BÀI THI kết THÚC học PHẦN môn lý LUẬN CHUNG về NHÀ nước và PHÁP LUẬT

Bài tiểu luận sẽ đi sâu khai thác vấn đề này qua việc phân tích ý nghĩa của văn bản quy phạm pháp luật đối với xác lập quan hệ pháp luật, thực hiện pháp luật, truy cứu trách nhiệm pháp

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI KHOA: Pháp luật Kinh tế

-

-BÀI THI KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT

Họ và tên: Nguyễn Bảo Châu MSSV: 461805 - Lớp: 4618

Danh mục chữ viết tắt

MỤC LỤC

A LỜI MỞ ĐẦU 3

B NỘI DUNG 3

I KHÁI NIỆM VBQPPL 3

II Ý NGHĨA CỦA VBQPPL: 4

1 Ý nghĩa của VBQPPL đối với xác lập quan hệ pháp luật 4

2 Ý nghĩa của VBQPPL đối với thực hiện pháp luật 5

3 Ý nghĩa của VBQPPL đối với truy cứu trách nhiệm pháp lý 7

4 Ý nghĩa của VBQPPL đối với giáo dục pháp luật 9

C KẾT LUẬN 11

D DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

VBQPPL Văn bản quy phạm pháp luật

CQNN Cơ quan nhà nước

QLNN Quyền lực nhà nước

QPPL Quy phạm pháp luật

QHXH Quan hệ xã hội

A LỜI MỞ ĐẦU

Có thể nói, trong các nhà nước trên thế giới hiện nay, pháp luật đã trở thành công cụ quan trọng hàng đầu, không thể thiếu, công cụ có hiệu quả nhất để điều chỉnh các quan hệ xã hội, quản lý xã hội Từ thực tiễn đó đặt ra yêu cầu, đòi hỏi với việc nghiên cứu vị trí, vai trò, ý nghĩa của pháp luật, đặc biệt đặt trong mối tương quan với chức năng tổ chức và quản lí xã hội của nhà nước Để làm sáng tỏ các khía cạnh đó của pháp luật, ý nghĩa các loại nguồn của pháp luật cũng cần được tìm hiểu, phân tích một cách đầy đủ và chi tiết trên nhiều bình diện khác nhau Bên cạnh các loại nguồn pháp luật như tập quán pháp, tiền lệ pháp, điều ước quốc tế, văn bản quy phạm pháp luật đóng vai trò là nguồn quan trọng hàng đầu của pháp luật Chứa đựng những khuôn mẫu ứng xử chung để điều chỉnh các quan hệ xã hội, văn bản quy phạm pháp luật mang ý nghĩa quyết định trong hoạt động quản lý xã hội của nhà nước Bài tiểu luận sẽ đi sâu khai thác vấn đề này qua việc phân tích ý nghĩa của văn bản quy phạm pháp luật đối với xác lập quan

hệ pháp luật, thực hiện pháp luật, truy cứu trách nhiệm pháp lý và giáo dục pháp luật.

B NỘI DUNG

I KHÁI NIỆM VBQPPL:

1 Khái niệm:

Văn bản quy phạm pháp luật là văn bản do các chủ thể có thẩm quyền ban

hành theo trình tự, thủ tục, hình thức do pháp luật quy định, trong đó có chứa đựng các quy tắc xử sự chung có hiệu lực bắt buộc chung, được áp dụng lặp đi lặp lại nhiều lần để điều chỉnh các mối quan hệ xã hội .1

2 Đặc điểm của VBQPPL:

VBQPPL do chủ thể có thẩm quyền ban hành: Chủ thể có thẩm quyền có thể

là cá nhân hoặc CQNN

1 Khoản 1 điều 3 Luật Ban hành VBQPPL năm 2015

VBQPPL được ban hành theo trình tự, thủ tục và hình thức luật định: Xuất

phát từ vai trò của VBQPPL và yêu cầu của hoạt động xây dựng VBQPPL, pháp luật quy định trình tự, thủ tục và hình thức để chủ thể có thẩm quyền ban hành VBQPPL

VBQPPL có nội dung là các QPPL: Do mối quan hệ nội dung – hình thức

của VBQPPL và QPPL, VBQPPL luôn mang tính bắt buộc chung, được Nhà nước bảo đảm thực hiện bằng nhiều biện pháp như tuyên truyền, giáo dục, thuyết phục…

