Nghiên cứu sự tác động của nền kinh tế thị trường ảnh hưởng tới các lễ hội tín ngưỡng: Phần 2

Phần 2 cuốn sách Nghiên cứu sự tác động của kinh tế thị trường vào lễ hội tín ngưỡng trình bày các nội dung: Lễ hội miếu Bà Chúa Xứ núi Sam, thử nhìn nhận sự tác động của kinh tế thị trường vào lễ hội tín ngưỡng. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

CHƯƠNG 3

I - CHÂU ĐỐC VÀ MIẾU BÀ CHÚA x ứ

1 Vài nét về phường Núi Sam và thị xã Châu Đốc

Ngày nay du khách có thể đến với lễ hội miếu Bà Chúa

Xứ khá dễ dàng Từ thành phố Long Xuyên, có thể bắt xe buýt theo đường 91 đi Long Xuyên - Châu Đốc khoảng 60 km, hoặc

có thể dùng xe máy chỉ hết 2 giờ là có thể đến thị xã Châu Đốc,

từ đó vào miếu Bà chỉ còn 5 km Nếu đi từ Tịnh Biên thì theo ngả Nhà Bàng là con đường dẫn đến sát biên giới Cămpuchia, còn đi theo đường thuỷ từ Sóc Trăng hay Cần Thơ, Kiên Giang lên, hay từ thành phố Hồ Chí Minh xuống, đến bến đò Châu Giang, rồi lên bờ vào Miếu Bà dự hội Lễ hội Bà Chúa Xứ ngày nay, không còn là hội của dân làng VTnh Tế và tỉnh An Giang nữa, mà còn có khách thập phương từ khắp các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long và nhiều nơi khác như các tỉnh miền Đông, Nam bộ, miền Trung, miền Bắc và đặc biệt là thành phố Hồ Chí Minh, là nơi có số lượng người đến dự hội đông nhất

Miếu Bà hiện nay, thuộc địa phận phường Núi Sam của thị xã Châu Đốc, xưa thuộc đất làng Vĩnh Tế Ngày nay,

không gian của làng xưa chia thành một phường và m ộ t xã

Phường Núi Sam gồm 6 ấp (khóm): Vĩnh Tây I, Vĩnh Tây II, Vĩnh Đông I, Vĩnh Đông II, Vĩnh Phước và vinh Xuyên Xã Vĩnh T ế nay có 4 ấp: Vĩnh Khánh I, Vĩnh Khánh II, Cây Châm

và Bà Bài Phường Núi Sam có diện tích 3,76 km 2, trong tổng diện tích của thị xã Châu Đ ốc là 100,59 km 2 Đây là một thị xã vùng biên giới phía Tây Nam đất nước, thuộc tỉnh An Giang

Núi Sam là ngọn núi cao 234 m với chu vi là 5.200m, nổi lên giữa một vùng đổng bằng mênh mông của Đồng Tháp Mười, tạo nên một cảnh quan ngoạn mục, thu hút hàng vạn khách thăm từ khắp mọi miền đất nước Khu vực miếu Bà lại nằm trong một quần thể di tích văn hoá, với nhiều di tích khác nhau, thị xã Châu Đốc nằm sát biên giới Cãmpuchia - Việt Nam, hiện đang được m ở cửa trong xu thế hội nhập và đổi mới của tỉnh An Giang nói riêng và cả nước Việt Nam nói chung, nên trở thành một vị trí du lịch hấp dẫn đối với du khách

Chính nhờ sự phát triển củ a 'lễ hội Bà Chúa Xứ, mà xã Vĩnh T ế xưa, nay đã trở ihành một đô thị sầm uất, một phường

có tốc độ đô thị hoá mạnh m ẽ của thị xã Châu Đốc Ngày nay,

bộ mặt của làng xưa đã bị nhạt nhoà trong những dãy nhà hàng, khách sạn và đường phố Còn “Châu Đốc xưa kia là tỉnh

lỵ, sau ngày giải phóng là thị xã thuộc tỉnh An Giang, gồm có

4 phường: Châu Phú A, Châu Phú B, Núi Sam, Vĩnh Mỹ và 3 xã: Vĩnh Châu, Vĩnh Tế, V ĩnh Ngươn Thị xã Châu Đốc nằm bên ngã ba sông thơ mộng, nhìn sang Cồn Tiên và xóm Châu Giang xanh rờn cây trái Trước mặt thị xã là giao điểm của sông Châu Đốc và sông Hậu, sau lưng là dãy Thất Sơn hùng

vĩ” 1 Đến nay đán số của thị xã Châu Đốc có khoáng hơn 100.00Ơ người D ây là một tronc những trung tâm kinh tế của tỉnh An Giang.

An Giang là m ột trong lục tỉnh của Nam Kỳ Irước đây (Biên Hoà, Gia Định, Định Tường, Vĩnh Long, An Giang và

Mạng thứ 13 (1832), lấy đất này cùng với huyện Vĩnh An, tỉnh Vĩnh Long đặt làm hai phủ Tuy Biên và Tân Thành, đặt 4 huyện Tây Xuyên, Phong Phú, Đônc Xuyên và Vĩnh An (Tây Xuyên, Phong Phú thuộc phủ Tuy Biên, Đổng Xuyên và Vĩnh

An thuộc phủ Tân Thành) lập tỉnh An Giang, đặt chức An Hà tổng đốc thống lĩnh 2 tỉnh An Giang và Hà Tiên, lại đặt hai ty

Bố chánh và Án sát”2

b- Các di tích của vùng núi Sam

Vùng núi Sam bao gồm một quần thể di tích văn hoá - lịch sử nổi tiếng, như chùa Tây An, miếu Bà Chúa Xứ, chùa Hang, Pháo Đài, đồi Bạch Vân, đồi Đá Chẹt, vườn Tao Ngộ, miếu Son Thần, đặc biệt lãng Thoại Ngọc Hầu, đình Vĩnh Tế

- Chùa Tây An

Là m ột ngôi chùa nguy nga, đồ sộ, đứng ngay trước mặt con đường trục chính từ thị xã Châu Đốc đi vào miếu Bà Chùa có ba ngôi lầu, nóc tròn hình củ hành theo kiến trúc Ân Hồi, màu sắc sặc sỡ, nhưng hài hoà đẹp mắt Ngôi giữa là

1 C hâu D ố c í ự giới thiệu Văn n g h ệ Châu Đốc, 2003, tr 10.

2 Theo: Lịch sử hình thành vùng đ ấ t An G iang, Kỉ yếu hội thảo khoa học, Baq

Tuyên giáo tỉnh uỷ An G iang, sử Khoa học công nghệ và môi trường An Giang,

2 0 0 0 , tr 14.

chánh diện thờ Phật, hai bên là lầu chuông và lầu trống Đi qua một công viên nhỏ, bước lên bậc thềm, ta gặp ngay tượng người mẹ bồng con, miêu tả tích xưa Quan Âm Thị Kính Trước sân chùa, có hai con voi bằng xi măng lớn như voi thật, con trắng sáu ngà, con đen hai ngà.

Đông Lang ở phía phải, là chùa Địa Tạng thờ Địa Tạng Vương Bồ Tát theo kinh Đ ịa Tạng Tây Lang là nhà khói rộng rãi trên nền đất cao, phía trước đặt hai tượng Quan Âm

ở chính điện thờ Phật theo dòng thiền Lâm tế, ngoài tượng Phật Thích Ca rất lớn ở giữa, còn có các=tượng Di Đà, Quan Âm, Tam T hế Phật, Đại T hế Chí và các vị Bổ Tát Hai bên và phía trước, là các vị La Hán, Bát Bộ Kim Cương, Tam Hoàng Ngũ Đế

Phía sau thờ các vị sư trụ trì chùa Tây An, tượng tạc bằng gỗ uy nghiêm , hiền triết.Tại đây đáng lưu ý có tượng hoà thượng Thích Bửu Thọ, người có công lớn trong việc trùng tu chùa, được tạc sinh động như người thật, tay cầm gậy, ngồi bên bàn viết, cốt cách siêu phàm Người được tôn

là Phật thầy Tây An, là Pháp Tạng thiền sư, có tên là Đoàn Minh H uyên, sinh năm Đ inh Mão (1807), quê quán làng Tòng Sơn, Sa Đéc, thuộc trấn Vĩnh Thanh xưa, nay là tỉnh

Đ ồng Tháp Ông đến ch ùa Tây An, trong thời kỳ thiền sư Hải Tịnh N guyễn Văn G iác trụ trì (đời thứ nhất) và được ngài Hải Tịnh thu nhận và ông đã làm được nhiều việc, nên được nhân dân tôn là Phật thầy

Bên hông chùa là đãy bảo tháp của các vị sư trụ trì, được xây dựng tôn nghiêm, cổ kính Các tháp đó là của các vị Hải

Tịnli (Nguyễn Vãn Giác), Hoàng Ân (Nguyễn Nhất Thừa), Huệ Quang (N guyễn Trang Nghiêm), Thuần Hậu (Huỳnh Văn Đắc), Thiện Pháp (Ncô Văn Hoà), Thích Bửu Thọ (Nguyễn Thế Mật), Huệ Châu (Hồ Thạch Hùng), Định Long (Phạm Văn Trực), Huệ Kỉnh (Trần Văn Cung).

