GIÁO ÁN BÀI MÙA XUÂN NHO NHỎ CỦA GIÁO VIÊN DẠY GIỎI CẤP TỈNH CÁNH DIỀU VÀNG

Ngày soạn 1722019 Ngày dạy 1922019 – 9B Tiết 116 Văn bản MÙA XUÂN NHO NHỎ Thanh Hải I Môc tiªu cÇn ®¹t 1 Kiến thức Vẻ đẹp của mùa xuân thiên nhiên và mùa xuân đÊt nước Lẽ sống cao đẹp của một con. TÂT CẢ Đà CÓ SẴN THẦY CÔ TẢI VỀ MỘT LẦN ĐỂ THAM GIA GIẢNG DẠY, DỰ THI BAO ĐẬU NHÉ

- Vẻ đẹp của mùa xuân thiên nhiên và mùa xuân đÊt nước.

- Lẽ sống cao đẹp của một con người chân chính

2 Kĩ năng

- Đọc - hiểu một văn bản thơ trữ tình hiện đại

- Trình bày những suy nghĩ, cảm nhận về một hình ảnh thơ, một khổ thơ, một văn bản

1 GV: Đọc SGK, SGV, tư liệu tham khảo có liên quan bài dạy, soạn kế hoạch dạy học

2 HS: Chuẩn bị bài theo câu hỏi trong sách giáo khoa

III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC:

1 Ổn định:

2 Kiểm tra bài cũ:

Nêu khái quát nội dung bài thơ “Con cò” và truyện ngắn “Bến quê” ?

3 Bài mới :

o ạ t

đ ộ n g

c ủ a

N ộ i d u n

g

H S Hoạt động 1 : Hoạt động khởi động

Thời gian : 2 phút

* Giới thiệu bài : Tố Hữu – nhà thơ cùng quê hương xứ Huế với Thanh Hải – đã viết trong bài

“Một khúc ca xuân” những lời tâm niệm thật chân thành, giản dị và tha thiết Đó là “lặng lẽ dângcho đời” Còn Thanh Hải khi viết bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” trước lúc ra đi, không những đãgiải bày những suy ngẫm mà còn mong ước được dâng hiến một mùa xuân nho nhỏ của mình chomùa xuân vĩ đại của đất nước Việt Nam

Hoạt động 2 : Hoạt động hình thành kiến thức

Thời gian : 30 phút

? Nêu những hiểu biết của em về tác giả ?

GV: Thanh Hải là nhà thơ cách mạng, tham gia cả hai cuộc kháng chiến Trong những năm

tháng khó khăn nhất của cách mạng miền Nam, những bài thơ của Thanh Hải như: Mồ anh

hoa nở (1956), Cháu nhớ Bác Hồ (sgk Tiếng Việt 2/2) đã cùng với những tiếng thơ khác của

văn học cách mạng miền Nam vượt lên sự khủng bố tàn bạo của kẻ thù, khẳng định niềm tin

vào chiến thắng của cách mạng và nhân dân ( HCM, Tố Hữu, Xuân Thủy, Sóng Hồng,…

-những nhà thơ cách mạng tiêu biểu thế kỉ XX)

? Bài thơ được sáng tác trong hoàn cảnh nào ?

- Hoàn cảnh hết sức đặc biệt : tháng 11/ 1980 Thanh Hải lâm bệnh nặng phải vào điều trị

tại bệnh viện, ông đã sáng tác bài thơ này ngay trên gường bệnh, không bao lâu sau thì nhà

thơ qua đời

- GV hướng dẫn đọc: giọng say sưa trìu mến khi diễn tả cảm xúc về mùa xuân đất trời ( khổ

1), nhịp nhanh, hối hả, phấn chấn khi nói về mùa xuân của đất nước (Khổ 2, 3), giọng thiết

tha trầm lắng khi bày tỏ suy nghĩ, ước nguyện được góp “mùa xuân nho nhỏ” vào “mùa

xuân lớn” của đất nước ( Khổ 4, 5, 6)

- GV đọc bài thơ, nhận xét cách đọc của HS

? Cho biết cảm nhận ban đầu của em về bài thơ ?

