giáo viên có thêm những kiến thức
sâu sắc về tác phẩm Thông qua nghiên cứu đề tài giáo viên có điều kiện tìm hiểu
rõ hơn về đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực chohọc sinh Từ đó trau rồi khả năng tự học, bồi dưỡng chuyên môn
Thông qua đề tài giáo viên có thêm các phương pháp có thể làm cho bài dạyngữ văn thêm phong phú, sinh động, hấp dẫn và lôi cuốn được học sinh tham giatìm hiểu, giúp những học văn không còn nhàm chán nữa
2 Đối với học sinh:
Học sinh hứng thú hợp tác với giáo viên trong từng bài, thường xuyên chia
sẻ góp ý với các thành viên trong nhóm về những kiến thức và thông tin có liênquan tới chủ đề học Rèn luyện năng lực phản biện còn giúp học sinh hoàn thiệnthêm kĩ năng nói trước đám đông, kĩ năng thu hút người nghe, kĩ năng trình bàyvấn đề khoa học Đồng thời góp phần đào tạo những con người năng động, sángtạo, chủ động, tự tin, dám nghĩ, dám làm đáp ứng yêu cầu của cuộc sống hiện đại
B.NỘI DUNG
Trang 6
I CƠ SỞ LÍ LUẬN
1 Phản biện và năng lực phản biện
1.1 Phản biện
Phản biện (Opponency) là dùng lí lẽ và dẫn chứng để lập luận chống lại một
ý kiến, quan điểm, cách nhìn nhận, đánh giá, hành động, việc làm… nhằm thuyếtphục người nghe nhìn nhận, đánh giá vấn đề theo cách khác có sức thuyết phụchơn, đúng hơn
Phản biện được xây dựng trên tinh thần đối thoại, do đó, có tính tích cực vàxây dựng Mục tiêu đầu tiên của phản biện không phải là bác bỏ (như biện bác) hay
đả kích (như chỉ trích) hay tìm khuyết điểm (như trong phê phán) hoặc cả khuyếtđiểm lẫn ưu điểm (như trong phê bình) Mục tiêu chính của phản biện là đề xuấtmột cách nhìn hay một góc nhìn khác để người bị phản biện phải cố gắng chứngminh quan điểm của mình là đúng đắn nhất và để mọi người có thể cân nhắc lựachọn cái tối ưu Đồng thời buộc đối tượng bị phản biện phải tăng cường sự thuyếtphục cho các quan điểm của họ Họ phải chứng minh là họ đúng hơn
1.2 Tư duy phản biện
Tư duy phản biện hay là tư duy phân tích là một quá trình tư duy biệnchứng gồm phân tích và đánh giá một thông tin đã có theo các cách nhìn khác chovấn đề đã đặt ra nhằm làm sáng tỏ và khẳng định lại tính chính xác của vấn đề
Muốn có phản biện trước hết phải có tư duy phản biện Tư duy phản biện thểhiện tính tích cực của chủ thể
Tư duy phản biện không đơn thuần chỉ là những ý kiến “phản biện” như têngọi Những hoạt động trong quá trình tư duy phản biện thường bao gồm: nêu quanđiểm và bảo vệ quan điểm, sử dụng những bằng chứng phù hợp, tạo mối liên hệgiữa các ý, đánh giá, phân tích, tổng hợp, phân loại, so sánh, chỉ ra khó khăn vàcách khắc phục Một quá trình tư duy phản biện được coi là tốt khi đạt được nhữngtiêu chí: rõ ràng, mạch lạc, chính xác, thống nhất, ngắn gọn, phù hợp, có những giảithích và lý do phù hợp, khách quan, toàn diện và có chiều sâu
1.3 Năng lực phản biện
Năng lực phản biện là năng lực nắm bắt, khai minh chân lý; chỉ ra các ngụybiện/ ngụy tạo, cảnh báo các ngộ nhận, các nguy cơ (nếu có) Nó làm xuất hiện nhucầu phản tỉnh, thôi thúc nhận thức lại các đối tượng/ vấn đề trong chuyên môn hoặctrong sách lược, chiến lược liên quan đến quốc kế, dân sinh, liên quan đến toàn xãhội Suy cho cùng, năng lực phản biện, chủ yếu là năng lực phát hiện những điểmbất cập/ bất hợp lý, bất khả thi, bất khả dụng và cất lên tiếng nói cảnh báo có ýnghĩa trên cơ sở lật trở vấn đề, quan sát đối tượng từ nhiều phía (nhất là phíanghịch, mặt trái) để có thể nhận thức lại một cách đúng đắn hơn Phản biện là hành
Trang 7động thúc đẩy tái nhận thức, điều chỉnh thái độ, tái kiến tạo giải pháp cho thíchđáng, hiệu quả.
