28 CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ E-BOOK HỖ TRỢ VIỆC TỰ HỌC TIẾNG ANH CHUYÊN NGÀNH– PHẦN HÓA HỌC HỮU CƠ DÀNH CHO GIÁO VIÊN HÓA HỌC PHỔ THÔNG.. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT AVCN : Anh văn chuyên ngành C
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH
KHOA HÓA
Khóa luận tốt nghiệp Chuyên ngành Phương pháp dạy học
Đề tài:
TP.H ồ Chí Minh, tháng 05 năm 2013
Trang 2LỜI CẢM ƠN
hướng dẫn, chỉ bảo, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực hiện đề tài Sự tâm
Đồng thời tôi xin gởi lời cảm ơn chân thành đến Khang Bùi, một Việt Kiều hiện đang sinh sống và học tập tại Úc đã giúp đỡ tôi thực hiện những bản thu âm
trường ĐHSP TP.HCM, giáo viên và các bạn học sinh trường Lê Hồng Phong,
giúp đỡ tôi suốt thời gian học tập vừa qua
Sư Phạm TP.HCM
Trang 3MỤC LỤC
Trang bìa
MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 4
1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 4
1.1.1 Website 5
1.1.2 E-book 5
1.2 Tự học 6
1.2.1 Khái niệm tự học 6
1.2.2 Các hình thức tự học 7
1.2.3 Năng lực tự học 7
1.2.4 Vai trò của tự học 10
1.2.5 Các yêu cầu cần thiết đối với hoạt động tự học 11
1.3 Phương pháp giảng dạy phần Hóa học hữu cơ 11
1.3.1 Hệ thống kiến thức Hóa học hữu cơ ở trường trung học phổ thông 11
1.3.2 Nguyên tắc sư phạm trong giảng dạy các chất hữu cơ 12
1.3.3 Phương pháp giảng dạy phần Hóa học hữu cơ 13
1.4 Dạy học tích hợp nội dung và ngôn ngữ (Content and language integrated learning - CLIL) 14
1.4.1 Khái niệm 14
1.4.2 Nội dung môn chuyên ngành 15
1.4.3 Bốn chữ “C” của CLIL 16
1.4.4 Sử dụng tiếng Anh chuyên ngành và tích hợp trong tiết học CLIL 17
Trang 41.4.5 Thách thức khi áp dụng CLIL vào dạy học chuyên ngành bằng ngoại ngữ
18
1.4.6 Cách khắc phục khó khăn trong khóa học CLIL 20
1.5 E-book 22
1.5.1 Khái niệm e-book 22
1.5.2 Ưu điểm, nhược điểm của e-book 22
1.5.3 Mục đích thiết kế e-book 22
1.5.4 Các yêu cầu thiết kế e-book 22
1.5.5 Các phần mềm thiết kế e-book 24
1.6 Dạy môn Hóa học bằng tiếng Anh tại các trường trung học phổ thông 27
1.6.1 Tầm quan trọng của việc sử dụng tiếng Anh trong dạy học Hóa học 27
1.6.2 Thực trạng việc dạy học Hóa học bằng tiếng Anh ở trường phổ thông 28 CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ E-BOOK HỖ TRỢ VIỆC TỰ HỌC TIẾNG ANH CHUYÊN NGÀNH– PHẦN HÓA HỌC HỮU CƠ DÀNH CHO GIÁO VIÊN HÓA HỌC PHỔ THÔNG 41
2.1 Nội dung kiến thức cơ bản của e-book 41
2.2 Nguyên tắc thiết kế e-book 48
2.2.1 Nguyên tắc thiết kế về hình thức 48
2.2.2 Nguyên tắc thiết kế về nội dung 48
2.2.3 Nguyên tắc thiết kế về tính ứng dụng 48
2.2.4 Nguyên tắc thiết kế về tính hiệu quả 48
2.3 Qui trình thiết kế e-book 49
2.4 Thiết kế e-book 50
2.4.1 Cách thức tạo một khóa học mới 50
2.4.2 Cấu trúc của một trang tài liệu (slide) trong Courselab 2.4 55
2.4.3 Cách thức chèn các đối tượng vào slide 58
2.4.4 Thiết kế bài tập dựa trên phần mềm Hot Potatoes 6 65
2.5 Cấu trúc và nội dung e-book 68
Trang 52.6 Hướng dẫn sử dụng e-book 72
CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 76
3.1 Mục đích thực nghiệm 76
3.2 Đối tượng thực nghiệm 76
3.3 Tiến hành thực nghiệm 76
