Nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về con người và làm rõ vai trò của giáo dục trong phương pháp xây dựng con người (Liên hệ bản thân)

Đề tài Nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về con người và làm rõ vai trò của giáo dục trong phương pháp xây dựng con người (Liên hệ bản thân) MỞ ĐẦU Hồ Chí Minh khẳng định, con người là vốn quý nhất, nhân tố quyết định thành công của sự nghiệp cách mạng Theo Người, “vô luận việc gì, đều do người làm ra, và từ nhỏ đến to, từ gần đến xa, đều thế cả” Con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của cách mạng Vấn đề con người là vấn đề lớn, được đặt lên hàng đầu và là vấn đề trung tâm, xuyên suố.

Đề tài: Nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về con người và làm rõ vai trò của giáo dục trong phương pháp xây dựng con người (Liên hệ bản thân)

MỞ ĐẦU

Hồ Chí Minh khẳng định, con người là vốn quý nhất, nhân tố quyết định thành công của sự nghiệp cách mạng Theo Người, “vô luận việc gì, đều

do người làm ra, và từ nhỏ đến to, từ gần đến xa, đều thế cả” Con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của cách mạng Vấn đề con người là vấn đề lớn, được đặt lên hàng đầu và là vấn đề trung tâm, xuyên suốt trong toàn bộ nội dung tư tưởng của Người Tin ở dân, dựa vào dân, tổ chức và phát huy sức mạnh đoàn kết toàn dân, bồi dưỡng, đào tạo và phát huy mọi năng lực của dân (ở từng cá nhân riêng lẻ và của cả cộng đồng), đó là tư tưởng được Hồ Chí Minh vận dụng

và phát triển trong toàn bộ sự nghiệp đấu tranh cách mạng giành độc lập dân tộc cũng như xây dựng đất nước Tư tưởng đó cũng chính là nội dung cơ bản của toàn bộ tư tưởng về con người của Hồ Chí Minh Bác quan niệm rằng, con người vừa là sản phẩm của lịch sử, vừa là động lực phát triển lịch sử con người sinh ra trong xã hội, do đó, các hoàn cảnh xã hội làm nẩy sinh trong con người

cả cái thiện và cái ác Mỗi xã hội đều có thước đo cái thiện, cái ác của nó Vì lẽ

đó, khi kiến tạo một xã hội mới, theo quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trước hết phải tích cực, chủ động xây dựng những con người có nhân cách cho

xã hội đó Đó là lí do tôi chọn đề tài “Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người

và vai trò của giáo dục trong phương pháp xây dựng con người” làm đối

tượng nghiên cứu

NỘI DUNG 1.Nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về con người

Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người được biểu hiện đa dạng và vô cùng phong phú, thể hiện trong từng việc làm, cử chỉ, hành động và mối quan tâm của mỗi con người Tất cả tư tưởng của Người đều toát lên tình yêu vô hạn, sự

tôn trọng, thái độ bao dung và niềm tin tuyệt đối vào con người Vậy tư tưởng

Hồ Chí Minh về con người được thể hiện như thế nào?

1.1 Quan điểm của các nhà triết học trước Mác về con người

Khi đề cập tới vấn đề con người các nhà triết học đều tự hỏi: Thực chất con người là gì và để tìm cách trả lời câu hỏi đó phải giải quyết hàng loạt mâu thuẫn troch chính con người Khi phân tích các nhà triết học cổ đại coi con người là một tiểu vũ trụ, là một thực thể nhỏ bé trong thế giới rộng lớn, bản chất con người là bản chất vũ trụ Con người là vật cao quý nhất trong trời đất,

là chúa tể của muôn loài Chỉ đứng sau thần linh Con người được chia làm hai phần là phần xác và phần hồn Chủ nghĩa duy tâm và tôn giáo thì cho rằng: Phần hồn là do thượng đế sinh ra; quy định, chi phối mọi hoạt động của phần xác, linh hoòn con người tồn tại mãi mãi Chủ nghĩa duy vật thì ngược lại họ cho rằng phần xác quyết định và chi phối phần hồn, không có linh hồn nào là bất tử cả, và quá trình nhận thức đó không ngừng được phát hiện Càng ngày các nhà triết học tìm ra được bản chất của con người và không ngừng khắc phục lý luận trước đó

Triết học thế kỷ XV - XVIII phát triển quan điểm triết học về con người trên cơ sở khoa học tự nhiên đã khắc phục và bắt đầu phát triển Chủ nghĩa duy vật máy móc coi con người như một bộ máy vận động theo một quy luật cổ Học chủ nghĩa duy tâm chủ quan và thuyết không

