SỰ THAY đổi về TÌNH cảm GIA ĐÌNH của các hộ GIA ĐÌNH VIỆT NAM ở KHU vực TP HCM, TRONG bối CẢNH ẢNH HƢỞNG đại DỊCH COVID ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Thực trạng, tình hình hiện tượng thay đổi về tình cảm gia đình của các hộ gia đình Việt Nam ở khu vực TP.HCM, trong bối cảnh ảnh hưởng của đại dịch Covid ở Việt Nam hiện nay .... Phân tí

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA QUAN HỆ QUỐC TẾ

TIỂU LUẬN MÔN HỌC: XÃ HỘI HỌC ĐẠI CƯƠNG

SỰ THAY ĐỔI VỀ TÌNH CẢM GIA ĐÌNH CỦA CÁC

HỘ GIA ĐÌNH VIỆT NAM Ở KHU VỰC TP.HCM, TRONG BỐI CẢNH ẢNH HƯỞNG ĐẠI DỊCH

COVID Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

GV hướng dẫn: Cô Bùi Thị Minh Hà

SV thực hiện: Đỗ Minh Khánh

MSSV: 2157060169 (QH19-21)

Mã lớp: 2120DAI02102

TP Hồ Chí Minh, 2022

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU 3

1.1 Tên đề tài: 3

1.2 Lý do lựa chọn đề tài và tính cấp thiết của đề tài này 3

1.3 Những cơ sở lý thuyết và thực tiễn của chủ đề/đề tài nghiên cứu 4

1.3.1 Khái niệm liên quan 5

1.3.1.1 Khái niệm về đại dịch Covid và một số nghiên cứu sự ảnh hưởng của nó với các hộ gia đình 5

1.3.1.2 Khái niệm và một số nghiên cứu về gia đình và tình cảm gia đình: 6 1.3.2 Cơ sở lý luận của nghiên cứu 8

1.3.3 Cơ sở phương pháp, dữ liệu được vận dụng trong bài 8

CHƯƠNG 2: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 9

2.1 Thực trạng, tình hình hiện tượng thay đổi về tình cảm gia đình của các hộ gia đình Việt Nam ở khu vực TP.HCM, trong bối cảnh ảnh hưởng của đại dịch Covid ở Việt Nam hiện nay 9

2.2 Phân tích nguyên nhân /yếu tố tác động đến hiện tượng thay đổi về tình cảm gia đình của các hộ gia đình Việt Nam ở khu vực TP.HCM, trong bối cảnh ảnh hưởng của đại dịch Covid ở Việt Nam hiện nay 11

2.3 Bình luận về hiện tượng thay đổi về tình cảm gia đình của các hộ gia đình Việt Nam ở khu vực TP.HCM, trong bối cảnh ảnh hưởng của đại dịch Covid ở Việt Nam hiện nay 13

CHƯƠNG 3 KẾT LUẬN 166

3.1 Đề xuất, giải pháp 166

3.2 Kết luận 166

TÀI LIỆU THAM KHẢO 177

CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU 1.1 Tên đề tài:

SỰ THAY ĐỔI VỀ TÌNH CẢM GIA ĐÌNH CỦA CÁC HỘ GIA ĐÌNH VIỆT NAM Ở KHU VỰC TP.HCM, TRONG BỐI CẢNH ẢNH HƯỞNG ĐẠI DỊCH COVID Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

1.2 Lý do lựa chọn đề tài và tính cấp thiết của đề tài này

Trong cuộc sống, gia đình là môi trường đầu tiên mà chúng ta được tiếp xúc Gia đình là tế bào của xã hội, mỗi tế bào này giúp cấu thành nên một xã hội bền vững Gia đình có hòa thuận, hạnh phúc, xã hội mới phồn vinh, phát triển theo chiều hướng tích cực được Còn nếu như một gia đình có tồn tại mâu thuẫn thì xã hội sẽ đi lùi và bất ổn Vì vậy, gia đình có tầm quan trọng không hề nhỏ

trong sự phát triển của xã hội Các mối quan hệ tình cảm giữa các thành viên là những thành tố quan trọng giúp tạo nên một gia đình gắn kết

Đối với mỗi cá nhân, gia đình chính là “trường học” đầu tiên, quan trọng

để hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách của con người Đây chính là tổ

ấm của mỗi người, vì chỉ có ở gia đình, con người mới có thể cảm nhận được tình yêu thương và sự bao dung Gia đình đồng thời là nơi bảo tồn, lưu giữ các giá trị văn hóa của dân tộc, là thiết chế giữ được nhiều nhất những nét văn hóa truyền thống tốt đẹp

