A.PHẦN MỞ ĐẦUNghĩa vụ là một tiểu phân ngành quan trọng của luật dân sự, là một phần của năng lực pháp luật dân sự. Vì vậy, việc hiểu và nắm bắt rõ được định nghĩa này là vô cùng quan trọng khi nghiên cứu Luật Dân sự. Bên cạnh đó, việc làm rõ định nghĩa về nghĩa vụ có ích cho việc hiểu rõ hơn các nguồn gốc của nghĩa vụ và phân loại nghĩa vụ. Do đó, để có thể hiểu rõ hơn về các loại nghĩa vụ dân sự, tôi xin lựa chọn đề số 01: “Phân loại nghĩa vụ dân sự, tìm tình huống thực tiễn minh hoạ.”B.NỘI DUNG1.Khái niệm nghĩa vụNghĩa vụ, theo nghĩa chung nhất là việc mà theo quy định của pháp luật hay vì đạo đức mà bắt buộc phải làm hoặc không được làm đối với xã hội, đối với người khác. Theo cách hiểu này thì nghĩa vụ là mối liên hệ giữa hai hay nhiều người với nhau, trong đó một bên phải thực hiện hoặc không được thực hiện một hoặc một số hành vi nhất định vì lợi ích của bên kia. Việc một bên phải thực hiện hoặc không được thực hiện một số hành vi nhất định có thể không được đặt dưới sự bảo đảm của nhà nước bằng pháp luật, pháp luật không buộc người đó phải thực hiện, họ thực hiện công việc đó hoàn toàn theo lương tâm và vì uy tín của mình. Ở phương diện này, nghĩa vụ được điều chỉnh bởi các quy phạm đạo đức và thuộc về nghĩa vụ đạo đức. Những công việc phải làm hoặc không được phép làm theo quy định của pháp luật là nghĩa vụ pháp luật nói chung. Trong đó, các công việc phải làm hoặc không được phép làm theo quy định của pháp luật dân sự là nghĩa vụ dân sự.
Trang 1MỤC LỤC
Trang
A Lời mở đầu……… 02
B Nội dung……… 02
1 Khái niệm nghĩa vụ……… 02
2 Phân loại nghĩa vụ……….……… 03
3 Tình huống thực tiễn……….……… 06
C Phần kết luận……… 09
Danh mục tài liệu tham khảo……… … 10
Trang 2A PHẦN MỞ ĐẦU
Nghĩa vụ là một tiểu phân ngành quan trọng của luật dân sự, là một phần của năng lực pháp luật dân sự Vì vậy, việc hiểu và nắm bắt rõ được định nghĩa này là vô cùng quan trọng khi nghiên cứu Luật Dân sự Bên cạnh đó, việc làm rõ định nghĩa về nghĩa vụ có ích cho việc hiểu rõ hơn các nguồn gốc của nghĩa vụ và phân loại nghĩa vụ.1 Do đó, để có thể hiểu rõ hơn về các loại nghĩa
vụ dân sự, tôi xin lựa chọn đề số 01: “Phân loại nghĩa vụ dân sự, tìm tình huống thực tiễn minh hoạ.”