II Ý NGHĨA CỦA VBQPPL:

1 Ý nghĩa của VBQPPL đối với xác lập quan hệ pháp luật:

* Quan hệ pháp luật là QHXH do pháp luật điều chỉnh, trong đó các bên chủ thể tham gia quan hệ có các quyền và nghĩa vụ pháp lý được nhà nước quy định hoặc thừa nhận và bảo đảm thực hiện Xác lập quan hệ pháp luật là tạo lập nên các quan

hệ pháp luật trên cơ sở vững chắc

a, Luận điểm 1 VBQPPL là cơ sở cho việc xác lập quan hệ pháp luật:

VBQPPL do các cá nhân, CQNN được trao quyền ban hành với vai trò điều chỉnh các quan hệ xã hội Nhờ VBQPPL, các chủ thể có thẩm quyền xác định QHXH nào cần được điều chỉnh bằng pháp luật, nâng các QHXH đó thành quan hệ pháp luật Bên cạnh đó,VBQPPL cũng thừa nhận và quy định các quan hệ pháp luật Điều 4 Luật thuế giá trị gia tăng 2008 quy định về người nộp thuế giá trị gia tăng đã xác lập quan hệ pháp luật thuế giữa các chủ thể này với các cơ quan quản

lý thuế Nói tóm lại, việc xác lập quan hệ pháp luật được thực hiện trên nền tảng VBQPPL

b, Luận điểm 2 VBQPPL quy định các điều kiện cho việc xác lập quan hệ :

pháp luật

Thứ nhất, VBQPPL xác định cá nhân, tổ chức được tham gia hay không, tham gia những quan hệ pháp luật nào Điều kiện để tổ chức, cá nhân trở thành chủ thể quan hệ pháp luật cũng được xác định qua những quy định về năng lực pháp luật và năng lực hành vi pháp luật trong VBQPPL

Thứ hai, VBQPPL ghi nhận nội dung quan hệ pháp luật bao gồm quyền và nghĩa vụ của chủ thể tham gia vào quan hệ pháp luật Các quyền và nghĩa vụ đó được bảo đảm thực hiện bằng QLNN Mục 2 Luật Thương mại 2005 quy định quyền và nghĩa vụ các bên trong quan hệ mua bán hàng hóa

Thứ ba, VBQPPL cũng có những quy định trong các trường hợp chủ thể của quan hệ pháp luật không thể chủ động tham gia vào các quan hệ pháp luật để thực hiện các quyền và nghĩa vụ pháp lý của mình Thông qua những quy định chặt chẽ chủ thể và nội dung của quan hệ pháp luật, VBQPPL đã tạo điều kiện cho việc xác lập quan hệ pháp luật

c, Luận điểm 3 VBQPPL tác động ý chí của nhà nước vào xác lập quan hệ :

pháp luật

VBQPPL là cơ sở của xác lập quan hệ pháp luật VBQPPL được ban hành bới nhà nước với mục đích điều chỉnh các quan hệ xã hội Quan hệ của các chủ thể,

ý chí của các chủ thể phải phù hợp với những định hướng của nhà nước Do vậy có thể nói, VBQPPL là yếu tố tác động vào khiến xác lập quan hệ pháp luật trở thành hoạt động thể hiện ý chí của nhà nước

Như vậy, VBQPPL có ý nghĩa quan trọng : quan hệ pháp luật chỉ có thể xác lập được khi có VBQPPL xác định điều kiện cho các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật

2 Ý nghĩa của VBQPPL đối với thực hiện pháp luật

* Thực hiện pháp luật là hành vi thực tế, hợp pháp, có mục đích của chủ thể có

năng lực hành vi pháp lý được hình thành trong quá trình hiện thực hóa các quy định của pháp luật

a, Luận điểm 1: VBQPPL là cơ sở pháp lý cho thực hiện pháp luật.