Mỗi gia đình Việt Nam, từ Bắc chí Nam, cũng đều mang một tầm vóc quan trọng trong sự phát triển không ngừng của đất nước Việt Nam là đất nước đang trên đà phát triển không chỉ về mặt kinh tế mà còn cả xã hội Tuy nhiên, đại dịch Covid – 19 xuất hiện, làm gián đoạn và ảnh hưởng rất nhiều tới sự phát triển của đất nước ta nói chung và đời sống nhân dân nói riêng Do sự bùng nổ

và tác hại khôn lường của Covid – 19, Đảng và Nhà nước ta đã đưa ra quyết định yêu cầu giãn cách xã hội trong một khoảng thời gian dài, đặc biệt là tại Thành phố Hồ Chí Minh Trước đại dịch, chúng ta được ra ngoài, được tiếp xúc với nhiều người; nhưng trong đại dịch, người ở bên chúng ta nhiều nhất đó chính là những người thân trong gia đình Vì lẽ đó, lối sống và mối quan hệ của mỗi hộ gia đình chắc chắn đã và đang bị ảnh hưởng rất nhiều trong bối cảnh đại dịch Covid ở Việt Nam hiện nay

Giãn cách xã hội trong giai đoạn Covid – 19 giúp chúng ta có cơ hội gần gũi với gia đình mình hơn, có thêm thời gian ở bên cạnh những người thân trong gia đình Tuy nhiên, nó cũng để lại nhiều hệ lụy, cũng có gia đình xảy ra mâu thuẫn, thậm chí hiện trạng bạo lực gia đình còn có phần tăng cao và xuất hiện nhiều hơn Việc nhận diện các yếu tố ảnh hưởng tới tình cảm gia đình trong giai đoạn dịch Covid – 19 đang diễn ra không chỉ giúp những nhà nghiên cứu mà còn giúp chính người dân tìm ra những biện pháp phù hợp để gắn kết tình thân trong gia đình Vì những lí do trên, em quyết định chọn đề tài này để nêu rõ những nguyên nhân, các vấn đề tồn đọng, thực trạng của nó hiện nay và từ đó phân tích, đưa ra những biện pháp khắc phục và cải thiện mối quan hệ giữa những người thân trong gia đình

1.3 Những cơ sở lý thuyết và thực tiễn của chủ đề/đề tài nghiên cứu

1.3.1 Khái niệm liên quan

1.3.1.1 Khái niệm về đại dịch Covid và một số nghiên cứu sự ảnh hưởng của nó

với các hộ gia đình

COVID-19 (bệnh virus Corona 2019) là một bệnh do virus có tên SARS

CoV-2 gây ra và được phát hiện vào tháng 12 năm 2019 ở Vũ Hán, Trung

Quốc Căn bệnh này rất dễ lây lan và đã nhanh chóng lan ra khắp thế giới

COVID-19 thường gây ra các triệu chứng hô hấp, có thể cảm thấy giống như cảm lạnh, cúm hoặc viêm phổi COVID-19 có thể tấn công không chỉ phổi và hệ

hô hấp Các bộ phận khác của cơ thể cũng có thể bị ảnh hưởng bởi căn bệnh này

Một số nghiên cứu:

+ Kể từ khi trường hợp mắc COVID – 19 đầu tiên ở Việt Nam được ghi nhận vào ngày 23 tháng 1 năm 2020, Chính phủ Việt Nam đã đẩy nhanh nỗ lực

để kiểm soát sự lây lan của virus và điều trị cho những người bị nhiễm Để ứng phó với đại dịch, Chính phủ Việt Nam đã thực hiện các biện pháp mạnh mẽ để ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh Vì kể từ đầu đại dịch tới nay chưa có vắc-xin phòng ngừa COVID – 19 nên Chính phủ đã dựa vào các biện pháp can thiệp không dùng thuốc và chú trọng đến biện pháp giãn cách xã hội Các biện pháp can thiệp không dùng thuốc bao gồm đóng cửa trường học và các cơ sở dịch vụ không thiết yếu khác, cũng như việc phong tỏa, cách ly, và lệnh hạn chế đi lại

+ Theo các chuyên gia kinh tế nhận định, dịch bệnh COVID – 19 có tác động rất mạnh, thậm chí là nghiêm trọng đến kinh tế - xã hội Việt Nam bởi tác động của nó là nhiều chiều lên tất cả các lĩnh vực của nền kinh tế - xã hội; với 3 tác động chính vào tăng trưởng, đầu tư và thương mại; gián đoạn các chuỗi giá trị sản xuất quan trọng; suy giảm tiêu dùng tác động lớn đến dịch vụ và du lịch