Chùa Tây An do Tổng đốc An Hà, Doãn u ẩ n (tên thật là Doãn Ôn) xây dựng năm 1847, qua nhiều lần trùng tu, chùa trở thành m ột kiến trúc độc đáo của khu vực núi Sam, đã được

Bộ Văn hoá thông tin xếp hạng3

- Lăng Thoại Ngọc Hầu

Từ thị xã Châu Đốc đi vào khu di tích miếu Bà, khi đến trước núi Sam, du khách gặp ngay chùa Tây An, rẽ tay phải đi một đoạn, sẽ gặp lăng Thoại Ngọc Hầu ung dung đường bệ nằm bên sườn núi, mặt nhìn ra đường lớn, nhưng ở trên thềm cao với chín bậc thang xây bằng đá ong Loại đá này được vận chuyển bằng ghe từ Biên Hoà, qua nhiều sông rạch vào kênh Vĩnh T ế rồi chuyển lên núi Sam Chỗ ghe neo lại để lên đá, còn địa danh đến bây giờ gọi là bến Vựa, Nhà Neo

Lăng được xây bằng hồ ô đước (thời đó chưa có xi măng) Bao bọc quanh khu mộ, là một bức tường dầy cả mét, cao hơn đầu người, đã nhuốm rêu phong Phía trước có hai cửa lớn theo kiểu kiến trúc lăng tẩm xưa, hai bên có hai hàng liễn đối

Phía sau là bậc thang đi lên đền thờ, được xây trên nền

cao Trong đền thờ có bài vị của Thoại Ngọc Hầu và hai phu

nhân, có áo mão, cân đai của ông được phục chế và nhiều nghi

3 C lìâỉt ĐỐC tự g iớ i thiệu, sđd, Văn nghệ Châu Đ ốc, 2003, tr.36.

thờ với các bộ lư đổng Mặt liền lăng là khoảng sân rộng, nổi bật cái long đình có bản sao bia Thoại Sơn Trước long đình là khẩu súng thần công, bảng xếp hạng di tích và hai con nai bằng xi mãng, tôn thêm vẻ đẹp cho lãng.

Trong lăng, chính giữa là mộ Thoại Ngọc Hầu, ông tên thật là Nguyễn V ăn Thoại, sinh năm Tân Tỵ (1761) tại huyện Diên Phưóc, tỉnh Q uảng Nam Thòi kỳ loạn lạc theo gia đình vào Nam, cư trú tại cù lao Dài trên sông c ổ Chiên, nay thuộc tỉnh Vĩnh Long Dưới triều Nguyễn, ông được cử làm Trấn thủ Vĩnh Thanh (gồm các tỉnh Châu Đốc, Sa Đéc, Vĩnh Long và một phần Kiên Giang) Ông đã có công lớn trong việc khẩn hoang lập ấp, đào kinh đắp đường, phát triển và bảo vệ vùng đất Tây Nam Ông đã để lại cho đời sau nhiều công trình lớn như: đắp lộ Núi Sam, đào kênh Thoại Hà dài hơn 30.000m ở núi Sập (Thoại Sơn) vào năm 1818, đào kinh Vĩnh T ế dài theo biên giới Tây Nam nối liền Châu Đốc - Hà Tiên, nối lưu thông Châu Đốc ra vịnh Thái Lan dài hơn 90km

Bên phải m ộ ông, là mộ bà vợ chính Châu Thị Tế, mất năm Bính Tuất (1826) Bên trái có ngôi mộ khiêm nhường hom

là của bà vợ thứ Diệc phẩm phu nhân Trương Thị Miệt, mất năm Tân Tỵ (1821) Trước mỗi đầu mộ đều có bức bình phong, chân mộ là bia kí Ở bức tường phía trước mộ, đặt bia

đá Vĩnh T ế Sơn Thoại Ngọc Hầu mất năm Kỉ Sửu (1829), hưởng thọ 68 tuổi

Trong nội lăng có 14 ngôi mộ và ngoại vi lăng cũng có khoảng 50 ngôi mộ, xây vói nhiều hình thức khác nhau: Voi phục, trái đào, cái nón Đ ây là những ngôi m ộ vô danh của

những cận thần, thân tộc và những người có công đã chết trong cuộc đào kênh Vĩnh Tê gọi là Nghĩa trủng (đến nay còn lưu truyền bài tế Nghĩa trủng vãn đọc rất lâm ly, bi tráng).

Ngoài những sắc phong của triều đình nhà Nguyễn và các văn bia Thoại Sơn, VTnh Tế Sơn, còn có bia “Châu Đốc Tân Lộ Kiều Lương” dựng tại núi Sam năm 1828 nhằm kỉ niệm ngày hoàn thành con lộ Châu Đốc - Núi Sam, ngày nay không còn nữa nhưng văn bia vẫn còn ghi trong sử sách4

bỏ cuộc sống đời thường tìm đến núi Sam vào chùa Tây An xin quy y với pháp danh Diệu Thiện Tu được một thòi gian, nhân thấy Tây An tư có nhiều người lui tới và bi chính quyền thời đó theo dõi nên bà đi về hướng tây Ở đây, bà gặp cái

4 C h âu Đ ốc tự giới thiệu, sđd, Văn nghệ Châu Đ ốc, 2003, tr 44.

hang sâu yên tĩnh, vắng người, rậm rạp cây cối nên đã dừng lại dựng am tu hành Sau đó ít lâu dân sùng đạo địa phương mến mộ công đức của bà nên đã góp công góp của xây dựng thành ngôi chùa, từ tre lá ban đầu đến Phước Đ iền tự sau này Tương truyền trong hang sâu có cặp rắn rất lớn Con xanh tên là T hanh xà, con trắng tên Bạch xà Nghe tiếng kinh kệ, hai con rắn bò lên và sau đó được bà T hợ thuần phục Chúng không hại người mà đêm đêm còn đến nằm khoanh sau lưng bà nghe kinh, ăn đồ chay cúng Phật và trông chừng thú dữ, kẻ gian bảo vệ yên tĩnh chốn tu hành

Bà Thợ viên tịch năm Kỉ Hợi (1899), thọ 81 tuổi.Trước bảo tháp bà T hợ còn có m ộ thầy Thông Phán, tức ông N guyễn Ngọc Cang, người đóng góp rất nhiều cho đợt trùng tu lần đầu tiên Đ ến năm 1937, ho à thượng Thích Huệ Thiện trùng

tu lần thứ hai và ngày nay hoà thượng Thích T hiện Chơn đang trụ trì và tiếp tục trùng tu Mặt tiền và chánh điện được xây dựng lại khang trang, đẹp hơn xưa

ở chính điện thờ Phật Thích Ca cùng với các vị Quan

Âm, A Di Đà, Đại T h ế Chí ở hai bên, phía trước có cây cột phướn đồ sộ cao hơn 20 m, dưới thềm chùa là hai tượng sư tử bằng xi mãng khá sinh động Hai bên Đ ông Lang và Tây Lang cũng đựơc xây dựng mới bằng tiền thập phương đóng góp5

- Đình Vĩnh T ế

Đình thần Vĩnh T ế là nơi thd đức công thần Nguyễn Văn Thoại, người có công trấn giữ và khai phá vùng đất phía Tây

Nam ô n c là người được vua Minh Mạng ấn chỉ phong sắc thẩn làne VTnh T ế ngày 15-5-1820 Đình nằm cạnh quốc lộ

91 thuộc ấp Vĩnh Tây I, phường Núi Sam Tổng diện tích đình là 3.760m 2, trong đó diện tích xây dựng là 745m 2 Đình được xây trôn nền cao, sân lót cạch tàu, gồm hai chái, chánh tẩm hình tứ trụ, trên nóc có eắn song long tranh châu, dưới nóc là bốn bức tranh sơn thuỷ đặt bốn hướng Các cột chính ở mặt tiền đều có cặp đôi liễn chữ Hán

Trong sân có 5 miễu nhỏ, được xây trên bệ cao như đàn

xã tắc ở các đình khác:

- Miễu Bạch Mã Thái Giám

- Miễu Sơn Quán

- Pháo đài.

Tên gọi này do sự xuất hiện của ngôi biệt thự, mà viên Chánh tham biện người Pháp xây thời Pháp tạm chiếm, làm

6 N guyễn Phước Sanh, Đình thân x ã Vĩnh T ê\ Trong: “Vãn nghệ Q iâu Đốc: Lễ

vía Bà Chúa Xứ núi Sam 2 0 0 4 ”, tr.28.

nơi nghỉ ngơi của ông ta Ngôi biệt thự cách chân núi khoảng

230 m và được xây năm 1896 Nó được xây dựng khá kiên cố,

có nhiều phòna và có một tháp cao hình tròn, làm nơi hóng gió Vì thế mà nó có tên gọi là Pháo đài Trong các cuộc chiến tranh sau này, nơi đây đều được dùng vào m ục đích quân sự, nên cái tên Pháo đài lại càng được khẳng định Cho đến nay, Pháo đài vẫn thuộc sự quản lý của quân đội, nhưng cũng đã trở thành một địa điểm du lịch Du khách không được vào bên trong, nhưng có thể đến gần để chiêm ngưỡng Để lên được đây có hai con đường, một theo đường chính có thể đi bằng ô

tô hay xe máy, trên đường đi có nhiều cảnh đẹp và các chùa,

am, miếu nhỏ, con đường thứ hai đi đằng sau lưng lăng Thoại Ngọc Hầu, thì không đi xe được mà chỉ đi bộ và rất dốc Tuy nhiên đi theo đường này, thì lại gặp được nhiều chùa và hang hơn, vả lại con đường này có thể nhìn xuống chân núi, để ngắm toàn bộ khu di tích miếu Bà, chùa Tây An, lăng Thoại Ngọc Hầu rõ hơn rất nhiều Vì thế nhiều người chọn inột cách đi lên bằng đường bộ, xuống bằng xe ôm để có được cảm giác của cả hai

Bệ đá đặt tượng Bà

Đó là nơi gần Pháo đài, ở một vị trí quang đãng trên đỉnh núi Sam Nguồn gốc tượng có từ đâu? Tại sao lại đặt ở đây? đến nay vẫn là một bí ẩn Ngày nay, người dân địa phương vẫn giữ vị trí này và coi như môt chỗ hết sức linh thiêng Bê

