Quan niệm của người Việt về cái chết sự thay đổi trong nghi thức tang lễ

PowerPoint Presentation Đề tài cuối kỳ Quan niệm của người Việt về CÁI CHẾT sự thay đổi trong nghi thức tang lễ. Nhóm 4 _ môn Cơ sở văn hóa Việt Nam. TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN LANG . Thực hiện cho đề tài cuối kỳ môn cơ sở văn hóa việt nam

TRƯỜNG ĐẠI HỌC

VĂN LANG

Đạo đức – Ý chí – Sáng tạo

F88 team

Chương 2 Nghi thức tang lễ 10

1 Nghi thức tang lễ cơ bản diễn ra như thế nào? 11

2 Nghi thức tang lễ rung rợn của các dân tộc 16

3 Nghi thức tang lễ theo tôn giáo 20

4 Nhân tố ảnh hưởng 26

5 Ý nghĩa của nghi thức tang lễ 32

Chương 3 Sức ảnh hưởng của tang lễ đến đời sống tinh thần 36

Lời mở đầu

“Đặc trưng của nền văn hóa Việt Nam chính là đặc điểm nổi bật,thuộc tính riêng của nền văn hóa khi ta đặt nó so sánh với các nềnvăn hóa khác trong khu vực và quốc tế Vận dụng cách tiếp cận địa lý

- lịch sử, những đặc trưng của nền văn hóa Việt Nam kết tinh thànhquả lao động, đấu tranh hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước củadân tộc, gồm: Nền văn hóa hình thành từ nền tảng nông nghiệp trồnglúa nước ở miền sông nước và biển đảo; đề cao giá trị văn hóa giađình truyền thống; đậm tính cộng đồng, tự trị của văn hóa làng xã;thấm đậm, bao trùm tinh thần yêu nước, ý thức quốc gia - dân tộc; đềcao nữ quyền; trọng nông, xa rừng, nhạt biển; đa dân tộc, thống nhấttrong đa dạng; nền văn hóa mở, thích ứng và tiếp biến hài hoà cácnền văn minh nhân loại.” - Theo Tạp chí Văn hoá và Phát Triển

Trải qua một học kì được học tập và nghiên cứu môn học Cơ sởVăn hoá Việt Nam của thầy Phạm Kim Điền đã giúp chúng em có đượcnhững kinh nghiệm và bài học vô cùng đáng quý đối với lịch sử hìnhthành và phát triển của thế giới nói riêng và hơn hết là Việt Nam nóichung Chúng em cũng vô cùng biết ơn sự chỉ dạy tận tình của thầycùng sự hỗ trợ chu đáo của các thầy cô cùng khoa đã giúp chúng emhoàn thành bài tiểu luận cuối kỳ này, với đề tài “Quan niệm của ngườiViệt về cái chết (trước đây, hiện nay) và sự thay đổi trong nghi thứctang lễ của phong tục này.” Một lần nữa chúng em xin chân thành

theo góc độ

Tâm linh

Ông cha ta quan niệm rằng chết là hết một kiếp người, đó làtuân theo quy luật của tạo hoá sinh – lão - bệnh - tử Quan niệmcái chết sẽ không cố định mà còn tuỳ thuộc vào mỗi tôn giáo khácnhau Nếu như Phật Giáo quan niệm rằng cái chết chỉ là một sựchuyển tiếp, một hiện tượng hay biến cố trên dòng tiếp nối liên tụccủa sự sống Phật giáo đã khẳng định chết không phải là hết mà

sẽ tiếp tục tái sinh dưới các quy luật nhất định, để đi sang kiếpsống mới Mặt khác, nếu thực sự con người được sinh ra và rồichết đi theo chu kỳ: sinh, lão, bệnh, tử thì kiếp người quả thật rất

vô ích Đối với Phật giáo thì cái chết hiện hữu thường xuyên trongmỗi chúng ta Thế nhưng vì vô minh nên chúng ta lại cứ xem nónhư là điểm kết thúc cuối cùng của đời mình và không hề ý thứcđược là mình đang chết trong từng giây phút một Thể dạng màchúng ta từng có trước đây (trong quá khứ) dù vẫn còn lưu lại mộtchút nào đó trong chúng ta hôm nay (hiện tai), thì chúng ta cũng

sẽ phải tiếp tục buông bỏ nó để có thể trưởng thành (trong tươnglai) Bên cạnh đó, còn 1 khái niệm khác đó là “trải nghiệm cận tử”