- Chan chứa niềm vui và sự tin yêu cuộc đời

? Nêu đại ý của bài thơ ( bài thơ thể hiện điều gì ?)

GV : Bài thơ như một lời tâm niệm chân thành, lời gửi gắm tha thiết của nhà thơ để lại cho

đời trước lúc ra đi Khi bài thơ ra đời, cũng chính là thời điểm đất nước ta đang gặp phải rất

nhiều khó khăn, đòi hỏi mỗi người Việt Nam cần phải ra sức đóng góp, cống hiến dù chỉ là

một phần nhỏ bé sức lực, trí tuệ, tài năng của mình vào sự nghiệp chung của đất nước Bài

thơ giống như lời thúc giục thể hiện niềm mong mỏi của tác giả dành cho tất cả những người

Việt Nam lúc bấy giờ : hãy sống và cống hiến như một mùa xuân

? Bài thơ được sáng tác theo thể thơ nào ? Em có nhận xét gì về nhịp điệu , giọng điệu

của bài ?

- Giọng điệu , nhịp điệu biến đổi theo mạch cảm xúc : Say sưa , trìu mến -> Hối hả , phấn

chấn -> Thiết tha trầm lắng

? Chỉ ra mạch cảm xúc bài thơ , từ đó cho biết bố cục của bài ?

- Bài thơ bắt đầu bằng những cảm xúc trực tiếp, hồn nhiên, trong trẻo trước vẻ đẹp, sức sống

-Tra

lơ

i,

nhâ

n

xe

t,

bổ

sun

I T Ì M H I Ể U C H U N G : 1 T á c g i ả

ThanhH

-của mùa xuân thiên nhiên Từ đó mở rộng ra là hình ảnh mùa xuân -của đất nước vừa cụ thể,

vừa khái quát Từ cảm xúc, mạch thơ chuyển sang biểu hiện suy nghĩ, ước nguyện của nhà

thơ được nhập vào bản hòa ca cuộc đời “một nốt trầm xao xuyến” của riêng mình, một “mùa

xuân nho nhỏ” góp vào mùa xuân lớn Bài thơ kết thúc bằng sự trở về với những cảm xúc

thiết tha, tự hào về quê hương, đất nước qua điệu dân ca xứ Huế

GV chốt bố cục:

- Phần 1: Khổ thơ đầu: Mùa xuân của thiên nhiên, đất trời.

- Phần 2: Hai khổ thơ tiếp: Cảm xúc về mùa xuân đất nước.

- Phần 3: Hai khổ thơ tiếp: Suy nghĩ và ước nguyện của nhà thơ trước mùa xuân đất nước.

- Phần 4: Khổ thơ cuối: Lời ngợi ca quê hương, đất nước qua điệu dân ca xứ Huế.

? Trong bài thơ tác gải đã sử dụng phương thức biểu đạt nào ?

- Miêu tả, biểu cảm, miêu tả để biểu cảm

g

-Tra

lơ

i,

nhâ

n

xe

t,

bổ

sung

ải(1930-1980)tênkhaisinhlàPhạm

BáNgoãn,quêP

-Đọc

-Nêu

cảm

nhận

hongĐiền–ThừaThiênHuế.-Làmộtnhàthơcáchmạng

-Tra

lơ

i,

nhâ

n

xe

t,

bổ

sung

-Tra

l

2 T á c p h ẩ m

Hoàncảnhrađời:Viếttháng11-19

i,

nhâ

n

xe

t,

bổ

sung

80,ngaytrêngườngbệnh

-Tra

lơ

i,

nhâ

n

xe

t,

bổ

sung

Thểthơ:5chữtựdo

-Bốcục:4phần: +

P1:Khổthơ1+

P2:Khổthơ2,3+

P3:

P4: Khổthơcuố

i

GV chuyển ý.

? Mùa xuân ở khổ thơ đầu được dùng với ý nghĩa gì ?