đá được giữ gìn bằng cách xây thành một mái nhà để che mưa,

có hàng rào bao quanh không thưng vách Cạnh bệ đá có đặt bát hương để nhang khói Không ai đi lễ miếu Bà, mà lại quên

việc lên đặt lẽ ở dây Đây cũim là nơi mà đám rước trong ngày hội lên rước về miếu để tiến hành lễ hội “Bệ đá có chiều ngang lm 60, dày khoảng 0.30 m, chính giữa có lỗ vuông cạnh

3 tác 4, là loại trầm tích thạch màu đen, hạt nhuyễn, nguồn gốc không phải ở địa phương”7

Vườn Tao ngộ

Đây là một khu vực nằm trên sườn núi, có một tầm nhìn hết sức ngoạn mục xuống cả một vùng đồng bằng mênh mông phía dưới, xa xa là dãy Thất Sơn Tuy chỉ là một triền núi quang đãng, nhưng giá trị của nó chính là vị trí tuyệt đẹp của

nó Chính vì vậy chính quyền địa phương đã tiến hành cải tạo, san ủi mặt bằng, để xe cộ và du khách dễ dàng lui tới Năm

1993, công ty du lịch cổ phần Hàng Châu đã đầu tư nâng cấp, xây dựng một số công trình như nhà hàng, nhà trọ, tạo cảnh hoa'viên, hồ nước, tượng thú Hiện nay công trình này được công ty liên doanh Victoria Hàng Châu (Pháp và Việt Nam) đầu tư với kinh phí gần 2 triệu đôla, để xây dựng khách sạn 40 phòng, 1 nhà hàng, 1 bể bơi và 1 tháp vọng cảnh8 Như vậy, sự kết hợp hết sức nhuần nhuyễn giữa du lịch nghỉ mát, giải trí và

du lịch ]ễ hội có thể được thực hiện Điều này có thể thấy rất phổ biến ở khu vực núi Sam

vậy Bởi vì ngày nay, miếu nằm cạnh chân núi, nhưng nguồn cội của nó lại xuất phát từ trên núi “Núi Sam có tên chữ là Học Lãnh Son, nhưng vì từ lãnh thường dùng để chỉ những ngọn núi cao hiểm trở, nhưng núi Sam chỉ cao 234 m so với mặt nước biển, nên chữ lãnh trong tên của núi Sam dần dần bị rút bỏ, và được gọi là Học Sơn Nhưng cũng có ý kiến cho rằng: “ Núi Sam ngày xưa có tên là Hấu Sơn (Hấu là con Sam), lâu ngày biến âm đọc trại ra là H ọc”9 Núi Sam được chia ra thành ba ngọn, là Ngọn Đầu Bờ nằm ở phía Đông, ngọn ở giữa cao nhất được gọi là đỉnh núi, còn ở phía Tây là ngọn Đá Chẹt Giữa một vùng đồng bằng mênh mông, nhìn từ trên cao hay từ xa, hình thù của núi giống như hình con Sam khổng lồ, nên dân gian gọi

là núi Sam Nó không nằm trong dãy Thất Sơn nhưng luôn được xếp cạnh dãy núi linh thiêng này, vì sự linh thiêng của ngọn núi, nhất là khi tại đây có miếu thờ Bà Chúa Xứ

Dân gian kể rằng, xa xưa đây là vùng biển cả, trải qua bao năm tháng phù sa bổi đắp, dần biến vùng này thành một vùng đất phì nhiêu Cũng vì thế mà còn có một giả thuyết khác, tên Sam gắn liền với biển, loài vật sinh sống nhiều quanh khu vực này

Lúc đầu khi mới xây dựng, khoảng năm 1820, miếu Bà còn rất sơ sài, chỉ bằng cây lá trên một vùng đất hoang vu Song

do sự linh thiêng của miếu, nên khách thập phương càng ngày đến đây càng đông Chính vì vậy, năm 1870 miếu được trùng tu

9 Đoàn Thị Thanh Xuân, L ễ hội Bà Chúa Xít N úi Sam và vấn đ ề b ả o tồn p h á t huy

d i sán văn lioá, Luận văn Thạc sĩ văn hoá học, Đại học Văn hoá Hà N ội, 2005,

vớ) quv mô lớn hơn Năm 1962, miếu dược tu sửa khang trang bằng đá miểng và lợp ngói âm dương Năm 1965, Hội quý tế xâv nới rộng nhà khách, làm hàng rào chánh điện Năm 1966, cấi Đông lang và Tây Lang Đợt xây cất quan trọng nhất có lẽ

là năm 1972, khi Hội quý tế quyết định xây lại với kiến trúc moi dồ sộ và nguy nga như ngày nay Đổ là công lao thiết kế của hai kiến trúc sư Huỳnh Kim Mãng và Nguyễn Bá Lăng Miếu có hình chữ quốc, dạng khối tháp, trông như đài sen nở, mái cong tam cấp, lợp ngói đại màu xanh ngọc Bên tronc; cẩn

đá hoa, gạch nhập từ nước ngoài Các khung bao và cửa được chạm trổ công phu, nghệ thuật Trên nóc cao chạm nhiều tượng thần thoát tục, trên tường trang trí nhiều bức tranh sơn thuỷ hữu tình, tạo nên vẻ cổ kính, tôn nghiêm, hoành tráng Chánh điện thoáng rộng, với tượng Bà uy nghi ở giữa, đứng hầu hai bên là đôi hạc trắng Bên trái là bàn thờ cậu, đặt linga Bên phải là bàn thờ cô Phía trước đặt bàn Ihờ hội đổng, với đôi phượng hoàng Hai bên chánh điện là bàn Ihờ hậu hiền, tiền hiền Ở chánh điện

có nhiều câu đối Phía trước chánh điện là võ ca, nơi diễn ra các nghi lễ cúng Bà Cuối võ ca là sân khấu kiên cố, để hát bội khi dứt lễ xây chầu, được xây dựng khoảng năm 1965 và sau đó được trùng tu nhiều lẩn10 Ngoài ra còn có phòng khách, văn phòng làm việc của Ban quản trị lăng miếu, một Đông lang hai tầng, được xây dựng bên phải miếu vào năm 1988, 1989 nâng cấp và lợp ngói xanh phù hợp với tổng thể khuôn viên Miếu ông Tà mói được xây dựng vào năm 1995 bên trái chánh điện,

10 Lịch sử miếu Bà C húa Xít' Núi Saiỉỉ, Ran Ọuản trị lăng miếu núi Sam, Hội Văn

nghệ Châu Đ ốc, 2004.

trong đó thờ ba hòn đá Hai con sư tử tạc bằnc đá hoa cương, nằm canh giũ' trước cửa chánh điện Trước mặt chú ne, nhìn sang nhà trưng bày ba tầng, nơi chứa những áo m ão và các đồ dâng cúng của khách thập phương lên lễ Bà, ngôi nhà này vốn trước kia là trường Trung học Vĩnh Tế, nhưng do khách đến lễ

và thăm quan ngày một đông, nên trường được chuyển đi dể lấy chỗ làm nhà trưng bày

Có thể nói, công trình kiến trúc miếu Bà là m ột công trình vừa có tính nghệ thuật, vừa có tính m ĩ thuật cao Nó rất hiện đạ; nhưng lại mang dáng vẻ của một công trình kiến trúc cổ theo truyền thống Vì thế sự uy nghi của nó, góp thêm một phần hùng vĩ và linh thiêng cho nhân vật được thờ phụng, đó chính là

Bà Chúa Xứ Đứng trên đỉnh núi Sam, du khách có thể nhìn thấy một khung cảnh hết sức ngoạn mục toàn bộ một quần thể

di tích, trong đó nổi bật lên là miếu Bà và chùa Tây An

II - N H Ữ N G T R U Y Ề N T H U Y Ế T V Ể BÀ C H Ú A x ứ

1- Xung quanh tượng Bà và vị trí của miếu và lễ hội

Liên quan đến truyền thuyết về Bà Chúa Xứ, chủ yếu là

về pho tượng của Bà Có vẻ mọi chuyện bắt đầu bằng việc xuất hiện pho tượng này Tất cả đều mang tính ly kì, linh thiêng, làm cho hình ảnh của Bà trở nên huyền bí trong mọi Ihời đại Trước hết là câu chuyện được dân gian lưu truyền cách đây khoảng 200 năm,rằng có một bọn cướp quấy nhiễu vùng biên giới đã đến khu vực núi Sam Tại đây, chúng gặp tượng Bà ở trên gần đỉnh núi Khi ấy, chúng tìm cách đem đi, nhưng chỉ xê dịch một đoạn, mà không làm sao đem đi được

Bực mình chúng bèn đập phá không tlnrưnu tiếc và làm gãy tay trái của pho tượng, sau đó bỏ đi Dân làng đã kéo lên rất đône với những người lực lưỡng, khoẻ mạnh, dịch chuyển pho tượnu xuống núi, nhưng lạ thay tượng không hề lay chuyển Khi ấy, Bà bèn đạp đổng cho một người phụ nữ, tự xưng là Chúa Xứ thánh mẫu, mách cho dân nếu muốn đem bà xuống núi chỉ cần 9 cô gái đồng trinh chuyển là được Quả nhiên khi

9 cô gái đồng trinh được cử đến, thì tượng bà trở nên nhẹ nhàng và di chuyển một cách dễ dàng Dân làng vui mừng chuyển tượng bà xuống chân núi Nhưng khi đến chỗ miếu Bà bây giờ, bỗng dưng pho tượng trở nên rất nặng không sao di chuyển được nữa Dân làng cho rằng bà muốn ngự tại đây nên lập miếu thờ, đó là khoảng thời gian những năm 1820 - 1825 Lúc đầu miếu được xây dựng đơn sơ bằng tre lá, nằm trên vùng đất trũng phía táy bắc núi Sam, chánh điện nhìn ra con đường làng và cánh đồng lúa bát ngát Sau nhiều lần trùng tu, miếu càng ngày càng được xây dựng khang trang h ơ n 11