Thứ ba tốc độ đổi mới rất nhanh Trong nền kinh tế công nghiệp, sản phẩm có thể tính bằng thập kỷ, con trong nền kinh tế tri thức, chu kỳ tính bằng năm,

thậm chí bằng tháng Sản phẩm mới tăng lên không ngừng, vòng đời công nghệ

và sản phẩm rút ngắn, tốc độ đổi mới ngày càng tăng nhanh trong tất cả các ngành, các doanh nghiệp Tốc độ trở thành cái trên hết, người ta làm việc theo tốc độ của tư duy Các doanh nghiệp buộc phải đổi mới, doanh nghiệp nào không kịp thời đổi mới sẽ bị tiêu vong Cứ mỗi sáng chế mới ra đời là xuất hiện một doanh nghiệp mới, đó là những doanh nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp khoa học Hoạt động chính trong nền kinh tế tri thức là tạo ra, truyền bá và sử dụng tri thức Tạo ra tri thức là mục đích của các hoạt động nghiên cứu sáng tạo do những người được đào tạo tốt tiến hành Truyền bá tri thức tức là nhân lên vốn tri thức, làm cho vốn tri thức xã hội tăng lên nhanh chóng, đó chính là nhiệm vụ chủ yếu của giáo dục Giáo dục góp phần vào việc tạo ra tri thức đồng thời góp phần quảng bá tri thức Vì vậy, người ta coi giáo dục là ngành sản xuất cơ bản nhất trong nền kinh tế tri thức Sử dụng tri thức là quá trình đổi mới, biến tri thức thành giá trị, đưa tri thức vào trong hoạt động xã hội của con người Đó cũng là nhiệm vụ của giáo dục đặc biệt là giáo dục thường xuyên Trong thời đại cách mạng thông tin, cách mạng tri thức quá trình tạo ra tri thức, truyền bá tri thức và sử dụng tri thức không còn là quá trình kế tiếp nhau mà trở thành đan xen nhau, tương tác nhau; và cái quan trọng nhất là sử dụng tri thức, biến tri thức thành giá trị Giáo dục phải tạo ra con người có tri thức và biết sử dụng tri thức trong hoạt động thực tiễn để tạo ra nhiều giá trị mới

1.2.Quan niệm của Hồ Chí Minh về con người

Quan điểm của Basc mang tính kế thừa và phát triển Hồ Chí Minh có cách nhìn nhận, xem xét con người trong tính đa dạng của nó: đa dạng trong quan hệ xã hội (quan hệ dân tộc, giai cấp, tầng lớp, đồng chí, đồng bào…): đa dạng trong tính cách, khát vọng, phẩm chất, khả năng cũng như năm ngón tay dài, ngắn khác nhau, nhưng đều hợp nhau lại nơi bàn tay: mấy mươi triệu người

Việt Nam Khi nhắc đến Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người chúng ta thấy được rõ các quan niệm về con người được nhìn nhận về các mặt như sau:

Thứ nhất: Con người được nhìn nhận như mặt chỉnh thể

Hồ Chí Minh xem xét con người như một chỉnh thể thống nhất về tâm lực, thế lực và các hoạt động của nó Con người luôn có xu hướng vươn lên cái Chân – Thiện – Mỹ mặc dù “có thế này, thế khác”

Hồ Chí Minh có cách nhìn nhận, xem xét con người trong tính đa dạng của nó: đa dạng trong quan hệ xã hội (quan hệ dân tộc, giai cấp, tầng lớp, đồng chí, đồng bào…): đa dạng trong tính cách, khát vọng, phẩm chất, khả năng cũng như năm ngón tay dài, ngắn khác nhau, nhưng đều hợp nhau lại nơi bàn tay: mấy mươi triệu người Việt Nam, có người thế này, thế khác, nhưng đều cùng là nòi giống Lạc Hồng: đa dạng trong hoàn cảnh xuất thân, điều kiện sống, làm việc

Hồ Chí Minh xem xét con người trong sự thống nhất của hai mặt đối lập: thiện và ác hay và dở, tốt và xấu, hiền và dữ,… bao gồm cả tính người – mặt xã hội và tính bản năng – mặt sinh học của con người Theo Hồ Chí Minh, con người có tốt có xấu, nhưng “dù là xấu, tốt, văn minh hay dã man đều có tình”

Thứ hai: Con người được nhìn nhận dựa vào cụ thể lịch sử

Hồ Chí Minh cũng dùng khái niệm “con người” theo nghĩa rộng trong một số trường hợp (“phẩm giá con người”, “giải phóng con người”, “người ta”,