B NỘI DUNG
1 Khái niệm nghĩa vụ
Nghĩa vụ, theo nghĩa chung nhất là việc mà theo quy định của pháp luật hay vì đạo đức mà bắt buộc phải làm hoặc không được làm đối với xã hội, đối với người khác Theo cách hiểu này thì nghĩa vụ là mối liên hệ giữa hai hay nhiều người với nhau, trong đó một bên phải thực hiện hoặc không được thực hiện một hoặc một số hành vi nhất định vì lợi ích của bên kia Việc một bên phải thực hiện hoặc không được thực hiện một số hành vi nhất định có thể không được đặt dưới sự bảo đảm của nhà nước bằng pháp luật, pháp luật không buộc người đó phải thực hiện, họ thực hiện công việc đó hoàn toàn theo lương tâm và
vì uy tín của mình Ở phương diện này, nghĩa vụ được điều chỉnh bởi các quy phạm đạo đức và thuộc về nghĩa vụ đạo đức Những công việc phải làm hoặc không được phép làm theo quy định của pháp luật là nghĩa vụ pháp luật nói chung Trong đó, các công việc phải làm hoặc không được phép làm theo quy định của pháp luật dân sự là nghĩa vụ dân sự
Nghĩa vụ có thể được hiểu là một bộ phận không tách rời trong nội dung của một quan hệ pháp luật dân sự Bao gồm những hành vi mà một bên chủ thể phải thực hiện vì lợi ích của chủ thể bên kia như chuyển giao tài sản, thực hiện một công việc hoặc không được thực hiện một công việc đã được các bên tham gia quan hệ đó hoặc pháp luật xác định, Bên có nghĩa vụ phải thực
Trang 3hiện các nghĩa vụ trước quyền yêu cầu của phía bên kia Mặt khác, nghĩa vụ còn được hiểu là một quan hệ pháp luật, trong đó quyền dân sự và các nghĩa vụ dân
sự của các bên chủ thể phát sinh từ quan hệ đó phải được thực hiện dưới sự đảm bảo của pháp luật
Điều 274 BLDS năm 2015 định nghĩa về nghĩa vụ như sau: “Nghĩa
vụ là việc mà theo đó, một hoặc nhiều chủ thể (sau đây gọi chung là bên có nghĩa vụ) phải chuyển giao vật, chuyển giao quyền, trả tiền hoặc giấy tờ có giá, thực hiện công việc hoặc không được thực hiện công việc nhất định vì lợi ích của một hoặc nhiều chủ thể khác (sau đây gọi chung là bên có quyền).”
2 Phân loại nghĩa vụ
Nghĩa vụ một người là nghĩa vụ mà trong đó, mỗi bên chủ thể chỉ
có một người tham gia Nghĩa vụ một người chỉ tồn tại ở một dạng duy nhất là: Một người có nghĩa vụ đối với một người có quyền Vì vậy, việc xác định quyền
và nghĩa vụ của các chủ thể trong các quan hệ nghĩa vụ này hết sức đơn giản bởi theo đặc điểm của nghĩa vụ thì quyền của bên này là nghĩa vụ của bên kia và ngược lại Tuy nhiên, nếu là quan hệ song vụ thì cần xác định ai là người có quyền, ai là người có nghĩa vụ tương ứng với từng hành vi cụ thể
Nghĩa vụ nhiều người là nghĩa vụ mà trong đó, một bên chủ thể có nhiều người tham gia
Nghĩa vụ nhiều người có thể là một trong các dạng sau:
– Nhiều người có nghĩa vụ đối với một người có quyền;
– Nhiều người có quyền đối với một người có nghĩa vụ;
– Nhiều người có nghĩa vụ đối với nhiều người có quyền
Trong những trường hợp này, cần phải xác định rõ phạm vi quyền yêu cầu của mỗi một người có quyền đối với người có nghĩa vụ, cũng như phạm
vi nghĩa vụ mà từng người có nghĩa vụ phải thực hiện trước người có quyền