Theo sun tẩm của Đoàn Thị Thanh Xuân, thì “pho tượng

Bà Chúa Xứ trước kia vốn là tượng một người đàn ông to béo, bụng phệ, được tạc ở tư thế ngồi chống nẹ Tượng cao l,25m , được đúc liền với một phiến đá dày khoảng lOcm cùng loại Tượng được tạc Iheo phong cách rất lạ, có tư thế ngồi thoải mái với chân xếp bằng tròn, bàn chân trái được đặt nằm giáp với bàn chân phải Chân phải co lên, chống thẳng xuống mặt phiến đá Tay trái chống nẹ, tay phải buông xuôi chống xuống

11 L ịch sử m iếu Bà Chúa Xỉ? núi Sam , Ban Quản trị lãng miếu núi Sam, Hội Vãn

nghệ Châu Đ ốc, 20 0 4 , tr 10.

bệ đá phía sau đùi trái Bàn tay phái xoè, để vắt trên đầu gối

phải Tóc của pho tượng uốn thành lừng búp, xoăn thả về phía

sau Trên đầu có vành đai giống một vương miện với những

hoa văn hình móc câu, ở phía trước trán có hoa văn hình ngọn

lửa, toả ra xung quanh m ột hình tròn giống hình mặt trời” 12

Chính vì nghe thấy chuyện lạ, nên Malleret (nhà khảo cổ học

người Pháp) đã tới đây tìm hiểu, sau khi nghiên cứu ông cho

rằng, đây là loại tượng thần Vishnu thường thấy trong nghệ

thuật điêu khắc Ân Độ, có niên đại từ thời trung cổ Ban đầu,

pho tượng này được người Việt đưa xuống núi và giữ nguyên

hình dạng để thờ phụng, với tên gọi là “Bà Chúa X ứ” Nhưng

“trong Ban trị sự miếu Bà có ông hương chủ Phạm Văn Tiên,

đề xướng việc tô điểm m ặt mày hình tượng thật giống phái nữ

Được tất cả hưởng ứng, ông đến Chợ Lớn thuê thợ đắp tượng

có tay nghề tinh xảo về điểm xuyết khuôn mặt và gắn pha lê

vào đôi mắt trỏ' nên sống động Du khách đứng ở phía nào,

quay mặt nhìn đều thấy có ánh mắt của tượng soi rọi thấu

suốt Để củng cố niềm tin vô biên, thiện nam tín nữ thường

dâng lễ vật hiến tế cả y phục đắt tiền, đổ trang sức bằng kim

loại quý” 13

- Một truyền thuyết khác, gắn với chiến công của Thoại Ngọc Hầu và việc trùng tu ngôi miếu làm lễ Vía Bà Dưới

triều Minh Mạng, khi Thoại Ngọc Hầu giữ trọng trách trấn giữ

biên giới Tây Nam, giặc ngoại xâm thường sang quấy nhiễu

12 Đ oàn Thị Thanh Xuân, Tài liệu đã dẫn, tr 44.

13 Liêm Châu K ỷ tích núi Sam (Chuyện lạ núi Sơm), N xb Mũi Cà Mau, Văn

Mỗi lần ôrm xuất quân, bà vợ thường đến miễu khấn vái,

mong Bà phù hộ cho Thoại Ngọc Hầu đánh thắng giặc, bảo vệ

cuộc sống yên lành cho dân Vổ sau để tạ ơn nhữim điều ứng

nghiệm, vợ Thoại Ngọc Hầu đã cho xây cất lại ngôi miếu to

và khang trang hơn Lễ khánh thành được tổ chức trong ba

ngày 24, 25, 26 tháng 4 âm lịch Từ đó về sau thành lệ, dân

chúng lấy những ngày trên làm ngày lễ Vía Bà

nghiệp ở địa phương cho rằng, vào tháng tư là thời vụ bà con

xuống giống làm mùa, họ làm lễ cầu Bà, hy vọng một m ùa sẽ

được bội thu Nhân dịp này, dân chúng tổ chức những cuộc

vui chơi, rồi dần thành lệ Năm này qua năm khác, lệ ấy biến

thành hội làng cho đến bây giờ Sau này khi miếu Bà trở nên

linh thiêng, khách thập phương đổ về ngày càng đông, nên lễ

hội trở thành nổi tiếng ra khắp vùng Hình dạng ban đầu của

tượng là nam thần, cánh tay bên phải bị gãy mất và được phục

chế lại, đường nét thuộc phong cánh Ân Độ Sau này từ tượng

nam thần ấy trở thành tượng thánh Bà như thế nào, là một hiện

tượng hết sức thú vị, chưa ai tìm hiểu một cách cặn k ẽ 14

2 Những sự linh thiêng của miếu Bà Chúa Xứ

Niềm tôn kính Bà của người dân, trở nên rất linh thiêng

trong cuộc sống của họ Vì vậy, đối với bất cứ hành động nào

xâm phạm đến thánh thể của Bà đều bị phản đối và coi như

một sự phỉ báng thần linh Chẳng hạn, một chuyện mà nhiều

14 Thạch Phương, Lê Trung Vũ, 60 L ễ hội truyền thống Việt Nam, Nxb KHXH,

H 1 9 9 5 , tr.231.

người còn nhớ vào năm 1941, khi người Pháp còn cai trị nước

ta, có một người Pháp cùng viên thư kí vào miếu, tự tiện cởi

áo Bà để ghi chép và phác hoạ tượng Bà Bà chủ từ khô n g dám ngăn cản, bèn đi báo với ông Hương cả Phạm Văn Hảnh Nghe tin, ông Cả Hảnh liền đến và phản ứng với hai người Pháp Qua giấy tờ, được biết đó là nhà khảo cổ học Malleret

đi tìm các cổ vật, có giấy phép của chính quyền tỉnh Châu Đốc Nhưng khi hiểu được sự ngưỡng vọng của nhân dân ở đây, về sự tôn kính đối vói Bà Chúa Xứ, Malleret rất lo sợ, bối rối và xin ông Hương Cả chỉ giúp việc tạ lỗi

Để tạ lỗi lầm của mình, nhà khảo cổ đã phải cùng với Chánh tham biện Châu Đ ốc đến, tổ chức ]ễ tạ tội bằng việc cúng Bà một con heo và m ột m âm xôi Do không phải là người theo đạo Phật để biết lạy, nhưng ông Malleret đã phải đứng nghiêm trước tượng Bà trong tiếng nhạc lễ để tạ lỗi Nhân dân đến xem cuộc lễ này rất đông và tiếng đồn về sự linh thiêng của Bà càng được nâng lên gấp bội, chứng tỏ sự oai nghiêm của Bà15

15 Lịch sử miếu Bà C húa Xic núi S am , Sđd tr 15.

V ề chi tiết này thì theo tác giả Liêm Châu trong sách đã dẫn cho rằng: Năm

1938, ông Malleret, giám đốc V iện khảo cổ Pháp từ Sài Gòn đến núi Sam viếng

m iếu Bà Ông bắt buộc người giữ m iếu khoả xiêm y để giảo nghiệm D ụng cụ chỉ

là cái búa nhỏ mang theo, dùng khua khua gõ gõ vào tượng Ô ng lắng nghe dư

âm hầu xác định thời gian kiến tạo Pho tượng bằng đá xanh điêu khắc trong tư thế ngồi, chân trái c o vào, chân phải dựng đứng, tay phải đặt lên dầu gối, tay trái chòi ra sau Hình tượng giống trong thời đại xa xưa rất được các bộ lạc tôn thờ Malleret kết luận: Pho tượng tạc từ thời Trung cổ, hiện nhiều nét tương tự các pho tượng Ân Đ ộ bởi mái tóc dợn sóng, mũi cao, nguồn gốc từ đạo Bà La M ôn,

Một người dân mà chúng lôi gặp ở lễ Vía Bà 2004 cho bict: tên ông là Nguyễn Sĩ Đôn? quê ngoài Nam Đinh, vào Nam làm ăn năm 1979, khi đi có đem theo cả gia đình là 4 anh em và vợ con Ông vốn là cán bộ thuỷ lợi ngoài Bắc, chuyển công tác vào An Giang Do điều kiện gia đình đông con, ông xin ra khỏi cơ quan Nhà nước, để lo cuộc sống vì lúc

đó rất khó khăn Sau hai năm vật lộn vì gia đình, năm 1981 ông thấy tạm ổn, nên lại xin vào một cơ sở Nhà nước nào đó cho ổn định, dù chỉ là làm hợp đổng Nhưng gần một năm trời chạy xin khắp nơi m à không làm sao xin được Đầu năm

1982, có người rủ ông đi lễ miếu Bà Tuy không tin, nhưng ông cũng đi theo Đến miếu Bà, ông bắt được mộ quẻ thẻ có nội dung như sau:

Mừng người tu được phúc trời cho Được phúc trời cho chẳng phải lo Nghe gọi tên mình trên điện ngọc Mới hay đẹp nhất đám nhà nho.

