Đặc trưng cơ bản về điều kiện tự nhiên vùng chiến trường bạch đằng năm 1288

Lanh dao UBND tinh Quang Ninh Tnrong ban Lanh dao HQi khoa h9C lich suVi~t Nam D6ng Truong ban Lanh dao UBND thi xa Quang Yen Ph6 Truong Ban Lanh dao So Khoa h9C va Cong nghe Ph6 tnrong

c o Q U A NwvutsrqponmlkjihgfedcbaZYXWVUTSRQPONMLKJIHGFEDCBATO CHUC HQI THAO:

Uy ban Nhan dan tinh Quang Ninh

HQi khoa h9C lich sir Viet Nam

B A N TO cmrc.

Lanh dao UBND tinh Quang Ninh (Tnrong ban)

Lanh dao HQi khoa h9C lich suVi~t Nam (D6ng Truong ban)

Lanh dao UBND thi xa Quang Yen (Ph6 Truong Ban)

Lanh dao So Khoa h9C va Cong nghe (Ph6 tnrong ban)

Lanh dao So Van h6a Th~ thao Du lich (Ph6 Truong Ban)

Lanh dao HQi Khoa h9C lich su Quang Ninh COy vien)

Lanh dao Ban Quan ly cac di tich trong di~m tinh (Uy vien)

Truong ban Tuyen giao Thi uy COy vien)

Chanh Van phong HDND, UBND thi xa Quang Yen(Uy vien)

Truong phong Van h6a Thong tin thi xa (Uy vien)

Trung tam Van h6a Th~ thao (Uy vien)

Truong phong Tai chinh K~ hoach (Uy vien)

c o Q U A N T O C H U C H < ) I T H A O :wvutsrqponmlkjihgfedcbaZYXWVUTSRQPONMLKJIHGFEDCBA

Uy ban Nhan dan tinh Quang Ninh

Hoi khoa h9C lich sir Viet Nam

Lanh dao UBND tinh Quang Ninh (Truong ban)

Lanh dao Hoi khoa h9C lich str Vi~t Nam (D6ng Truong ban)

Lanh dao UBND thi xa Quang Yen (Pho Truong Ban)

Lanh dao SaKhoa h9C va Cong nghe (Pho tnrong ban)

Lanh dao Sa Van hoa ThS thao Du lich (Pho Truong Ban)

Lanh dao Hoi Khoa h9C lich suQuang Ninh (Uy vien)

Lanh dao Ban Quan ly cac di tich trong diSm tinh (Uy vien)

Tnrong ban Tuyen giao Thi uy (Uy vien)

Chanh Van phong HDND, UBND thi xa Quang Yen(Uy vien)

Truong phong Van hoa Thong tin thi xa (Uy vien)

Trung tam Van hoa ThS thao (Uy vien)

Truong phong Tai chinh K~ hoach (Uy vien)

BIENT~P

Tong Van Lqi

D~CPONMLKJIHGFEDCBA T R U N G c o B A N V E D I E U KI~N TV N H I E N v U N G C H I E N

T R U O N G B~CH D A N G N A M 1 2 8 8

P G S T S T r f t n D u ebaZYXWVUTSRQPONMLKJIHGFEDCBAT h a n h

Vien Tai nguyen va Moi tnrong bien - Vien Han Lam KH&CN Viet Nam

Chien tnrong Bach Dang nam 1288 namYXWVUTSRQPONMLKJIHGFEDCBAa khu trung tam cua vung cira song

ngan chu y~u thuoc v€ huyen Thuy Nguyen, Cat Hai va cac quan n(>i thanh cua

Thanh ph6 Hai Phong 8~ lam nen chien thang lfty lung nay, chac chan cha ong ta

quy mo va dien bi~n tr~n danh, chung ta ciing can nghien ciru hoan canh tv nhien

bay th~k y

I B A N C H A T cAu T R U C vAT I E N H O A v U N G C U A S O N G B~CH D A N G

1 V i tri

dien tich trong 0 to? dQ 1650km2, c6 dinhNMLKJIHGFEDCBAa B~n Tri€u, dirong bo co ban chay ven

d~ng sau 6m tir miii 86 San d~n tay nam dao Cat Ba [9]