Từ năng lực phản biện sẽ giúp học sinh hình thành tư duy phản biện Tư duyphản biện có tính chủ động, do đó khi một người có tư duy phản biện họ sẽ tự nảy
ra câu hỏi, tự tìm các thông tin liên quan, quan sát nhìn nhận, đánh giá vấn đề hơn
là học hỏi thụ động từ người khác Như vậy việc rèn luyện tư duy phản biện sẽ kíchthích tính chủ động, sáng tạo của học sinh, tạo hứng thú mới cho họ trong quá trìnhtìm kiếm, chiếm lĩnh tri thức
2 Ý nghĩa của rèn luyện năng lực phản biện cho học sinh
Rèn luyện năng lực phản biện cho học sinh là giúp học sinh vượt ra khỏicách suy nghĩ theo khuôn mẫu, thói quen, truyền thống có sẵn đã định hình từ bậc
TH, cố gắng tìm tòi những cái mới trong khoa học, thoát ra những rào cản của lốimòn tư duy, kích thích hứng thú học tập của học sinh các em
Rèn luyện năng lực phản biện cho học sinh cũng chính là rèn luyện cho các
em khả năng tư duy độc lập, tích cực, chủ động, sáng tạo trong quá trình tìm hiểukiến thức Nó giúp các em tránh được tình trạng đồng thuận dễ dãi, hời hợt xuôichiều trong khoa học, ngăn chặn tình trạng học vẹt, đọc vẹt
Rèn luyện năng lực phản biện giúp học sinh có ý thức rõ ràng hơn trong việclắng nghe và tôn trọng ý kiến người khác trong lúc tranh luận Đồng thời đây cũng
là cơ hội học sinh cập nhật, chắt lọc được thông tin cần thiết, có giá trị, bổ ích để
bù đắp những lỗ hổng kiến thức cho bản thân hoặc xác lập mục tiêu học tập mới
Rèn luyện năng lực phản biện còn giúp học sinh hoàn thiện thêm kĩ năng nóitrước đám đông, kĩ năng thu hút người nghe, kĩ năng trình bày vấn đề khoa học Đồng thời góp phần đào tạo những con người năng động, sáng tạo, đáp ứng yêucầu của cuộc sống hiện đại
Rèn luyện năng lực phản biện cho học sinh còn giúp các giáo viên thu đượcnhững thông tin phản hồi hữu ích để điều chỉnh phương pháp dạy học của mình.Thông qua việc phản biện của trò, người dạy sẽ phân loại được đối tượng Qua đó
có sự điều chỉnh dạy học phù hợp cho mỗi đối tượng khác nhau
II CƠ SỞ THỰC TIỄN
1 Thuận lợi
1.1 Về phía học sinh
Học sinh THCS ngày nay đã có sự phát triển khá toàn diện về trí tuệ Các em
có cách nhìn nhận vấn đề khá mới mẻ, dù nhiều khi “hồn nhiên”, nhưng rất thú vị.Trong quá trình giảng dạy Ngữ văn tại trường, tôi phát hiện học sinh của mìnhcũng có khả năng tư duy độc lập, có nhu cầu bộc lộ mình và có ý thức bảo vệ quanđiểm của mình
