International arbitration and justice reform in vietnam

Bên cạnh đó, về Bộ luật tố t ng dân sự năm 2005 mà tôi đư đề cập trên và đư đ ợc sửa đổi vào năm 2015, trong đó cũng có những điều khoản liên quan đến trọng tài nh việc công nhận và cho

H Ộ I TH O

“Tr ng Tài Qu c T vì Th tr ng phát tri n b n v ng và Th ng tôn pháp lu t”

TR NG TÀI QU C T VỊ TH TR NG PHÁT TRI N B N V NG VÀ TH NG

TỌN PHÁP LU T

Tổ chức ngày 4 tháng 8 năm 2017 (Nội dung ghi âm c a Hội thảo)

M C L C

1 Gi i thi u 0

2 Phát bi u khai m c 1

3 Bài thuy t trình chính 2

4 Phiên t h o lu n 10

5 H i đáp Error! Bookmark not defined

6 Phát bi u b m c Error! Bookmark not defined

Chữ xanh: Nội dung dịch

H Ộ I TH O

“Tr ng Tài Qu c T vì Th tr ng phát tri n b n v ng và Th ng tôn pháp lu t”

1 GI I THI U

➢ Gi ng viên Naka tomi

Th a các quỦ vị có mặt tại đây!

Tôi tên là Nakatomi, là giảng viên c a Đại học Việt Nhật này

Tr ớc hết, tôi xin chân thành cảm ơn các quỦ vị đư đến đây dự hội thảo về

Trọng tài Quốc Tế và Pháp quyền vì thị tr ng bền vững

Đầu tiên, tôi xin đ ợc giới thiệu sựcó mặt c a 3 giáo s :

(1) giữa là Giáo s , Tiến sĩ Motoo Furuta, là Hiệu tr ng Tr ng Đại học

Việt Nhật

(2) Ngoài cùng bên phải là Giáo s , Tiến sĩ Yasunobu Sato, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Hòa bình Bền vững Đại học Tokyo Giáo s Sato là ng i

sẽ có bài thuyết trình chính

(3) Cuối cùng là Giáo s , Tiến sĩ Eri Habu c a Đại học Shizuoka Giáo s Habu

sẽ làm dẫn dắt buổi thảo luận

Tr ớc khi khai mạc, tôi xin giải thích vềphiên dịch Hôm nay chúng ta sử d ng tai nghe phiên dịch song song c a hai ngôn ngữ tiếng Việt và tiếng Nhật Trên bàn

Hôm nay xin phép tôi phát biểu bằng tiếng Nhật

Chào mừng các vị khách quỦ và toàn thể quỦ vị đến với Đại học Việt

Nhật.Tr ng Đại học Việt Nhật đ ợc thành lập năm 2014 theo thỏa thuận c a Chính ph hai n ớc Việt Nam và Nhật Bản, với t cách là tr ng trực thuộc Đại

học Quốc gia Hà Nội Tr ng đư bắt đầu triển khai 6 ch ơng trình hệđào tạo Thạc

sỹ kể từtháng 9 năm 2016 Là một trung tâm nghiên cứu xuất sắc mới tại Việt Nam,

Đại học Việt Nhật h ớng tới tr thành tr ng đại học nghiên cứu toàn diện, đạt tiêu chuẩn thế giới với thế mạnh về công nghệ tiên tiến và các lĩnh vực liên ngành

H Ộ I TH O

“Tr ng Tài Qu c T vì Th tr ng phát tri n b n v ng và Th ng tôn pháp lu t”

Đồng th i, chúng tôi chú trọng đào tạo nguồn nhân lực theo định h ớng thực hành, đáp ứng nhu cầu xư hội c a Việt Nam, trong đó có các doanh nghiệp Nhật Bản Triết lỦ giáo d c nền tảng c a Đại học Việt Nhật là tính bền vững và giáo d c khai phóng Hiện nay, Việt Nam cũng nh trên thế giới đều đang trong th i kỳ có

những biến động lớn về xư hội Trong cuộc sống mà xư hội có sự thay đổi quá nhanh chóng nh vậy, tôi nghĩ rằng sẽ có những bình diện mà đó, những kiến

thức thông th ng cho đến nay sẽ tr nên vô giá trị, nói cách khác nó giống nh đi

biển mà không mang theo la bàn vậy Để có thể chịu đựng và sống còn trong

những chuyến đi biển không có la bàn nh thế, chúng ta cần có tầm hiểu biết sâu

rộng Và chính giáo d c khai phóng sẽ nuôi d ỡng tầm hiểu biết sâu rộng đó Hệ

Thạc sĩ c a Tr ng Đại học Nhật Việt đ ợc thiết kế theo 6 ch ơng trình từ khoa

học xư hội đến khoa học tự nhiên, bao gồm: Khu vực học, Chính sách công, Quản

trị kinh doanh, Kỹ thuật môi tr ng, Công nghệ Nano và Kỹ thuật hạ tầng Chúng tôi đư thiết kế khoa học phát triển bền vững tr thành chiếc ô bao ph toàn bộ 6

ch ơng trình này Ngay cả đối với toàn thể xư hội nhân loại hiện nay, hay đối với

từng quốc gia nh Việt Nam hoặc Nhật Bản, việc tìm kiếm sự phát triển bền vững

vẫn là một thách thức quan trọng “Khoa học phát triển bền vững” là một ngành học tìm kiếm sự hội nhập và hợp tác giữa nhiều lĩnh vực học thuật khác nhau, từ khoa

học xư hội đến khoa học tựnhiên và h ớng đến một xư hội phát triển bền vững để

nuôi d ỡng tầm hiểu biết rộng Đây là thứ không thể thiếu đối với những nhân tài

sẽ nổi trội với vai trò là lưnh đạo c a Thể kỷ 21, cũng là cấu thành cốt lõi c a giáo

d c khai phóng trong Thế kỷ21 này

Buổi hội thảo ngày hôm nay về “Trọng Tài Quốc Tế vì Thị tr ng phát triển

bền vững và Th ợng tôn pháp luật” là một ch đềvô cùng phù hợp với triết lỦ nền

tảng c a Tr ng đại học Việt Nhật Tr ng đại học Việt Nhật có những ch ơng trình có liên quan chặt chẽ với Trọng tài quốc tế nh Chính sách công hay Quản trịkinh doanh Vì vậy, chúng tôi đư rất vui vẻ nhận l i khi Giáo s Sato đề xuất cùng

phối hợp tổ chức hội thảo này Bên cạnh đó, Trung tâm Nghiên cứu Hòa bình Bền

vững do Giáo s Sato đứng đầu, thuộc Khoa nghiên cứu văn hóa tổng hợp hệ sau

đại học c a Đại học Tokyo, là Hệ sau đại học nằm trên Khoa cử nhân về giáo d c khai phóng Chính vì vậy, hội thảo hôm nay cũng có Ủ nghĩa là hội thảo đồng tổ

chức b i hai tr ng đại học cùng đềcao giáo d c khai phóng

Cuối cùng, tôi xin chúc hội thảo ngày hôm nay sẽ gặt hái đ ợc nhiều thành

quả Xin chân thành cảm ơn

3 BÀI THUY T TRỊNH CHệNH

➢ Giáo s ậ Ti n s ỹ Sato

H Ộ I TH O

“Tr ng Tài Qu c T vì Th tr ng phát tri n b n v ng và Th ng tôn pháp lu t”

Tôi là Sato Yasunobu đến từ tr ng Đại học Tokyo Xin trân trọng cảm ơn giáo s Furuta Giáo s Furuta đối với tôi là một đại tiền bối, và là Hiệu tr ng c a

tr ng Đại học Việt Nhật này, b i vậy tôi đư đến đây và mong đ ợc đóng góp một điều gì đó

Ch đề c a ngày hôm nay là “Trọng tài quốc tế vì Thị tr ng phát triển bền

vững và Th ợng tôn pháp luật” Hình vẽ trên bảng này tôi nghĩ rằng quỦ vị đư từng

thấy, nó thể hiện 17 m c tiêu phát triển bền vững (SDGs) đ ợc Liên hợp quốc nhất trí thông qua vào năm 2015 Đây là những m c tiêu không chỉ đặt ra đối với riêng các n ớc đang phát triển mà đối với cả các n ớc tiên tiến bao gồm cả Nhật Bản

Đặc biệt tôi muốn chúng ta cùng chú Ủ đến m c tiêu thứ16 và 17 M c tiêu số16 là

“Hòa bình và Công lỦ” M c tiêu cuối cùng số 17 là “Tinh thần đối tác” cùng thực

hiện các m c tiêu trên Theo đó, chúng ta sẽ hợp tác lẫn nhau để đạt đ ợc các

m c tiêu chung là 16 m c tiêu này Nhật Bản và Việt Nam đ ợc kết nối với nhau là đối tác chiến l ợc, b i vậy đứng trên nền tảng tinh thần đối tác này, chúng ta cần chung sức vì hòa bình và công lỦ c a thế giới Đây không phải là m c tiêu riêng c a

Nhật Bản hay c a Việt Nam mà là m c tiêu chung c a toàn thế giới, vì thế nó đư

đ ợc nêu lên tr thành triết lỦ c a Liên hợp quốc

Nhật Bản từlâu đư hỗ trợ Việt Nam xây dựng th ợng tôn pháp luật thông qua

ch ơng trình hỗ trợ xây dựng và cải cách pháp luật Bằng sự hỗ trợnày, năm 2005,

Việt Nam đư hoàn thành Bộ luật dân sự và Bộ luật tố t ng dân sự Vậy, m c tiêunguyên th y c a hỗ trợ xây dựng và cải cách pháp luật từ vốn ODA c a Nhật Bản

là gì? Tr ớc hết, có hai m c tiêu xuyên suốt và cuối cùng là (1) “Quản trị tốt”,

th ng đ ợc gọi là Good governance và (2) là xây dựng cơ s hạ tầng cho tăng

tr ng bền vững, chính là pháp luật, một hệ thống không thể nhìn bằng mắt, nh ng

rất quan trọng Đây là hai m c tiêu lớn Tuy nhiên, để đạt đ ợc các m c tiêu này,

có những nguyên tắc cơ bản sau:

Có một số nguyên tắc đ ợc đề ra vào năm 2009, trong đó, tr ớc hết phải nói đến “Th ợng tôn pháp luật” Vậy, “Th ợng tôn pháp luật” là gì? Trong tiếng Anh gọi

là “Rule of law” Với việc sử d ng từ từ “of”, khái niệm này nhấn mạnh rằng đây không phải là Rule “by” law Tại Nhật Bản, chúng tôicũng có những thảo luận xung quanh vấn đề này Không phải chỉ đơn thuần là Chính ph c ỡng chế nhân dân/công dân tuân theo pháp luật, mà chính những ng i có quyền lực, bao gồm

cả Chính ph đều chịu sự rằng buộc b i pháp luật dựa trên nguyên lỦ mọi ng i bình đẳng tr ớc pháp luật Nói cách khác, pháp luật không phải là công c sử d ng

để cai trị mà chính pháp luật nhằm ngăn chặn sự lạm d ng quyền lực c a con

ng i ụ nghĩa c a “Th ợng tôn pháp luật” là vậy Nh ng đơn giản có thể hiểu

rằng đây chính là một trong những nguyên tắc đểđạt đ ợc hai m c tiêu nêu trên Thứ hai là tạo ra môi tr ng thực hiện đ ợc tăng tr ng bền vững dựa trên những nguyên tắc toàn cầu

H Ộ I TH O

“Tr ng Tài Qu c T vì Th tr ng phát tri n b n v ng và Th ng tôn pháp lu t”

Thứ balàtăng c ng quan hệ đối tác kinh tế cũng nh hội nhập khu vực dựa trên kinh nghiệm về th ợng tôn pháp luật đư đ ợc Nhật Bản gìn giữ cho đến nay Đây chính là m c tiêu thứ ba

Tiếp theo, hai dòng chữ đỏ cuối cùng là các nguyên tắc đ ợc bổ sung thêm vào năm 2013 trong th i th t ớng Abe bây gi , nó cũng thể hiện khía cạnh hỗ trợ cho hoạt động kinh doanh c a các doanh nghiệp Nhật Bản Th t ớng Abe và cả Việt Nam có rất nhiều thảo luận rằng Nhật Bản sẽ hợp tác mạnh mẽ trong các dự

án xây dựng cơ s hạ tầng, đồng th i hợp tác kinh tế c a Nhật Bản cần đ ợc thực hiện hiệu quả hơn, tăng c ng hơn nữa quản trị tốt vì đó là những yếu tố cần thiết cho việc khả năng hóa hoạt động hỗ trợ kinh doanh c a các doanh nghiệp Nhật Bản

Ai cũng biết rằng Việt Nam bắt đầu “Đổi mới” vào năm 1986, và sự hỗ trợ xây dựng và cải cách pháp luật c a Nhật Bản đối với Việt Nam cũng có một vị trí nhằm

hỗ trợ cho công cuộc này Đặc biệt, kể từ năm 1996, sự hỗ trợ này đư bắt đầu

đ ợc thực hiện trong khuôn khổ là viện trợ c a Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) từ nguồn ODA chính thức Đặc biệt, Nhật Bản đư viện trợ cho việc xây dựng

Bộ luật dân sự và Bộ luật tố t ng dân sự Đây là những luật cơ bản nhất trong tất

cả những thứ cơ bản, là nền móng cần thiết không thể thiếu để hình thành xư hội dân sự chung Đồng th i, trong quá trình này, Nhật Bản cũng đư viện trợ cho việc đào tạo nhân lực liên quan đến ngành t pháp Thêm vào đó, Nhật Bản cũng đư hỗ trợ về xây dựng các pháp luật hành chính nhằm giúp chothị tr ng phát huy đ ợc chức năng c a mình một cách tự do nh xây dựng Luật chống độc quyền, hay còn gọi là Luật cạnh tranh

Về nguyên lỦ, điều quan trọng nhất trong mọi nền kinh tế thị tr ng đầu tiênlà tính an toàn cho giao dịch, mọi giao dịch cần đ ợc bảo vệ để có thể thực hiện

đ ợc suôn sẻ Thứ hai là việc bảo đảm tính khả năng dự liệu tr ớc c a giao dịch

nh vào th ợng tôn pháp luật, đảm bảo việc giao kết hợp đồng tự do Những điều

đó là nguyên tắc căn bản c a nền kinh tế t bản ch nghĩa, nền kinh tế thị tr ng ngày nay Nhật Bản hỗ trợ xây dựng và cải cách pháp luật chính là nhằm đ a những nguyên tắc này đến với Việt Nam

Sự thật là, tr ớc khi tôi có mối liên hệ với Việt Nam, tôi đư từng làm việc với

t cách là luật s tại Nhật Bản, đư làm việc tại các tổ chức quốc tế, đặc biệt là Ngân hàng Tái thiết và Phát triển Châu Âu (EBRD), một tổ chức tài chính phát triển London Từ năm 1995, trong vòng 2 năm, tôi đ ợc điều chuyển từ văn phòng luật chuyên về tài chính quốc tế sang ph trách việc hỗ trợ xây dựng và cải cách pháp luật Bộ tài chính, lúc đó gọi là Bộ ngân khố đư thực hiện cấp vốn và giúp đỡ cho các n ớc Liên xô cũ và khối xư hội ch nghĩa Đông Âu xây dựng pháp luật để chuyển đổi sang nền kinh tế thị tr ng Đặc biệt là luật phá sản, nhằm giải thể và tái thiết lại những thứ gọi là doanh nghiệp nhà n ớc trong bối cảnh nền kinh tế bị

H Ộ I TH O

“Tr ng Tài Qu c T vì Th tr ng phát tri n b n v ng và Th ng tôn pháp lu t”

lung lay Ngoài ra, chúng tôi đư du nhập Luật biện pháp bảo đảm, một luật không thể thiếu trong ngành tài chính C thể hơn, khi ai đó không trả lại tiền vay thì bên còn lại đ ợc thi hành biện pháp bảo đảm là một nhận thức hết sức thông th ng

Nh ng các n ớc xư hội ch nghĩa, việc thông th ng nh vậy cũng hầu nh không đ ợc biết đến Thêm nữa chúng tôi cũng đư ch động đ a vào Luật trọng tài, đặc biệt là xây dựng Luật trọng tài các n ớc Trung Á

EBRD khác với Ngân hàng thế giới, nguyên tắc là trên 60% khoản cho vay phải đ ợc cấp cho khu vực t nhân Trong khi đó, các Ngân hàng trên thế giới nguyên tắc là cấp vốn cho chính ph Việc cho vay đối với khu vực t nhân có nghĩa rằng, trong tr ng hợp t nhân không thể chi trả tiền vay thì ngân hàng cũng giống nh các doanh nghiệp chỉ có thể bảo vệ quyền lợi c a mình bằng cách kh i kiện ra tòa án Để giải quyết tình trạng đó, Luật trọng tài tr nên cần thiết và đ ợc xem xét

Trọng tài là gì? Tôi nghĩ rằng tất cả quỦ vị có mặt tại đây đư hiểu về trọng tài một mức độ nào đó Trọng tài là một ph ơng thức giải quyết tranh chấp không thông qua xét xử tại Tòa án Nói một cách thật thà nhất, có thể hiểu rằng trong tình trạng mà chức năng Tòa án c a các n ớc Khối xư hội ch nghĩa cũ ch a phát huy đầy đ thì Luật trọng tài đ ợc đ a vào với t cách là một trong những ph ơng thức để làm sao cho việc xét xử đ ợc thực hiện một cách công bằng trên thực tế Trong quá trình c ng cố cơ chế trọng tài, những th t c để thực thi quyền cho các

đ ơng sự b i ngành t pháp cũng đư đ ợc thúc đẩy tiến hành Tức là, nếu các bên trong hợp đồng đư thỏa thuận ràng buộc với nhau rằng, khi phát sinh tranh chấp sẽ không thông qua xét xử tại Tòa án, mà lựa chọn những chuyên gia về vấn

đề liên quan đến tranh chấp làm trọng tài viên và phán quyết c a trọng tài viên sẽ

đ ợc thi hành giống nh bản án Khi đó, chúng ta phải đảm bảo hiệu lực cho thỏa thuận trọng tài đó Nếu thử suy nghĩ, việc này có thể sẽ dẫn đến lo ngại về Tòa án

t nhân, hoặc t nhân hóa Tòa án Nh ng qua đó, chúng ta sẽ du nhập đ ợc

nguyên tắc tự do hợp đồng, ch nghĩa tranh t ng để bảo đảm sự tuân th hợp đồng giữa các bên đ ơng sự

Cách suy nghĩ và hệ thống này là yếu tố vô cùng quan trọng trên nền tảng thúc đẩy kinh tế thị tr ng mang tính quốc tế Do đó, năm 1958 Công ớc về công nhận và thi hành các phán quyết trọng tài n ớc ngoài hay còn gọi là Công ớc New York đư đ ợc thông qua tại New York và Việt Nam cũng đư gia nhập vào năm

1995 Các quốc gia thành viên tham gia vào Công ớc này phải công nhận và thi hành các phán quyết trọng tài c a n ớc ngoài nh bản án c a n ớc mình Đồng

th i, khi chúng tôi soạn thảo Luật trọng tài, d ới ph ơng diện xem xét Luật trọng tài đó có đáp ứng đầy đ các tiêu chuẩn quốc tế hay không, chúng tôi đư tham chiếu luật mẫu, gọi là UNCITRAL, đ ợc đ a ra b i cơ quan chuyên môn c a Liên hợp quốc Về điểm này, Việt Nam cũng đư tiếp nhận những hỗ trợ c a Hoa Kỳ để