Theo đó, chết không phải là 1 thời điểm, mà là 1 quá trình Sau khicác bộ phận trong cơ thể không hoạt động nữa, phần linh hồn sẽxuất ra ngoài Còn Thiên Chúa giáo là trong Cựu ước, khởi nguyên

là Thánh kinh của người Do Thái Không có quan niệm rõ ràng vềđời sống sau khi chết Nói chung, người ta nghĩ rằng họ sẽ đi đến

âm ty – nơi yên nghỉ cuối cùng Hay rằng họ sẽ yên nghỉ cùng vớicha ông hay tổ tiên của họ

Ảnh: Vinmec

Đặc điểm trong khoảnh khắc chết

Nhiều gen khác nhau vẫn hoạt hóa tại thời điểm con ngườitắt thở, một số gen tiếp tục chuyển đổi trong một thời gian dài saukhi chết, điều này thách thức khoa học hiện đại vì không rõ lý do.Theo truyền thống, giả thiết các gen, giống như tế bào sẽ chết dần

Gen còn sống

dần nhưng thực tế không hẳn như vậy Trong sinh chết, một sốgen trước đây không hoạt động được bật lên sau 24 giờ sau khi tắtthở và có thể “sống” tới nhiều ngày sau khi chết Ví dụ, trong loài

cá ngựa và chuột, các nhà khoa học quan sát thấy có hơn 500 genkích hoạt đến 48 giờ sau khi con vật chết

Các nhà nghiên cứu khám phá thấy rằng cơ thể con ngườitrải qua chu trình chết sinh học được lập trình sẵn thông qua nhịpsinh học Nhịp sinh học là đồng hồ sinh học điều chỉnh nhiều hoạtđộng trong cơ thể, chẳng hạn như giấc ngủ, kiểm soát tâm trạng,

sự thèm ăn Theo nghiên cứu, những người chết vào buổi sángthường có đồng hồ sinh học, thậm chí cả các thành phần của nãocũng khác so với những người chết vào ban đêm Qua nghiên cứuchuyên sâu, các nhà khoa học California, Mỹ, đã phát hiện thấy sựkhác biệt trong não bộ của những người chết đột ngột hay chết bấtthường có nhịp sinh học não khác biệt Thông thường, não khôngthể “biết” được khi chúng ta sắp chết trong một tai nạn đột ngột,nhưng theo nghiên cứu thì sự khác biệt chu kỳ của protein trongnão người đột tử giống như ở những người chết tự nhiên Điều này

có nghĩa, một số thay đổi của bộ não là một phần của chu kỳ đượcthiết lập để thoát ra tại thời điểm khi con người tắt thở

Nhịp sinh học

Mặc dù “khoảnh khắc” của cái chết khá mơ hồ, thậm chí ngay

cả trong bối cảnh lâm sàng, nó vượt ra ngoài khỏi cái chết củahành não (brain stem), tức phần thần kinh trung ương tiếp nối vớitủy sống, nằm ở phần thấp nhất của hộp sọ, ngay sát trên lỗ chẩmdài khoảng 28mm, vì vậy, khi hành não bị tổn thương, bệnh nhân

sẽ tử vong Ngay cả chủ thể không thể sống lại, thì nhiều tế bàotrong cơ thể vẫn còn sống nhưng vẫn được coi là tử vong

Chết sinh học

Những cá nhân đã trải nghiệm cận tử (NDE) thường cho biếtthời gian có sự biến dạng cực độ NDE là một trải nghiệm được kểlại bởi một người suýt chết hoặc đã bị chết lâm sàng và được cứulại Một số nhà khoa học tin rằng trải nghiệm này có thể được giảithích bằng các ảo giác do bộ não đang chết dần tạo ra, NDEthường bao gồm cả sự thoát xác (OBE) Những cá nhân đã quaNDE giải thích hiện tượng trên thật huyền bí nhưng khoa học thì lạicho rằng, thời gian dường như chậm lại để chuẩn bị cho giai đoạndừng lại hoàn toàn

Thời gian

Hành não chết

Khác với niềm tin phổ biến, bộ não không phải là bộ phận cuốicùng đi vào khoảnh khắc chết Thông thường, sau một thời gianngắn khi não chết thì cơ thể được coi là chết hẳn Ở hầu hết quốc