Chẳng hạn, trong giờ đọc – hiểu truyện “Cô bé bán diêm”, khi được hỏi vềcái kết của truyện, tôi đã nhận được nhiều ý kiến khác nhau:
Trang 8Có học sinh khẳng định: “Cái chết của em bé là một bi kịch đau lòng không
có hậu Vì đó là một em bé hiền lành đáng thương với tuổi thơ đầy bất hạnh Lẽ ra
em sẽ được mọi người yêu thương đùm bọc” Em HS còn mạnh dạn đề xuất một kết
thúc khác:
Cũng có học sinh lại phản biện lại: “Cái chết của em bé là một kết thúc có hậu Vì cái chết giúp em thoát khỏi những bất hạnh, không còn đói, rét, hay khổ đau Em được sống vui vẻ bình yên trong tình yêu thương của người bà”
Nhưng cũng có học sinh lại kiên quyết: “Truyện kết thúc như vậy là hợp lý Mặc dù cái chết của em bé là một bi kịch nhưng cũng phần nào có hậu, có bi nhưng không lụy Em chết vì đói vì rét vì sự vô cảm của người đời…nhưng đôi má hồng và đôi môi đang mỉm cười Em đang rất hạnh phúc và bình yên bên người bà yêu dấu trên thiên đàng - ở đó chẳng còn đói rét đau buồn nào đe dọa họ nữa Đó chính là tấm lòng nhân đạo mà tác giả giành cho cô bé”.
Rõ ràng những ý kiến đó của học sinh cho thấy, các em luôn có nhu cầu vàkhả năng thể hiện quan điểm, cách nhìn nhận của mình về một vấn đề
1.2 Về chương trình
Chương trình môn Ngữ văn THCS được xây dựng trên tinh thần mở: phongphú về nội dung, thể loại và kiểu bài học Đặc biệt là sự bổ sung của kiểu bài Nghịluận xã hội, kiểu bài không chỉ yêu cầu học sinh có kiến thức về xã hội mà cònphải có quan điểm, cách nhìn nhận đánh giá về vấn đề xã hội
Tinh thần mở của chương trình còn thể hiện ở việc đổi mới kiểm tra, đánhgiá của môn Ngữ văn Học sinh được thoải mái bộc lộ quan điểm riêng của mình
mà không sợ “lệch” ý thầy cô Tiêu chí đúng, sai được thay thế bằng lập luận cóthuyết phục hay không Đây chính là cơ hội để học sinh được phát huy khả nănghọc tập, năng lực hiểu biết và lập luận của chính mình
Trang 9Đặt trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, mục tiêu đào tạo con ngườitoàn diện, năng động, sáng tạo trong công việc thì việc phát huy khả năng phảnbiện của HS cần thiết hơn bao giờ hết Trang bị cho thế hệ trẻ tư duy phản biệncũng có nghĩa là trang bị cho các em khát vọng đổi mới và khát vọng thành côngtrong cuộc sống.