“con người”, “ai”…), nhưng đặt trong một bối cảnh cụ thể và một tư duy chung, còn phần lớn Người xem xét con người trong các mối quan hệ xã hội, quan hệ giai cấp, theo giới tính (thanh niên, phụ nữ), theo lứa tuổi (phụ lão, nhi đồng), nghề nghiệp (công nhân, nông dân, trí thức…), trong khối thống nhất của cộng đồng dân tộc (sĩ, nông, công, thương) và quan hệ quốc tế (bầu bạn năm châu, các dân tộc bị áp bức, bốn phương vô sản) Đó là con người hiện thực, cụ thể, khách quan

Thứ ba: Con người nhìn nhận qua bản chất con người mang tính xã hội

Để sinh tồn, con người phải lao động sản xuất Trong quá trình lao động, sản xuất, con người dần nhận thức được các hiện tượng, quy luật của tự nhiên, của xã hội: hiểu về mình và hiểu biết lẫn nhau…, xác lập các mối quan hệ giữa người với người

Con người là sản phẩm của xã hội Trong quan niệm của Hồ Chí Minh, con người là sự tổng hợp các quan hệ xã hội từ hẹp đến rộng, chủ yếu bao gồm các quan hệ: anh, em: họ hàng: bầu bạn: đồng bào, loài người

1.3.Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò con người

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh về con người, người luôn khẳng định một

vai trò nòng cốt của con người Hồ Chí Minh khẳng định, con người là vốn quý nhất, nhân tố quyết định thành công của sự nghiệp cách mạng Theo Người, “vô luận việc gì, đều do người làm ra, và từ nhỏ đến to, từ gần đến xa, đều thế cả” Con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của cách mạng Con người là mục tiêu của cách mạng, nên mọi chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Chính phủ đều vì lợi ích chính đáng của con người, có thể là lợi ích lâu dài, lợi ích trước mắt; lợi ích cả dân tộc và lợi ích của bộ phận, giai cấp, tầng lớp và cá nhân

Không phải mọi con người đều trở thành động lực mà phải là những con người được giác ngộ và tổ chức Họ phải có trí tuệ và bản lĩnh, văn hóa, đạo đức, được nuôi dưỡng trên nền tảng truyền thống lịch sử và văn hóa hàng ngàn năm của dân tộc Việt Nam… Chính trị, văn hóa, tinh thần là động lực cơ bản trong động lực con người Con người là động lực chỉ có thể thực hiện được khi

họ hoạt động có tổ chức, có lãnh đạo Vì vậy, cần có sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản

1.4.Quan điểm của Hồ Chí Minh về chiến lược “trồng người”

Hồ Chí Minh khẳng định: “Trồng người” là yêu cầu khách quan, vừa cấp bách, vừa lâu dài của cách mạng: Con người phải được đặt vào vị trí trung tâm của sự phát triển, vừa nằm trong chiến lược, phát triển kinh tế – xã hội của đất nước với nghĩa rộng, vừa nằm trong chiến lược giáo dục – đào tạo theo nghĩa hẹp… Trên con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội, “trước hết cần có những con người xã hội chủ nghĩa” Điều này cần được hiểu là ngay từ đầu phải đặt ra nhiệm vụ xây dựng con người có những phẩm chất cơ bản, tiêu biểu cho con người mới xã hội chủ nghĩa, làm gương, lôi cuốn xã hội Đây là một quá trình lâu dài, phải không ngừng hoàn thiện, nâng cao; là trách nhiệm của Đảng, Nhà nước, gia đình và của chính bản thân mỗi người

Quan niệm của Hồ Chí Minh về con người mới xã hội chủ nghĩa gồm hai mặt gắn bó chặt chẽ với nhau Một là, kế thừa những giá trị tốt đẹp của con người truyền thống (Việt Nam và phương Đông) Hai là, hình thành những phẩm chất mới như: có tư tưởng xã hội chủ nghĩa; có đạo đức xã hội chủ nghĩa;

có trí tuệ và bản lĩnh để làm chủ (bản thân, gia đình, xã hội, thiên nhiên…); có tác phong xã hội chủ nghĩa; có lòng nhân ái, vị tha, độ lượng Chiến lược

“trồng người” là một trọng tâm, một bộ phận hợp thành của chiến lược phát triển kinh tế – xã hội