“cái chết não” thường được định nghĩa là hành não không còn hoạtđộng, bởi đây là bộ phận quan trọng kiểm soát mọi hoạt động củanão và các hệ thống quan trọng trong cơ thể Như trên đề cập,hành não liên kết tủy sống (toàn bộ hệ thống thần kinh) với cácphần của não kiểm soát ý nghĩ và cảm xúc, như vỏ não trước hoặchippocampus Điều này đã từng được đề cập trong phim ảnh, khihành não chết, toàn bộ cơ thể sẽ chết theo Về bản chất, cái chếthành não là cái chết của cơ thể bởi hành não kiểm soát mọi thứ,

kể cả chức năng hô hấp Hiện tại, cái chết của hành não được xem

là thời điểm cuối cùng của cái chết não và là điểm chết hợp pháptại mọi quốc gia Khi tim ngừng đập, người ta ước tính não có thểsống tối đa 6 phút Ngay cả đối với một cơn đau tim hoặc chết đuối,nếu não chết, cơ thể có thể sống trong vài phút

Hoạt động trí não và nhận thức

Đây là một hiện tượng phản trực giác diễn ra tại thời điểmchết Theo đó, khi cơ thể bị thiếu oxy ở cấp độ tế bào, hoạt độngcủa não thực sự lên tới đỉnh điểm Mặc dù các bác sĩ không sửdụng các máy quét cộng hưởng từ chức năng (fMRI) đối với cácbệnh nhân đang hấp hối, song nghiên cứu cho thấy bộ não trở nênbối rối, sáng như màn pháo hoa tại thời điểm chết Thử nghiệmtrên chuột cho thấy, khi tim chuột ngừng lại, não phát triển mạnh

học vẫn chưa hiểu hết, nhiều người cho rằng nó tạo ra để phục vụcho cái mà ta gọi là cận tử, đó là những cảm giác phi thường, ánhsáng, âm thanh, ký ức và những thứ lạ khác mà chỉ có nhữngngười gần đất xa trở” mới có được Thực tế thì lúc này não bộ đivào hoạt động quá mức để tạo ra một nhận thức cao ở nhóm ngườitrải nghiệm cận tử Các nhà khoa học xem những trải nghiệm nàynày là kết quả của sự kích thích não bộ khi chết Nếu chúng tanhìn thấy một quang phổ, tức thì ngay trước khi chết chúng ta làngười sống động nhất về mặt kỹ thuật Đó là một biến số kỳ quặccủa số phận, khoảnh khắc cuối cùng của ý thức trước khi vô thức,đây cũng là thời điểm ý thức nhất mà chúng ta có thể có.

Nghi thức tang lễ cơ bản

Nghi thức tang lễ cơ bản

NGHI THỨC TANG LỄ LÀ GÌ?

Nghi thức tang lễ của người Việt là những quá trình củangười đang sống thực hiện đối với người vừa qua đời Trong cácquá trình và phong tục về nghi thức tang lễ được xem là một nétvăn hóa độc đáo được tổ chức với một hình thức trang nghiêm,chu đáo vừa giúp cho người qua đời được an nghỉ và cũng như thểhiện được tấm lòng của con cháu với người mất

CÁC NGHI THỨC TANG LỄ

Lập bàn thờ vong

Trước lúc khâm liệm thì người nhà cần lập một bàn thờ vong

ở trước cửa Đặt bàn thờ vong ở phía trước linh cữu và phải ở giữalinh tọa cần phải có bài vị và ghi rõ họ tên đặt ảnh người mất vào,hai bên ảnh của người mất cần có đèn nến phía trước đặt bátnhang, mâm ngủ quả và rượu

Trùng tang

Trong đám tang thì người Việt cần nhớ là ngày giờ mà ngườimất tắt thở để xem có vào giờ trung tang hay bị quỷ ám haykhông Nếu như người mất tắt thở vào ngày xấu phải dùng lá bùa

để trên quan tài và cho vào vỏ ốc chôn 4 phía của ngôi mộ hoặckhi đem chôn Còn nếu như có nhiều phương tướng đi trước đámtang họ mặc đồ như tướng quân, múa đao để trừ tà ma dọcđường.

Trong đám tang thì người Việt cần nhớ là ngày giờ mà ngườimất tắt thở để xem có vào giờ trung tang hay bị quỷ ám haykhông Nếu như người mất tắt thở vào ngày xấu phải dùng lá bùa

để dán trên quan tài và cho vào vỏ ốc chôn 4 phía của ngôi mộhoặc khi đem chôn Còn nếu như có nhiều phương tướng đi trướcđám tang họ mặc đồ như tướng quân, múa đao để trừ tà ma dọcđường

Bởi dân gian thường nói, có hai nguyên nhân từ phía âm dẫnđến hiện tượng này Một là khi người chết đụng ngày giờ khônghợp tuổi sẽ rơi vào kiếp sát sẽ phải gặp thần trùng Khi quỷ trùngbắt đi sẽ tra tấn người mất bằng cách mổ vào trán, khiến họ cảm