H Ộ I TH O

“Tr ng Tài Qu c T vì Th tr ng phát tri n b n v ng và Th ng tôn pháp lu t”

soạn ra Luật trọng tài Liên quan đến sự phát triển c a pháp luật trọng tài tại Việt Nam, hiện nay Luật trọng tài th ơng mại 2010 đang đ ợc áp d ng, các diễn giả khác sẽ giải thích chi tiết về phần này Bản thân luật này cũng đang đ ợc đánh giá

là bám sát với Công ớc New York và luật mẫu c a UNCITRAL

Với t cách là cơ quan trọng tài thực thi trên thực tế, Trung tâm trọng tài quốc

tế Việt Nam (VIAC) đư ra đ i từ năm 1993 và có những hoạt động sôi nổi Cá nhân tôi đư đ ợc cử đến Hà Nội vào năm 2000 với t cách là chuyên gia ngắn hạn c a JICA Khi đó, tôi cũng đư đ ợc góp Ủ, hỗ trợ việc nghiên cứu đối với Pháp lệnh trọng tài, là tiền thân c a Luật trọng tài hiện nay Bên cạnh đó, về Bộ luật tố t ng dân sự năm 2005 mà tôi đư đề cập trên và đư đ ợc sửa đổi vào năm 2015, trong

đó cũng có những điều khoản liên quan đến trọng tài nh việc công nhận và cho thi hành tại Việt Nam các phán quyết c a trọng tài n ớc ngoài Thêm nữa, Bộ luật tố

t ng dân sự cũng đư tạo ra cơ s pháp lỦ cho việc cho thi hành các phán quyết trọng tài c a Trung tâm trọng tài Việt Nam tại Việt Nam

Tôi muốn cho quỦ vị xem một biểu đồ rất đơn giản, nh ng có lẽ sau đây anh

D ơng – Phó ch tịch VIAC sẽ giải thích c thể nên tôi xin phép nói rất sơ l ợc Biểu đồ này cho thấy số v việc VIAC th lỦ đang tăng dần sang cánh phải Nhật Bản cũng không đạt đ ợc con số lớn nh vậy Tại VIAC số v việc trong năm 2015

đư v ợt quá 130 v

Chỉ có điều, nếu xem xét một cách kĩ l ỡng thì trọng tài Việt Nam thực tế

nh thế nào vẫn là một vấn đề đáng quan ngại Để trọng tài Việt Nam phát triển một cách vững mạnh, tôi xin mạo muội chỉ ra một số điểm nh sau Thứ nhất, điều

mà mọi ng i vẫn hay nói, đó là sự độc lập c a quá trình xét xử, sự độc lập c a ngành t pháp Do Việt Nam đang áp d ng chế độ xư hội ch nghĩa và nền kinh tế thị tr ng theo định h ớng xư hội ch nghĩa, cho nên có những điều Việt Nam không thể nh ợng bộ đ ợc Vì vậy Việt Nam bất đắc dĩ vẫn tồn tại những giới hạn

về việc không có tính độc lập c a tòa án theo quy định c a Hiến pháp Bên cạnh đó,

ng i ta vẫn nói nhiều về hối lộ hay tham nhũng trong quá trình xét xử tại tòa án, điều này cũng có thể liên quan đến sự độc lập c a tòa án nh trên Và b i vậy, mọi

ng i vẫn quan ngại về độ tin cậy c a Tòa án Bên cạnh đó, về vấn đề phán quyết trọng tài mà tôi vừa đề cập, cũng có những ví d về việc Tòa án Việt Nam không công nhận, bác bỏ phán quyết c a trọng tài n ớc ngoài Hơn nữa, phán quyết c a trọng tài VIAC, phán quyết trọng tài c a Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam cũng

bị tòa án h y bỏ vẫn còn khá nhiều so với các n ớc khác B i vậy, đâu đó vẫn còn những tranh luận cho rằng trọng tài tại Việt Nam ch a có một vị thế nhất định

Tôi muốn chỉ ra hai vấn đề đặc biệt cuối cùng từ kinh nghiêm c a mình Bản thân tôi, đư đảm nhận vai trò là trọng tài viên thứ ba hoặc ch tọa hội đồng trong các v án thực tế với t cách là trọng tài viên đ ợc lựa chọn c a Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam Về v việc c thể, tôi không thể nói nội dung chi tiết đ ợc vì

H Ộ I TH O

“Tr ng Tài Qu c T vì Th tr ng phát tri n b n v ng và Th ng tôn pháp lu t”

trọng tài viên đ ơng nhiên có nghĩa v bảo mật Và trọng tài khác với tòa án, v việc trọng tài không đ ợc công khai Tuy nhiên, tôi xin chia sẻ cảm nhận cá nhân

c a tôi qua những kinh nghiệm thực tiễn nh vậy, đầu tiên là vấn đề về áp d ng biện pháp bảo đảm, hay còn gọi là áp d ng biện pháp khẩn cấp tạm th i

Ngay cả Nhật Bản cũng vậy, trong quá trình tố t ng, tr ớc khi phiên tòa diễn

ra, chúng ta cần phải xác minh là đối ph ơng có khả năng chi trả đầy đ hay không, sau khi xác nhận đ ợc đối ph ơng có khả năng chi trả và tài sản c a họ đâu, chúng ta phải thực hiện biện pháp kê biên tài sản để tránh bị tẩu tán tr ớc khi xét

xử Nếu không làm nh vậy, cho dù có thể xét xử tại Tòa án đi chăng nữa, nếu tài sản bị tẩu tán thì dù có xét xử chăng nữa, thực tế cũng không thể thu hồi lại đ ợc tiền yêu cầu Đối với trọng tài cũng t ơng tự nh vậy Hội đồng trọng tài cũng có thể thực hiện biện pháp này nhằm bảo toàn tài sản, ví d nh biện pháp kê biên miễn sao có lỦ do dựa trên yêu cầu c a các bên đ ơng sự Tuy nhiên trong Luật trọng tài th ơng mại Việt Nam lại có quy định rằng trong tr ng hợp có khiếu nại với biện pháp này thì bên bị thiệt hại có quyền yêu cầu bồi th ng thiệt hại Điều này đ ợc quy định tại Khoản 5 Điều 49 Luật trọng tài th ơng mại Với bản thân tôi đây là lần đầu tiên đ ợc trải nghiệm, và thật khó có thể thực hiện khi có những quy định nh vậy B i lẽ, chính trọng tài viên sẽ có nguy cơ bị kh i kiện yêu cầu bồi

th ng thiệt hại, cá nhân trọng tài viên sẽ bị xét xử tr ớc tòa án Vì vậy chúng tôi rất khó có thể đ a ra những quyết định dứt khoát Đây là điểm thứ nhất

Điều này không chỉ là vấn đề trong Luật trọng tài Xuất phát từ Luật tố t ng dân sự Việt Nam năm 2015 tại Khoản 2 Điều 113 cũng có quy định t ơng tự rằng nếu Tòa án ra áp d ng biện pháp khẩn cấp tạm th i trái pháp luật mà gây ra thiệt hại, thì phải bồi th ng cho bên bị thiệt hại Điều này tôi nghĩ rằng không thể tìm thấy đ ợc đâu ngoài Việt Nam Tôi đư hỏi cán bộ ph trách hỗ trợ xây dựng và cải cách pháp luật c a Nhật Bản về lỦ do vì sao, thì đ ợc biết rằng trong dự thảo

cơ bản đ ợc Nhật Bản đóng góp không có điều khoản này, nh ng nó đư đ ợc thêm vào để Quốc hội có thể thông qua Tóm lại, tôi nghe đ ợc rằng vì không tin

t ng thẩm phán nên quy định này đ ợc đ a vào nhằm ngăn chặn sự lạm quyền

c a thẩm phán Với Ủ nghĩa đó, chúng ta phải nêu ra những vấn đề này với Ủ nghĩa

là tính đặc thù c a Việt Nam Điều này cần đ ợc chỉ ra nh một tiếng chuông cảnh báo Tôi mong muốn rằng các cơ quan liên quan cần cùng suy nghĩ và tranh luận xem phải chăng cần chỉnh sửa quy định này

Một điểm nữa đáng l u tâm trong H ớng dẫn c a Tòa án tối cao Việt Nam về việc Tòa án có thể đ a ra quyết định h y bỏ phán quyết trọng tài nh thế nào Trong đó, có quy định rằng tr ng hợp phán quyết c a trọng tài trái với những nguyên tắc cơ bản c a pháp luật Việt Nam thì có thể bị Tòa án tuyên bố h y bỏ Điều này có thể liên t ng đến trật tự công cộng, “Public Order”, là những quy phạm đ ợc áp d ng chung tại Nhật Bản Nghĩa là, khi có những yếu tố mang tính

H Ộ I TH O

“Tr ng Tài Qu c T vì Th tr ng phát tri n b n v ng và Th ng tôn pháp lu t”

chất rất ngoại lệ, những vấn đề đạo đức mà không thể đ ợc chấp nhận b i xư hội nói chung thì khi đó mới áp d ng các quy phạm này Còn Việt Nam, Ủ nghĩa này lại đ ợc m rộng thêm một phạm vi rộng và sử d ng khái niệm là các nguyên tắc

cơ bản c a pháp luật Việt Nam Vậy, những nguyên tắc cơ bản này là gì? Điều này

ch a đ ợc làm rõ nên nó đ ợc coi là một vấn đề Phải chăng đó chính là Ủ nghĩa

c a định h ớng xư hội ch nghĩa khi nói về khái niệm nền kinh tế xư hội ch nghĩa, nền kinh tế thị tr ng theo định h ớng xư hội ch nghĩa

Đặc biệt trong H ớng dẫn c a Tòa án nhân dân tối cao có một điểm mà tôi rất

l u tâm, đây là một trong số những yếu tố đ ợc xem xét khi đánh giá dựa trênnguyên tắc cơ bản c a pháp luật Việt Nam Đó là yếu tố “trái với lợi ích c a Chính

ph ” Nếu suy nghĩ điều này một cách cứng nhắc, Tòa án sẽ h y bỏ bất cứ phán quyết trọng tài nào mà mang tính chất bất lợi cho chính ph trong v việc trọng tài kiện Chính ph Do đó, phải nói rằng nội dung c a h ớng dẫn trên rất dễ gây sự hiểu nhầm Rõ ràng là chúng ta phải cân nhắc về điểm này, đặc biệt dựa trên góc nhìn quốc tế