-Lach Tnrong; -Lach Truong - miii Ron; MUi Ron - Hai Van [8]

bo chau th6 song H6ng hien dai (86 San - Lach Truong) qua dai phan each Ki~n An

- D6 S a n Trong pham vi hep hon, VCS nam gitra khu vue vinh dao a phia Dong B~c

-Trung, day VCS d.1u tien c6 dirong thuy dao thong n6i voi kinh thanh Thang Long

V oi vi tri va tinh chat chuyen ti~p cua ves trong hai vung tu nhien Ian &dai

th~ d~c bietbaZYXWVUTSRQPONMLKJIHGFEDCBAv ~ dia chinh tri va dia quan SlJ.PONMLKJIHGFEDCBA

2 C ~ u t r u e

hinh ph~u [6,15] No duoc hinh thanh tren co so nrong tac gitra qua trinh phat triencua mot graben dang S\1tchim voi S\1·nang cao cua mire mroc chan tinh, sir thieu hutb6i tich va thuy trieu co bien doNMLKJIHGFEDCBAI a n No duoc dinh vi & vi tri ria dong b~c chau th6

the, quy dinh cac dac tnrng v€ dia hinh va tr~m tich Do la mot VlJCnuoc lo-man,hoa tron nuoc song-bien kha t6t, phan tang y~u Mac du hrong b6i tich song thamgia dang k~ nhung dong b6i tich di chuyen noi tai la chu dao V oi c~u true phan

di~n hinh tren th~ gioi v€ mot cira song hinh ph~u nhiet doi [4] phat trien trong di~ukien nhat trieu bien do Ian [9]

quan dao eat Ba che chan & phia dong, dong nam, ban dao D6 San & phi a tay ves

co song huang nam va dong nam moi co kha nang Ian truyen tu bien vao voi dO cao

e~u true mra kin cua Estuary Bach Dang hien nay do cac ki~n true tan kien

tren d6i vong ha tuong d6i voi KTHD va doi vong ha kha manh trong Holocen codang graben Vai tro vo cling quan trong cua chuyen dong KTHD d6i voi SlJ hinhthanh Estuary Bach Dang khong chi la van dong ha thang dung trong Holocen, macan tao ra tien d~ mot vung vong ha urong d6i co c~u true mra kin khi bien ti~nchan tinh tran ngap

Hinh 1 Vung cira song Bach DAng (anh v~ tinh Spot ngay 01/3/2008)

g6c khac nhau va duoc chia thanh bon nh6m: Dia hinh d6i va nui th~p, dong bang

khong ngap trieu, d6ng bang ngap trieu tv nhien va dia hinh bo ngam- luong lach

ngap mroc thuong xuyen Mot phan Ian dien tich d6ng bang ngap trieu tv nhien

hien nam trong de bien hoacbi san lap, hien khong con chiu anh huong tnrc ti~p cua

do: D6i va nui thap: 12,38%; D6ng bang: 13,89%; De cat va them cat: 0,72%; Vung

d~m l~y bi~n: 32,62%; Bai (b6i) trieu thap: 9,30%; Song va lach tri€u: 7,25%; Vung

ng~p man tv nhien, h~ lach trieu, kenh trieu day dac, cac doi cat tri€u nam doc venbaZYXWVUTSRQPONMLKJIHGFEDCBA

3 Ti~o b o a

T h a i k Y t h t r n h d t : Holocen sorn - gitra (11 - 3 nghin nam truce) Bien ti~n

chan tinh dang cham h~n, vai tro cua kien tao va tram tich duoc tang cuong, dirongbaZYXWVUTSRQPONMLKJIHGFEDCBA