Sau khi đi lễ về, ông được công ty khách sạn ăn uống tỉnh An Giang khi đó, nhận vào làm bảo vệ Ông làm ở đó cho đến khi hết tuổi lao động Điều này làm ông hết sức tin tưởng vào việc đi lễ Vía Bà, cho nên mỗi khi có dịp là ông đi lễ, thậm chí có năm còn tự tổ chức một nhóm người đi lễ

Ông còn cho biết về người cháu ở Kiên Giang, suốt bốn năm làm ăn vất vả, vay mượn, trả góp vốn ở khắp nơi để làm

ăn, m à không ngóc đầu lên được Năm 2002, sau khi đi lễ Bà Chúa về, một hôm đi trên đường, anh ta gặp một người bán vé

số còn lại đúng m ột vé Anh ta bỏ tiền ra mua Không ngờ đó

là một vé trúng thưởng 50 triệu đồng, làm anh ta đổi đời Từ

đó anh ta rất tin vào việc đi lễ ở miếu Bà

Còn rất nhiều chuyện li kỳ, liên quan đến sự linh thiêng của Bà Chúa Xứ Chẳng hạn như chuyện, một kẻ trộm lợi dụng đêm tối đã lẻn vào, định lấy cắp chiếc kiềng vàng đeo trên cổ của Bà Không ngờ khi hắn vừa chạm tay vào, thì đã bị ngã lăn

ra đất hộc máu và bất tỉnh Ai cũng tin rằng đó là do Bà trừng phạt Một chuyện khác kể về kẻ khác tinh ranh hơn, đã dùng mẹo nghĩ ra cách trồng cây chuối, đi bằng hai tay vào thánh điện, để ăn trộm đồ trang sức trong miếu Bởi vì tên này nghĩ rằng, đi như vậy Bà sẽ không nhìn thấy mặt hắn mà bẻ cổ (như lời đồn đại rằng Bà sẽ “vặn cổ” những kẻ ăn trộm) Bằng cách này, hắn đã lấy được các đồ vật quý trong miếu Tuy nhiên, khi

về tới nhà hắn bỗng mắc bệnh lạ, nằm mê man không có cách chữa Vợ hắn sợ bị trừng phạt, nên đã đem số vàng bạc mà hắn

ăn trộm trả lại và cúng tạ lỗi với Bà, khi đó hắn mới khỏi bệnh Hoặc chuyện người dân ở đây vẫn kể rằng, từ xa xưa khi miếu chưa được xây dựng khang trang như sau này, các cửa còn chưa chắc chắn Có m ột tên trộm vào chỗ Bà ngự để ăn trộm, nhưng sau đó suốt đêm hắn cứ quanh quẩn ở đó, mà không tài nào biết đường ra Đến sáng khi dân làng đến, thì thấy hắn vẫn cầm đồ ăn trộm được trên tay và bị bắt Người ta cho rằng, hắn bị Bà giam tại đấy nên không thể đi ra được

Ông Hồ V ăn Tại, hiện là k ế toán trưởng của miếu, kể lại những điều ông được chứng kiến, những năm ông làm ở đây khá nhiều chuyện lạ

Một bà Việt kiều bên Mỹ, đã vế đây cúng một lọ lộc bình (bình bông), được để ở trong đền Một hôm ở bên Mỹ, bà

ta m ơ thấy chiếc bình ấy bị vỡ Bà rất nôn nóng xem thực hư

ra sao Năm sau bà về nước và đến lễ miếu Bà Chúa Xứ Việc đầu tiên là bà chạy đến chỗ để chiếc bình xem, thì quả nhiên không thấy chiếc bình ở chỗ đó Bà đem chuyện này hỏi những người quản lý miếu, thì được biết là chiếc bình đã bị vỡ trong khi người lau dọn nó, do nhỡ tay làm rơi Giấc mộng của bà Việt kiều ấy đã được xác nhận

Hiện nay bên nhà trưng bày, còn để một cặp ngà voi châu Phi Truyền rằng đó là hiện vật quý, do một người Việt kiểu mua tận bên Châu Phi với giá khoảng 3000 USD Điều đáng giá nhất, là việc vận chuyển nó từ đó về đến miếu Bà Theo người trao tặng kể lại, thì đây là một vật quý, là hàng cấm của nhiều quốc gia Do vậy khi mua được, vị khách này cũng rất lo lắng, là liệu có thể đem về đến Việt Nam hay không Trong lúc đi, người này luôn luôn tâm niệm và cầu khấn sự trợ giúp của Bà Chúa Xứ và lạ thay là suốt dọc chuyến đi dài như vậy, mà cặp ngà voi không hề bị gây khó dễ

ở bất cứ chỗ nào, cho đến khi về tới Việt Nam và dâng lên

m iế u Bà Câu chuyện làm bản thân người khách, cũng như tất

cả mọi người, đều tin vào sự phù trợ của Bà Chúa Xứ

Những chuyện như vậy, được người ta lưu truyền ở khắp nơi, càng làm cho sự linh thiêng của miếu Bà Chúa Xứ tăng lên trong tâm thức người đi lễ và vì thế thu hút đông đảo khách hành hương đến hội

ĨÍ I - L Ễ H Ộ I BÀ C H Ú A XỨ

1- Các nghi ỉễ trong năm của miếu Bà Chúa X ứ

Trong một năm, làng Vĩnh T ế xưa có nhiều các ngày lễ ỏ' các đền, chùa, lăng, miếu như chùa Tây An, chùa Hang, lăng Thoại Ngọc Hầu, đình Vĩnh Tế Riêng miếu Bà Chúa

Xứ, cũng có nhiều các nghi lễ như sau:

- Ngày 15, 16 tháng Giêng cúng miễu âm Nhơn

- Ngày 24, 25, 26 tháng Tư cúng Bà Chúa Xứ

- Ngày 25 tháng N ăm lễ kị cơm ông Tín

- Ngày 5 tháng Sáu lễ cúng ông Thoại Ngọc Hầu

16 Danh sách lễ tiết trong năm được khắc treo trên tường trong nhà Ban quản lý

ăn cỗ và trò chuyện đến sánỉi” 17 Trong quá khứ, có thể tại miếu Bà cũim diễn ra theo trình tự trên đây, như các nơi khác Song, thời gian trôi đi, càng ngày lễ Vía Bà càn2; tích hợp những nghi thức long trọng hơn, để đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của khách hành hương xa gần đến lễ ở đây Lễ hội Bà Chúa Xứ, sau này không-còn dừng lại ở phạm vi của một làng Vĩnh T ế xưa nữa, m à đã là của rất nhiều người trong cả nước.

Các di tích hiện còn thấy ở phường núi Sam ngày nay, cho thấy m ột mật độ dày đặc của quần thể di tích ỏ' đây Rõ ràng có một thực tế là, khi tiếp cận với vùng đất bao la này, trước tiên người Việt gặp gỡ với các dân tộc đã từng sinh sống

ở đây, du nhập những tín ngưỡng dân gian của họ, vào các nghi lễ tín ngưỡng của mình Mặt khác, đứng trước một thiên nhiên bao la, hùng vĩ và đầy hoang dã, người Việt không khỏi ngỡ ngàng và hãi hùng, lo sợ Vì vậy, những tín ngưỡng vốn

có trong họ, được đem ra sử dụng phục vụ cho đời sống tâm linh của con người Đặc biệt, khi núi Sam lại là một ngọn núi

m ang tính linh thiêng Sự linh thiêng được thể hiện ở rất nhiều khía cạnh, thứ nhất nó là một ngọn núi duy nhất nổi lên giữa vùng đồng bằng mênh mông của Đồng Tháp Mười Nói như PGS Trần Lâm Biền, trong tư duy của con người cổ đại, những ngọn núi như vậy, là nơi trú ngụ của các thần linh bên cạnh cuộc sống của con người Thứ hai, nó như một cột vũ trụ nối trời và đất, chuyển tải những sinh lực giữa trời và đất, tạo nên sự hài hoà (âm dương đối đãi) cho sự ổn định và phồn

17 V iện N ghiên cứu văn hoá nghệ thuật Việt Nam - phân viện tại Tp Hồ Chí

M inh, S ổ ta y hành hương đ ấ t phường N a m , Nxb Tp HCM, 20Ỏ2, tr 392.

vinh cho cuộc số n g 18 Với vị trí như vậy, núi Sam đã sớm được tất cả các cộng đổng cư dân đến sinh sống ở đây, coi là vị trí thiêng liêng đối vói họ Nhiều đi tích tín ngưỡng đã được xây dựng ở đây, nhằm phục vụ những yêu cầu đó Trong số hàng loạt các di tích ấy, miếu Bà Chúa Xứ nổi lên như một di tích đặc biệt quan trọng.

2- Diễn biến của lễ hội Bà Chúa X ứ

Trước hết về tên gọi lễ hội, dân gian ở đây quen gọi là lễ Vía Bà Chúa Xứ, hay đon giản là lễ Vía Bà Do vậy, để tránh nhầm lẫn, chúng tôi sẽ dùng cả ba cách gọi này vói ý nghĩa như nhau: Lễ hội Bà Chúa Xứ, Lễ Vía Bà Chúa Xứ hay Lễ Vía Bà

Từ năm 2001, lễ Vía Bà đều tuân thủ m ột chu trình thống nhất gồm:

- Lễ khai hội

- Lễ phục hiện rước tượng Bà, từ bệ thờ xuống núi vào

15 giờ ngày 23 tháng 4 âm lịch

- Lễ tắm Bà, được tiến hành vào đêm 23 rạng ngày 24 tháng 4 âm lịch

- Lễ thỉnh sắc, được thực hiện vào lúc 15 giờ ngày 25 tháng 4 âm lịch

- Lễ túc yết, lễ xây chầu, được cử hành vào đêm 25 rạng ngày 26 tháng 4 âm lịch

- Lễ chánh tế, cử hành vào lúc 4 giờ sáng ngày 27 tháng

4 âm lịch

- Lễ hồi sắc lúc 14 giờ ngày 27 tháng 4 âm lịch

18 Trần Lâm Biền, M ộ t con đường tiếp cận lịch sử, Nxb Văn hoá dan tộc,

Khác với lễ hội Bà Chúa Kho, trone quá khứ, lễ Vía Bà Chúa Xứ dã do một tổ chức xã hội đứng ra tổ chức, đó là Ban (hay Hội) quí tế đứim ra lo liệu Thực ra, Ban này chủ yếu vẫn

là dân làng VTnh T ế xưa, nhưng có một số người giàu có và tâm huyết ngoài làng, iham gia vào đây từ những năm đầu thế

kỉ XX Do vậy, tính chất của nó đã có phần rộng hơn từ khá sớm So với các làng Việt ở phía Bắc và các làng Nam Bộ, lễ hội của làng thường gắn với các vị thần sinh ra, hay người nơi khác do hoá tại đây, mà thành thần làng, hiện tượng Bà Chúa

