Huy động nguồn lực phát triển giáo dục – bài học 30 năm đổi mới mobilizing resources for education development lessons from 30 years of innovation

BẮT ĐẦU KIẾM TÌ M NGUỒN LỰC NGOÀI NGÂN SÁCH• Những năm 1980 giáo dục được bao cấp hoàn toàn, phụ thuộc tuyệt đối vào ngân sách Nhà nước • Ngân sách Nhà nước eo hẹp, các tiêu chuẩn chế độ

HUY ĐỘ NG NGU Ồ N L Ự C

BÀI H Ọ C 30 N Ă M ĐỔ I M Ớ I

LÊ Đ ÔNG PH ƯƠ NG

VI Ệ N KHOA H Ọ C GI ÁO D Ụ C

BẮT ĐẦU KIẾM TÌ M NGUỒN LỰC NGOÀI NGÂN SÁCH

• Những năm 1980 giáo dục được bao cấp hoàn toàn,

phụ thuộc tuyệt đối vào ngân sách Nhà nước

• Ngân sách Nhà nước eo hẹp, các tiêu chuẩn chế độ

không đảm bảo, nhà giáo bỏ nghề là điều phổ biến

• Các trường đại học thử nghiệm mở hệ đào tạo ‘mở

rộng’ để bù đắp phần nào lương cho giảng viên

• Bước đầu hình thành các cơ sở giáo dục ‘ngoài công

lập’ (tránh chữ tư nhân)

• Không đặt vấn đề ‘nộp vào ngân sách’

BẮT ĐẦU ĐỔI MỚI TRONG GI ÁO DỤC

• T ừ gi ữ a nh ữ ng n ă m 1990 giáo d ụ c ‘th ự c hi ệ n đ ào t ạ o cho

c ả khu v ự c ngoài Nhà n ướ c’ t ừ ngu ồ n thu không ch ỉ c ủ a Nhà n ướ c

• H ệ th ố ng l ệ phí và h ọ c b ổ ng thay đổ i

• Các c ơ s ở giáo d ụ c ngoài công l ậ p có m ặ t ở các c ấ p h ọ c (tuy nhiên ti ể u h ọ c và THCS ch ủ y ế u do nguy ệ n v ọ ng đặ c

bi ệ t c ủ a ph ụ huynh)

• Đ ã có t ư duy v ề ‘giáo d ụ c t ư th ụ c’ (1993 quy ch ế đạ i h ọ c t ư

đầ u tiên, 1994 đượ c thay b ằ ng dân l ậ p)

Ý thức hệ vẫn chưa chuyển!

LUẬT HOÁ

• Luật Giáo dục 1998 chấp nhận đa sở hữu đối với các

cơ sở giáo dục: công lập, bán công, dân lập, tư thục

• Tự chủ và tự chịu trách nhiệm của cơ sở giáo dục

được quy định

• Người học có nghĩa vụ đóng học phí

Ti ế n b ộ l ớ n trong t ư duy v ề giáo d ụ c

5.00%

10.00%

15.00%

20.00%

25.00%

30.00%

35.00%

1999-2000 2000-2001 2001-2002 2002-2003 2003-2004 2004-2005 2005-2006 2006-2007 2007-2008 2008-2009 2009-2010 2010-2011

T ỷ l ệ h ọ c sinh ph ổ thông ngoài công l ậ p

Ti ể u h ọ c THCS THPT

5.00%

10.00%

15.00%

20.00%

25.00%

1999-2000 2000-2001 2001-2002 2002-2003 2003-2004 2004-2005 2005-2006 2006-2007 2007-2008 2008-2009 2009-2010 2010-2011

Tỷ lệ sinh viên, giảng viên các trường đại học

ngoài công lập

Sinh viên Gi ả ng viên

‘TƯ NHÂN HOÁ’

• 2005-2006 có chủ trương gia tăng tỷ trọng tư nhân trong giáo dục, nhất là giáo dục đại học lên 50% - dự

kiến thông qua cổ phần hoá

• 2009 định thử nghiệm – thôi không có lý do

• Tài s ả n chung không chia c ủ a các tr ườ ng NCL (?)

Ý thức hệ vẫn còn ảnh hưởng nặng nề đến quản lý Nhà nước về giáo dục

THỂ CHẾ HOÁ SỰ HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC CHO

• Các nghị định và các văn bản quy phạm pháp luật

khác tạo hành lang pháp lý cho các nguồn lực của xã

hội đầu tư cho giáo dục

• Có quy định để thu hút đầu tư của nước ngoài vào giáo dục (biệt lập so với quy định đối với các nguồn

nội địa)

• Góp phần cải thiện đáng kể bức tranh giáo dục, tạo thuận lợi hỗ trợ các nhóm đối tượng, các địa bàn khó

khăn

THAM DỰ CỦA CÁC NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI

Đ ã t ừ ng có quan ng ạ i các c ơ s ở giáo d ụ c n ướ c ngoài s ẽ l ấ y h ế t h ọ c

sinh / sinh viên Vi ệ t Nam (nh ấ t là khi đ àm phán WTO)

• Các tr ườ ng qu ố c t ế (trung h ọ c hay liên c ấ p)

• Các ch ươ ng trình liên k ế t đ ào t ạ o

• Các tr ườ ng có v ố n n ướ c ngoài

Thu hút đầ u t ư n ướ c ngoài vào giáo d ụ c không nh ư k ỳ v ọ ng

Ch ủ y ế u vào các l ĩ nh v ự c có c ơ h ộ i sinh l ờ i cao

NHỮNG VẤN ĐỀ CÒN LẠI

• T ư duy v ề ‘d ị ch v ụ giáo d ụ c’ – ch ư a bao gi ờ giáo d ụ c đượ c coi là d ị ch v ụ , không ch ấ p nh ậ n “th ị tr ườ ng giáo d ụ c”

• Tính lo ạ i tr ừ trong h ưở ng th ụ d ị ch v ụ công ích giáo d ụ c – tác độ ng c ủ a t ư duy k ế ho ạ ch hoá và t ậ p trung

• Vai trò ch ỉ đạ o c ủ a Nhà n ướ c và vai trò th ố ng l ĩ nh c ủ a các

c ơ s ở giáo d ụ c Nhà n ướ c (công l ậ p)

• Tâm lý khách hàng

NHỮNG VẤN ĐỀ CÒN LẠI

• Cách tư duy về bình đẳng và công bằng

• Công b ằ ng đố i v ớ i ng ườ i h ọ c, ng ườ i d ạ y

• Công b ằ ng đố i v ớ i các c ơ s ở giáo d ụ c có ch ủ s ở h ữ u khác nhau

• Kiểm tra giám sát:

• T ự ch ủ : quy ề n hay thu ộ c tính?

• Trách nhi ệ m gi ả i trình: v ớ i ai?

• Phân định ‘công lợi – tư lợi’ (public goods vs Private goods)

KIẾN NGHỊ