Giai doan 1: Moi tnrong luc dia Holocen som - d~u Holocen gitra,

Giai doan 2: Moi tnrong vilng - vinh Holocen giira

T h a i k Y t h t r h a i : Holocen muon (3 dSn 0,5 - 0,7 nghin nam truce) Vai tro

chuyen dong kien tao, d~c biet 6 cac dai kien true nang, tham gia quyet dinh vao

cac qua trinh ngap chim, n6i cao Qua trinh tram tich tich ClJCco anh huang dSn di

chuyen duong bo Vao cu6i thai ky, do b6i tu manh, duong bo di chuyen ra phi a

bien, qua ca trung tam sut ha kha manh

Giai doan 4: Moi tnrong vinh - vung d~u Holocen muon

Giai doan 5: Moi tnrong vung bien gitra Holocen muon

Giai doan 6: Moi tnrong ctra song chau th6 cuoi Holocen muon

T h a i k Y t h i r b a : Cu6i Holocen muon (khoang 0,5 - 0,7 nghin nam qua), chi

gom m(>t giai doan dang tiep tuc voi mot dot bien l~n moi, duong bo di chuyen v~

phia luc dia, ngap chim khong d~n bu tram tich va thuy trieu co vai tro quan trong

Trong 5-7 tram nam qua, muc mroc chan tinh tiep tuc nang cao x~p xi

lrnm/nam va dat 1-1,5 mm/nam trrong thS ky qua Do phu sa song it, xam thirc cua

thuy trieu manh, nhi~u noi da khong ling dong tram tich Ngap chim khong d~n bit

Nguyen nhan gay ra SlJ thieu hut b6i tich bao g6m: 1- Khoang 5-7 tram nam

trien, nhieu nhanh n6i ngang song H6ng voi he thong song e~u -Bach D5ng bi tan

lam giam nguon b6i tich b6 sung nr song H6ng 3- Thuy trieu Ion, dong trieu manh

hQ'Pven bo huang thong tri TB-DN co xu huang dua b6i tich xuong phia tay nam

hien SlJ thing the cua bien trong quan h~ tuong tac song-bien Cac hau qua cua bien

phirc tap; muc mroc trung binh thirc tS dang dang cao, hien nrong d~m l<ly hoa,

nhiem man va truyen trieu sau vao luc dia v.v va ca khu he dong thuc v~t thich

khoang thai gian 1957 - 1989 da: duoc ghi nhan tai tram Hon D~u

I

n

I I N H U N G N E T c o B A N V E D I E D K I : E : N T V N H I E N v U N G C H I E N

T R U O N G wvutsrqponmlkjihgfedcbaZYXWVUTSRQPONMLKJIHGFEDCBAB~CH D A N G N A M 1 2 8 8

1 Hinh t h a i d j a h i n hYXWVUTSRQPONMLKJIHGFEDCBA

D 6 i n u i

Thuy Nguyen, Ki~n An va B6 Son, diroc c~u tao chu y~u tir da trim tich luc nguyen

n~n d6ng bang hoac dkm lky trong vung cira song B9 cao d6i nui ph6 bien

Trang (l14m), Doan Lai (109m) cobaZYXWVUTSRQPONMLKJIHGFEDCBAy nghia Ion v~ quan S\I khi co chien tranh

Dia hinh d6i nui hien nay Co' ban duoc tao nen nho cac chuyen dong nangkien tao tir cuoi B~ tam keo dai toi Pleistocen Trong P1eistocen, moi tnrong luc diakeo dai va co nhtrng 1kn bien l~n, r5 nh~t la vao mra sau Pleistocen muon, khoang 3-

5 van nam tnroc Vao ti\in cuoi P1eistocen muon, do bang ha l§n cuoi cung, rmrcbien ha thap hon hien nay IOO-120m BiSn tien Holocen mo rong C\ICdai irng voi

D o n g b a n g

D6ng bang bi chia c~t boi h~ thong song, lach, ao, h6 kha day dac va cac h~ thong

de cat c6 cao 2-2,5 m d~n 5-6 m tao thanh cac dai song song voi bo bien hien nay.D6ng bang co h§u h~t dien tich duoc de bao ngan lU va man B6ng bang khong

song - bien tuoi Pleistocen muon, tao thanh dai hep cao 8-12 m; tich tv song - bi~n