VBQPPL chứa đựng những quy tắc xử sự chung do các chủ thể có thẩm quyền ban hành Qua đó, các chủ thể có thẩm quyền quy định những hành vi hợp pháp của các chủ thể có năng lực hành vi pháp lý trong việc thực hiện các QPPL Hơn nữa, VBQPPL bảo đảm tính bắt buộc của thực hiện pháp luật bằng QLNN

Các chủ thể làm trái lại các quy định pháp luật đặt ra trong VBQPPL sẽ phải chịu các biện pháp cưỡng chế của Nhà nước Khoản 1 điều 127, Bộ Luật tố tụng hình sự

2015 quy định áp giải có thể áp dụng đối với người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị buộc tội Tóm lại, VBQPPL là cơ sở pháp lý vững chắc quy định về hình thức và tính bắt buộc cho thực hiện pháp luật

b, Luận điểm 2: VBQPPL là công cụ hữu hiệu cho thực hiện pháp luật

Thứ nhất, VBQPPL đặt ra chuẩn mực hành vi cho các chủ thể trong những tình huống thực tế mà pháp luật dự liệu Trong mỗi QPPL được trình bày trong VBQPPL sẽ trả lời cho câu hỏi Ai? Trong điều kiện, hoàn cảnh nào? Sẽ xử sự như thế nào? Từ đó, VBQPPL quy định rõ chủ thể, phạm vi, cách thức thực hiện pháp luật… Thông qua VBQPPL, các cá nhân, tổ chức biết được phải tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật hay sử dụng pháp luật Qua Hiến pháp 2013, công dân biết được

có thể sử dụng pháp luật qua việc đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác theo quy định của luật 2

Thứ hai, VBQPPL cũng xác định các hình thức trách nhiệm pháp lý đối với các hành vi vi phạm pháp luật qua bộ phận chế tài trong QPPL Điều này thể hiện tính cưỡng chế của pháp luật nhằm răn đe, ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật Nhận thức được điều này, các cá nhân, tổ chức biết được giới hạn hành vi của mình Nhờ đó, sự hiệu quả của thực hiện pháp luật được nâng cao

Thứ ba, VBQPPL là căn cứ để các chủ thể có thẩm quyền áp dụng pháp luật một cách đúng đắn và công bằng QPPL là tiêu chuẩn để xác định giới hạn và đánh giá hành vi của con người Dựa trên các bộ phận của QPPL trong các VBQPPL, cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xác định được hành vi nào phù hợp với pháp luật, hành vi nào trái pháp luật , qua đó áp dụng biện pháp xử lý đối với chủ thể có hành vi vi phạm pháp luật

Như vậy, VBQPPL là công cụ hữu hiệu góp phần nâng cao tính hiệu quả của thực hiện pháp luật

2 Khoản 3 điều 20 Hiến pháp 2013quy định mọi người có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác theo quy định của luật.

c, Luận điểm 3: VBQPPL là yếu tố làm cho hoạt động thực hiện pháp luật mang ý chí của nhà nước.

VBQPPL là văn bản pháp lý do các chủ thể có thẩm quyền ban hành và bảo đảm thực hiện Qua VBQPPL, nhà nước điều chỉnh các quan hệ xã hội theo ý chí của mình Việc các chủ thể thực hiện pháp luật theo VBQPPL sẽ làm các quan hệ

xã hội liên quan thay đổi hoặc giữ nguyên để phù hợp với định hướng của nhà nước Vì vậy, VBQPPL đã tác động vào hoạt động thực hiện pháp luật, khiến thực hiện pháp luật mang ý chí của nhà nước

Như vậy, VBQPPL là cơ sở, công cụ giúp hoạt động thực hiện pháp luật được thực hiện hiệu quả theo định hướng của nhà nước

3 Ý nghĩa của VBQPPL đối với truy cứu trách nhiệm pháp lý

* Truy cứu trách nhiệm pháp lý là hoạt động thể hiện QLNN do CQNN hay nhà

chức trách có thẩm quyền tiến hành nhằm cá biệt hóa bộ phận chế tài của QPPL đối với các chủ thể vi phạm pháp luật

a, Luận điểm 1: VBQPPL là nguồn cung cấp căn cứ pháp lý cho việc truy cứu trách nhiệm pháp lý

Thứ nhất, VBQPPL chứa đựng các quy định của pháp luật hiện hành xác định thẩm quyền, trình tự, thủ tục, cách thức tiến hành truy cứu trách nhiệm pháp lí: Bộ luật tố tụng dân sự 2015, Bộ luật tố tụng hình sự 2015, Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012

