SỰ “LÊN NGÔI” CỦA MẠNG XÃ HỘI TẠI VIỆT NAM TRONG THỜI ĐẠI MỚI Đào Thị Hồng Ngọc Lớp Xuất bản K38A1 Khoa Xuất bản, Học viện Báo chí và Tuyên truyền SĐT 0339367295 Email hongngoc xuba ajcgmail com 1 Tóm tắt Bài tiểu luận nêu lên những thực trạng về sự lan tỏa nhanh chóng, sức ảnh hưởng sâu rộng của mạng xã hội tại Việt Nam trong thời đại hiện nay Từ việc phân tích thực trạng, đặt trong hoàn cảnh và nhu cầu của công chúng, đặc biệt là giới trẻ trong việc tiếp nhận thông tin thông qua mạng xã hội đ.
Trang 1SỰ “LÊN NGÔI” CỦA MẠNG XÃ HỘI TẠI VIỆT NAM TRONG
THỜI ĐẠI MỚI
Đào Thị Hồng Ngọc
Lớp Xuất bản K38A1 Khoa Xuất bản, Học viện Báo chí và Tuyên truyền
SĐT: 0339367295 Email: hongngoc.xuba.ajc@gmail.com
1 Tóm tắt
Bài tiểu luận nêu lên những thực trạng về sự lan tỏa nhanh chóng, sức ảnh hưởng sâu rộng của mạng xã hội tại Việt Nam trong thời đại hiện nay Từ việc phân tích thực trạng, đặt trong hoàn cảnh và nhu cầu của công chúng, đặc biệt là giới trẻ trong việc tiếp nhận thông tin thông qua mạng xã hội để làm rõ những cơ hội – thách thức và cách thức quản lý cần thiết trong việc
sử dụng nội dung mạng xã hội trong thời đại mới
Trước thời đại mới, mạng xã hội với chức năng thông tin cần được quản lý thế nào để vừa tận dụng và phát huy tối đa thế mạnh để phát triển, vừa không bị bão hòa, biến tướng? Bài tiểu luận sẽ định hướng được điều đó
2 Từ khóa
Mạng xã hội, phương tiện truyền thông, thời đại mới
3 Đặt vấn đề
Mạng xã hội là một trong những kênh truyền tải thông tin đáp ứng nhu cầu của xã hội Ở Việt Nam, với đặc điểm nhanh chóng, tiện lợi, gọn nhẹ và sinh động hấp dẫn, mạng xã hội đã và đang phát triển không ngừng để đổi mới và đáp ứng nhu cầu nghe – nhìn của công chúng Trong thời đại mới với kỷ nguyên công nghệ số 4.0, khi mà mạng xã hội phát triển quá mạnh
mẽ thì nó cũng nảy sinh những hạn chế, mặt trái khi chức năng truyền tải thông tin bị biến tướng ảnh hưởng nghiêm trọng đến các cá nhân, tổ chức
sử dụng mạng xã hội Do đó mà đặt ra cho mạng xã hội và những người tham gia xây dựng nội dung mạng xã hội những cơ hội và thách thức để tồn tại và phát triển
Vậy đâu là con đường đúng đắn của mạng xã hội trong thời đại mới? Cùng tìm hiểu để làm rõ vấn đề này
4 Giải quyết vấn đề
• Mạng xã hội – thực trạng hiện nay tại Việt Nam
- Mạng xã hội:
Ở Việt Nam, tính đến tháng 9/2011 đã có 130 mạng xã hội được cơ quan có thẩm quyền cấp Giấy xác nhận cung cấp dịch vụ, trong đó có một số mạng nổi hơn cả như: Zing Me, Yume, GoOnline, CyberWorld…Trong “Top 100 website Việt Nam” do Google Adplanner công bố vào tháng 9/2010, đứng đầu là Zing Me với 5,1 triều người sử dụng, Facebook đứng thứ hai với 2,9
Trang 2triệu thành viên và đạt 710 triệu lượt xem Những con số này tang lên một cách nhanh chóng khi mà đến năm 2018, con số người dùng Facebook tại Việt Nam đã tang lên 58 triệu người và xếp thứ 7 trong bảng xếp hạng người dùng do The New York Times thống kê
Kết quả nghiên cứu năm 2011 của một công ty chuyên về điều tra xã hội học trong lĩnh vực Internet cho thấy, hơn 95% số người truy cập Internet để đọc thông tin, chủ yếu thông qua các website tổng hợp và các mạng xã hội Hơn nữa, những số liệu thống kê không chính thức cuối năm 2011 cũng cho thấy, các website truyền thông xã hội chiếm đến 80% trong số 10 website có số lượng người dùng thường xuyên lớn nhất ở Việt Nam
Những con số, thông tin trên cho thấy được Internet đã trở thành phương tiện truyền thông quan trọng, thậm chí đang từng bước lấn át các phương tiện truyền thông khác hiện nay
Vậy nhưng mạng xã hội là gì?