-bien, d§m l§y - bien Holocen muon kha rong va thoai, cao 0,5-1,5 m, khong bi ngaptri~ula nho co de bao

ThSm bac III, cao 10-15 m, tu6i Pleistocen muon Th~m bac II, cao 4 - 6 m, tuoi

b~n co mat 5 h~ thong de cat bien c6 va hien dai c~u tao bang cat, san H~ 1 cao 4-6

1 tu6i Holocen gitra va cac h~ con lai tu6i Holocen muon, tre dkn ra phia bien (hinh2) Chung it bi ng~p lut va co chira mroc ngam nhat tkng nong nen thuong la noi t~ptrung dan c u

H ¢ t h o n g s o n g l a c h

Ba cira song chinh d6 ra bienbaZYXWVUTSRQPONMLKJIHGFEDCBA1a Lach Huyen, Nam Trieu, Cam - Lach Tray

vung nui Bong B~c Cac song Luc Nam, Thirong, C~u va Duong sau khi hop hru (;

g~n Pha Lai, each bien 90 km da: phan thanh hai nhanh chinh la song Kinh Thay va

Thai Binh Song Thai Binh tiep tuc phan thanh hai nhanh la Thai Binh va Van uc

tnroc khi d6 ra vung bi~n tay nam B6YXWVUTSRQPONMLKJIHGFEDCBA S a n B~n khoang B~n TriSu, each bien chirng

48 km, song Kinh Th~y cling phan thanh hai nhanh chinh la song Da Bach va song

Kinh Th~y Gan sat bien, hai nhanh nay hop luu va r6i lai phan hru thanh song

Chanh d6 ra cira Lach Huyen, song Bach Dang d6 ra cira Nam Trieu, song C~m va

song Lach Tray d6 ra cira Ba Lach.NMLKJIHGFEDCBA

\ R , M I Clta song I".'

Hinh 2 H~ thong de cat c6 va duong booc6 ven bo B~c B9 [10]

r

,

t rI-

n

Hinh 3 Quan h~ gitra song Bac Dang voi thanh Thang Long

V u n g Song Bach Dang dai 42 km, trung binh rong 1 km, sau 8 m; song Cam

dai 37 km, trung binh rong 400 m, sau 7 m; song Lach Tray dai 43 km, trung binh

rong 120 m, sau 4 m Trong h~ thong song Bach D~ng, con co mot s6 nhanh n6i

ngang nhu song Tam Bac n6i Cam va Lach Tray, song Ruot Lon n6i song Cam voi

song Bach Dang Ngoai ra, con co song Yen Lap b~t nguon nr vung nui Quang

Ninh, ra d€n bi~n phan thanh nhanh song Binh Huang d6 ra vinh Ha Long va Ganh

Dang duoc mo r~t rong tnroc khi d6 ra bien, thuong 500-800 m, co noi tren 1 km

nhtr & song Bach Dang

V i m g V u n g t r i ~ u c t r a s o n g

lo-man, hoa tron mroc song-bien kha t6t, phan tang nuoc yeu, can bang b6i xoi nghieng

v~ xoi 1&,xam thuc Cac bai tri~u Illy ram rap thirc vat ngap man tu nhien, h~ lach

trieu, kenh tri~ubaZYXWVUTSRQPONMLKJIHGFEDCBAd a y dac (hinh 4), cac doi cat trieu nam doc ven bo cac luong sau

Holloeen giira - muon, eao 0,5 - 1,5 m va tu6i Holocen muon eao 0-1,0 m Nhi~u

kien Do la bang clnrng bien bin vao cac khu dan cu xira Day la tnrong hop diSn

m d~n 25 - 30 m nam trong pham vi tac dong r5 cua song d~n day bien va la vung

d6ng bang day bien tichYXWVUTSRQPONMLKJIHGFEDCBAtv - bao mon duoi tac dung cua dong hili hru ven bo [11].PONMLKJIHGFEDCBA