Để khắc ph c những vấn đề trên, chúng ta có thể làm gì cho sau này? Theo

tôi, tr ớc hết chúng ta cần tiến hành thử nghiệm xem pháp luật tác d ng trên thực

tếnh thế nào, không tác d ng trên thực tế nh thế nào Chỉ khi xảy ra tranh chấp thì Ủ nghĩa c a pháp luật mới đ ợc đặt ra Vậy mà pháp luật không thể áp d ng, hay không có tác d ng khi có tranh chấp thì khi đó, chúng ta cần chất vấn lại lỦ do tồn tại c a pháp luật Việc xét xử có phát huy chức năng đảm bảo công bằng và hữu hiệu hay không, điều này có liên quan mật thiết với tính bền vững cho cơ s kỹ thuật trong nền kinh tế thị tr ng Nói cách khác, việc thực thi pháp luật một cách thỏa đáng sẽ là yếu tố nền tảng cho sự phát triển bền vững Chúng ta cần chú Ủ những điềm này Trong đó, đặc biệt là về trọng tài, những vấn đề đặc thù c a Việt Nam bao gồm cả những hiện trạng nh tôi vừa đề cập, nó đang có một khoảng cách nếu so với những thứ gọi là tiêu chuẩn quốc tế Tòa án dẫu sao cũng mang theo trách nhiệm nhà n ớc, nên triết lỦ c a nhà n ớc luôn xuất hiện tr ớc mắt Tuy nhiên, trong các tranh chấp th ơng mại quốc tế, các bên liên quan là các doanh nghiệp n ớc ngoài, bao gồm cả Nhật Bản Cho nên Việt Nam, không đơn giản chỉ

cứ bảo mọi ng i nên phải nhập gia tùy t c, phải tuân theo phong cách c a Việt Nam mà mức nào đó, nhất thiết phải đứng trên những nguyên tắc thông d ng trên thế giới Nếu không, các doanh nghiệp n ớc ngoài có thể sẽ e sợ và không thể làm việc gì tại Việt Nam

Trọng tài, nói chính xác là một th t c mang tính trung lập trong mối quan hệ căng thẳng c a hai phía, nó đ ợc tiến hành với nỗ lực lấp đầy khoảng cách giữa các bên Giống nh tôi là một trọng tài viên c a VIAC, những ng i n ớc ngoài hoặc các trọng tài không phải ng i Việt Nam, sẽ phải lỦ giải, giải thích và áp d ng pháp luật Việt Nam, trong quá trình đó, kể cả hai trọng tài viên còn lại cũng mang

H Ộ I TH O

“Tr ng Tài Qu c T vì Th tr ng phát tri n b n v ng và Th ng tôn pháp lu t”

những quốc tịch khác nhau nên đây quả là một cuộc tranh luận về những sự khác biệt Trong những lúc này, các trọng tài viên sẽ phải tạo ra sự cân bằng cho nhau

Đó là một quá trình quan trọng

Trong lịch sử, Nhật Bản đư tìm tòi đến nhiều giải pháp nhằm khắc ph c khoảng cách nh thế trong quá trình hiện đại hóa bắt đầu từ công cuộc Duy tân Minh Trị theo mô hình Châu Âu và dân ch hóa sau Thế chiến thứ 2 b i Hoa Kỳ Với Ủ nghĩa đó, những kinh nghiệm c a Nhật Bản có thể có phần nào đó Việt Nam

có thể tham khảo đ ợc Hơn nữa, Nhật Bản cũng nh Châu Á nói chung có nền văn hóa hòa giải, khác với văn hóa trọng tài nh Hoa Kỳ hay Châu Âu Chúng ta có nền văn hóa làm sao cố gắng điều chỉnh hết mức có thể để tránh xung đột, thay vì ngay lập tức đối mặt chạm trán với nhau

Đặc biệt trong mô hình Med-Arb là mô hình liên kết giữa Trọng tài và Hòa giải, ngay cả tại Tòa án, việc thẩm phán tiến hành hòa giải cũng không phải là hiếm Do

đó, tôi nghĩ rằng việc kết hợp tốt theo quá trình này là kinh nghiệm c a Nhật Bản có thể có khả năng áp d ng phù hợp với Việt Nam

Cuối cùng, tôi tổng hợp khái quát lại về các đề xuất nh sau đây Thứ nhất, trọng tài, là một cơ chế quốc tế, đang có vị thế nh một biện pháp giải quyết tranh chấp phổ biến trong các tranh chấp th ơng mại Đồng th i, khi trọng tài th ơng mại, tranh chấp th ơng mại không đ ợc giải quyết thỏa đáng dẫn đến việc Tòa án không chấp thuận hoặc h y bỏ các phán quyết trọng tài và các phán quyết đó không đ ợc thi hành trên thực tế, điều này có thể phát triển thành những tranh chấp với nhà n ớc Vừa rồi tôi đư đề cập đến một số Công ớc, và trong số đó có Công ớc về đầu t Công ớc này đư xây dựng cơ chế cho phép các doanh nghiệp kh i kiện nhà n ớc c a quốc gia đó nh một tranh chấp về đầu t tại Trung tâm giải quyết các tranh chấp đầu t Washinton gọi là ICSID với lỦ do là đư có sự cản tr c a Tòa án quốc gia đó

Thêm nữa, việc đào tạo nguồn nhân lực về trọng tài cho t ơng lai là việc không chỉ đối với Luật s hay Trọng tài viên, mà đối với cả thẩm phán, nhà quản lỦ doanh nghiệp – những ng i yêu cầu hoặc tiếp nhận tố t ng trọng tài, các quan chức chính ph họ cần thiết phải biết về trọng tài, bao gồm cả những vấn đề về tranh chấp theo pháp luật quốc tế nh tôi vừa nêu trên Với Ủ nghĩa đó, điều cuối cùng tôi muốn đề xuất là Đại học Việt Nhật xem xét việc tổ chức khóa học về vấn

đề này và từ đó chúng ta có thể xây dựng th t c giải quyết tranh chấp, hội đồng giải quyết tranh chấp đặc biệt nào đó c thể dành riêng cho những tranh chấp đặc biệt giữa Việt Nam và Nhật Bản

Tôi xin lỗi vì phần này (slide) chỉ có tiếng Nhật Trong khuôn khổ cơ chế theo Hiệp định đối tác kinh tế giữa Việt Nam và Nhật Bản, phía Việt Nam và Nhật Bản đều có những đại diện để thành lập ra Tiểu ban môi tr ng đầu t nhằm thảo luận

H Ộ I TH O

“Tr ng Tài Qu c T vì Th tr ng phát tri n b n v ng và Th ng tôn pháp lu t”

về môi tr ng đầu t Tôi xin khuyến nghị rằng chúng ta có thể sử d ng cơ chế c a tiểu ban đó để hình thành ra hội đồng nhằm giải quyết những tranh chấp riêng trên bàn họp dạng hình tròn elip C thể là nh thế này, ví d phía Nhật Bản ngồi bên trái bao gồm có các cơ quan nh JETRO, JICA v.v, bên phải là phía Việt Nam bao gồm có Bộ t pháp hoặc VIAC v.v Nói một cách hiển nhiên, nó giống nh một liên doanh giữa VIAC c a Việt Nam và Trung tâm trọng tài th ơng mại Nhật Bản (JCAA) Tôi mong rằng đối với các tranh chấp th ơng mại giữa Việt Nam và Nhật Bản nên cần cơ chế nh vậy, qua đó cơ chế này đóng vai trò nh l ới lọc nhằm phòng ngừa gia tăng sự căng thẳng c a các tranh chấp hoặc cố gắng kết thúc tranh chấp bằng hòa giải

Tr ớc mắt, luật s Việt Nam và Nhật Bản cùng tham gia việc tiến hành hòa giải Nếu hòa giải không thành công, các bên không đạt đ ợc thỏa thuận thì mới bắt đầu đ a tranh chấp đó đến với trọng tài viên c a n ớc thứ ba nh Singapore hay Hoa Kỳ tham gia với t cách là trọng tài viên c a n ớc trung lập để ra phán quyết trọng tài Những phán quyết đó sẽ thông qua con đ ng ngoại giao giữa Việt Nam và Nhật Bản để đảm bảo thi hành Bản thân cơ chế này sẽ không công khai, nh ng ít nhất b i có sự tham gia c a các chuyên gia về pháp luật có thể sẽ tránh đ ợc việc giải quyết thiếu minh bạch d ới sức mạnh ngoại giao thuần túy Từ

đó, tôi nghĩ rằng những thành quả do viện trợ c a Nhật Bản cho việc xây dựng và cải cách pháp luật c a Việt Nam cho đến nay sẽ đ ợc sinh sôi lên trong quá trình này, tạo ra những b ớc đi quan trọng cho những biện pháp giải quyết tranh chấp,

và th ợng tôn pháp luật Thông qua việc giải quyết các tranh chấp nh vậy, chúng

ta sẽ là đối tác kinh tế công bằng hơn, tin cậy hơn, thúc đẩy phát triển kinh tế Việt Nam và Nhật Bản thuận lợi hơn Đó chính là niềm hi vọng to lớn cho thị tr ng Việt Nam và Nhật Bản đ ợc phát triển bền vững Tôi xin chân thành cảm ơn

H Ộ I TH O

“Tr ng Tài Qu c T vì Th tr ng phát tri n b n v ng và Th ng tôn pháp lu t”

Xin cảm ơn Giáo s

Chúng ta sẽ bắt đầu phiên thảo luận nhóm ngay sau đây Tr ớc khi bắt đầu thảo luận, tôi xin phép đ ợc giới thiệu sơ qua về bản thân và các diễn giả sẽ tham gia phiên thảo luận

Tôi tên là Habu, làm điều phối phiên cho thảo luận nhóm ngày hôm nay Tôi đến từ Trung tâm thực hành giáo d c nghiệp v pháp luật – Đại học Shizuoka Mong quỦ vị giúp đỡ