Trang 4Mặt khác, cần phải xác định giữa những người có nghĩa vụ hoặc giữa những người có quyền có mối liên quan như thế nào trong quá trình cùng nhau thực hiện nghĩa vụ hoặc cùng nhau hưởng quyền Vì vậy, đối với các quan hệ nghĩa
vụ nhiều người cần phải xác định là nghĩa vụ riêng rẽ hay nghĩa vụ liên đới
Điều 287 BLDS năm 2015 quy định: “Khi nhiều người cùng thực hiện một nghĩa vụ, nhưng mỗi người có một phần nghĩa vụ nhất định và riêng rẽ thì mỗi người chỉ phải thực hiện phần nghĩa vụ của mình”
Nghĩa vụ dân sự riêng rẽ là loại nghĩa vụ nhiều người, trong đó mỗi một người trong số những người có nghĩa vụ chỉ phải thực hiện phần nghĩa vụ của mình hoặc mỗi người trong số những người có quyền chỉ có thể yêu cầu người có nghĩa vụ thực hiện nghĩa vụ cho riêng phần quyền của mình
Để quyền dân sự của các chủ thể được bảo đảm, trong một số trường hợp, nghĩa vụ nhiều người sẽ được xác định là nghĩa vụ dân sự liên đới nếu các bên có thoả thuận hoặc pháp luật có quy định Mục đích của việc xác định một nghĩa vụ liên đới khi có nhiều người tham gia quan hệ nghĩa vụ là buộc những người có nghĩa vụ phải cùng nhau gánh vác toàn bộ nghĩa vụ nhằm bảo đảm quyền lợi cho chủ thể có quyền được trọn vẹn, kể cả khi có một trong số những người có nghĩa vụ không có khả năng thực hiện nghĩa vụ Vì vậy, trong quan hệ nghĩa vụ liên đới , những người có nghĩa vụ luôn luôn liên quan với nhau trong cả quá trình thực hiện toàn bộ nghĩa vụ cũng như quyền yêu cầu của những người có quyền luôn được coi là một thể thống nhất
Nghĩa vụ dân sự liên đới là loại nghĩa vụ nhiều người, trong đó, một trong số những người có nghĩa vụ phải thực hiện toàn bộ nội dung của nghĩa vụ hoặc một trong số những người có quyền đều có thể yêu cầu bất cứ ai trong số những người có nghĩa vụ phải thực hiện toàn bộ nghĩa vụ
Trang 52.5 Nghĩa vụ theo phần
Đối tượng của nghĩa vụ dân sự hết sức đa dạng, mỗi loại đối tượng
cụ thể có những đặc điểm và tính chất khác nhau Do đó, tuỳ thuộc đối tượng như thế nào mà nghĩa vụ dân sự đó có thể là nghĩa vụ phân chia được theo phần hoặc là nghĩa vụ không phân chia được theo phần
Nếu đối tượng của nghĩa vụ là một vật được xác định và vật đó là vật không chia được hoặc đối tượng là một công việc mà theo tính chất công việc đó phải được thực hiện cùng một lúc thì được gọi là nghĩa vụ không phân chia được theo phần Ngược lại, nếu đối tượng của nghĩa vụ là một vật chia được hoặc công việc có thể thực hiện theo từng phần khác nhau thì được gọi là nghĩa vụ phân chia được theo phần (nghĩa vụ theo phần)
Trong khoa học pháp lí, thuật ngữ nghĩa vụ hoàn lại được dùng để chỉ những nghĩa vụ phát sinh từ một nghĩa vụ khác Vì vậy, nghĩa vụ hoàn lại có thể được hiểu như sau:
Nghĩa vụ hoàn lại là một quan hệ nghĩa vụ, trong đó một bên có quyền yêu cầu bên kia (người có nghĩa vụ) thanh toán lại khoản tiền hoặc lợi ích vật chất khác mà người có quyền đã thay người có nghĩa vụ thực hiện cho người khác hoặc một bên có nghĩa vụ phải hoàn trả cho bên có quyền khoản tiền hay lợi ích vật chất mà họ đã nhận được từ người khác trên cơ sở quyền yêu cầu của bên có quyền