? Hình ảnh mùa xuân của thiên nhiên được nhà thơ phác hoạ qua những hình ảnh, chi

tiết nào ?

- Dòng sông xanh

- Bông hoa tím biếc

- Tiếng chim chiền chiện (sơn ca) hót vang trời

? Những chi tiết đó có tác dụng gợi tả khung cảnh mùa xuân như thế nào ?

- Chỉ bằng vài nét phác họa nhưng nhà thơ đã vẽ ra được cả một không gian cao rộng (với

dòng sông, mặt đất, bầu trời bao la), cả sắc màu tươi thắm của mùa xuân (sông xanh, hoa

tím biếc - màu tím đặc trưng của xứ Huế), cả âm thanh vang vọng, tươi vui của chim chiền

chiện (hót vang trời) => Mùa xuân với những sắc màu lung linh cùng âm thanh rộn rã

? Có những phương thức biểu đạt nào được sử dụng trong khổ thơ đầu ?

- Miêu tả : những hình ảnh của mùa xuân thiên nhiên : sông, hoa, chim

- Biểu cảm : cảm xúc của tác giả trước mùa xuân của thiên nhiên

- Biện pháp đảo ngữ -> gợi sức sống mãnh liệt của mùa xuân

Mọc giữa dòng sông xanh -> Bức tranh mùa xuân xứ Huế giản dị nhưng đẹp, có hồn, căng

đầy sức sống

? Trong khổ thơ đầu, câu thơ nào thể hiện cảm xúc của tác giả trước cảnh đất trời vào

HS

đọc2

khô

thơ

I I I Đ Ọ C

H I Ể U

V Ă N B Ả

xuân ?

Từng giọt long lanh rơi

Tôi đưa tay tôi hứng

? Em hiểu hai câu thơ cuối như thế nào ? Cảm xúc của tác giả ở đây là gì ?

- Có hai cách hiểu: Từng giọt là giọt mùa xuân long lanh trong ánh sáng của trời xuân ;

nhưng còn có thể hiểu hai câu này gắn với hai câu trước : nhà thơ đưa tay hứng từng giọt âm

thanh tiếng chim Hiểu theo cách hai thì ở đây có sự chuyển đổi cảm giác: tiếng chim từ

chỗ là âm thanh cảm nhận được bằng thính giác chuyển thành từng giọt có hình khối, cảm

nhận được bằng thị giác Từng giọt ấy lại long lanh ánh sáng, màu sắc có thể cảm nhận

được bằng cả xúc giác “Tôi đưa tay tôi hứng” Hiểu theo cách này thì câu thơ có nghệ thuật

hơn, nhưng cũng có vẻ cầu kì => Hai câu thơ thể hiện niềm say sưa, ngây ngất của nhà thơ

trước vẻ đẹp của thiên nhiên, trời đất lúc vào xuân Ông đã lắng nghe những âm thanh của

thiên nhiên bằng cả trái tim của mình

GV : Từ mùa xuân của thiên nhiên, đất trời, nhà thơ chuyển sang cảm nhận về mùa xuân của

đất nước

? Mùa xuân của đất nước được tác giả cảm nhận từ những hình ảnh nào ?

- Người cầm súng, người ra đồng

? Tại sao tác giả lại nhắc tới hai đối tượng này ?

- Đây là hai lực lượng biểu trưng cho 2 nhiệm vụ quan trọng là chiến đấu bảo vệ Tổ quốc và

lao động sản xuất xây dựng đất nước -> Họ chính là linh hồn của mùa xuân đất nước

GV: Hai câu thơ này ý thơ không mới nhưng tác giả đã tạo nên sức gợi cảm cho câu thơ

bằng hình ảnh lộc non của màu xuân gắn với người cầm súng, người ra đồng“lộc gắt dầy

trên lưng”, “lộc trải dài nương mạ”

? Tác giả đã sử dụng các biện pháp nghệ thuật nào trong khổ thơ thứ 2 ?