+ Tác động phi kinh tế cũng rất đáng kể Sức khỏe tâm thần là một vấn đề cấp bách đang nổi lên, vì tình trạng phong tỏa diễn ra phổ biến và kéo dài Hai phần ba (66,4%) hộ gia đình lo lắng về tác động của COVID-19 Đáng chú ý, chủ hộ là nữ có tỷ lệ mắc các vấn đề về sức khỏe tâm thần (81,6%) cao hơn so với chủ hộ là nam (62,8%)

1.3.1.2 Khái niệm và một số nghiên cứu về gia đình và tình cảm gia đình:

Gia đình là một thiết chế xã hội đặc thù, một nhóm xã hội nhỏ mà các

thành viên của nó gắn bó với nhau bởi quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc quan hệ con nuôi, bởi tính cộng đồng về sinh hoạt, trách nhiệm đạo đức với nhau nhằm đáp ứng những nhu cầu riêng của mỗi thành viên cũng như để thực hiện tính tất yếu của xã hội về tái sản xuất con người

Tình cảm gia đình là tình yêu thương, gắn kết, quan tâm giữa các thành

viên trong gia đình Tình cảm gia đình được xây dựng dựa trên mối quan hệ huyết thống và ý thức về trách nhiệm Tình cảm gia đình có thể chia nhỏ phạm

vi ra thành những mối quan hệ như là: tình cảm giữa cha và con, tình cảm giữa

mẹ và con, tình cảm giữa anh – chị – em trong gia đình, tình cảm giữa ông bà nội – ngoại và các cháu, ngoài ra còn rất nhiều những mối quan hệ nhỏ khác, …

Một số nghiên cứu:

+ Trước hết là lý luận của chủ nghĩa Marx – Lê Nin về gia đình về chế độ một vợ một chồng, bình đẳng giới, gia đình dựa trên tình yêu, con người sống có

trách nhiệm với nhau: “Gia đình là một hình thức cộng đồng xã hội đặc biệt,

được hình thành, duy trì và củng cố dựa trên cơ sở quan hệ hôn nhân, quan hệ

huyết thống và quan hệ nuôi dưỡng, cùng với những quy định về quyền và nghĩa

vụ của các thành viên trong gia đình.”

+ Ch.H.Cooley, trong cuốn sách “Bản chất con người và trật tự xã hội”

thì lại đưa ra quan điểm coi gia đình như là một thành tố cấu thành của trật tự xã hội Ông chia xã hội thành nhiều nhóm nhỏ và coi gia đình là một trong những nhóm nhỏ có vai trò quan trọng nhất trong quá trình xã hội hoá của các cá nhân Đưa hệ thống phương pháp luận có tính cơ cấu-chức năng vào việc phân tích gia đình, Cooley và những học trò của ông đã có điều kiện để mổ xẻ, phân tích các quan hệ gia đình một cách cụ thể, sát thực

+ Giáo sư D.Newman, nhà Xã hội học Mỹ hiện đại trong cuốn sách “Xã

hội học về gia đình (Sociology of Families, 1999)”, khẳng định đã đến lúc

những nghiên cứu về gia đình cần phải được chuyên môn hoá sâu sắc hơn, cần phải bắt đầu lại từ chính khái niệm thế nào là gia đình… Trong công trình

nghiên cứu này, ông đã trình bày lại các định nghĩa khác nhau về gia đình, hình thức gia đình, vấn đề quyền cá nhân và trách nhiệm của gia đình, ảnh hưởng của vấn đề chủng tộc tới đời sống gia đình… Ông cho rằng gia đình là một nhóm xã hội đặc biệt, không thể định nghĩa một cách cứng nhắc, cũng không thể đồng nghĩa nó với một hộ gia đình

+ Tác phẩm “Khổng học đăng” của Phan Bội Châu cũng đã phân tích rất

rõ về vị trí và vai trò của gia đình Ông coi Nho giáo như ngọn đèn hải đăng soi

sáng cho cho nhân dân Ông cho rằng: “Tề, trị chỉ có một lẽ, gia, quốc chung

nhau một gốc” Nhà tức là cái nước nhỏ, nước tức là cái nhà to, nước phải có

phép tắc, nhà phải có gia phong và chính cái gia phong nay cũng ràng buộc con người không kém gì phép nước