Thứ hai, VBQPPL xác định hành vi bị coi là vi phạm pháp luật và biện pháp cưởng chế dự kiến áp dụng đối với chủ thể thực hiện hành vi đó, những tình tiết tăng nặng hay giảm nhẹ hoặc loại trừ trách nhiệm pháp lí, điều kiện áp dụng một số biện pháp cưỡng chế nhất định, các quy định về hồi tố (nếu có)

Thứ ba,VBQPPL hiện hành cũng quy định về thời hiệu truy cứu trách nhiệm pháp lí Nói tóm lại, VBQPPL chứa đựng tổng thể các quy định của pháp luật được các chủ thể tiến hành sử dụng làm căn cứ cho tất cả các hoạt động trong quá trình truy cứu trách nhiệm pháp lí, là nguồn cung cấp căn cứ pháp lý cho hoạt động truy cứu trách nhiệm pháp lý

b, Luận điểm 2: VBQPPL là yếu tố quyết định đặc trưng của hoạt động truy cứu trách nhiệm pháp lý

Thứ nhất, VBQPPL quyết định tính quyền lực nhà nước của hoạt động truy cứu trách nhiệm pháp lý: Truy cứu trách nhiệm pháp lý được tiến hành bởi các cơ quan nhà nước, nhà chức trách có thẩm quyền hoặc chủ thể được trao quyền Các biện pháp cưỡng chế nhà nước quy định trong VBQPPL được các chủ thể có thẩm quyền áp dụng đối với chủ thể vi phạm pháp luật Bên cạnh đó, nội dung các VBQPPL được ban hành trong quá trình truy cứu trách nhiệm pháp lý thể hiện ý chí của chủ thể tiến hành truy cứu trách nhiệm pháp lý, mang định hướng của nhà nước

Thứ hai, VBQPPL quyết định việc cá biệt hóa bộ phận chế tài của QPPL của truy cứu trách nhiệm pháp lý Bộ phận chế tài của QPPL được sử dụng cho hoạt động áp dụng pháp luật của các chủ thể có thẩm quyền khi xảy ra vi phạm phạm pháp luật Truy cứu trách nhiệm pháp lý là việc các chủ thể này buộc cá nhân, tổ chức vi phạm pháp luật thực hiện bộ phận chế tài của QPPL

Thứ ba, VBQPPL đặt ra trình tự, thủ tục chặt chẽ cho truy cứu trách nhiệm pháp lý Do thực chất truy cứu trách nhiệm pháp lý thể hiện tính quyền lực nhà nước, gây nên hậu quả bất lợi cho chủ thể vi phạm pháp luật nên hoạt động này phải được tiến hành theo quy định của pháp luật Dựa vào VBQPPL, cơ quan, nhà chức trách xác định đúng trình tự, thủ tục cho hoạt động truy cứu trách nhiệm pháp

lý Điều 1 Bộ Luật tố tụng hình sự 2015 quy định trình tự, thủ tục trong việc truy cứu trách nhiệm hình sự

c, Luận điểm 3: VBQPPL bảo đảm yêu cầu của truy cứu trách nhiệm pháp lý được thực hiện hiệu quả

Thứ nhất, VBQPPL bảo đảm nguyên tắc pháp chế trong hoạt động truy cứu trách nhiệm pháp lý VBQPPL quy định rõ trình tự, thủ tục của truy cứu trách nhiệm pháp lý, quyền hạn, trách nhiệm của các chủ thể có thẩm quyền thực hiện truy cứu trách nhiệm pháp lý, bảo đảm sự công bằng, thuận lợi của hoạt động, ngăn chặn kịp thời các vi phạm pháp luật, cũng như hiện tượng tiêu cực trong quá trình

thực hiện Điều 19 Bộ Luật tố tụng hình sự 2015 quy định yêu cầu tính khách quan, kịp thời, chính xác trong quá trình truy cứu trách nhiệm hình sự của các cơ quan có thẩm quyền

Thứ hai, VBQPPL bảo đảm tính hợp lý trong hoạt động truy cứu trách nhiệm pháp lý VBQPPL được sửa đổi, bổ sung đáp ứng các điều kiện hiện thực, đảm bảo tính có lợi về tất cả các mặt kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của truy cứu trách nhiệm pháp lý