Để thực hiện chiến lược “trồng người”, cần có nhiều biện pháp, nhưng giáo dục và đào tạo là biện pháp quan trọng bậc nhất Bởi vì, giáo dục tốt sẽ tạo

ra tính thiện, đem lại tương lai tươi sáng cho thanh niên Ngược lại, giáo dục tồi

sẽ ảnh hưởng xấu đến thanh niên

2 Vai trò của giáo dục trong phương pháp xây dựng con người

Giáo dục có vai trò rất lớn đối với sự phát triển của con người Giáo dục

có nghĩa là dạy dỗ, nuôi dưỡng cả về trí tuệ, thể chất và đạo đức Giáo dục có mục tiêu cung cấp, trang bị kiến thức, kỹ năng cũng như rèn luyện đạo đức, nhân cách và lối sống cho con người để hòa nhập với cộng đồng của mình Nó

giúp con người rũ bỏ phần con, đi đến phần người và ngày càng hoàn thiện về nhân cách Có giáo dục, con người sẽ có trí tuệ, có thể học những kiến thức, kỹ năng để làm tốt một việc nào đó Nhờ có giáo dục, con người sẽ biết đâu là một lối sống lành mạnh để phát triển thể chất và tinh thần, đâu là yêu tố gây hại cho quá trình ấy Đồng thời, giáo dục giúp con người biết ống sao cho đúng, sao cho đẹp, cho phù hợp với thuần phong mĩ tục Biết phân biệt phải-trái, đúng-sai, chính là một trong những nội dung của giáo dục Không những thế, giáo dục còn giúp một người sống có trách nhiệm hơn với bản thân, gia đình

và xã hội Tóm lại, vai trò của giáo dục là vô cùng quan trọng trong việc hình thành nhân cách con người

Trong xu thế hội nhập toàn cầu cùng sự bùng nổ của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, giáo dục và đào tạo đóng vai trò ngày càng quan trọng, trở thành kim chỉ nam cho sự phát triển bền vững của mọi quốc gia, dân tộc

2.1 Vai trò của giáo dục và đào tạo đối với sự phát triển xã hội

Giáo dục và đào tạo là một hiện tượng xã hội, là hoạt động có tổ chức nhằm thúc đẩy, bồi dưỡng và phát triển tri thức, nhận thức, kỹ năng và hoàn thiện nhân cách của mỗi cá nhân

Cùng với sự phát triển của xã hội, vai trò của giáo dục trở nên đặc biệt được coi trọng và là ưu tiên hàng đầu của tất cả các quốc gia Vai trò của giáo dục đối với xã hội được thể hiện ở 4 khía cạnh chính, bao gồm:

Nâng cao dân trí ở mọi quốc gia, dân tộc

Cung cấp nguồn nhân lực có trình độ

Bảo vệ thể chế chính trị của đất nước

Bồi dưỡng nhân tài, xây dựng đội ngũ lao động

a Nâng cao dân trí ở mọi quốc gia, dân tộc

Tri thức nhân loại là thước đo sự thành công, phát triển bền vững của xã hội Vị thế của một đất nước được thể hiện ở sức mạnh tri thức toàn dân Do

đó, vai trò của giáo dục đối với xã hội trước hết được thể hiện trong việc đào tạo tri thức, nâng cao dân trí mọi dân tộc, quốc gia

Giáo dục và đào tạo góp phần nâng cao trình độ dân trí ở mọi quốc gia nghĩa là nâng cao trình độ hiểu biết chung của người dân trên tất cả các lĩnh vực Cụ thể:

Nâng cao trình độ học vấn

Các quốc gia tiến hành phổ cập giáo dục theo các cấp học, xóa nạn mù chữ, cung cấp kiến thức và kỹ năng cơ bản cho toàn bộ người dân Giáo dục đảm bảo mặt bằng chung nhân dân đều được tiếp cận với tri thức, từ đó nâng cao trình độ học vấn của mỗi cá nhân

Nâng cao trình độ nhận thức

Hoạt động giáo dục đào tạo đảm bảo cho các tầng lớp nhân dân có nhận thức đúng đắn về giá trị đạo đức, văn hóa, thể chế chính trị, hiến pháp và pháp luật Qua đó mỗi cá nhân có thái độ và hành vi cư xử chuẩn mực

Nâng cao trình độ khoa học - kỹ thuật

Trong thời đại mới, giáo dục giúp người dân tiếp thu và ứng dụng những thành tựu khoa học - kỹ thuật Con người có cơ hội tiếp cận với internet, các phương tiện thông tin đại chúng, biết cách sử dụng các thiết bị máy móc, công nghệ Thông qua hoạt động giáo dục và đào tạo, mặt bằng dân trí được nâng cao, là cơ sở để khẳng định sức mạnh của quốc gia Một đất nước sở hữu dân trí cao có khả năng phát triển lớn và khẳng định được vị thế trên trường quốc tế Ngược lại, một đất nước không coi trọng giáo dục, đất nước đó chắc chắn sẽ bị diệt vong Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế hiện nay, chức năng

xã hội của giáo dục càng thể hiện rõ nét ở vai trò nâng cao dân trí Vì vậy, mỗi quốc gia cần tập trung đẩy mạnh phổ cập giáo dục toàn dân, phát triển toàn diện yếu tố con người để thích ứng nhanh với nền kinh tế tri thức