Những nguyên nhân của tình trạng này có thể là do giáo viên ít có những câuhỏi kích thích tư duy của người học, học sinh lười suy nghĩ, không động não vìkhông có động cơ học tập rõ ràng, học sinh có thắc mắc, nêu ý kiến nhưng giáoviên không giải đáp hoặc giải đáp không thỏa đáng, bài giảng của giáo viên chưaphong phú hấp dẫn khiến cho học sinh không có hứng thú học tập
2.2.Về phía giáo viên
Một bộ phận giáo viên Ngữ văn trường tôi hiện nay chưa sẵn sàng chấp nhậnhọc sinh phản biện Một phần vì uy tín, danh dự, một phần vì năng lực chuyên mônhạn chế,…Thậm chí đã có giáo viên coi việc phản biện của học sinh là hành vi vô
lễ (cãi lại)
Hơn thế, lối dạy truyền thụ vẫn đang ăn sâu trong tâm lí của một bộ phậnkhông nhỏ giáo viên Ngữ văn trường tôi Phần lớn thời gian của tiết học, giáo viênthao thao thuyết giảng Rất hay Nghe rất hấp dẫn Nhưng kết quả học sinh thu lạichẳng đáng là bao so với những gì giáo viên nói
III CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN
1 Tạo tâm thế nhập cuộc bằng tình huống phản biện ngay từ phần “khởi động”
Tạo được tâm thế nhập cuộc là tạo được những tình huống sư phạm đặc thù
mà giáo viên thiết kế để khơi dậy trong học sinh hứng thú tiềm tàng và động cơ họctập tích cực, khơi dậy khát khao giao cảm với thế giới nghệ thuật, khơi dậy nhucầu giao tiếp và đối thoại với nhà văn một cách tự nhiên, nhu cầu tự bộc lộ của bảnthân, và năng lực sáng tạo trong quá trình tiếp nhận
Thông thường các giáo viên sẽ có nhiều cách khởi động khác nhau để kéohọc sinh nhập cuộc Phần khởi động càng hấp dẫn, mới mẻ, sáng tạo càng có khảnăng nhanh chóng xác định tâm thế sư phạm cho học sinh tập trung chú ý và có ý
Trang 10thức huy động hứng thú cá nhân vào các bài học Nếu trong phần mở đầu tạo nêntình huống phản biện cho học sinh thì nó sẽ vừa kích thích được sự tò mò vừa khơidậy tính hiếu thắng trong tâm lí học sinh Vì vậy các em sẽ thoát nhanh ra khỏi ứcchế ban đầu và tiếp nhận yêu cầu mới Phần này tôi tổ chức tranh luận giữa họcsinh với học sinh, học sinh với giáo viên Mỗi em sẽ có những ý kiến, quan điểmđúng hoặc sai nhưng qua đó giáo viên cũng có thể thấy được sự hiểu biết, hứng thúcủa mỗi em học sinh trong lớp đối với bài dạy Giáo viên hướng dẫn cho các emđọc trước bài ở nhà, tìm hiểu thêm về hoàn cảnh nhân vật, tình huống truyện, sốphận, vẻ đẹp nhân cách của nhân vật trong bài, trong quá trình giảng dạy giáo viênkhuyến khích các em thể hiện quan điểm, lập trường của mình, bảo vệ ý kiến củabản thân trước vấn đề giáo viên đưa ra.
Với tác phẩm Lão Hạc (Nam Cao), tôi đã đặt ra tình huống trong phần khởiđộng như sau: Đầu tiên giáo viên yêu cầu các em quan sát các bức tranh về đờisống của người nông dân Việt Nam trước Cách mạng tháng tám 1945 và rút ranhận xét Sau khi một vài em nêu nhận xét của mình tôi tiếp tục đặt ra tình huốngthế này:
Cùng phải đối diện với những đau khổ bất hạnh của cuộc đời nhưng mỗi nhân vật lại có cách ứng xử khác nhau: Cậu bé Hồng(Trong lòng mẹ - Nguyên Hồng) mặc dù còn nhỏ tuổi lại thiếu thốn tình yêu thương, luôn khao khát được gặp mẹ nhưngcậu vẫn kiên quyết từ chối gặp mẹ khi người cô hỏi: “Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không?” Chị Dậu (Tắt đèn – Ngô Tất Tố) phải bán con để có tiền nộp sưu cho chồng và em chồng (đã chết) Hay cô bé bán diêm trong tác phẩm cùng tên của nhà văn Đan Mạch An-đéc-xen phải dò dẫm bán diêm trong đêm giao thừa rét buốt Em không dám về nhà vì sợ người cha nghiện ngập đánh mắng để rồi chết cóng bên vệ đường Lão Hạc (Lão Hạc – Nam Cao) phải bán cậu Vàng – đứa con tinh thần của lão – để có tiền dành dụm cho con Theo em nhân vật nào khổ nhất?