- Dùng nhiều điệp ngữ: mùa xuân, lộc, tất cả như; từ láy: hối hả, xôn xao; biện pháp lặp

cấu trúc cú pháp: C1 – C3, C2 – C4, C5 – C6; dấu chấm lửng được đặt ở cuối khổ thơ gợi

bao điều chưa nói hết

? Những yếu tố nghệ thuật đó giúp ta cảm nhận được điều gì ?

- Sức sống của mùa xuân đất nước được nhà thơ cảm nhận trong nhịp điệu hối hả, những âm

thanh xôn xao

-> Sứ sống, nhịp điệu của màu xuân đất nước

? Em nhận thấy cảm xúc nào của tác giả từ trong lời thơ náo nức này ?

- Say mê, tin yêu con người, cuộc sống của quê hương, đất nước khi vào xuân

? Đâu là suy tư của tác giả về đất nước ? Ông suy tư những gì ?

- Khổ thơ 3 :

+ 2 câu đầu : đất nước nhiều vất vả gian lao

+ 2 câu sau : đất nước tươi sáng

- Nhà thơ tự hào về đất nước với 4 ngàn năm lịch sử về quá khứ gian lao nhưng cũng rất

đỗi hào hùng Ông tin tưởng vào đất nước trong tương lai

? Hai câu cuối khổ thơ 3 tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì ? Tác dụng ?

- So sánh : đất nước - vì sao => Đất nước của những vẻ đẹp, ánh sáng, hy vọng Mùa xuân

của đất nước là một mùa xuân tràn trề hy vọng

GV : Nằm trên gường bệnh, sống những giờ phút cuối cùng của cuộc đời mà thấy được như

đâ

u-

Tra

lơ

i,

nhâ

n

xe

t,

bổ

sung

-Tr

N 1 H ì n h

ả n h

m u

̀a x u â n

* M ù a x u â n

c ủ a t h i ê n

n h i ê n ,

vậy thật đáng quý biết nhường nào.

? Với những hiểu biết của em về tình hình đất nước ta hiện nay, em có đồng tình với

Thanh Hải khi ông có suy nghĩ rằng đất nước ta giống như vì sao cứ mãi tiến lên phía

i,

nhâ

n

xe

t,

bổ

sung

-Tra

lơ

đ ấ t t r ờ

i :

Khônggiancaorộng,màusắctươith

nhâ

n

xe

t,

bổ

sung

-Tra

lơ

i,

ắm

củamùaxuân,âm thanhvangvọngcủatiếngchimc

n

xe

t,

bổ

sung

-Suy

nghĩ,

trả

lời

hiềnchiện

-Tra

lơ

i,

nhâ

n

xe

t,

* M u

̀a x u â n

c u

̉a đ ấ t n ư ơ

́c :

sung

-HĐ

cặp

đôi,

trả

lời,n

Sôiđộng,hứahẹnnhiềuđiềutốtđẹp

n

xe

t,

bổ

sung

-Tra

lơ

i,

nhâ

nxe

bổ

sung

-Nêu

cảm

nhận

-Tra

lơ

i,

n

xe

t,

bổ

sung

-Tra

lơ

i,

nhâ

xe

t,

bổ

sung

-HS

tự

bộc

lộ

Hoạt động 3 : Hoạt động luyện tập, vận dụng

Thời gian: 5 phút

? Đọc diễn cảm bài thơ

-Đọc

Hoạt động 4: Hoạt động tìm tòi mở rộng

Thời gian : 1 phút

Tìm hiểu thêm 1 số bài thơ khác của tác giả.