+ Tác phẩm nghiên cứu “Gia đình học” của hai tác giả Đặng Cảnh Khanh

và Lê Thị Quý cũng đóng góp không ít Tác phẩm này đã tổng kết các vấn đề cơ bản của gia đình Việt Nam dưới góc độ Văn hoá học, Xã hội học Các tác giả đã phân tích cơ cấu, chức năng của gia đình; vị trí và vai trò của gia đình vừa là một đơn vị kinh tế, vừa là cái nôi đầu tiên và suốt đời nuôi dưỡng, giáo dục con người, duy trì và phát triển những quan hệ tình cảm đặc biệt từ thế hệ này sang thế hệ khác

+ Tác giả Vũ Mạnh Lợi đã có bài viết “Quan niệm về gia đình của người

Việt Nam, nghiên cứu trường hợp tại Yên Bái, Tiền Giang và Thừa Thiên Huế”

và “Chủ hộ ở gia đình Việt Nam là ai ?” Những nghiên cứu này đã đi vào

những góc cạnh rất sâu của gia đình chứng tỏ một xu hướng nghiên cứu mới và toàn diện về vấn đề gia đình Việt Nam đang phát triển

1.3.2 Cơ sở lý luận của nghiên cứu

- Dựa theo các phân tích xã hội học về con người và xã hội

+ Chương 1 Xã hội học là gì ?

+ Chương 2 Xã hội và cá nhân Quá trình xã hội hóa

+ Chương 6 Sự điều tiết xã hội : giá trị, chuẩn mực và nghi thức

+ Chương 10 Sự chuyển biến xã hội

- Dựa theo lí thuyết bộ môn Chủ Nghĩa Xã Hội Khoa Học về vấn đề gia đình trong xây dựng chủ nghĩa xã hội

- Dựa theo một số nghiên cứu đã có về chủ đề tình cảm gia đình và ảnh hưởng của đại dịch Covid – 19 tới các hộ gia đình và sự chuyển biến tình cảm gia đình trong bối cảnh Covid – 19 ở Việt Nam hiện nay

1.3.3 Cơ sở phương pháp, dữ liệu được vận dụng trong bài

- Cơ sở phương pháp:

+ Những phương pháp được sử dụng trong bài tiểu luận là phương pháp khảo sát, tổng hợp và so sánh

+ Đánh giá phương pháp: Những phương pháp này khá hữu ích vì nó có nhiều triển vọng đem lại kết quả Tuy nhiên kèm theo nó cũng có nhiều bất cập, chưa phản ánh hết nhiều khía cạnh của chủ đề

-Dữ liệu được sử dụng trong bài:

+ Dựa trên số liệu khảo sát Ảnh hưởng của dịch Covid-19 tới hộ gia đình

ở Thành phố Hồ Chí Minh và sự ứng phó

+ Bài Đánh giá nhanh tác động KT&XH của đại dịch COVID-19 đối với

trẻ em và gia đình tại Việt Nam của Unicef

+ Số liệu các ca bệnh Covid cập nhật từ Wikipedia

+ Số liệu các ca gọi báo cáo về bạo lực gia đình của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam

+ Đánh giá nhanh về thực trạng bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em do tác động của đại dịch COVID-19

CHƯƠNG 2: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

2.1 Thực trạng, tình hình hiện tượng thay đổi về tình cảm gia đình của các

hộ gia đình Việt Nam ở khu vực TP.HCM, trong bối cảnh ảnh hưởng của đại dịch Covid ở Việt Nam hiện nay

Ca bệnh đầu tiên trong đại dịch Covid - 19 được ghi nhận vào cuối năm

2019 tại Vũ Hán, đến nay đã gần 2 năm Hơn 6 triệu ca tử vong, vượt 500 triệu

ca nhiễm, 223/254 các quốc gia và vùng lãnh thổ đã ghi nhận ca mắc, những nước lớn đều đang gồng mình chống dịch (Tính đến ngày 19/05/2022 nguồn theo: Wikipedia + worldometers.info)

Nền kinh tế và xã hội đang phải chịu những tác động lớn bởi đại dịch hoành hành trong suốt 2 năm qua, người người mất việc, doanh nghiệp lao đao, thói quen lối sống đảo lộn Dịch bệnh còn có những tác động đặc biệt đến tâm lý tình cảm con người không chỉ trong khi đang mà kể cả khi nó đã đi qua rồi Tuy dịch Covid làm thay đổi cuộc sống thường trực của chúng ta, nhưng nó cũng cho chúng ta cơ hội ở gần với gia đình mình hơn Có những giá trị gia đình tưởng chừng bị bỏ quên, thì từ thử thách rất lớn của đại dịch, nay đã được kích hoạt trở lại