3.4 Phương pháp xử lý số liệu 77
3.5 Kết quả thực nghiệm 77
3.5.1 Đánh giá về hình thức 77
3.5.2 Đánh giá về nội dung 78
3.5.3 Đánh giá về tính khả thi 82
KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT 83
TÀI LIỆU THAM KHẢO 88 PHỤ LỤC
Trang 6DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
AVCN : Anh văn chuyên ngành
CD-ROM : Compact disk-Read only memory-Đĩa dùng để ghi thông tin E-book : Electronic book – Sách điện tử
GV : Giáo viên
HTML : Hypertext Markup Language-Ngôn ngữ liên kết siêu văn bản
HS : Học sinh
HOTS : Higher order thinking skills – kĩ năng tư duy bậc cao
KHTN : Khoa học tự nhiên
LOTS : Lower order thinking skills – kĩ năng tư duy bậc thấp
SCROM : The Sharable Content Object Reference Model – tập hợp các tiêu chuẩn và các mô tả cho một chương trình e-learning dựa vào web
SV : Sinh viên
THPT : Trung học phổ thông
TNSP : Thực nghiệm sư phạm
TP.HCM : Thành phố Hồ Chí Minh
XML : Extensible Markup Language – Ngôn ngữ đánh dấu mở rộng
Trang 7DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1: Hệ thống kiến thức Hóa học hữu cơ ở trường THPT 11
Bảng1.2: Một số chức năng của phần mềm Hot Potatoes 6 27
Bảng 2.1: Nội dung 9 bài học hỗ trợ tự học Hóa học bằng tiếng Anh 44
Bảng 2.2: Chức năng của các đối tượng (Object) trong Courselab 2.4 56
Bảng 2.3: Nội dung unit 1 “Hydrocarbons” 69
Bảng 2.4: Nội dung unit 2 “Unsaturated hydrocarbons” 69
Bảng 2.5: Nội dung unit 3 “Isomers” 70
Bảng 2.6: Nội dung unit 4 “Hydrocarbon rings” 70
Bảng 2.7: Nội dung unit 5 “Hydrocarbons from the Earth’s crust” 70
Bảng 2.8: Nội dung unit 6 “Introduction to functional groups” 71
Bảng 2.9: Nội dung unit 7 “Alcohols, phenol and ethers” 71
Bảng 2.10: Nội dung unit 8 “Carbonyl compounds” 72
Bảng 2.11: Nội dung unit 9 “The chemistry of life” 72
Bảng 3.1 Điểm quy đổi mức độ trả lời của phiếu thăm dò 77
Bảng 3.2: Ý kiến đánh giá của SV và GV về hình thức của e-book 77
Bảng 3.3: Ý kiến đánh giá của SV và GV về nội dung của e-book 78
Bảng 3.4 Ý kiến đánh giá của SV và GV về hiệu quả và tính khả thi của e-book 82
Trang 8DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ VÀ ĐỒ THỊ
Hình 1.1 : Mối quan hệ qua lại giữa 4 chữ C của Coyle (1999) 16
Hình 1.2: Logo của CourseLabs 2.4 24
Hình 1.3: Giao diện slide thiết kế của CourseLabs 2.4 26
Hình 1.4: Giao diện chính của Hot Potatoes 6 27
Hình 1.5 Biểu đồ về mức độ tương thích của nội dung giáo trình các trường phổ thông đang sử dụng dạy Hóa học bằng tiếng Anh so với nội dung chương trình Hóa học phổ thông hiện hành tại Việt Nam 30
Hình 1.6: Biểu đồ về các phương pháp tổ chức hoạt động dạy học môn Hóa học bằng tiếng Anh và mức độ sử dụng của GV 31
Hình 1.7: Biểu đồ về việc HS có đủ khả năng về môn chuyên ngành và ngôn ngữ để tham gia các hoạt động và trao đổi trong lớp học 322
Hình 1.8: Biểu đồ về mức độ nắm được các kiến thức trọng tâm của môn chuyên của HS 33
Hình 1.9: Biểu đồ về việc mức độ cải thiện vốn từ vựng tiếng Anh chuyên ngành của HS 333
Hình 1.10: Biểu đồ về mức độ rèn luyện kĩ năng nghe-hiểu tiếng Anh trong tiết học Hóa học bằng tiếng Anh của HS 344