Về cách thức triển khai phiên thảo luận, tr ớc tiên tôi xin đề nghị các diễn giả giới thiệu sơ bộ ch đề nghiên cứu c a mình, sau đó chúng ta sẽ đi vào phiên thảo luận Diễn giả đầu tiên là Luật s Vũ Ánh D ơng Ông hiện đang là Phó ch tịch

th ng trực c a Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam Từ sau năm 1997, Ông đư

có hơn 20 năm cống hiến cho sự phát triển c a Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam Bên cạnh đó, Ông đư đóng góp cho hoạt động lập pháp về pháp luật liên quan đến trọng tài th ơng mại, và có nhiều bài giảng các tr ng Đại học Hôm nay Luật s D ơng sẽ chia sẻ về hiện trạng và h ớng phát triển c a Trọng tài

th ơng mại tại Việt Nam

Diễn giả thứ hai là Phó giáo s Iwase Maomi, Phó giáo s Khoa kinh tế - Đại học công lập tỉnh Hyogo Chuyên ngành c a Cô là pháp luật kinh tế quốc tế và nghiên cứu pháp luật Việt Nam Liên quan đến chuyên ngành này, Cô đư có rất nhiều luận văn nghiên cứu Hôm nay, Cô Iwase sẽ trình bày về trọng tàivới Ủ nghĩa

là một ch đề trong nội dung về pháp luật kinh tế quốc tế và nghiên cứu pháp luật Việt Nam

Tiếp theo là Luật s Nguyễn Mạnh Dũng Ông Dũng là luật s điều hành Văn phòng luật c a Việt Nam, DZUNGSRT & Associates Cho đến nay, ông Dũng đư làm việc liên quan đến xây dựng các quy định về pháp luật trọng tài c a Việt Nam, Ông cũng đư và đang tham gia là trọng tài viênvà xử lỦ các v việc trọng tài th ơng mại nhiều lĩnh vực đa dạng

Diễn giả cuối cùng là Luật s Sawayama Keigo - Luật s c a văn phòng luật Nagashima Onno & Tsunematsu Luật s Sawayama đang làm việc tại Hà Nội Làđại diện văn phòng Hà Nội c a Nagashima Onno & Tsunematsu Hôm nay Luật s

sẽ chia sẻ về cách thức giải quyết tranh chấp tại Việt Nam nhìn từ góc độ c a doanh nghiệp Nhật Bản

(2) Phát bi u c ủ a Lu t s Vũ Ánh D ơng

➢ G iáo s Habu

H Ộ I TH O

“Tr ng Tài Qu c T vì Th tr ng phát tri n b n v ng và Th ng tôn pháp lu t”

Vậy tôi xin phép nh ng l i cho bài phát biểu c a diễn giả đầu tiên Xin m i phó ch tịch th ng trực c a Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam – Luật s Vũ Ánh D ơng trình bày

➢ Luât s Vũ Ánh D ơng

Kính th a Giáo s Motoo Furuta, Hiệu tr ng c a Tr ng Đại Học Việt Nhật, kính th a Giáo s Sato, kính th a Giáo s Eri Habu, kính th a toàn thể quỦ vị đại

biểu

Tr ớc hết tôi thấy rất là vinh hạnh vì đây là lần đầu tiên đ ợc tham gia có một

buổi trình bày tại ngôi tr ng đại học hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản và Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam chúng tôi cũng rất hân hạnh đ ợc tham gia, hợp tác tổ chức hội thảo này với t cách là supporting trong việc tổ chức buổi hội thảo ngày hôm nay Và chúng tôi hiểu rằng, để tổ chức ra buổi hội thảo này, chúng tôi

đặc biệt là ghi nhận công lao và những sự nỗ lực cố gắng c a Giáo s Sato, là

ng i đư có những tâm huyết rất lớn đối với Việt Nam cũng nh là nền t pháp c a

Việt Nam Chúng tôi xin đánh giá rất cao sự cố gắng c a Giáo s Sato Bây gi tôi xin phép đ ợc đi vào phần trình bày c a tôi

mẽ trong việc hỗ trợ và bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp c a các doanh nghiệp

Vấn đề này một lần nữa đư đ ợc nhấn mạnh tại hội thảo trong buổi gặp gỡ giữa

Th t ng Việt Nam với cộng đồng doanh nhân c a Việt Nam cách đây chỉ có 3 ngày thôi, theo đó Th t ớng Nguyễn Xuân Phúc c a chúng tôi đư nhấn mạnh rằng Chính ph Việt Nam vẫn luôn nhất quán m c tiêu đư đề ra là xây dựng một chính

ph kiến tạo đồng hành cùng doanh nghiệp và bảo vệ đến cùng mọi quyền lợi chính đáng c a các doanh nghiệp và các nhà đầu t

Việt Nam luôn chú trọng công tác cải cách t pháp, đặc biệt là công tác xét xử,

đặt m c tiêu xây dựng nhà n ớc pháp quyền xư hội ch nghĩa và có một nền t pháp trong sạch, vững mạnh, nghiêm minh, bảo vệ công lỦ Hoạt động t pháp trong đó trọng tâm là hoạt động xét xử đ ợc tiến hành có hiệu quảvà hiệu lực cao Không chỉ chú trọng nâng cao chất l ợng hoạt động xét xử b i tòa án, ph ơngthức trọng tài cũng đ ợc nhà n ớc Việt Nam khuyến khích phát triển Đây là ch

tr ơng c a chính ph và nhà n ớc Việt Nam, trong đó khuyến khích giải quyết các

H Ộ I TH O

“Tr ng Tài Qu c T vì Th tr ng phát tri n b n v ng và Th ng tôn pháp lu t”

tranh chấp thông qua ph ơng thức lựa chọn ADR đó là hòa giải và trọng tài; và tòa

án có trách nhiệm hỗ trợ việc giải quyết bằng trọng tài, đặc biệt là việc công nhận

kết quả c a việc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài

Theo báo cáo c a Hội Luật gia Việt Nam về đánh giá tác động dự kiến trong quá trình xây dựng dự thảo đạo Luật Trọng tài Th ơng Mại thì dự kiến khi Luật

Trọng tài đ ợc ban hành sẽgóp phần giải quyết sốl ợng tranh chấp kinh doanh và

th ơng mại tại Việt Nam với tỉ lệ lên tới 10% trong tổng số các tranh chấp kinh doanh th ơng mại phát sinh tại Việt Nam

Rõ ràng ch tr ơng c a nhà n ớc về việc khuyến khích và phát triển ph ơng

thức trọng tài là một ch tr ơng đúng đắn và quan trọng Trọng tài th ơng mại

đ ợc coi là ph ơng thức giải quyết tranh chấp có nhiều u điểm nh là: th t c đơn giản, linh hoạt, nhanh gọn, giúp các bên tranh chấp tiết kiệm th i gian, chi phí

và rất phù hợp để giải quyết các tranh chấp kinh doanh vốn luôn đòi hỏi phải nhanh chóng và hiệu quả góc độ xư hội, rõ ràng trọng tài phát triển cũng góp phần

giảm tải khối l ợng tranh chấp đang quá tải tại tòa án, đặc biệt giúp các bên tranh

chấp có cơ hội đ ợc lựa chọn một ph ơng thức giải quyết tranh chấp phù hợp với yêu cầu và tính chất hoạt động kinh doanh c a các doanh nghiệp Và rõ ràng nếu

nh tòa án giảm tải thì chất l ợng giải quyết tranh chấp tại tòa án cũng đ ợc cải thiện do các thẩm phán có thêm nhiều th i gian hơn để giải quyết tranh chấp tại hệ

thống c a tòa án Và góc độ vĩ mô thì nhà n ớc cũng giảm bớt đ ợc một phần ngân sách phải đầu t cho hệ thống tòa án nếu nh hoạt động trọng tài phát triển

Nh vậy rõ ràng quỦ vị có thể thấy rằng hiện nay thực tiễn tại Việt Nam thì tranh

chấp phát sinh giữa các doanh nghiệp thì có thể đ ợc giải quyết bằng cả hai

ph ơng thức là trọng tài và tòa án Vì vậy bất cứ nhà đầu t nào dù nhà đầu t trong n ớc hay nhà đầu t n ớc ngoài luôn có thể tiếp cận và sử d ng hai ph ơng

thức này để bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng c a mình trong hoạt động đầu t

th ơng mại Và tiếp sau đó tôi trình bày sơ l ợc về sự phát triển c a khung pháp

luật về trọng tài tại Việt Nam Đối với vấn đề đầu tiên, đây là một slide nói về sựquan trọng và sự phổ biến c a ph ơng thức trọng tài trong việc giải quyết các tranh

chấp trong kinh doanh th ơng mại QuỦ vị có thể nhìn thấy trên biểu đồđây là một

kết quả nghiên cứu khảo sát về trọng tài th ơng mại quốc tế c a tr ng Đại học Queen Mary và tập đoàn kiểm toán PWC thực hiện năm 2013 Theo đó rõ ràng tính

chất u tiên cũng nh thứ tự lựa chọn ph ơng thức giải quyết tranh chấp c a các doanh nghiệp trong việc giải quyết, đặc biệt là các tranh chấp n ớc ngoài thì có thể

H Ộ I TH O

“Tr ng Tài Qu c T vì Th tr ng phát tri n b n v ng và Th ng tôn pháp lu t”

thấy rằng trọng tài là một trong những ph ơng thức phổ biến và u tiên đ ợc lựa chọn đầu tiên và cùng với đó là ph ơng thức hòa giải với tỉ lệ chiếm khoảng 70% trong tổng số lựa chọn c a các doanh nghiệp đ ợc khảo sát Và t ơng tựnh vậy, đến năm 2015 cũng có một báo cáo c a Tr ng Đại học Queen Mary phối hợp với công ty Y&K thực hiện thì tỉ lệ sử d ng ph ơng thức trọng tài và hòa giải còn cao hơn 2 năm tr ớc đó và lên tới 95% Rõ ràng trọng tài đang là một xu h ớng trong

việc giải quyết các tranh chấp đặc biệt các tranh chấp kinh doanh th ơng mại có

yếu tốn ớc ngoài và tranh chấp về mặt đầu t

Việc sử d ng trọng tài tại Việt Nam thì sao ạ? Đây là một biểu đồ báo cáo

khảo sát c a Phòng Th ơng Mại Công Nghiệp Việt Nam vềđánh giá năng lực cạnh tranh cấp tỉnh do Phòng Th ơng mại Công nghiệp Việt Nam thực hiện năm 2016