Thứ ba, VBQPPL bảo đảm việc truy cứu trách nhiệm pháp lý được tiến hành trên cơ sở tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ các quyền, các giá trị con người VBQPPL hiện hành đặt ra các chế tài khác nhau cho mỗi đối tượng khác nhau trong mỗi điều kiện hoàn cảnh khác nhau, bảo đảm tính nghiêm minh của áp dụng pháp luật nhưng vẫn bảo vệ quyền con người

Có thể nói , VBQPPL là nền tảng, tạo điều kiện thuận lợi cũng như hợp pháp hóa việc truy cứu trách nhiệm pháp lý

4 Ý nghĩa của VBQPPL đối với giáo dục pháp luật

* Giáo dục pháp luật là quá trình tác động một cách có hệ thống, có mục đích và thường xuyên tới nhận thức của con người nhằm trang bị cho mỗi người trình độ pháp lý nhất định để từ đó có ý thức đúng đắn về pháp luật, tôn trọng và tự giác xử

sự theo yêu cầu của pháp luật

a, Luận điểm 1: VBQPPL là cơ sở pháp lý cho việc thực hiện giáo dục pháp luật

Để xã hội phát triển tiến bộ theo ý chí của mình , Nhà nước đặt ra các hình thức giáo dục pháp luật nhằm nâng cao khả năng nhận thức pháp lý, sự hiểu biết pháp luật của các chủ thể và định hướng hành vi của chủ thể trên thực tế Với vai trò là một công cụ giúp Nhà nước quản lý xã hội, VBQPPL cũng ghi nhận các hình thức, nguyên tắc, trách nhiệm giáo dục pháp luật… Luật phổ biến, giáo dục pháp luật 2012 quy định các hình thức giáo dục pháp luật, trách nhiệm của hệ thống chính trị trong giáo dục pháp luật

b, Luận điểm 2: VBQPPL là công cụ hữu hiệu trong giáo dục pháp luật

Giáo dục pháp luật hướng đến mục tiêu chính là nâng cao tri thức pháp lý của mọi chủ thể trong xã hội Một trong những nhiệm vụ quan trọng của giáo dục pháp luật là phổ biến pháp luật, đưa pháp luật đến gần hơn với người dân Vì vậy, các VBQPPL được sử dụng làm một trong những nguồn nội dung của giáo dục pháp luật Điều 10 Luật phổ biến, giáo dục pháp luật quy định nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật bao gồm văn bản quy phạm pháp luật

Thêm vào đó, việc phổ biến các QPPL được trình bày trong các VBQPPL cho người dân sẽ giúp họ hiểu được quyền và nghĩa vụ của mình, tự ý thức được trong điều kiện, hoản cảnh nào được làm gì, phải làm gì hay không được làm gì Trong năm 2021, Phòng cảnh sát giao thông tỉnh Hà Tĩnh tổ chức hơn 100 buổi tuyên truyền, phổ biến giáo dục Luật an toàn giao thông cho học sinh trên địa bàn tỉnh, tạo được sự chuyển biến tích cực về nhận thức cho học sinh trong tham gia giao thông

c, Luận điểm 3: VBQPPL ghi nhận các điều kiện, chính sách góp phần phát triển giáo dục pháp luật

Nhận thức được tầm quan trọng của giáo dục pháp luật, Nhà nước tạo những điều kiện thuận lợi cho hoạt động này qua việc thông qua các quy định, chính sách

hỗ trợ cho các đối tượng tham gia giáo dục pháp luật Tại Nghị định số

28/2013/NĐ-CP ngày 04/4/2013 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều về xã hội hóa công tác giáo dục pháp luật và các chính sách hỗ trợ đối với tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân tham gia phổ biến, giáo dục pháp luật

Bên cạnh đó, các VBQPPL hiện hành cũng quy định về quản lý, thanh tra, kiểm tra hoạt động giáo dục pháp luật; nâng cao bồi dưỡng nghiệp vụ giáo dục pháp luật cũng như các hình thức giáo dục pháp luật đặc thù cho các nhóm đối tượng đặc thù

Nói tóm lại, nhờ có VBQPPL, hoạt động giáo dục pháp luật được thừa nhận, đưa vào thực tiễn và thực hiện một cách hiệu quả