Hình vẽ thần trùng sai vong bắt người thân

Ảnh: Bình Tùng Stone

thấy vô cùng đau đớn Việc tratấn sẽ kéo dài cho đến khi ngườichết khai ra tên tuổi của ngườithân trong gia đình Những người

bị khai tên sẽ có quỷ bắt đi vàtrở thành người xấu số thứ hai,

ba hoặc bốn (tùy theo số tênđược khai)

Hai là do vong hồn nổi loạn Những vong ác có thể do những oankhuất khi còn sống hay bị tra tấn ở dưới 18 tầng địa ngục dẫn đến

sự căm phẫn mà quay lại dương gian bắt con cháu Trường hợpnày thường phải hóa giải bằng cách nhốt vong, tránh cho vong vềnhà để gỡ bỏ quỷ trùng

Tuy nhiên theo góc nhìn khoa học, hiện tượng trùng tangđược coi là sự trùng hợp ngẫu nhiên dựa trên xác suất thống kê,mang hàm nghĩa mọi việc đều diễn ra theo một xác suất nhấtđịnh Tuy nhiên, hiện tượng trùng tang nói riêng và những câuchuyện kì bí nói chung đã ăn sâu vào tâm trí người Việt thông quanhững dẫn chứng cụ thể diễn ra dọc theo chiều dài lịch sử vàphát triển văn hóa Vì vậy, những gia đình có người chết vẫn tránh

để hiện tượng trùng tang xảy ra cho đến thời nay

Cáo phó

Một trong những phong tục

tang ma của người Việt thì không thể

thiếu được nghi thức cao phó là tờ

thông báo tang lễ được đặt ở trước

cổng tang gia hoặc đầu đường vào

nhà có người mất Trên tờ cáo phó

được ghi rất rõ thông tin người mất,

ngày sinh và ngày mất và chi tiết về

tang lễ như thời gian, địa điểm làm

Khâm liệm và nhập quan

Để tiến hành khâm liệm thì cần dùng vải trắng quấn ngườimất được may để làm đại lễ, tiểu liệm Sau đó nhập quan khi liệmxong, người thân đứng xung quanh quan tài, nâng người mấtbằng bốn góc của tấm vải tạ quan rồi đặt vào quan tài Phía trênquan tài cần đặt 1 chén cơm và cấm 1 đôi đũa và 1 quả trứng gàluộc Cần phải lưu ý là quan tài phải quay đầu ra ngoài

Phát tang

Theo phong tục tang lễ thì trước

khi an táng chủ làm lễ phát an táng

Số khăn tang và mũ mấn được đặt

trên hương án Lúc làm lễ, tang chủ

và con cháu quỳ trên chiếu để thực

hiện lễ phát tang Sau khi làm lễ xong

thì con cháu sẽ được tang chủ phát

khăn tang Con trai, con gái và con

dâu đều thắt khăn tang Cùng với đó

là đội mũ mấn và được vòng dây

chuối ngang người Riêng với con rể

thì chỉ cần khăn tang mà không đội

mũ mấn Trong lúc diễn ra tang lễ thì

con cháu quấn khăn trắng, chắt thì

Màu khăn tang: trắng

Màu khăn tang: đỏMàu khăn tang: vàng

Kỵ nhật (giỗ đầu)

Thường ngày giỗ Tổ tiên và thân nhân của mình mỗi năm 1lần vào ngày người đó mất Trong đó, người thân sẽ coi trọng giỗđầu và thường được tổ chức rất long trọng

Nghi lễ tang ma rung rợn của

Dân tộc Mông ở Sơn La

Trong các đám tang, người

Mông luôn tuân thủ các phong tục

của dòng họ, làng bản do tổ tiên

để lại Do đó, trong đám tang của

người Mông Cổ có một số phong

tục lạc hậu như treo người chết

trong nhà nhiều ngày, giết nhiều

bò, bắn súng báo hiệu Đặc biệt

sau khi liệm, người quá cố không

được đặt trong quan tài Ảnh: Truyền hình Thái Nguyên

Dân tộc Kinh ở Điện Biên

Theo quan niệm của người Kinh ở Điện Biên, bổn phận củagia đình là chăm sóc người thân khi họ già yếu và lo tang lễ khi

họ qua đời Cần phải thực hiện đúng nghĩa vụ này để tỏ lòng tônkính, báo đáp công nuôi dưỡng và thể hiện tình cảm thiêng liêngcủa những người thân yêu dành cho nhau Hiện nay, đám tang củangười Kinh vẫn còn duy trì một số phong tục và nghi lễ, đặc biệttrong đó có lễ tổ chức trước và sau khi người thân qua đời, trong