Và báo cáo này đ ợc khảo sát trên 10.000 doanh nghiệp Việt Nam bao gồm khối doanh nghiệp thuần túy c a Việt Nam và các doanh nghiệp Việt Nam có vốn đầu t

n ớc ngoài Và cũng rất lạc quan có thể thấy rằng theo biểu đồ này thì thứ tự u tiên giải quyết bằng trọng tài đư có sự thay đổi đáng kể Ví d quỦ vị có thể thấy không chỉ lựa chọn tòa án để giải quyết tranh chấp nh trong th i gian tr ớc đây, báo cáo khảo sát cũng đư chỉ ra rằng hiện nay tỉ lệ lựa chọn trọng tài là ph ơng thức thay thế đư chiếm tới 47% Và rõ ràng từ các số liệu đ ợc khảo sát cho thấy

một xu h ớng chuyển dịch rõ rệt c a các doanh nghiệp đang chuyển dần sang sử

d ng trọng tài th ơng mại thay cho ph ơng thức tòa án truyền thống tại Việt Nam

Xu h ớng mạnh mẽ trong việc sử d ng trọng tài th ơng mại cũng đ ợc thể hiện trong năm 2016, trọng tài và các ph ơng thức giải quyết tranh chấp lựa chọn khác

đư chính thức đ ợc bổ sung vào là một thành tố để đo l ng chỉ số thực thi hợp đồng trong báo cáo về xếp hạng môi tr ng kinh doanh năm 2016 c a Ngân hàng

Thế Giới Theo đó thành tố ADR tức là cơ chế ph ơng thức giải quyết tranh chấp

lựa chọn bao gồm trọng tài và hòa giải trong khảo sát c a Ngân hàng Thế Giới đang dừng lại mức tập trung đánh giá tính sẵn có c a khung pháp lỦ phù hợp c a một quốc gia trong hoạt động c a ADR trong thực tiễn tại quốc gia đó Theo báo cáo kết quả xếp hạng môi tr ng kinh doanh c a Ngân hàng Thế Giới thì Việt Nam

đư đạt đ ợc điểm tối đa về tính sẵn có c a khung pháp lỦ phù hợp cho hoạt động

trọng tài c a Việt Nam với điểm chỉ số là 2/3 điểm Đây là các báo cáo khảo sát chỉ

ra các ph ơng thức giải quyết tranh chấp thay thế bao gồm có trọng tài và hòa giải

Một điểm còn lại thuộc về ph ơng thức hòa giải thì đáng chú Ủ đây là kết quảđ ợc thực hiện vào năm 2016, vào th i điểm đó Việt Nam chúng tôi ch a có nghị định về hòa giải th ơng mại và chúng tôi tin t ng rằng vào tháng 4 vừa rồi chính ph Việt Nam đư chính thức ban hành thêm một nghị định về hòa giải th ơng mại thì chắc

chắn rằng Việt Nam sẽđạt đ ợc điểm tối đa cho tính sẵn có c a một khung pháp lỦ phù hợp cho hoạt động ADR

H Ộ I TH O

“Tr ng Tài Qu c T vì Th tr ng phát tri n b n v ng và Th ng tôn pháp lu t”

Trên biểu đồ là sự phát triển c a khung pháp lỦ về ph ơng thức trọng tài và các ph ơng thức giải quyết tranh chấp lựa chọn khác tại Việt Nam Rõ ràng trên

thế giới, trọng tài là ph ơng thức rất phổ biến và xuất hiện từ rất lâu rồi Tuy nhiên

tại Việt Nam, một văn bản đ ợc coi là hoạt động trọng tài th ơng mại, phản ánh đúng bản chất Ủ nghĩa c a hoạt động trọng tài thì chúng tôi thực sự mới có một văn

bản đầu tiên đ ợc ban hành vào năm 2003 đó là Pháp lệnh Trọng tài th ơng mại

Và văn bản tiếp theo đ ợc đánh giá là quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả c a

ph ơng thức trọng tài đó là Luật Thi hành án dân sự năm 2008 Đáng chú Ủ là lần đầu tiên đạo luật này đư thống nhất trình tự, th t c thi hành bản án c a tòa án cũng nh phán quyết c a trọng tài Điều này đư lỦ giải, trả l i đ ợc rất nhiều băn khoăn c a các doanh nghiệp khi sử d ng trọng tài về hiệu lực c a phán quyết trọng tài Với việc ban hành luật thi hành án hiện nay thì trình tự th t c thi hành phán quyết trọng tài và bản án đ ợc thực hiện theo một trình tự thống nhất và nh nhau, không có sự phân biệt thứ tự u tiên cao hoặc thấp.Tiếp theo đó chúng tôi có Luật

Trọng tài Th ơng mại năm 2010 Và đặc biệt sau đó thì tòa án nhân dân tối cao cũng đư ban hành một nghị quyết h ớng dẫn thi hành luật trọng tài th ơng mại

Việc ban hành nghị quyết cho thấy đ ợc tòa án Việt Nam đư phát đi một thông điệp,

đó là tòa án ng hộ trọng tài Đối với trọng tài n ớc ngoài thì Việt Nam đư ban hành

Bộ luật tố t ng Dân sự năm 2005 và đến năm 2015 chúng tôi đư có sửa đổi quan

trọng về vấn đề công nhận và thi hành phán quyết trọng tài n ớc ngoài tại Việt Nam Đánh giá tổng thể thì có thể thấy rằng Luật Trọng tài th ơng mại mới đ ợc

ban hành đ ợc 7 năm thôi, rất là mới nh ng về cơ bản có thể thấy rằng hiện nay khung pháp luật về trọng tài và các ph ơng thức giải quyết tranh chấp lựa chọn tại

Việt Nam đ ợc đánh giá là đồng bộ và hiệu quả Luật Trọng tài Th ơng mại đ ợc đánh giá rất cao, đư tiếp cận đ ợc những tiêu chuẩn c a pháp luật trọng tài quốc tế

hiện đại, đặc biệt là Luật Mẫu UNCITRAL, trong đó có ghi nhận các nguyên tắc cơ

bản nh là nguyên tắc tự do thỏa thuận và nguyên tắc tự quyết c a các bên, theo

đó các bên đ ợc tự do thỏa thuận về lựa chọn trọng tài viên, kể cả trọng tài viên là

ng i n ớc ngoài, không phân biệt về quốc tịch; đảm bảo đ ợc hiệu lực c a thỏa thuận trọng tài, xác lập đ ợc đúng nguyên tắc thẩm quyền c a thẩm quyền c a hội

đồng trọng tài

Một vấn đề hết sức quan trọng có Ủ nghĩa quyết định đến hiệu quả c a

ph ơng thức trọng tài đó là đề cao, nhấn mạnh vai trò hỗ trợ và giám sát c a tòa

án đối với hoạt động trọng tài Với những hệ thống, chính sách khuyến khích c a nhà n ớc trong việc khuyến khích sử d ng trọng tài cùng với đó là hệ thống pháp

luật về trọng tài ngày càng đ ợc hoàn thiện thì tôi có thểxin thông báo với quỦ vị là

hiện nay tại Việt Nam không chỉ có Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam mà cả

n ớc đư có 17 trung tâm trọng tài Tất nhiên Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam

là trung tâm lâu đ i và có quy mô hoạt động và có số v tranh chấp đ ợc giải quyết nhiều nhất Đây là biểu đồ thống kê số v giải quyết tranh chấp đ ợc giải quyết tại

H Ộ I TH O

“Tr ng Tài Qu c T vì Th tr ng phát tri n b n v ng và Th ng tôn pháp lu t”

Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam từ năm 1993 đến năm 2016 Rõ ràng số v tranh chấp từ th i điểm Luật Trọng tài đ ợc ban hành năm 2010 đến nay có sự tăng rất lớn Điều đó cho thấy ch tr ơng và chính sách khuyến khích sử d ng

trọng tài đư phát huy đ ợc tác d ng trên thực tế Hiện nay chúng tôi có một đội ngũ

trọng tàiviên bao gồm có 158 trọng tài viên, 130 trọng tài viên là ng i Việt Nam và

38 trọng tài viên là ng i n ớc ngoài Đặc biệt cũng rất vinh dự khi VIAC có Giáo

s Sato là Trọng tài viên c a VIAC

Hiện nay theo thống kê c a chúng tôi là có khoảng trên 60 quốc gia vùng lưnh

thổ đư có doanh nghiệp có tranh chấp đ ợc đ a ra giải quyết tại trung tâm c a chúng tôi trong suốt hơn 20 năm qua Hiện nay chúng tôi đang thực hiện ch

tr ơng và quyết tâm để nâng cao chất l ợng hoạt động, đáp ứng đ ợc kỳ vọng

c a cộng đồng doanh nghiệp khi đ a tranh chấp ra giải quyết tại VIAC, theo đó tranh chấp sẽ đ ợc giải quyết một cách nhanh chóng và hiệu quả Theo một thống

kê c a chúng tôi thì th i gian trung bình giải quyết một v tranh chấp là khoảng 156 ngày Đó là th i gian giải quyết tranh chấp trung bình Vừa rồi chúng tôi cũng đư ban hành một bộ quy tắc năm 2017, đ a ra một th t c mới đó là th t c rút gọn, theo đó các bên có thể thỏa thuận đểrút ngắn quy trình th t c cũng nh th i gian giải quyết tranh chấp Trên thực tiễn đư có một số v tranh chấp đ ợc giải quyết trong một th i gian chỉ trong 21 ngày Rõ rằng là việc sử d ng cơ chế trọng tài để

giải quyết tranh chấp có rất nhiều thuận lợi cho cộng đồng doanh nghiệp

Trên đây chúng tôi đư trình bày hết sức ngắn gọn để quỦ vị thấy đ ợc bức tranh c a trọng tài c a Việt Nam hiện nay đang trong một tình trạng nh thế nào