Thuật ngữ “bổ sung” cho thấy chức năng của nghĩa vụ này là thực hiện phần nội dung của nghĩa vụ chính trước đó khi đến thời hạn mà nghĩa vụ chính không được thực hiện hoặc thực hiện không đúng, không đầy đủ Như vậy, nghĩa vụ bổ sung bao giờ cũng có mối liên quan đối với một nghĩa vụ
Trang 6chính Nói cách khác, nghĩa vụ bổ sung làm cho quyền và nghĩa vụ dân sự không chỉ là mối liên hệ giữa hai bên trong một quan hệ nghĩa vụ mà còn liên quan đến cả người thứ ba
Khoa học pháp lí dùng thuật ngữ nghĩa vụ bổ sung để chỉ nghĩa vụ của người thứ ba đối với người có quyền trong quan hệ nghĩa vụ chính Người thứ ba chỉ có nghĩa vụ khi có sự thoả thuận giữa họ với người có quyền hoặc trong những trường hợp mà pháp luật quy định
3 Tình huống thực tiễn
3.1 Tình huống (nghĩa vụ dân sự liên đới)
Anh H và chị D là bạn làm ăn với nhau đã lâu, cùng cư trú tại thành phố Đà Nẵng Do cần một khoản tiền lớn để đầu tư kinh doanh mở cửa hàng tạp hóa, phục vụ đời sống sinh hoạt của gia đình, chị D đã hỏi mượn tiền anh H Từ ngày 1/6/2009 đến 6/6/2009, anh H đã cho chị D vay 3 lần, tổng cộng là 500 triệu đồng Viêc vay nợ do một mình chị D kí nhận Lãi suất do hai bên thỏa thuận, kì hạn 10 tháng Chị D có giao cho anh H giấy tờ nhà do chị D đứng tên
để thế chấp nợ Việc vay nợ được lập thành hợp đồng có chữ kí của cả anh H và chị D Tuy nhiên, khi hết thời hạn chị D vẫn không trả được cả gốc lẫn lãi Nhận thấy chị D không còn khả năng tự trả nợ, anh H yêu cầu anh A – chồng chị D cũng phải có trách nhiệm trả nợ cùng chị D Cụ thể anh H gợi ý anh A bán chiếc
xe máy Piaggo LX125 để thanh toán nợ nhưng anh A không đồng ý với lý do chiếc xe máy đứng tên anh và hiện tại anh và chị D đang có nhiều mâu thuẫn có thể dẫn đến đổ vỡ hôn nhân Chị D tự ý vay nợ không hỏi ý kiến anh thì giờ chị
D có trách nhiệm thanh toán nợ, anh A không có trách nhiệm và nghĩa vụ liên quan Do đó, ngày 23/6/2010, anh H đã khởi kiện chị D tại tòa án nhân dân thành phố Đà Nẵng
Qua xác minh Tòa án xác định được:
– Việc chị D vay anh H 500 triệu đồng, lãi suất thỏa thuận, kì hạn
10 tháng là đúng sự thật
Trang 7– Chị D vay tiền nhằm mục đích kinh doanh phục vụ đời sống sinh hoạt gia đình
– Căn nhà mà chị D thế chấp cho anh H là tài sản được hình thành trong thời kì hôn nhân của chị D và anh A.2
3.2 Giải quyết tình huống
Trong vụ việc này, anh H đã cho chị D vay 500 triệu đồng, lãi suất thoả thuận và thời hạn 10 tháng Chị D có viết giấy vay nợ cho anh H Do đó, giữa anh H và chị D đã hình thành một hợp đồng vay tài sản được quy định trong Bộ luật dân sự, với đối tượng vay là tiền (VNĐ) Qua đó đã xác lập quyền
và nghĩa vụ của các bên chủ thể tham gia hợp đồng
Khi hết thời hạn hợp đồng là 5 tháng nhưng chị D đã không thực hiện đúng theo hợp đồng hay vi phạm một nội dung trong thực hiện nghĩa vụ dân sự là “thực hiện nghĩa vụ dân sự đúng thời hạn” nên việc anh H khởi kiện chị D là đúng theo quy định của pháp luật
Để tạo sự tin tưởng với anh H, chị D đã thế chấp ngôi nhà đứng tên mình cho anh H Mặc dù ngôi nhà đứng tên chị D nhưng theo quy định tại Điều
27 – Luật Hôn nhân Gia đình: “Tài sản của vợ chồng là tài sản chung hợp nhất”, ngôi nhà thuộc sở hữu chung của cả hai vợ chồng anh A, chị D Căn cứ Khoản 3