Hình 1.11: Biểu đồ về mức độ rèn luyện kĩ năng nói (trong thuyết trình, thảo luận, giao tiếp, ) tiếng Anh trong tiết học Hóa học bằng tiếng Anh của HS 35
Hình 1.12: Biểu đồ về mức độ rèn luyện kĩ năng đọc ( giáo trình, tài liệu tham khảo chuyên ngành,…) tiếng Anh trong tiết học Hóa học bằng tiếng Anh của HS 36
Hình 1.13: Biểu đồ về mức độ rèn luyện kĩ năng viết (ghi nội dung bài học, viết báo cáo, tường trình, trình bày văn bản,…) tiếng Anh trong tiết học Hóa học bằng tiếng Anh của HS 37
Hình 1.14 Biểu đồ về ý kiến đánh giá tỉ lệ sử dụng ngôn ngữ (tiếng Việt và tiếng Anh) trong tiết học Hóa học bằng tiếng Anh 38
Trang 9Hình 2.1: Cửa sổ “New Course”- để tạo một khóa học mới 51
Trang 10Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS Đào Thị Hoàng Hoa
SVTH: Mai Thủy Tiên 1
MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Quá trình toàn cầu hóa và sự giao lưu quốc tế ngày càng mạnh mẽ Nhu cầu chinh
phục tri thức mới của loài người ngày càng cao trong khi bể tri thức thì vô cùng rộng
lớn đòi hỏi mỗi cá nhân phải tự trang bị cho mình một số công cụ hỗ trợ thiết yếu để không bị tụt hậu về kiến thức Trong số đó, khả năng sử dụng ngoại ngữ, đặc biệt là
tiếng Anh, có vai trò quan trọng trong việc nâng cao vốn kiến thức cho bản thân- dù cá nhân đang hoạt động ở bất kì lĩnh vực nào Đối với ngành sư phạm, mỗi giáo viên cần trang bị cho mình vốn ngoại ngữ chuyên ngành để có thể tham khảo tài liệu nước ngoài một cách thuận tiện, nâng cao hơn nữa chuyên môn và nghiệp vụ của mình Bên
cạnh đó, tại hội nghị các trường THPT chuyên năm 2009, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã
đưa ra chủ trương “Nghiên cứu, thí điểm áp dụng một số chương trình dạy học tiên
trường THPT chuyên” cùng với quyết định số 1400/QĐ-TTg ngày 30 tháng 9 năm
2008 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt đề án “Dạy và học ngoại ngữ trong
trong việc nâng cao năng lực ngoại ngữ cho cả giáo viên và học sinh Việt Nam Mặt khác, thực trạng dạy và học tiếng Anh chuyên ngành ở các trường đại học thật sự đáng báo động Cả giảng viên lẫn sinh viên đều không chú trọng việc này, thậm chí có trường còn bỏ hẳn môn tiếng Anh chuyên ngành Đa số giảng viên tiếng Anh đều là
giảng viên chuyên ngữ, đơn thuần dạy tiếng Anh Chính vì thế khả năng am hiểu nội dung, thuật ngữ, từ ngữ thuộc về nghề nghiệp nhiều khi chưa đến ngọn ngành Nội dung giáo trình tiếng Anh đôi khi chưa thật sự sát với môn học, chỉ dừng lại ở mức độ cho SV làm quen với những thuật ngữ chuyên ngành, do đó hiệu quả áp dụng vào thực
tế chưa cao Việc học tiếng Anh chuyên ngành đòi hỏi khả năng tự học cao nhưng tài
liệu tham khảo còn rất hạn chế Từ những lí do trên đã làm động lực thôi thúc tác giả
thực hiện đề tài “Thiết kế e-book tự học tiếng Anh chuyên ngành – Phần Hóa hữu cơ
Trang 112 Mục đích nghiên cứu
- Thiết kế e-book AVCN hỗ trợ việc tự học tiếng Anh chuyên ngành – Phần Hóa
học hữu cơ
- Thực nghiệm sư phạm đánh giá tính hiệu quả và khả năng ứng dụng của e-book tự học AVCN
3 Nhiệm vụ nghiên cứu
− Nghiên cứu cơ sở lý luận
− Nghiên cứu về giáo trình, tài liệu tham khảo liên quan đến môn AVCN