2 K h i h~u

ves nam 6 khu VVC nhiet d6i giobaZYXWVUTSRQPONMLKJIHGFEDCBAm u a , Mua he nong ~m trung vao mua gio

tay nam voi cac huang thinh hanh dong va dong nam, thuong co bao va ap th~p

bac voi cac huong thinh hanh la bac, dong bac, Gio huang dong uu th~ trong cac

thang 12-4, t6c d9 trung binh 5,4 - 5,9 m/s; gio dong nam va nam uu th~ vao cac

thang 5 - 8, trung binh 5,5 - 6 m/s va gio bac va dong bac tru th~ vao thang 9 - 11,

trung binh 5,6 - 6,3 m/s

M6i thang mua dong co 3 - 4 dot, co khi 5 - 6 dot gio mua dong bac, m6i dot

keo dai 3 - 5 ngay, sire gio r~t manh, nhieu khi dat d~n c~p 7, 8 Gio mua dong b~c

kern theo gia lanh, mua phun Hang nam co 24 ngay rmra phun va 15 - 20 ngay

strong mu Mira phun vao thang 12 - 4, nhieu nhat vao cac thang 2, 3, gay fun trot,

nhieu khi kern theo lanh buot Strong mu chu ySu vao mua dong, khoang thang 11-4,

c6 khi keo dai dSn thang 6, mat dO cao tir 5-8 gio sang va cang ra khoi, s6 ngay

strong mu cang tang, lam tAm nhin dt thap, c6 khi chi vai met, gay nhieu tro ngai

cho giao thong

ChS dO gi6 anh huang r~t I6n dSn cac vat th~ troi Tai VCS, quanh nam gi6

huang D vaNMLKJIHGFEDCBAD D N chiem Uti thS (hinh 5 va 6) Dac biet trong mua kho (mua Dong),

khoang t6c do gio cao Trong khi do, cac hu6ng gio lien quan dSn huang Tay (T,

gi6 nho (bang 1) NhubaZYXWVUTSRQPONMLKJIHGFEDCBAva y, v€ mua dong, cac v~t troi chu ySu troi illphia b o Dong

Bang 1.TAn suat van t6c gi6 va cac huong trong mua kho (thang 12-3) tai HemDau

Luong mira khoang 1500 - 1800 mm/nam, voi 120 ngay c6 rmra trong nam

Mila mua trung mila he n6ng, thang 5-10, chiem 80 - 90% hrong mua ca nam va

nhieu nh~t vao cac thang 7, 8 va 9 Mila kho tir thang 9 dSn thang 4 nam sau, co ban

trung mua lanh Thang 12 va thang 1 mua it nhat, chu ySu la mira phun,

liB ~ 7.0

E d 6.0· 7.0 50· 6.0

• 4.0- 5.0

ilII 30- 4.0

o '.0- 3.0

G 1.0- 2.0 Ci!;lms: 1655%

'M N D S F £ B ) (m ls)

S O U T H ·

o 60- 7.0 SO· 6.0

III 4C- 5.0 3.0- 4.0

o 2.0- 3.0

o 10- 2.0

Hinh 5 Hoa gio trong nhieu nam (1960- Hinh 6 Hoa gio trung binh nhieu nam

2011) tai Hon Dau [13] van rnua kh6 (1960-2011) tai Han Dau [13]

3 Thuy vanYXWVUTSRQPONMLKJIHGFEDCBA

a T h u y w i n s o n g

Vung co ba ctra song chinh db ra bi~n la Lach Huyen, Nam Trieu, Lach Tray

va co b6n song chinh la Song Yen Lap (nay thanh h6 chira), song Bach D~ng (dai

42 Ian, trung binh rong 1 km, sau 8 m); Song efim (dai 37 km, trung binh rong 400

m, sau 7 m) va Song Lach Tray (dai 43 km, trung binh rong 120 m, sau 4 m)