Trước tình huống đặt ra, tôi luôn khuyến khích HS thể hiện quan điểm suy nghĩ của mình Từ đó để đi đến kết luận: Để có được những kết luận đầy đủ và chính xác, chúng ta đi vào khám phá tác phẩm Lão Hạc của nhà văn Nam Cao.
Với cách mở bài này, mặc dù mỗi em một ý kiến, một quan điểm, dù cáchgiải thích chưa thực sự thấu đáo, song điều quan trọng là tôi đã tạo được cho các
em một không khí thoải mái để bắt đầu vào tiết học
2 Sử dụng câu hỏi kích thích tư duy phản biện cho phần hình thành kiến thức.
Tư duy phản biện có tính chủ động, do đó khi một người có tư duy phản biện
họ sẽ tự nảy ra câu hỏi, tự đi tìm các thông tin liên quan, quan sát, nhìn nhận, đánhgiá vấn đề hơn là học hỏi thụ động từ người khác Cách đặt câu hỏi để kích hoạt tưduy phản biện cũng chính là khả năng kích hoạt, mở rộng tư duy, từ đó có thể vận
Trang 11dụng các kiến thức vào việc giải thích, phân tích, đánh giá, tổng hợp và cuối cùng
là áp dụng
Đối với học sinh phổ thông, việc chủ động đặt ra câu hỏi phản biện là rất hạnchế, vì vậy, trong quá trình thiết kế bài dạy của giáo viên phải thiết kế được nhữngcâu hỏi tình huống, những câu hỏi có vấn đề để thúc đẩy học sinh suy nghĩ theo lốiphản biện, khêu gợi trong học sinh sự mong muốn tìm hiểu sự thật và trình bàyquan điểm của mình
Để có thể sử dụng câu hỏi kích hoạt tư duy phản biện, tôi đã tiến hành quacác bước sau:
bẹ, rau măng lúc nào cũng sẵn có Và đặt câu hỏi em cho rằng cách hiểu nào hợp
lý hơn? Vì sao? Hay như khi dạy bài thơ “đi đường” có 2 bạn tranh luận: đây là bài thơ tức cảnh, tập trung miêu tả cảnh đi đường Không, đây là bài thơ chủ yếu thiên về triết lý, suy ngẫm…
Đối với văn bản “Lão Hạc” của Nam Cao, có rất nhiều vấn đề có thể sử dụng
kĩ năng phản biện, song tôi chủ yếu tập trung vào các vấn đề sau: Nhan đề củatruyện ngắn, tình huống lão Hạc bán chó và cái chết của Lão Hạc
Bước 2 Thiết kế câu hỏi kích hoạt phản biện
Trong quá trình tư duy, câu hỏi kích hoạt phản biện rất quan trọng, có vai tròthúc đẩy, kích thích suy nghĩ, khám phá theo những hướng rất riêng và cũng nhờ
đó thôi thúc chúng ta tìm câu trả lời bằng cách nghiên cứu, khám phá và mở rộng
tri thức Vì vậy câu hỏi kích hoạt phản biện phải là những câu hỏi có vấn đề, kíchthích được khả năng tư duy, khơi gợi được hứng thú, sự mong muốn được tìm hiểucủa học sinh Trong quá trình thiết kế câu hỏi phản biện cho bài dạy “Lão Hạc”(Nam Cao), tôi đã chú ý sử dụng những dạng câu hỏi sau:
2.1.Câu hỏi phản biện mang tính phân tích
Những câu hỏi dạng này yêu cầu học sinh phải đọc kĩ văn bản, tìm tòi cácthông tin có liên quan đến vấn đề và tiến hành phân tích từng khía cạnh của vấn đề