- Những đồng chí trung kiên (1962)

- Huế mùa xuân (tập 1-1970, tập 2-1972

-Thực

hiện

theo

hướng

dẫn

IV Rút kinh nghiệm:

-I Mục tiêu cần đạt:

1 Kiến thức

- Vẻ đẹp của mựa xuõn thiờn nhiờn và mựa xuõn đất nước

- Lẽ sống cao đẹp của một con người chõn chớnh

2 Kĩ năng

- Đọc - hiờ̉u một văn bản thơ trữ tỡnh hiện đại

- Trỡnh bày những suy nghĩ, cảm nhận về một hỡnh ảnh thơ, một khổ thơ, một văn bản

1 GV: Đọc SGK, SGV, tư liệu tham khảo cú liờn quan bài dạy, soạn kế hoạch dạy học

2 HS: Chuẩn bị bài theo cõu hỏi trong sỏch giỏo khoa

III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC:

1 Ổn định:

2 Kiểm tra bài cũ:

Nờu nội dung 2 khổ thơ đầu của bài thơ “Mựa xuõn nho nhỏ”?

3 Bài mới :

Hoạt động của GV

H o ạ t

đ ộ n g

c ủ a

H S

N ộ i d u n

g

Hoạt động 1 : Hoạt động khởi động

Thời gian : 1 phút

* Giới thiệu bài : Từ phần kiểm tra bài cũ, GV dẫn vào bài mới.

Hoạt động 2 : Hoạt động hình thành kiến thức

Thời gian : 30 phút

GV: Hi vọng, tin tưởng vào tương lai của đất nước, vậy nhà thơ đã tâm niệm như thế

nào?

- Từ cảm xúc về mùa xuân của thiên nhiên, đất nước, tác giả chuyển sang bày tỏ những

suy ngẫm, tâm niệm của mình Cách chuyển đổi mạch thơ thật tự nhiên: mùa xuân thường

gợi lên trong con người niềm vui và ước vọng

? Điều tâm niệm của tác giả là gì ?

- Khổ thơ 4, 5

? Tâm niệm ấy được thể hiện qua những hình cụ thể nào? Nét đặc sắc của những hình

ảnh ấy là gì ? GV chốt ý.

GV bổ sung: Điều tâm niệm ấy được thể hiện 1 cách chân thành trong những hình ảnh tự

nhiên, giản dị và đẹp:

1 Những hình ảnh đẹp của thiên nhiên: con chim hót, cành hoa: những chi tiết này đã được

tác giả sử dụng để phác họa hình ảnh mùa xuân ở phần đầu bài thơ Đây là cách cấu tứ lặp,

tạo sự đối ứng chặt chẽ Những hình ảnh chọn lọc ấy đã trở lại nhưng mang một ý nghĩa

mới: niềm mong muốn được sống có ích, cống hiến cho đời là một lẽ tự nhiên như con chim

mang đến tiếng hót, bông hoa tỏa hương sắc cho đời:

Nếu là con chim, chiếc lá

Thì con chim phải hót, chiếc lá phải xanh

Lẽ nào vay mà không có trả

Sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình.

( Một khúc ca xuân – Tố Hữu )

- Hay như mong muốn của người con từ miền Nam lần đầu ra viếng lăng Bác trong Viếng

lăng Bác của Viễn Phương

2 Giá trị NT: một nốt trầm xao xuyến ( ẩn dụ), một mùa xuân nho nhỏ (ẩn dụ), tuổi 20 (trẻ

-hoán dụ), tóc bạc ( già – -hoán dụ)

=> Quan niệm cống hiến của nhà thơ: phải cống hiến những gì là tinh túy tốt đẹp (như mùa

xuân) Ước vọng được làm con chim, làm cành hoa, làm một nốt trầm nhưng là nốt trầm xao

xuyến Cống hiến cả khi còn trẻ tới lúc đã già

? Khi bày tỏ ước nguyện của mình, tác giả đã có sự thay đổi đại từ nhân xưng “tôi” ở

khổ 1 sang “ta” Theo em tác giả muốn thể hiện điều gì ?

- Ước ao, khát vọng của nhà thơ như giục giã, vẫy gọi muôn người chúng ta Lời thơ của

một người lay động trái tim muôn người Với Thanh Hải, đây không chỉ là ước vọng của

riêng tác giả mà còn là ước nguyện của nhiều người Nỗi niềm riêng trở thành nỗi niềm

-Tra

lơ

i,

nhâ

n

xe

t,

bổ

sung

I I Đ Ọ C

H I Ể U

V Ă N

B Ả N 1 H ì n h

ả n h

m u

̀a x u â

chung Mỗi người chúng ta phải biết sống và cống hiến.