Hang nam cac song db ra bien khoang 14 krrr' nuoc va 5 trieu tfin bun cat

chu yeu qua cira Nam Trieu Trong do, song Cam co hru IUQng Ian nhat trong vung,

m6i nam db ra bi~n 10 - 11 km ' va g<1n4 trieu tfin bun cat, song Lach Tray 1,5 km '

rnroc va khoang 1 trieu tfin bun cat, song Da Bach khoang 1 krrr' mroc m6i nam

Trong mua mua Iii (thang 6 - 10), tai hrong nuoc chiem 75 - 85% va tai luong bun

cat chiem 90 - 95% tbng hrong ca nam

ves Bach Dang la mot vue nuoc lo man co d9 man thay dbi trong khoang

0,5-32%0 (0,5-25%0 v~ mua mira, 0,5-32%0 v~ mua kho) D9 man 0,5-20%0 d~c

trung cho khu cira Carn - Nam Trieu D9 man 10-23%0 d~c trung cho khu Lach

Huyen- Yen L~p

b S o n g b i i n

Do cfiu true mra kin, s6ng bien n6i chung khong Ion, tnr nhtrng dip bao, t<1nxufit lang s6ng dat 20 - 21 % D9 cao s6ng Ian nhat 2 - 3 m, s6ng bao dat 4 - 5 m, cue

dai 5,6 m Vao mila dong, khoang thing 9 - thing s6ng c6 d9 cao trung binh 0,5

-0,75m, thinh hanh huang dong voi t<1nxufit 34% va dong bic voi t<1nxudt 14% Vao

mua he, tir thing 3 d€n thing 8, s6ng c6 d9 cao trung binh 0,7 - 0,9m, thinh hanh

]

1h

tl

h

!

huong dong nam voi t§n xu~t 27% va huang nam voi t§n xu~t 22% Vao cac thang

c. T h u y t r i~ u v a m 1 ! C n u a c

Thuy trieu kieu nhat trieu d~u diSn hinh (hinh 7) voi h§u h~t s6 ngay trongthang la nhat trieu Trang mot pha trieu 25 gio co mot I§n mroc Ian va mot l§n nuocrong Trang mot thang mat trang co hai ky mroc cirong, m6i ky 11 - 13 ngay, d(> 16ntrieu dao dong 2,6 - 3,6m va hai ky mroc kern, xen ke, m6i ky 3 - 4 ngay co d(> 16ntrieu 0,5 - 1,0m Mila he, trieu manh vao cac thang 5, 6, 7, y~u vao cac thang 8, 9 vathuong dang cao vao buoi chieu Mila dong, trieu manh vao cac thang 10, 11, 12,

IoaiIan a nuoc ta, trung binh 3,Om, cue dai 4,18 m, C1JCtiSu 1,75 m

Mire mroc trung binh tren cac song sa voi rmrc bien th~p nhat tai Hon Daukhoang 210-256 cm, co thS vuot 4,5 m khi co lii Anh huang thuy trieu tren cacsong r~t Ion, chi phoi muc mroc-dong chay va truyen man sau vao luc dia Song trieutruyen sau d~n t~n Pha Lai, each bien 90 km va bieu hien d~n t~ Phil Lang Thuong,each bien 140 km Tuy nhien, gioi han truyen man 10/00 chi d~n B~n Trieu, each bien

48 km Tuong quan thai gian chay len va xuong tren song Da Bach- Bach Dang la

9-lO gial16 - lSgio vao mila he; 11 - 12/13-14 gio vao mila dong; tren song C~m la12/13 gio a ca hai mila T6c d(> dong a cira song mila kho trung binh 10-15 cm/s,hiem khi vuot 50 cm/s va bi dong trieu l§n at Vao ngay lii, dong chay song lon,thirong tren 100 cm/s, dat toi 1,8-2,5 mis, l~n at dong trieu va chay xuong chiem h§uh~t thai gian trang ngay