X ứ vốn đã có sẵn ở trên núi Sam, được dân làng Vĩnh T ế đem xuống chân núi để thờ Thoại Ngọc Hầu, người có công lớn với dân làng Vĩnh Tế, nhưng cũng là một vị thần của cả một vùng biên ải Châu Đốc Vĩnh Tế là nơi thờ ông và nhiều di tích khác liên quan đến ông và những người cùng ông đổ mồ hôi, xương máu ở đây Vì vậy, tính liên làng, liên vùng đã thể hiện khá rõ ngay từ buổi đầu Từ năm 1972, khi việc xây dựng miếu như hiện nay, thì liên tục tại đây luôn có một Ban quản trị lăng miếu núi Sam Đương nhiên, người tham gia vào đây chủ yếu vẫn là dân làng Vĩnh Tế, song vai trò của những người ngoài cũng không kém phần quan trọng

Sau năm 1975, việc quản lý và tổ chức lễ hội Bà Chúa

Xứ, hoàn toàn do chính quyền tỉnh An Giang chủ trì Tuy vẫn

là những người dân sở tại, nhưng khi sự quản lý thuộc về tỉnh thì địa phương chỉ là nơi thực hiện, còn lại mọi chủ trương chỉ đạo vẫn là từ cấp trên quyết định Thời gian sau giải phóng, do tình hình kinh tế khó khăn, chiến tranh ở biên giới Tây Nam

và nhiều nguyên do khác, nên lễ Vía Bà vẫn chỉ mang tính tự

phát và nhiều lúc đã bị cấm đoán gắt gao Trong không ít những chỉ thị hay báo cáo công tác hàng năm của ngành Văn hoá, vấn đề lễ Vía Bà luôn được nhắc đến, như một hiện tượng cần phải lưu ý khắc phục Đến nhũng năm 90 của thế kỉ trước, nhiều người vẫn còn cảnh báo: “chớ nên trần tục hoá ý nghĩa

lễ hội bằng những hoạt động thô thiển, tuỳ tiện” 19 Đây cũng

là thực trạng chung của cả nước vào thời gian này Tuy vậy, cũng như nhiều hội làng ở Bắc Bộ, do có truyền thống từ lâu, nên miếu Bà Chúa X ứ vẫn luôn có đông khách từ thành phố

Hồ Chí Minh đổ về thăm viếng và nó được bùng lên m ạnh mẽ sau ngày đổi mới Dưới đây là những quan sát của chúng tôi

về lễ hội Bà Chúa Xứ, trong đợt khảo sát điền dã năm 2004

a) Những công việc chuẩn bị

Theo cách quản lý cũ, lễ hội Bà Chúa Xứ do ƯBND tỉnh chịu trách nhiệm Tất nhiên, đây chỉ là hình thức, các cơ quan nắm giữ chính của công việc này, là Sở Văn hoá thông tin và Phòng Văn hoá thông tin thị xã Châu Đốc Cuối cùng là UBND xã Vĩnh T ế (trước đây) và Ban quản trị lăng miếu Bà Chúa Xứ Mỗi năm đến ngày hội, Sở V ăn hoá thường cử các cán bộ nghiệp vụ của mình về đây, cùng với chính quyền địa phương và Ban quản trị lăng, chịu trách nhiệm tổ chức Hội theo chủ trương của Tỉnh Mọi việc đều phải có sự thông qua

và đồng ý của Tỉnh, tính chủ động của địa phương gần như ít được phát huy Vì thế, đã trở thành lê ở tất cả các đia phương, cán bộ tỉnh thì ở xa, đến hội cũng chỉ vì trách nhiệm và để an

toàn, thì ít ai dám làm điều gì dó mới mẻ hay mạnh mẽ Thôi thì tốt nhất là, không làm gì khác với chủ trương đã được quy định Vì vậy, người dân sở tại cũng chẳng mặn mà 2Ì, biết đâu lại sai với chính quyền thì thêm rắc rối.

Song càng về sau này, khi đời sống kinh tế dần dần phát triển, người dân thành phố và cả các vùng nông thôn khác nườm nượp đổ về lễ Vía Bà, điều này đặt ra cho địa phương những vấn đề nan giải Từ chỗ vệ sinh, chỗ ăn, chỗ nghỉ của khách thập phương đều xuất hiện sự phức tạp Chớp được thời

cơ, rất nhiều người từ Tp Hồ Chí Minh và từ Long Xuyên về đây, m ua đất xây nhà hàng, khách sạn Chỉ trong một thòi gian ngắn, toàn bộ xã Vĩnh T ế cũ đã trở thành một đô thị sầm uất Toàn bộ con đường quanh chân núi- Sam, đã biến thành phố với đủ loại nhà hàng, khách sạn, nhà nghỉ san sát, không còn một khoảng trống T hế rồi, với sự mở rộng của thị xã Châu Đ ốc, đất làng Vĩnh T ế xưa trở thành phường Núi Sam, thì sự đô thị hoá diễn ra càng nhanh hơn bao giờ hết Con đường dài hơn 5 cây số, từ trung tám thị xã đến chân núi, nay

đã được lấp gần kín bằng các loại nhà cao tầng, để trở thành một trong những đường phố đẹp nhất thị xã Châu Đốc Còn xung quanh núi Sam, nay đã trở thành một con đường có quy

mô lớn của một quốc lộ Chỉ một đoạn đưcmg khoảng 500m

từ chùa Tây An đến lăng Thoại Ngọc Hầu, m à đã có tới gần

200 n hà trọ và rất nhiều nhà hàng khác nhau

Trong tình hình như vậy, cùng vói chương trình thế kỉ của Tổng cục Du lịch Việt Nam “Việt Nơm điểm đến của thiên niên kỉ mới” được khởi xướng từ năm 2000, ngành du lịch đã

lựa chọn 13 lễ hội nổi tiếng và có khả năng thu hút khách du lịch nhất, để nâng cấp thành điểm du lịch quốc gia Trong số này có lễ hội Bà Chúa Xứ và điều đó đã tạo ra một cơ hội mới cho lễ hội này Đ ể đáp ứng với tình hình, cũng như phù hợp với thực tế của địa phương, tỉnh An Giang đã chuyển sự quản lý lễ hội Bà Chúa Xứ cho thị xã Châu Đốc Tất nhiên, với m ột lễ hội lớn như vậy, thị xã luôn cần tới sự hỗ trợ của Tỉnh, nhưng một khi quyền quyết định được đưa về đây, thì sự chủ động đã khác trước rất nhiều Kể từ 2001, lễ hội Bà ơ i ú a Xứ đã chuyển sang một giai đoạn khác, nó không còn ở tầm địa phương nữa, mà đã mang tầm vóc của một lễ hội quốc gia, nhưng việc tổ chức lại hoàn toàn do chính quyền sở tại lo liệu.

Để làm tốt việc này, từ trước đó hai, ba tháng, chính quyền thị xã Châu Đốc đã phải tiến hành các việc sau:

- Lập k ế hoạch tổ chức lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam

- Ra quyết định thành lập Ban tổ chức lễ hội

- Ra quyết định thành lập các tiểu ban lễ hội

Chẳng hạn năm 2004, ngoài k ế hoạch tổ chức lễ hội, còn

có các quyết định sau: Quyết định thành lập Ban tổ chức lễ hội,

do ông Phó chủ tịch Nguyễn Thanh Tâm ký ngày 28/5/2004 số 1209/QĐ-UB, với sự tham gia của 49 thành viên các cơ quan, đoàn thể, các tổ chức xã hội, tham gia vói nhiệm vụ:

- Xây dựng và tổ chức thực hiện k ế hoạch tổ chức Lễ hội, giữ gìn an ninh, trật tự, an toàn giao thông, an ninh biên giới, vệ sinh công cộng, trật tự văn minh thương mại, trong suốt thời gian trước, trong và sau Lễ hội

- Kiểm tra, quản lý các hoạt độns, dịch vụ văn hoá phục

vụ Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam trên địa bàn thị xã

- Tổng kết lễ hội, rút kinh nghiệm sau khi lễ hội kết thúc.Quyết định thành lập các tiểu ban lễ hội số 1210/QĐ-ƯB

do ông Phó Chủ tịch NguyễnThanh Tâm kí ngày 28/5/2004 với việc thành lập các tiểu ban sau:

1) Tiểu ban Nội dung

2) Tiểu ban An ninh trật tự, ATGT

3) Tiểu ban An toàn vệ sinh - văn minh thương mại

4) Tiểu ban Hậu cần

Mỗi tiểu ban này gồm từ 10 đến 15 người, do một vị cán

bộ đầu ngành đứng đầu

Riêng tiểu ban Lễ tân, được quyết định riêng theo quyết định số 1233/QĐ-UB ngày 4/6/2004, do đích thân Chủ tịch UBND thị xã Châu Đốc Nguyễn Quốc Thắng ký, gồm 18 vị đều là chức sắc các Ban, Ngành của thị xã đảm nhận Càng về những năm sau này, công tác tổ chức càng được hoàn thiện hơn, do chính quyền địa phương rút kinh nghiệm qua các năm

tổ chức Khi đã thành lập các tiểu ban thì, mỗi tiểu ban tự lo liệu công việc trong quyền hạn và trách nhiệm của mình Trong k ế hoạch tổ chức lễ hội đã ghi rõ: Các trưởng tiểu ban phục vụ lễ hội, UBND các phường - xã xây dựng k ế hoạch phuc vụ lễ hội và dư toán kinh phí gửi về Ban tổ chức lễ hội Kinh phí tổ chức các hoạt động lễ hội, sẽ được sử dụng từ nguồn Ban quản trị Lăng miếu núi Sam Các hoạt động mang tính thường xuyên của các ngành, chi từ nguồn ngân sách Nhà

nước, đồng thời sẽ vận dụng phương thức xã hội hoá, vận động các doanh nghiệp tài trợ đối với một số hoạt động TDTT

và các nội dung mang tính cộng đồng

Riêng trong Ban quản trị lăng cũng có sự phân công riêng,

để phụ trách các công việc nghi lễ và phục vụ ở đây Bảng phân công năm 2004 mà chúng tôi hỏi được, cụ thể như sau:

Chánh tế: Nguyễn V ăn Đổng

Bồi tế: Hổ Văn Tại, Nguyễn Hoà Bình, Nguyễn Văn ĐựcChánh tế ca công: Nguyễn Văn Còn

Chấp kích: Phạm Văn Hai

Đánh mã: Mai Văn Hiền

Đánh chiêng: Thái Công Nô

Đánh trống: Ông Ba Dậm

Ban tế: Ngọc Lương

Ban nhạc: Ông Bảy Ân, Tú Phương

Ban lễ gồm: Nguyễn Văn Phiến, ông Ba Tre

Tổ tắm Bà: Lãnh đạo Ban quản lý chịu trách nhiệm

Lễ thỉnh sắc: Ông chánh tế chịu trách nhiệm, ông Sáu Hiền tổ chức thực hiện

Ban tài chính: Lãnh đạo Ban quản lý Miếu

Tổ thỉnh sanh: Thủ sự là ông Nghiệp, ông Kích

Phát thanh chương trình lễ: Ông Sang

Trật tự an ninh: ô n g Phước, ông Mong

Ban thư kí, k ế toán: Ông Bảy Tại, ông Hành, cô Sang, cô Hữu, cô Ánh Vương

Tổ mua đồ cúng: ô n g Hai, ông Sáu Hiền

Tổ nhận xôi: Ông Tư Bê, ông Dũng, ông Huỳnh

Kiểm soát chánh điện: ô n g Tư Còn, ông Đồng, ông Hai

TỔ vệ sinh: Ông Bảy Tui

Đội lân: Ô ng Tài

Tiếp tân: Ông Bảy Trật, ông Bảy Sàng, ú t Hết, ông Mũng, ông Đực, ông Dực, Chín Hồng, Thanh Thuý

Trực chính điện: ô n g Tâm, ông Trượng, ông Cưng, ông Hải, ông Văn, Danh Phước, Năm Giao, Năm Bê, Thanh, Bền

Hậu cần: Ông Sáu Hiền, Dung (N), Dung (L)

Điện nước: Ông Sáu Hiền, ông Sang, ông Mười

Tài sản: Ông Sáu Chánh, ông Đực, Dung (N), Dung (L)Trực lăng: Ông Tám Hổ, ông Hẳng

Trực Đức K hổng Tử: ô n g Sáu Bò, Đun, ông Từ Bảy

Đó là sự phân công của người địa phương sở tại, do Ban quản trị lăng lấy ra từ bà con và các bô lão trong phường (xưa

lễ hội du lịch quốc gia, lễ Vía Bà Chúa Xứ càng ngày càng

đông khách Khôn ạ những thế, khách hành hươns còn đi lai rai quanh năm, chứ không chỉ dồn vào dịp lễ hội như trước đây Điều này rất giống với trường hợp lễ hội đền Bà Chúa Kho ở ngoài Bắc Đặc biệt là thời gian từ tết âm lịch đến ngày

mở hội Khách hành hương ngày nay không chỉ còn thuần tuý

đi lễ (mặc dù đi lễ vẫn là mục đích chính của họ) Tuy nhiên, việc kết hợp thăm viếng và du lịch các cảnh quan và di tích khác, cũng là một điều m à họ không thể bỏ qua Các tuyến du lịch được mở ra như:

Lễ Vía Bà - Hà Tiên

Lễ Vía Bà - Núi Cấm thuộc Tịnh Biên, An Giang (Vị trí này cách Châu Đốc khoảng 24 km, cũng là khu danh tháng,

có chùa, có núi giữa đồng bằng)

Lễ Vía Bà - di tích Tức Dụp (Nước đêm), là một di tích cách mạng, một căn cứ địa chống Mỹ

Và đương nhiên, đi lễ Vía Bà rồi qua m ua sắm ở thị xã Châu Đốc, hay sang bên kia biên giới đi chợ vùng biên Cămpuchia, thì còn gì hấp dẫn hơn đối với các du khách phương xa Chính vì vậy mằ lễ hội Vía Bà, hàng năm thu hút hàng triệu lượt du khách

b) Nội dung của lễ hội

thiêu được và lôi kéo sự tham lỊĨa không phải ít người Tùy theo từng năm, mà ngày này được lổ chức trước một hoặc hai ngày, so với ngày chính hội Chần2 hạn năm 2004, nó được tổ chức vào ngày 8/6/2004 tức là naày 21/ 4 âm lịch Điều này phụ thuộc vào tình hình của mỗi năm, m à Ban tổ chức ở địa phương quyết định làm lớn hay nhỏ Ví dụ là năm chẵn, năm

có nhiều ngày lễ lớn, ngày kỉ niệm, kinh tế phát triển nhiều Ihành tựu v.v Phải chăng giôrm như trong quá khứ, cha ông

ta vẫn thường làm vào những năm phong đăng, hoà cốc, được

m ùa bội thu hay khó khăn, bão lụt, mà tổ chức phong lưu hay cần kiệm ? Tóm lại, mục đích của việc này hết sức đa dạng

và linh hoạt như chính cuộc sống vậy

Lỗ khai hội Vía Bà Chúa Xứ 2004 bắt đầu lúc 19g30 phút ngày 8/6/2004, với việc giới thiệu quan chức, khách mời, đại biểu ban, ngành, đoàn thể, sau đó là diễn vãn khai mạc của đại diện lãnh đạo địa phương Lễ khai hội được diễn ra tại sân khấu trước lăng Thoại Ngọc Hầu, đối diện miếu Bà về phía bên phải Toàn bộ các bậc Ihềm của lăng được dùng làm sàn diễn, còn khoảng đường lộ làm chỗ ngồi cho khán giả Nhìn chung phần nghi thức đã cố gắnc đon giản hóa, song vẫn chưa được gọn Mục đích mà Thị xã Châu Đốc đặt ra cho việc tổ chức lễ hội, được thể hiện khá rõ trong diễn văn khai mạc, do ông Chủ tịch ƯBND thị xã Nguyễn Quốc Thắng đọc, mà chúng tôi ghi băng được như sau:

“Kính thưa Lãnh đạo Tỉnh uỷ, Hội đồng nhân dân, UBND, UBMTTQ Việt Nam tỉnh, đoàn MTTQTƯ, các đại diện ban, ngành, các vị đại biểu, cùng đông đảo bà con tham

dự ]ẻ hội

Hoà chung cùng niềm vui với nhân dân cả nước la, vừa phấn khởi nô nức đón mừng ngày 30/4, kỷ niệm 29 nãm ngày giải phóng miền Nam, Ihống nhất Tổ quốc, kỷ niệm 50 năm chiến thắng lịch sử Đ iện Biên Phủ và 114 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại Trong bầu không khí giao hoà

ấm áp, hân hoan đón chào các ngày lễ hội long trọng này Hôm nay, được sự uỷ nhiệm của UBND tỉnh An Giang, UBND thị xã Châu Đốc long trọng tổ chức lễ hội Vía Bà Chúa

Xứ núi Sam năm 2004, theo hình thức lễ hội cấp Quốc gia Từ năm 2001, được Bộ V ăn hoá thông tin và Tổng cục Du lịch Việt Nam xét, chọn lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam là một trong 13 lễ hội trong phạm vi cả nước, được tổ chức theo hình thức Quốc gia ƯBND thị xã Châu Đốc đã cùng các cơ quan ban, ngành của Tỉnh có liên quan, cùng với các tổ chức xã hội

và nhân dân địa phương, hàng năm cùng tổ chức lễ hội một cách trang trọng, nhằm không ngừng làm cho lễ hội được quảng bá rộng rãi, với nội dung ngày càng phong phú, mang đậm dấu ấn bản sắc dân tộc và phản ánh sinh hoạt đặc thù, truyền thống của nhân dân địa phương núi Sam Châu Đốc Vào mùa tháng Tư âm lịch hàng năm, hàng triệu lượt người đã

lũ lượt về đây, để tham gia hành hương và viễn cảnh Dòng sông Hậu hiền hoà m ang nhiều phù sa, những làng bè cá nổi trên sông, cùng với thắng cảnh núi Sam, những công trình, di tích lịch sử và văn hoá nổi tiếng, là nơi hẹn gặp của du khách thâp phương Đ ây là năm thứ tư, Thị xã Châu Đốc tổ chức lễ hội Hình thức và nội dung được bổ sung ngày càng phong phú, các nghi lễ truyền thống dân gian được đảm bảo, thời gian diễn ra lễ hội kể từ ngày mồng 8 tháng 6 năm 2004 đến

hết ngày 14 tháng 6 năm 2004, tức từ ngày 21 tháng 4 âm lịch đến hết ngày 27 tháng 4 âm lịch, với các nghi lễ như sau:

sẽ được thực hiện, mô tả lại lịch sử truyền thống của một vùng đất Châu Đốc từ ngàn xưa Từ thuở ông cha ta khai phá dựng làng, những truyền thuyết xa xưa tiếp nối của lịch sử, như một dòng chảy liên tục với các chủ đề:

ơ ìâ u Đ ốc tân cương biên trấn

Đất thiêng và giàu nghề

Châu Đ ốc trăm mến ngàn thương

được thổ hiện và dàn dựnc, nhằm ca ngợi công lao của nhũng người đã dày công m ở cõi tôn tạo và bảo vệ cho con cháu ngày sau.