? Miền quê nào được gợi lên ở khổ thơ cuối ?

- Quê hương của nhà thơ: xứ Huế

? Xứ Huế được nhắc đến trong thơ Thanh Hải như thế nào ?

- Đẹp thơ mộng với những làn điệu dân ca, nhạc khí và “nước non ngàn dặm”

? Giọng điệu thiết tha, trầm lắng ở khổ thơ cuối giúp người đọc hiểu được tình cảm của

nhà thơ dành cho quê hương như thế nào ?

- Yêu thương, gắn bó, tự hào, ngợi ca

Được hát lại một số làn điệu dân ca xứ Huế là ước nguyện cuối cùng thể hiện tình cảm yêu

quê hương tha thiết của Thanh Hải đã khép lại bài thơ tạo sự xúc động mạnh mẽ

-Nêu

cảm

nhận

n 2 T â m

n i ệ m

( ư ơ

́c n g u y ệ n ) c u

̉a n h à t h ơ

Khátvọngđ

-Tra

lơ

i,

nhâ

n

xe

t,

bổ

sung

ươ

̣chòanhập,cốnghiếnphầntốtđẹp-dùnhỏbécủamìn

-Tra

lơ

i,

nhâ

n

xe

t,

bổ

sung

-Tra

l

hchocuộcđơ

̀ichung,chođấtnươ

́c

i,

nhâ

n

xe

t,

bổ

sung

? Nêu những nét đặc sắc về NT của bài thơ ?

- Thể thơ 5 chữ, âm hưởng nhẹ nhàng tha thiết, gieo vần liền

- Kết hợp những hình ảnh tự nhiên giản dị từ thiên nhiên với những hình ảnh giàu ý nghĩa

biểu trưng, khái quát

- Cấu tứ của bài thơ chặt chẽ, dựa trên sự phát triển của hình ảnh mùa xuân

- Giọng điệu bài thơ thể hiện đúng tâm trạng, cảm xúc của tác giả

? Khái quát nội dung bài thơ ?

- Bài thơ thể hiện ước nguyện của tác giả Nhà thơ nguyện làm một mùa xuân, nghĩa là

sống đẹp, sống với tất cả sức sống tươi trẻ của mình nhưng rất khiêm nhường là một mùa

xuân nho nhỏ góp vào mùa xuân lớn của đất nước, của cuộc đời chung

-Tra

lơ

i,

I V T Ô

N G

K Ê

T

GV chốt toàn bài, gọi HS đọc ghi nhớ.

nhâ

n

xe

t,

bổ

sung

-Nêu

cách

hiể

1 N g h ệ t h u ậ t

Thểthơ

-năm

chữ

gầnvớicácđiệudân

-Đo

c

ghi

nhơ

ca.-Kếthợphìnhảnhtự

nhiêngiảndịvớihìnhảnhgi

củabàithơ

thểhiệnđúngtâm

xúccủatácgiả

2 N ộ i d u n g

Bàithơlà

-tiếnglòngthathiếtyêumếnvàgắnbóvớiđấtnước,vớ

;thểhiệnướcnguyệnchânthànhcủanhàthơ

“mùaxuânnhonhỏ

”

*

G h i n h ớ : S G K

Hoạt động 3 : Hoạt động luyện tập

Thời gian: 5 phút

? Trong bài thơ, em thích nhất khổ thơ nào ? Điều mà em cảm nhận được từ khổ thơ

đó là gì ?

Cho HS nghe bài hát Một mùa xuân nho nhỏ - Nhạc Trần Hoàn, thơ Thanh Hải.

-Tra

lơ

i,

nhận

xét,

bổ

sung

V L U Y Ê

N

T Â

P

Hoạt động 4 : Hoạt động vận dụng

Thời gian: 2 phút

lơ