2.2 Giáo dục và đào tạo nâng cao dân trí của mọi quốc gia, dân tộc

a.Giáo dục và đào tạo cung cấp nguồn nhân lực có trình độ

Cùng với sự bùng nổ của khoa học – công nghệ, nguồn nhân lực trở thành yếu tố quyết định nhất tới sự phát triển bền vững của nền kinh tế tri thức Mọi quốc gia muốn phát triển nhanh chóng, vững mạnh cần dựa vào nguồn nhân lực dồi dào, có chuyên môn cao đã qua đào tạo

Để tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao, vai trò của giáo dục là không thể thay thế Giáo dục và đào tạo góp phần cung cấp nguồn nhân lực có trình

độ, đáp ứng đủ số lượng và chất lượng phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Điển hình là:

b.Đào tạo nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao

Giáo dục hướng đến đào tạo và phát triển nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn kỹ thuật, tay nghề cao, có khả năng thực hành, chủ động sáng tạo, có trách nhiệm trong công việc Qua đó tăng năng suất sử dụng lao động

c.Nâng cao số lượng đội ngũ nhân lực có trình độ

Giáo dục không chỉ nâng cao chất lượng mà còn cung cấp nguồn nhân lực có trình độ cao với số lượng lớn, xây dựng nguồn nhân lực còn thiếu hụt để đáp ứng nhu cầu thực tế

d.Đảm bảo cơ cấu nguồn nhân lực đa dạng

Hoạt động giáo dục phát triển nguồn nhân lực trình độ cao một cách toàn diện, cơ cấu nguồn nhân lực đa dạng Đồng thời, giáo dục giúp luân chuyển cơ cấu nguồn nhân lực theo từng lĩnh vực một cách hợp lý, ưu tiên những ngành nghề mang lại giá trị tri thức cao

Bước đầu xây dựng nền kinh tế tri thức, Việt Nam tiến hành phổ cập giáo dục trung học cơ sở, tuy nhiên trình độ lao động phổ thông còn thấp, lao động có tay nghề cao còn hạn chế Chính vì vậy cần ưu tiên phát triển giáo dục và đào tạo, đổi mới toàn diện hướng tới công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

2.3 Giáo dục - đào tạo bảo vệ chế độ chính trị của mỗi đất nước

Giáo dục – đào tạo không chỉ góp phần nâng cao dân trí, cung cấp nguồn nhân lực có trình độ mà trên tất cả, vai trò của giáo dục chính là bảo vệ chế độ chính trị của mỗi quốc gia Vai trò được thể hiện qua 2 nội chính chính, bao gồm:

Giáo dục là công cụ bảo vệ thể chế chính trị

Giáo dục là phương tiện tuyên truyền pháp luật, đường lối chính sách của một quốc gia Thông qua hoạt động giáo dục, công dân có đủ kiến thức, lòng yêu nước, lập trường chính trị vững vàng trước những thách thức trong quá trình hội nhập quốc tế

Giáo dục góp phần củng cố quốc phòng - an ninh

Giáo dục mang sứ mệnh bảo vệ độc lập, chủ quyền lãnh thổ và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Giáo dục là con đường bền vững nhất để ổn định chính trị xã hội, tạo ra cuộc cách mạng về tư tưởng chống lại những cuộc xung đột văn hóa trong thời đại mới

Đảng và Nhà nước ta luôn coi giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, ưu tiên nhất trong các chương trình và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội Đầu tư cho giáo dục là tiền đề để Việt Nam phát triển kinh tế tri thức, củng cố quốc phòng an ninh, hội nhập sâu rộng trên tinh thần hòa nhập nhưng không hòa tan

2.4 Bồi dưỡng nhân tài, xây dựng đội ngũ lao động

Vai trò của giáo dục và đào tạo đối với xã hội còn được thể hiện trong quá trình xây dựng đội ngũ lao động, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước Đào tạo nhân lực trình độ cao quyết định sự thành công của nền kinh tế tri thức

Xây dựng đội ngũ lao động

Giáo dục và đào tạo góp phần tạo ra lực lượng lao động đông đảo cho đất nước Người lao động có tay nghề cao, trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng để đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của nền sản xuất

Bồi dưỡng nhân tài