− Sưu tầm chọn lọc các thông tin, hình ảnh, âm thanh liên quan đến AVCN
− Nghiên cứu thực trạng việc dạy và học Hóa học bằng tiếng Anh ở trường THPT
− Nghiên cứu phần mềm thiết kế e-book
− Thiết kế e-book tự học tiếng Anh chuyên ngành
− TNSP để đánh giá hiệu quả và khả năng ứng dụng của e-book đối với việc tự
học của SV và GV Hóa học
4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
Quá trình dạy và học Hóa học bằng tiếng Anh
4.2 Đối tượng nghiên cứu
Trình độ anh văn của HS, GV phổ thông chuyên ngành Hóa học và việc thiết kế e-book hỗ trợ hoạt động tự học tiếng Anh chuyên ngành
5 Giả thuyết khoa học
Nếu thiết kế e-book có nội dung đầy đủ, hấp dẫn, bám sát nội dung Hóa học
phổ thông, giao diện đẹp, dễ sử dụng sẽ kích thích hứng thú học tập bộ môn, hỗ trợ tốt quá trình tự học, góp phần nâng cao khả năng AVCN cho GV Hóa học phổ thông cũng như SV ngành Hóa học
6 Phương pháp nghiên cứu
6.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận: đọc, phân tích, tổng hợp, đánh giá tài liệu
Trang 126.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
- Phương pháp quan sát: quan sát lớp học, sinh viên, GV trong việc học tập và
giảng dạy Hóa học bằng tiếng Anh
- Phỏng vấn, trò chuyện, trao đổi với giáo viên phổ thông giảng dạy Hóa học
bằng tiếng Anh, giáo viên giảng dạy AVCN, sinh viên chuyên ngành Hóa học,
học sinh tại các trường THPT có dạy và học Hóa học bằng tiếng Anh
- Phương pháp điều tra: khảo sát thực trạng dạy và học Hóa học bằng tiếng Anh
ở một số trường THPT, điều tra để đánh giá hiệu quả và khả năng ứng dụng của e-book
6.3 Phương pháp toán học để xử lý số liệu: Dùng thống kê toán học để xử lý số liệu,
sau đó phân tích, tổng hợp và rút ra kết luận
7 Phạm vi của đề tài
Thiết kế giáo trình hỗ trợ tự học tiếng Anh chuyên ngành- Phần Hóa hữu cơ dành cho SV và GV Hóa học phổ thông
8 Đóng góp mới của đề tài
Thiết kế e-book nhằm cung cấp thêm cho SV khoa Hóa ĐHSP TP.HCM và
những GV đã, đang, và sẽ dạy Hóa học bằng tiếng Anh nguồn tư liệu tham khảo để có
thể đọc hiểu và nghiên cứu tài liệu tiếng Anh, hơn nữa có thể sử dụng tiếng Anh trong
việc giao tiếp và trình bày các vấn đề Hóa học bằng tiếng Anh, hoặc nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ trong việc dạy Hóa học bằng tiếng Anh
Trang 13CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Tiếng Anh là ngôn ngữ quốc tế, được dùng phổ biến trên toàn thế giới Hiện nay, tài liệu và công cụ tự học tiếng Anh giao tiếp vô cùng đa dạng và phong phú Tuy nhiên, nguồn tư liệu để học và tự học tiếng Anh chuyên ngành Hóa thì có phần hạn
chế Mặt khác, xu hướng dạy một số môn khoa học tự nhiên ở trường phổ thông đang ngày càng mở rộng Với mục tiêu có 30% học sinh trường chuyên đạt bậc 3 về ngoại
ngữ, theo tiêu chí do Hiệp hội Các tổ chức khảo thí ngoại ngữ châu Âu ban hành, vào năm 2015 và 50% vào năm 2020, ngoài các giải pháp tăng cường dạy ngoại ngữ trong trường chuyên, một giải pháp mạnh đã được đưa ra trong đề án phát triển trường chuyên của Bộ Giáo dục và đào tạo vừa được phê duyệt là tổ chức dạy học các môn khoa học tự nhiên, khởi đầu là các môn toán, tin, sau đó sẽ triển khai ở các môn khác như lý, sinh, hóa và các môn khoa học xã hội Tuy nhiên, việc triển khai dự án dạy các môn học khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh gặp phải khó khăn đó là chưa có đội ngũ