Chúng tôi lạc quan thấy rằng ph ơng thức trọng tài hiện nay đang có rất nhiều tín

hiệu thuận lợi Tuy nhiên để trọng tài thật sự phát huy đ ợc hiệu quả hơn nữa thì theo chúng tôi thì có một số vấn đề sau cần đ ợc quan tâm Về mặt chính sách vĩ

mô thì rõ ràng hiện nay Bộ T Pháp Việt Nam đang là cơ quan quản lỦ về hoạt

động trọng tài Chúng tôi kỳ vọng rằng chính sách pháp luật về trọng tài sẽ tiếp t c

đ ợc hoàn thiện hơn và chính ph sẽ thực hiện vai trò quản lỦ hành chính cho một

thịtr ng trọng tài lành mạnh và minh bạch

Vấn đề thứhai là vai trò hỗ trợvà giám sát c a tòa án đối với hoạt động trọng tài Thực tiễn rõ ràng trọng tài là một thiết chế t pháp t và trong quá trình tố t ng thì ph thuộc rất nhiều vào sự hỗ trợ c a tòa án QuỦ vịcó thể thấy rằng tòa án có

thể tồn tại không cần có trọng tài nh ng rõ ràng ph ơng thức trọng tài không thểtồn tại nếu nh thiếu sự hỗ trợ c a tòa án đối với hoạt động trọng tài Trong th i gian qua, bên cạnh một số vấn đề còn tồn tại nh Giáo s Sato đư trình bày, chúng tôi có thể thấy rằng mối quan hệ giữa tòa án và trọng tài hiện nay đang có rất nhiều chuyển biến hết sức tốt đẹp Hệ thống tòa án Việt Nam đư tham gia hỗ trợ trọng tài

giải quyết rất nhiều các vấn đềnh chỉ định trọng tài viên, hỗ trợáp d ng biện pháp

khẩn cấp tạm th i và xem xét vấn đề thẩm quyền c a trọng tài Tuy nhiên, nh

H Ộ I TH O

“Tr ng Tài Qu c T vì Th tr ng phát tri n b n v ng và Th ng tôn pháp lu t”

chúng tôi đư trình bày, rõ ràng với m c tiêu cải cách hệ thống t pháp theo một

h ớng hiệu quả và minh bạch thì chúng tôi vẫn kỳ vọng hơn vào sự hỗ trợ c a tòa

án đối với hoạt động trọng tài

Một yếu tố cuối cùng đó là thi hành phán quyết trọng tài Hiện nay chúng tôi

đư có một cơ chế làm việc khá tích cực và hiệu quả đối với hệ thống các cơ quan thi hành án c a Việt Nam Rõ ràng trọng tài có nhiều u điểm và nhanh chóng,

khẩn tr ơng, tuy nhiên nếu sản phẩm cuối cùng c a trọng tài là phán quyết không

đ ợc thi hành tốt thì ph ơng thức trọng tài sẽ không còn Ủ nghĩa Hiện nay, về cơ

bản thì cơ chế hỗ trợ c a cơ quan thi hành án trong việc thi hành các phán quyết

c a trọng tài đ ợc đánh giá là có nhiều thuận lợi Đây là yếu tố có Ủ nghĩa quan

trọng, quyết định hiệu quả c a ph ơng thức trọng tài Và tôi đ ợc biết rằng đồng nghiệp c a tôi là luật s Nguyễn Mạnh Dũng cũng có một số chia sẻ liên quan đến

vấn đề thử thách cho sau này Tuy nhiên, nh những gì chúng ta vừa đ ợc giải

thích, tôi nghĩ rằng, việc xây dựng các biện pháp giải quyết tranh chấp đa dạng là

vô cùng có Ủ nghĩa nhằm làm cho nền kinh tế thị tr ng phát triển một cách bền

vững Đồng th i điều này sẽ tạo cho các doanh nghiệp t nhân đang hoạt động đầu t một sựkhích lệ vô cùng lớn lao Tôi nghĩ rằng, sau này Trung tâm Trọng tài

Quốc tế c a Việt Nam sẽ đóng một vai trò rất quan trọng trong việc xây dựng các thiết chếcũng nh đảm bảo tính nhất quán c a các thiết chếnày Và chúng ta cũng

vừa đ ợc nghe bài phát biểu về thực trạng cũng nh định h ớng t ơng lai c a

Trọng tài Quốc tế Việt Nam

(3) Bài phát bi u c ủa Phó giáo s Iwase

Cảm ơn l i giới thiệu c a Thầy Tôi là Iwasei đến từ tr ng Đại học công lập

tỉnh Hyogo Cảm ơn quỦ vị đư tạo điều kiện cho tôi có đ ợc cơ hội quỦ báu tham gia buổi hội thảo ngày hôm nay Về bài phát biểu c a tôi, nh vừa đ ợc giới thiệu, thì trọng tài th ơng mại quốc tế và các hiệp định đầu t , nhìn một cách thông

th ng thì hai cái này là những thứ có vẻ tách biệt Nh ng thật ra hai cơ chế này

lại có mối liên hệ chặt chẽ với nhau Tr ớc hết, có một điểm mà tôi muốn đề cập có liên quan đến phần phát biểu c a Luật s D ơng tại phần đề xuất cuối cùng đ ợc nêu trong phần bên phải d ới c a slide trang 7 về cơ quan thi hành án Luật s

D ơng đư thể hiện rằng thực trạng thi hành án tại Việt Nam đang dần đ ợc cải thiện do có sự thúc đẩy trong quá trình kêu gọi không đối xử khác biệt giữa phán quyết c a trọng tài và phán quyết c a tòa án Điều mà tôi muốn đề cập là nếu phán quyết c a trọng tài th ơng mại không đ ợc thi hành thì sẽ ra sao? Bên cạnh đó,

liên quan đến vấn đề này, chúng ta cần nêu về trọng tài đầu t Đây là một vấn đềđang có tính toàn cầu Sau đây tôi xin phép trình bày vềcác vấn đềđó

Đầu tiên, vấn đề đ ợc đ a ra ngày hôm nay là trọng tài th ơng mại và trọng tài đầu t Tuy không có tài liệu dạng Powerpoint nh ng với tài liệu word mà quỦ vịđang có trong tay, thì chúng ta hiểu rằng trọng tài th ơng mại đây đ ợc hình thành cơ bản dựa trên hợp đồng th ơng mại Thông th ng các đ ơng sự c a

hợp đồng này là các bên t nhân với nhau, và họ sẽ tr thành các bên đ ơng sựtrong các v trọng tài th ơng mại đ ợc kh i kiện tại những nơi nh VIAC Mặc dù

vậy, tùy theo tình huống, chúng ta cũng có thể có trọng tài th ơng mại xảy ra giữa

t nhân và chính ph

Ngoài ra, một điều nữa, khi nói đến trọng tài đầu t thì th ng có hai loại

trọng tài đầu t Thứ nhất là trọng tài dựa trên hợp đồng đầu t đ ợc giao kết giữa nhà đầu t với quốc gia tiếp nhận đầu t Thứ hai là trọng tài đ ợc thực hiện theo các điều khoản giải quyết tranh chấp quy định trong Hiệp định đầu t đ ợc giao kết

H Ộ I TH O

“Tr ng Tài Qu c T vì Th tr ng phát tri n b n v ng và Th ng tôn pháp lu t”

giữa quốc gia tiếp nhận đầu t với quốc gia c a nhà đầu t Theo đó, trọng tài

th ơng mại và trọng tài đầu t có thểphân chia đ ợc một cách cơ bản Nh ng trên

thực tế trong các v việc trọng tài có một bên là nhà n ớc thì sự khác biệt giữa

trọng tài th ơng mại và trọng tài đầu t rất mơ hồ, vì vậy mà không thểphân chia

một cách chính xác tuyệt đối Với tiền đềlà cách lỦ giải này thì trọng tài th ơng mại

quốc tếvà trọng tài đầu t có sự giao thoa với nhau Sự giao thoa đó th ng diễn

ra tại ph ơng diện th t c và ph ơng diện thực thể Đặc biệt, điều tôi muốn đề cập ngày hôm nay là về những tr ng hợp giao thoa xảy ra trên ph ơng diện thực thể Nói về sựgiao thoa này, nh đ ợc thể hiện bằng dấu chấm giữa đầu tiên c a phần

ph ơng diện thực thể trong tài liệu đư phát, chúng ta nên nói vềđiều khoản gọi là

“điều khoản bao trùm” (umbrella clause) đ ợc quy định trong các Hiệp ớc đầu t ,

Hiệp định đầu t kỦ kết giữa các quốc gia tham gia Vậy điều khoản bao trùm có nghĩa là gì? Đó là một điều khoản trong hợp đồng đầu t giữa nhà đầu t và quốc gia tiếp nhận đầu t , quy định rằng nghĩa v trong hợp đồng đầu t đó sẽ tr thành nghĩa v theo Hiệp định đầu t Trong tr ng hợp này, vi phạm nghĩa v theo Hợp

đồng sẽ đồng nghĩa là vi phạm nghĩa v theo Hiệp ớc đầu t , Hiệp định đầu t theo pháp luật Quốc tếvà b i vậy, trọng tài dựa trên Điều ớc quốc tế sẽđ ợc tiến hành