- Điều 28 Luật này: “Việc xác lập, thực hiện và chấm dứt giao dịch dân sự liên quan đến tài sản chung có giá trị lớn hoặc nguồn sống duy nhất của gia đình, việc dùng tài sản chung để đầu tư kinh doanh phải được vợ chồng bàn bạc, thỏa thuận, trừ tài sản chung đã được chia để đầu tư kinh doanh riêng theo quy định của pháp luật.” Do vậy, việc một mình chị D xác lập hợp đồng vay nợ có liên quan đến tài sản chung của vợ chồng mà không có sự đồng ý của anh A là trái pháp luật
Việc kinh doanh của chị D nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của gia đình Anh A và chị D vẫn đang trong thời kì hôn nhân Anh A không thừa nhận
2 Trích https://thegioiluat.vn/bai-viet-hoc-thuat/Tieu-luan-Luat-dan-su Van-de-phap-ly-ve-nghia-vu-lien-doi-9078/
Trang 8nhưng anh A đương nhiên phải biết việc kinh doanh đó của chị D Do vậy việc anh A phủ nhận trách nhiệm liên quan đến mình là không đúng, căn cứ vào Điều
25 Luật Hôn nhân và Gia đình: “Vợ hoặc chồng phải chịu trách nhiệm liên đới đối với giao dịch dân sự hợp pháp do một trông hai người thực hiện nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt thiết yếu của gia đình”
Căn cứ Khoản 1 - Điều 298 Bộ luật Dân sự quy định việc thực hiện nghĩa vụ dân sự liên đới: “Nghĩa vụ dân sự liên đới là nghĩa vụ do nhiều người cùng phải thực hiện và bên có quyền có thể yêu cầu bất cứ ai trong số những người có nghĩa vụ phải thực hiện toàn bộ nghĩa vụ” Do đó, Toà án quyết định anh A phải có nghĩa vụ chịu trách nhiệm liên đới về việc trả nợ cho anh H Nếu chị D không còn khả năng trả thì anh H có quyền yêu cầu anh A phải thực hiện toàn bộ nghĩa vụ trả nợ đối với mình dù anh H không trực tiếp xác lập hợp đồng vay nợ với anh A
3.3 Nhận xét
Từ tình huống trên, tôi thấy đây là một tình huống có đầy đủ các yếu tố của một quan hệ nghĩa vụ dân sự liên đới có đối tượng là một khoản tiền,
cụ thể:
– Chủ thể:
+ Người có quyền: Anh H + Người có nghĩa vụ: Chị D, anh A – Khách thể: Hành vi, xử sự của các chủ thể
– Đối tượng: Khoản tiền gốc 500 triệu đồng kèm lãi, tỉ lệ do hai bên thỏa thuận
– Nội dung: Trong tình huống trên, anh H yêu cầu anh A phải thực hiện nghĩa vụ thanh toán nợ cho anh H vì chị D vợ anh không có khả năng trả nợ
Vụ việc trên đã đề cập đến việc xác định trách nhiệm liên đới, cụ thể ở đây là trách nhiệm liên đới vợ chồng Việc xác định nghĩa vụ liên đới rất
Trang 9có ý nghĩa trong việc bảo vệ quyền lợi của bên cho vay trong hợp đồng vay nợ khi bên vay trực tiếp không có khả năng thanh toán khoản nợ
C KẾT LUẬN
Qua việc nghiên cứu và giải quyết đề số 01, tôi có thể hiểu hơn về các loại nghĩa vụ dân sự Bên cạnh đó, qua việc tìm tòi, nghiên cứu, giải quyết tình huống thực tiễn, tôi đã nắm vững hơn về khái niệm nghĩa vụ dân sự, đặc biệt về nghĩa vụ dân sự liên đới
Trang 10D Danh mục tài liệu tham khảo
1) Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật Dân sự Việt Nam, tập 2, NXB CAND, Hà Nội
2) Bộ luật dân sự 2015
3) https://thegioiluat.vn/bai-viet-hoc-thuat/Tieu-luan-Luat-dan-su Van-de-phap-ly-ve-nghia-vu-lien-doi-9078/