Trước khoảng thời gian dịch bệnh bùng nổ, con người còn đang lo chạy theo những giá trị ngoài trong cuộc sống hiện đại Do bị cuốn theo vòng xoáy của những lo toan trong cuộc sống, con người ta quên đi chức năng tình cảm của gia đình, những đứa con đi xa ít gặp cha mẹ, sự cách biệt về thế hệ đều khiến cho tình cảm gia đình Việt Nam hiện đại có phần phai nhạt

Rồi đại dịch COVID-19 ập đến, như một cơn gió đảo chiều mọi giá trị mà trước đó người ta vốn tin rằng sẽ khó lòng xoay chuyển Những thử thách khốc liệt của nó đã khiến con người buộc phải nhìn nhận lại cách sống của mình Tạm thời bị tách khỏi nhịp sống công nghiệp trước sự bùng nổ của đại dịch, không

thể đi ra bên ngoài thì người ta buộc phải ẩn sâu vào bên trong, nơi có một mái

ấm vẫn ngày ngày chờ đợi

Trở về với gia đình, sống chậm lại, các thành viên trong gia đình có nhiều thời gian và điều kiện gần gũi, quây quần bên nhau, chăm sóc, quan tâm đến nhau nhiều hơn, nhân lên nét đẹp hiếu thảo, tôn trọng nhau, nhất là việc con cái chăm lo cho bố mẹ già yếu; bố mẹ chăm lo, gần gũi, dạy bảo các con còn nhỏ, còn nhiều khiếm khuyết trong cuộc sống cũng như khả năng tự lập Đây cũng là dịp để mỗi người xem xét, nhìn nhận lại mình, phát huy ưu điểm, khắc phục khuyết điểm, điều chỉnh suy nghĩ và hành động đúng đắn hơn, tốt đẹp hơn Đó

có thể là những bữa ăn cùng nhau trong một gian bếp ấm cúng; cũng có thể là quan tâm hơn đến cha mẹ già, những đối tượng dễ gặp nhiều nguy cơ tử vong bởi bệnh lý nền vốn dĩ Cũng có thể là cách người chồng vỡ ra sự hy sinh của vợ phía sau gian bếp, trong những bữa cơm của ngày phong tỏa mà người phụ nữ buộc phải tính toán, tằn tiện Hay người vợ bắt đầu chứng kiến sự vất vả của chồng mình bên ngoài xã hội, khi giờ đây anh phải mang toàn bộ công việc về nhà để xử lý bên trong bốn bức tường những ngày giãn cách Đây là khoảng thời gian “vàng” để con người nghĩ khác đi, yêu thương nhiều hơn, tất cả vì một gia đình hạnh phúc…

Dựa trên bảng khảo sát Ảnh hưởng của dịch Covid-19 tới hộ gia đình ở

Thành phố Hồ Chí Minh và sự ứng phó với một hộ gia đình ở Tân Bình,

TP.HCM, chủ hộ cho biết rằng tình cảm gia đình bác có phần gắn bó hơn trong đại dịch Bên cạnh đó, anh Lê Minh Khánh (ngụ Quận 8, Thành phố Hồ Chí

Minh) tâm sự: “Sau giờ làm việc tôi về thẳng nhà, căn nhà nhỏ bỗng trở nên ấm

cúng, rộn ràng khi cả gia đình cùng hỗ trợ nhau mọi việc Tôi dần nhận thấy bữa cơm gia đình giá trị, ý nghĩa hơn, sức khoẻ được cải thiện đáng kể, có thêm thời gian quan tâm chăm sóc cho con cái, cha mẹ, gia đình hạnh phúc hơn”

Tuy nhiên, không phải gia đình nào cũng êm ấm Bên cạnh sự gần gũi gắn

bó trong nhà thì hiện tượng bạo lực gia đình cũng dấy lên mạnh mẽ Trong thời gian giãn cách xã hội, tình trạng bạo lực gia đình tăng lên, đặc biệt đối với phụ

nữ, trẻ em Đánh giá nhanh về thực trạng bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em do tác động của đại dịch COVID-19 đã cho thấy: cứ 3 phụ nữ thì có hơn 1 phụ nữ (37,8%) từng chịu ít nhất một hình thức bạo lực (thể xác, tình dục, tinh thần hay kiểm soát hành vi, kinh tế) do chồng/bạn tình gây ra Hơn một nửa phụ nữ bị chồng/bạn tình bạo lực trong thời gian COVID-19 không chia sẻ với ai (51,8%);