Tiếp theo, có những tr ng hợp quy định trong Hiệp định đầu t có thể liên quan đến nghĩa v đối xửcông bằng và minh bạch, hoặc quy định vềtr ng d ng tài

sản Theo đó, trong tr ng hợp quốc gia tiếp nhận đầu t can thiệp vào phán quyết

trọng tài th ơng mại, th t c trọng tài th ơng mại d ới bất kỳ hình thức nào, thì hành vi can thiệp đó sẽ đ ợc coi là hành vi vi phạm nghĩa v đối xử công bằng và minh bạch đ ợc quy định trong Hiệp định đầu t , và bị kh i kiện tại Trọng tài hiệp định đầu t với lỦ do hành vi c a quốc gia đó là hành vi vi phạm Hiệp ớc Khi

những quy định c a các Hiệp định đầu t nh vậy tr nên phổ biến, có những tình

huống thực tế xấp xỉ có sự giao thoa với nhau giữa trọng tài th ơng mại và trọng tài đầu t Đây là v việc giữa Vinalines, một doanh nghiệp Nhà n ớc c a Việt Nam và SKE&C, một doanh nghiệp Hàn Quốc nh đ ợc thể hiện tại trang 2 c a tài

liệu đư phát cho QuỦ vị Những thông tin liên quan tới v việc này không phải là thông tin do tôi kiếm đ ợc nh vào mối quan hệ đặc biệt, mà chỉ là thông tin đ ợc công khai trên mạng Internet và ai cũng có thể tiếp cận đ ợc Điều đó có thể thấy ngay khi QuỦ vị xem phần tài liệu tham khảo chính đ ợc liệt kê cuối tài liệu QuỦ

vị đang có trong tay

Đầu tiên, nói về xuất phát điểm c a v việc này Hai bên đư kỦ kết Hợp đồng

th ơng mại và Hợp đồng thi công xây dựng thông th ng, trong đó, điều khoản

giải quyết tranh chấp quy định về trọng tài tại VIAC Tranh chấp giữa Vinalines và doanh nghiệp Hàn Quốc đư nảy sinh xoay quanh hợp đồng này, và năm 2012 doanh nghiệp Hàn Quốc đư yêu cầu Vinalines bồi th ng thiệt hại do Vinalines

H Ộ I TH O

“Tr ng Tài Qu c T vì Th tr ng phát tri n b n v ng và Th ng tôn pháp lu t”

không thực hiện nghĩa v hợp đồng Tháng 1 năm 2014 phán quyết trọng tài đư tuyên thắng kiện cho Doanh nghiệp Hàn Quốc Sau đó vẫn có sự diễn biến tiếp theo c a v việc này Đến ít ngày sau c a cùng tháng đó, Vinalines đư kh i kiện ra Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội yêu cầu h y phán quyết trọng tài c a VIAC Theo đó, đơn kh i kiện đư đ ợc nộp tại Tòa án vào tháng 1 năm 2014 và chính

thức đ ợc th lỦ vào ngày 7 tháng 3 Lúc này, Vinalines đư đ a ra những lập luận

nh đ ợc nêu trong tài liệu tham khảo là chứng cứ mà phía doanh nghiệp Hàn

Quốc đư đ a ramà Hội đồng trọng tài sử d ng đểđ a ra phán quyết là giả mạo, do

đó, phán quyết trọng tài đư vi phạm nguyên tắc cơ bản c a Pháp luật Việt Nam Đối

với những lập luận này, tháng 10 cùng năm, Tòa án đư bác bỏ yêu cầu h y phán quyết trọng tài và không chấp nhận yêu cầu kh i kiện nêu trên Quá trình trên đây

đư giải thích về việc phán quyết trọng tài đ ợc đ a ra nh thế nào và sau đó tố

t ng yêu cầu h y bỏ phán quyết đó tại Tòa án đ ợc diễn ra ra sao Nh ng liên quan tới vấn đề này, chúng ta có thể xem xét thêm về việc báo chí c a Việt Nam

đ a ra tin tức nh thế nào, cũng nh mọi ng i Hàn Quốc đánh giá ra sao đối

với việc này Đây là nội dung c a phần tiếp theo trong tài liệu đư phát tới QuỦ vị

Đầu tiên, sau khi đơn kh i kiện chính thức đ ợc th lỦ vào ngày 7 tháng 3 năm 2014, phiên xét xử đư không đ ợc m ra Vì phiên xét xử không đ ợc m ra vào th i điểm tháng 7, việc này đư vi phạm quy định c a Luật Trọng tài th ơng mại, nên Vinalines đư gửi văn bản về sự chậm trễ này đến Bộ ngành giám sát, cơ quan

ch quản là Bộ giao thông vận tải và Văn phòng chính ph Cơ quan tiếp nhận văn

bản là Bộgiao thông vận tải đư gửi một văn bản tới Tòa án nhân dân thành phố Hà

Nội với nội dung thúc gi c nhanh chóng tiến hành xem xét v việc, thêm đó Th

t ớng chính ph cũng đư gửi văn bản với nội dung yêu cầu Tòa án nhân dân thành

phố Hà Nội nhanh chóng tiến hành xem xét v việc và báo cáo lên Th t ớng Chúng ta hiểu đ ợc các sự kiện trên b i toàn bộ thông tin đư đ ợc công khai Vậy doanh nghiệp Hàn Quốc phản ứng ra sao về việc này Theo báo chí Hàn Quốc - c

thểlà Nhật Báo Trung ơng c a Hàn Quốc, bản tiếng Nhật có phần tài liệu tham

khảo trong tài liệu đư gửi QuỦ vị, theo đó doanh nghiệp này đư gửi văn bản đề nghị

với nội dung rằng nếu Chính ph Việt Nam gây sức ép lên xét xử c a Tòa án bằng

bất cứ hình thức nào chăng nữa, điều đó sẽ t ơng thích với hành vi từ chối tài phán theo pháp luật quốc tế, và vi phạm Hiệp định đầu t giữa Việt Nam và Hàn

Quốc năm 2003 B i lẽ đó, doanh nghiệp này sẽ kh i kiện lên Trọng tài theo Hiệp

định đầu t Cuối cùng Tòa án đư bác bỏ yêu cầu h y phán quyết trọng tài, đối với

việc đó, các báo chí Hàn Quốc d ng nh đư hiểu rằng Tòa án nhân dân thành

phố Hà Nội bác đơn yêu cầu h y phán quyết trọng tài là thành quả c a việc doanh nghiệp Hàn Quốc đư tác động tới Chính ph Việt Nam Tất cả những điều này đều

đ ợc công khai trên báo chí

H Ộ I TH O

“Tr ng Tài Qu c T vì Th tr ng phát tri n b n v ng và Th ng tôn pháp lu t”

Vậy, Hiệp ớc đầu t , Hiệp định đầu t đ ợc nêu trong v việc trên là gì?

Hiệp định đầu t mà phía doanh nghiệp Hàn Quốc làm căn cứ lập luận chính là

Hiệp định đầu t giữa Việt Nam và Hàn Quốc đ ợc kỦ kết năm 2003 và có hiệu lực

từ năm 2004 cho đến nay Theo đó, Khoản 2 Điều 2 (Xúc tiến và bảo hộ đầu t )

c a Hiệp định có quy định về “Đối xử công bằng và minh bạch” Hơn nữa, tại Phần

1 Ch ơng 2 (Giải quyết tranh chấp) cũng có quy định về giải quyết tranh chấp đầu

t giữa quốc gia giao kết với nhà đầu t c a quốc gia đối ph ơng Xét từ nội dung

c a truyền thông báo chí, chúng ta có thể t ng t ợng rằng phải chăng doanh nghiệp Hàn Quốc đư căn cứtheo quy định tại Khoản 2 Điều 2 này và Điều khoản về

giải quyết tranh chấp nh là một công c , ph ơng tiện để thảo luận với Chính ph

Việt Nam d ới một dạng thức nào đó Tôi đư nghĩ rằng v việc này có thể mang theo khả năng tr thành tranh chấp đầu t giữa hai n ớc Hàn Quốc và Việt Nam,

nh ng nó đư chỉ dừng lại trọng tài th ơng mại

Nếu câu chuyện nêu trên nói theo bối cảnh đầu t giữa Nhật Bản và Việt Nam thì sẽ nh thế nào? Phần tiếp theo c a tài liệu đư phát tới QuỦ vị đề cập đến

nội dung này Giữa hai n ớc Nhật Bản và Việt Nam có Hiệp định Đầu t Nhật Việt

đ ợc kỦ kết năm 2003 và có hiệu lực vào năm 2004 Bản thân Hiệp định này đ ợc

áp d ng b i hiệu lực c a EPA và tr thành một phần c a EPA, đồng th i nó đang

có hiệu lựu cho đến nay Tôi xin đính chính một chút vềtài liệu đư phát tới quỦ vị vềđiều khoản c a Hiệp định đầu t này Đó là quy định về“Đối xử công bằng và minh

bạch” tại Khoản 1 Điều 9 chứ không phải Khoản 2 Điều 9 Quy định tại Khoản 1 Điều 9 này giống với Hiệp ớc, Hiệp định đầu t với Hàn Quốc Bên cạnh đó, còn

có Điều 14 về giải quyết tranh chấp Vì có những quy định t ơng tự nh vậy, nên chúng ta có thể nghĩ đến khả năng rằng, giả sử doanh nghiệp Nhật Bản gặp phải tranh chấp th ơng mại với dạng thức nào đó Khi họ nhận đ ợc phán quyết trọng tài th ơng mại và muốn cho thi hành tại Việt Nam, nếu khi đó có tình huống nào

dẫn đến việc Chính ph can thiệp vào thi hành phán quyết trọng tài bằng bất kểhình thức nào, và nếu ch tr ơng đ ợc rằng hành vi c a Chính ph Việt Nam vi

phạm theo Hiệp định đầu t Nhật Việt, doanh nghiệp Nhật Bản có thể dựa trên

Hiệp định đầu t Nhật Việt kh i kiện lên Trọng tài theo hiệp định đầu t

Nói về hoạt động đầu t tại Việt Nam trên thực tế, thì trong đó, chúng ta có hình thức đầu t cho công trình công cộng Đó chính là hợp đồng giữa Chính ph

với một bên đối tác, tức là nhà đầu t Vì vậy, nếu trong hợp đồng đầu t công trình công cộng hoặc Hợp đồng nh ợng quyền (Concession contract) có điều khoản giải quyết tranh chấp thì các bên có thể giải quyết tranh chấp dựa theo hợp

đồng đó Ngoài ra, đối với những dạng thức không có quan hệ hợp đồng trực tiếp

nh hoạt động cấp phép thì vẫn có thể sử d ng điều khoản giải quyết tranh chấp

dựa trên Hiệp ớc đầu t , Hiệp định đầu t Hơn nữa, trên thực tế dù có điều khoản giải quyết tranh chấp dựa trên hợp đồng trong đầu t công trình công cộng,