Tổ chức trọng thể lễ hội này, chúng tôi mong muốn rằng

để tưởng nhớ và tri ân đối với các bậc tiền nhân Những người

đã m ở đường khai phá, xây dựng vùng đất Châu Đốc, mở giang san, để ngày nay trở thành vùng biên giới trù phú của miền Tây Nam Tổ quốc Lễ hội này cũng nhằm quảng bá và giới thiệu trong phạm vi toàn quốc, kể cả Việt kiều ở nước ngoài, về bản sắc văn hoá của dân tộc Việt Nam và địa phương Những hình ảnh đẹp đẽ của núi Sam Châu Đốc, những di tích lịch sử và văn hóa nổi tiếng và nhất là tình cảm của những con người vùng tân cương biên trấn Lễ hội này cũng nhằm nâng cao tinh thần đoàn kết giữa các dân tộc, truyền thống cực kỳ quý báu của ông cha ta Đó là từ thuở khai hoang lập ấp, các nhóm dân tộc Kinh, Hoa, Khme, Chăm

đã cùng nhau đoàn kết, khắc phục những khó khăn của thiên nhiên, chống chọi thú dữ, chung lưng đấu cật, bảo vệ cuộc sống dân lành và phát triển vùng đất cho tới ngày nay

Qua lễ hội này, chúng tôi cũng mong muốn m ở rộng bàn tay, để có sự hợp tác cho đầu tư phát triển, nhằm khai thác các tiềm năng thế m ạnh của địa phương, không ngừng làm cho du lịch ngày càng phong phú, thương mại, dịch vụ phát triển một cách đa dạng, góp phần tăng trưởng kinh tế, nâng cao thu

nhập và cải thiên đời sống của người dân Lễ hội năm nay,

được bổ sung thêm một số địa chỉ thăm quan độc đáo, đó là tượng cá Basa, đặc sản của nhân dân Châu Đốc, khu vườn

tượng điêu khắc quốc tế mà nãm vừa qua thị xã Châu Đốc đã

tổ chức thành công tốt đẹp Trại sáng tác điêu khắc quốc tế lần thứ 4 mang chủ đề: “ Dấu ấn An Giang năm 2003” tổ chức tại núi Sam, Châu Đốc đã tạo ra những tác phẩm nghệ thuật có giá trị to lớn cho Châu Đốc An Giang, thể hiện tình đoàn kết giữa các dân tộc, giữa các quốc gia vì hoà bình, hợp tác và phát triển Vườn tượng quốc tế sẽ là một địa chỉ văn hoá bổ sung thêm cho bức tranh sông núi Châu Đốc An Giang ngày càng đẹp đẽ

Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ nãm nay chúng tôi rất hân hạnh được đón tiếp các đồng chí lãnh đạo của tỉnh An Giang, của các tỉnh bạn, các ban ngành liên quan của tỉnh, các bè bạn về tham dự cùng với các cán bộ địa phương, các cán bộ nghỉ hưu

và bà con địa phương làm cho lễ hội tăng thêm phần long trọng Nhân dịp này, xin chúc sức khoẻ, hạnh phúc và may mắn đến các đồng chí lãnh đạo và khách mời Chúc sức khoẻ, hạnh phúc, may mắn đến các đoàn nghệ thuật và biểu diễn lân

sư rồng của địa phương và tỉnh bạn đã đến đây để góp sức tham gia lễ hội Chúc sức khoẻ, hạnh phúc và may mắn đến các nhà văn, nghệ sỹ, điêu khắc, nhiếp ảnh, các phóng viên báo đài đã tạo ra nguồn cảm hứng cho sáng tác Xin chúc sức khoẻ, hạnh phúc và may mắn đến mọi đại biểu và đồng bào bà con tham dự lễ hội

Tôi xin tuyên b ố khai mạc lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi

Sam nãm 2004 bắt đầu Xin chúc lễ hội thành công tốt đẹp Xin cảm ơn”

Tiếp sau phần nghi lễ chính thức là phần ca nhạc Nhiều bài hát đơn ca, tốp ca có kèm theo múa minh hoạ Chương trình các bài hát khá dài với sự góp mặt của các ca sĩ địa phương vói mục đích “cây nhà lá vườn” là chính.

Phần thứ ba của lễ khai hội đó là màn sử thi nhằm trình bày lịch sử vùng đất và con nguời đến khai phá ở đây và truyền thuyết về Bà Chúa Xứ Trước khi vào màn diễn là một dàn trống hội vang dậy được các nghệ sĩ trình diễii hết sức điêu luyện Kể từ năm 2001, địa phương đã tổ chức xây dựng phần này thành một chương trình sử thi hoành tráng Năm

2004, chương trình này được thực hiện bởi 150 sinh viên trường Cao đẳng văn hoá Thành phố Hồ Chí Minh thể hiện Màn sử thi được xây dựng khá công phu với nội dung lịch sử:

từ rừng thiêng nước độc, hoang dã, âm u, vượn hót chim kêu, thú dữ, rắn rết nguy hiểm Rồi sự xuất hiện của con người;

bằng mồ hôi nước mắt, sức lực, máu đổ, người chết để xây dựng và khai phá được m ảnh đất như chúng ta thấy ngày nay Thoại Ngọc Hầu với công lao khai khẩn đất hoang, chống giặc ngoại xâm, chống bọn giặc cướp để đem lại cuộc sống bình an cho dân lành Làng xóm mọc lên, cuộc sống phát triển, con người sinh sôi nảy nở xây dựng cuộc sống ấm no Cuộc rước tượng Bà Chúa X ứ từ trên núi xuống để dựng nên ngôi miếu

Bà uy nghi lẫm liệt như ngày hôm nay

Màn sử thi không bỏ qua một giai đoạn oanh liệt của lịch sử hiện đại đó là hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, cùng công cuộc xây dụtig hoà bình từ ngày giải phóng đến nay

Công cuộc xây dựng và đổi mới được thể hiện bằng các cuộc diễu hành của các cơ quan, các tổ chức công ty Có 5 -

6 xe diễu hành được trang trí của một sô cơ quan, xí nghiệp công ty và có tới 2 xe của nhà hàng khách sạn đang ăn nên làm ra trong khu vực thị xã này Ví như Công ty cổ phần thương mại Hàng Châu, khách sạn Mê Kông, nhà trọ Bình Minh, cơ sở Tư Âu Rõ ràng vai trò xã hội hoá đã được khai thác vào lễ hội có cả mục đích tham gia và mục đích quảng cáo nhãn hiệu cho cơ sở của mình

Tiết mục cuối cùng cũng là sôi động nhất đó là các màn diễn của các đoàn múa lân, rồng, múa sư tử đến từ Tp Hồ Chí Minh và các nơi khác trong và ngoài tỉnh Đó là ba đoàn lân sư rồng Hằng Anh Đường, Nhơn Nghĩa Đường và Liên Dũng Đường Tất cả gồm 14 lân, 2 sư tử và 9 rồng với 209 vận động viên tham gia Những làn pháo hoa rực trời kết thúc đêm khai hội để hôm sau bắt đầu một mùa hội nhiều may mắn của năm mới

L ễ phục hiện rước tượng Bà từ bệ thờ xuống núi

Đ ây là nghi lễ mói được tổ chức vào năm 2002 Theo lời ông Tư Niên, giám đốc Trung tâm văn hoá Thị xã Châu Đốc, sau khi được nâng cấp là lễ hội quốc gia, những người làm văn hoá và quản lý ở đây rất muốn tái tạo lại cuộc rước linh tượng của Bà Chúa Xứ từ trên núi xuống miếu Trên cơ sở truyền thuyết, những người thực hiện đã dựng lên một hành trình rước tượng Bà Sau một thời gian rút kinh nghiệm bây giờ đã trở thành một hiện tượng chính thức của ngày hội

Đám rước được bắt đầu từ nghĩa trang liệt sĩ dưới chân núi trên đường núi Sam phía trái cửa lăng Bà Chúa Xứ, cách khoảng lkm Chiều ngày 22 tháng 4 âm lịch dân làng, khách thập phương đã biết lịch từ trước kéo nhau đến đây để tham gia đám rước vào lúc 3 giờ chiều Tại đây, có sự tham gia của nhiều vị trong Ban tổ chức đến làm lễ Hai nhân vật quan trọng nhất của chính quyền sở tại là ông Phó bí thư thị uỷ Lý Văn Nhiên và ông Chủ tịch UBND thị xã Nguyễn Quốc Thắng cũng có mặt Đúng 3 giò chiều cuộc lễ bắt đầu bằng diễn văn khai mạc ngắn gọn của vị đại diện Ban tổ chức Nội dung tóm tắt bài diễn văn như sau:

Năm 2004, lễ hội quốc gia được tổ chức phong phú hấp dẫn, thu hút hàng triệu lượt khách thăm quan về với núi Sam chiêm bái Bà Chúa Xứ và thăm viếng các di tích Để tái hiện lại truyền thuyết dân làng tổ chức rước tượng Bà trên đỉnh núi

về miếu Sự đồng tâm hiệp lực của dân làng Vĩnh T ế đến thỉnh

Bà về thờ phụng để cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hoà Dân làng lập miếu thờ Bà từ năm 1820, di tích đã được công nhận là di tích quốc gia Năm nay, chúng ta lại tiếp tục

tổ chức thực hiên rước tượng Bà Chúa Xứ Đây là một hoạt động nhằm bổ sung hoàn chỉnh cho lễ hội, tạo sự hấp dẫn của

lễ hội Hôm nay chúng ta tập trung ở đây để tiến Jiành nghi lễ long trọng này với sự có mặt đông đủ của lãnh đạo các cấp và nhân dân cùng quí khách xa gần

Sau phần nghi thức ngắn gọn là một số trích đoạn các màn diễn đã diễn ra trong đêm khai hội Những đoạn trích diễn

ở đây chỉ ngắn gọn liên quan đến sự kiện xuất hiện của tượng