đó có tục cải táng

Thông thường các gia đình có người thân mất từ 3 năm trở đi

sẽ tiến hành tục cải mộ hay dân gian gọi là “Sang cát” ý chỉ xâyngôi mộ mới cho người thân của mình Tục cải mộ thường đượctiến hành vào các tháng cuối năm âm lịch và gồm các thủ tục soi

mộ, chọn địa điểm cải táng và giờ, ngày cải táng, lễ cúng gia tiên,

lễ cúng thần linh sở tại nghĩa trang và bốc cốt, an táng

Có thể nói, phong tục tang lễ của người Điện Biên về cơ bản

có những thủ tục, nghi lễ chính như những nơi khác và mang ýnghĩa tốt đẹp, như thể hiện tấm lòng hiếu thảo của con cháu đốivới tổ tiên, ông bà, huyết thống Tuy nhiên, bên cạnh những mặttích cực của phong tục này cũng có những mặt bất lợi như ônhiễm, âm khí không tốt cho sức khỏe nên nhiều gia đình khôngcòn tục cải mộ nữa mà hình thức mai táng khác cho người thân

Người Bana và Jrai ở Tây Nguyên

Dọ-Tơm-amí ”là một phong tục của dân tộc Bana và Jrai ởTây Nguyên, theo phong tục này, nếu người mẹ chết thảm trongkhi sinh con thì đứa trẻ cũng phải chết Đứa trẻ đang bú sữa mẹ

mà mẹ chế cũng bị đổ tội "dọ-tơm-amí," bị chôn sống với mẹ củachúng, hoặc bị ném vào giữa rừng ma, cũng bị giết bởi rắn độchoặc thú rừng

Hủ tục mẹ chết, con bị chôn sống

Người dân nơi đây thừanhận tục “dọ amí” là có thật,không phải lời đồn thổi nhưngcũng không ai biết phong tục bắtđầu có từ bao giờ Đó là một tậptục truyền thống vì vậy trẻ sơsinh được chôn cùng mẹ ngay cảkhi gia đình không muốn Áp lực

từ dân làng và những người thântrong gia đình khiến cha đứa trẻkhông dám chiến đấu để bảo vệcon mình

Em bé may mắn không bị chôn theo mẹ

Ảnh: danviet.vn

Người Bana và Jrai ở Tây Nguyên

Hủ tục sinh đôi, giết một

Người J'rai ở Gia Lai cho rằng chỉ những người phụ nữ bịtrừng phạt mới sinh đôi Nếu chẳng may “sinh ba” thì quả thật làmột nỗi kinh hoàng, một nỗi kinh hoàng đối với người dân tronglàng

Do đó, những đứa trẻ (sinh đôi) nhìn thấy ánh sáng mặt trờisau khi chào đời sẽ trở thành mầm mống của tai họa cho cha mẹ

và người thân Để trừ “tai họa”, bà con và người dân trong bảnbắt cháu bé vào rừng chôn sống để “hồn ma” không còn đường

về làng gây hại

Tại 2 thôn Xuân Thiên Thượng và Xuân Thiên Hạ, huyện PhúVang, tỉnh Thừa Thiên Huế, người dân từ đời này sang đời kháclưu truyền một tục lệ rùng rợn gọi là “ma trùng” Theo phong tụcnày, khi trong gia đình có người không may qua đời và người thânđột ngột ốm nặng, con cháu trong gia đình sẽ chuẩn bị xăng dầu,dùng xẻng đào huyệt người chết rồi làm phép Người chết phảimất 49 ngày hoặc cả năm mới được yên nghỉ, người sống khôngcòn trách móc người chết được nữa

Hủ tục “ma trùng”

Nghi lễ tang ma theo

lễ nghi, nghi thức và cách thức riêng biệt có tính đặc trưng riêng

Phật giáo

Phật Giáo quan niệm cái chết là “Chết thông thường đượcxem là sự chấm dứt các hoạt động của một sinh vật hay ngừngvĩnh viễn mọi hoạt động sống (không thể phục hồi) của một cơthể Trong y học, Chết là sự chấm dứt của mọi hoạt động sốngnhư hô hấp trao đổi chất sự phân chia các tế bào đều được chấmdứt vĩnh viễn.” (Nguồn: Tỳ kheo Thích Minh Tâm - Vườn hoa Phậtgiáo) Khi một người đó theo tín ngưỡng Phật Giáo qua đời thì việcđầu mà người nhà các các sư thầy sẽ làm là trị quan nhập liệmtức là khi người mất lâu nhất là 24 tiếng sẽ được tắm rửa sạch

sẽ và đưa vào quan tài Tiếp theo sẽ là phục hồn là lập một bàn