GV thực sự có kiến thức tốt đồng thời ở môn chuyên và tiếng Anh Hơn nữa, thực tế cho thấy, với khả năng tiếng Anh còn yếu, nhiều HS dự thi Olympic quốc tế đã gặp khó khăn trong giao tiếp bằng tiếng Anh và khó khăn hơn trong việc tiếp cận nội dung
đề thi, cách ra đề bằng tiếng Anh Vì vậy việc triển khai dạy một số môn chuyên bằng tiếng Anh vừa nhằm nâng cao vốn hiểu biết ngoại ngữ của HS vừa tạo điều kiện tốt cho HS khi tham dự các kỳ thi quốc tế và khu vực" Do đó, tạo nguồn tư liệu tham khảo và tự học Hóa học bằng tiếng Anh cho đội ngũ đang và sẽ là GV Hóa học là vô cùng quan trọng
Ngoài việc thiết kế nội dung học Hóa học bằng tiếng Anh phù hợp thì việc thiết
kế hình thức trình bày nội dung ấy sao cho sinh động, hấp dẫn, kích thích hứng thú của người học cũng không kém phần quan trọng Ngày nay, sử dụng đa phương tiện trong dạy học phát triển ngày càng sâu rộng Đặc biệt trong những năm gần đây, sự xuất hiện và phát triển không ngừng của công nghệ thông tin và truyền thông đã tạo ra nhiều công cụ hỗ trợ cho quá trình dạy và học, tự học góp phần quan trọng trong việc làm tăng hiệu quả và chất lượng đào tạo, trong đó có e-learning – là một thuật ngữ mô
Trang 14tả việc học và đào tạo dựa trên công nghệ thông tin và truyền thông Hiện nay, sản phẩm e-learning có 2 hình thức chủ yếu:
1.1.1 Website
Website còn gọi là trang web, trang mạng, là một tập hợp trang web, thường chỉ
nằm trong một tên miền hoặc tên miền phụ trên World Wide Web của Internet Một trang web là tập tin HTML hoặc XHTML có thể truy nhập dùng giao thức HTTP Website có thể được xây dựng từ các tệp tin HTML (website tĩnh) hoặc vận hành bằng các CMS chạy trên máy chủ (website động) Website có thể được xây dựng bằng nhiều ngôn ngữ lập trình khác nhau (PHP,.NET, Java, Ruby on Rails )
Website là hình thức e-learning mang lại hiệu quả to lớn cho người học nên đã phát triển nhanh chóng trong thời gian qua Tất cả tiện ích cho người học đều có thể tích hợp vào các website Tuy nhiên, loại hình website học trực tuyến cũng có điểm
hạn chế Cách học trực tuyến yêu cầu người học cần có máy tính kết nối internet và đường truyền internet phải ổn định
1.1.2 E-book
Thường có 2 định dạng:
E-book định dạng PDF
Loại e-book này được xuất bản bằng cách dùng máy scanner để sao chụp lại
bản in của các sách in thông thường Đây chỉ là bản số hóa của các sách in Ngoài ra, e-book dạng PDF còn có thể thực hiện bằng cách chuyển tập tin word với phần mở
rộng doc thành pdf Loại e-book này phổ biến nhưng tính năng thấp, không có ưu điểm gì vượt trội so với sách in bình thường
E-book định dạng HTML
• Có nhiều tính năng ưu việt và có giá trị sử dụng cao
• Về hình thức, loại e-book này có giao diện đẹp, tính tương tác cao và
hấp dẫn như một website nhờ thiết kế dựa trên kĩ thuật đồ họa
• Về nội dung, người thiết kế có thể tích hợp thêm các đoạn hình ảnh,
âm thanh, phim và các phần mềm khác E-book thường ghi lên đĩa