Có quan điểm cho rằng mạng xã hội được hiểu là một xã hội ảo với hai thành tố chính tạo nên đó là các thành viên và liên kết giữa các thành viên
đó Mạng xã hội là dịch vụ Internent cho phép kết nối các thành viên cùng
sở thích không phân biệt không gian và thời gian
Ở Việt Nam, thuật ngữ “mạng xã hội” đã được quy định tại Khoản 22 Điều
3 Nghị định 72/2013/NĐ-CP về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng: “Mạng xã hội (Social Network) là hệ thống thông tin cung cấp cho cộng đồng người sử dụng mạng các dịch vụ lưu trữ, cung cấp, sử dụng, tìm kiếm, chia sẻ và trao đổi thông tin với nhau, bao gồm dịch vụ tạo trang thông tin điện tử cá nhân, diễn đàn (forum), trò chuyện (chat) trực tuyến, chia sẻ âm thanh, hình ảnh và các hình thức dịch
vụ tương tự khác.”
Tựu chung lại, một cách khái quát nhất:
Mạng xã hội là một kênh truyền tải thông tin, có khả năng cung cấp thông tin sống động bằng nhiều hình thức một cách nhanh chóng và tiện lợi Mạng xã hội có rất nhiều ưu thế, sử dụng yếu tố công nghệ cao như một nhân tố quyết định, quy trình sản xuất và truyền tải thông tin dựa trên nền tảng mạng Internet toàn cầu
Đặc điểm lớn nhất của mạng xã hội là khả năng truyền tải thông tin cực nhanh chóng với độ lan truyền rộng rãi không giới hạn Chỉ cần qua mạng Internet, thông tin có thể truyền tải đi khắp toàn cầu chứ không riêng gì Việt Nam
- Thực trạng hiên nay:
Chỉ trải qua một thời gian ngắn từ khi xuất hiện và phát triển, sự bùng nổ thông tin trên mạng xã hội đã phá vỡ nhiều giới hạn mà báo chí truyền thống bị chế định, từ đó dẫn đến việc thay đổi nhiều hệ giá trị trong việc truyền tin Những khái niệm thời gian thực (real time) hay trực tiếp (live)
Trang 3đã không còn là điều xa vời, với lực lượng “đưa tin” hung hậu và đông đảo
và các công nghệ kỹ thuật số hiện đại và phổ biếm không một lực lượng nào có thể chạy đua với hàng triệu “nhà báo công dân” trên mạng xã hội mỗi ngày
Có thể lấy một so sánh nhỏ như sau: Tại Việt Nam, tờ báo được coi là cập nhật nhanh nhất các tin tức những năm gần đây là VNexpress.net với khoảng 3 phút một thông tin mới VNexpress.net có khoảng trên 200 phóng viên khắp cả nước Sau 14 năm hình thành và phát triển, Vnexpress.net đang có 34,5 độc giả thường xuyên (tính đến tháng 2/2015) Nhưng theo thống kê đến năm 2013 có 31 triệu người sử dụng Internet, 66% truy cập Internet mỗi ngày và 86% sử dụng truy cập mạng xã hội Trong số đó, có 19,6 triệu người sử dụng Facebook, chiếm 21,42% dân số
cả nước Con số “phóng viên” này cho phép Facebook cập nhật tin tức từng giây Đó là chưa so chiếu đến thời điểm hiện tại với gần 70 triệu người sử dụng Facebook thì mức độ lan tỏa của mạng xã hội khủng khiếp như thế nào!
Điều gì làm cho tầm ảnh hưởng của mạng xã hội lại lớn đấy như vây? Câu trả lời là vì truy cập mạng xã hội, công chúng có thể tiếp nhận đầy đủ các thông tin về mọi mặt cuộc sống, từ tin tức chính trị - xã hội đến những thông tin văn hóa, thể thao, du lịch, ẩm thực, gia đình, giải trí,… Và hình thức xuất hiện của các thông tin trên mạng xã hội thì cũng ngày một đa dạng, phong phú, sinh động và vô cùng cuốn hút: âm thanh, hình ảnh, video,…
Mạng xã hội hiện nay được coi là một công cụ đắc lực của cá nhân, tập thể,
tổ chức và thậm chí là của Đảng và Nhà nước ta sử dụng với những mục đích riêng của từng đối tượng Có thể kể đến mục đích chính trị là nhờ vào mạng xã hội mà cơ quan nhà nước có thể điều phối thông tin nhanh đến nhân dân về tình hình chính trị trong nước và quốc tế, tăng cường việc ngoại giao chính trị với các nước khác,…
Theo thông tin về buổi làm việc tại Bộ Thông tin và Truyền thông sáng ngày 8/9/2018, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã nhấn mạnh việc Việt Nam cần nhanh chóng xây dựng một hệ thống mạng xã hội của riêng mình Chỉ đạo này đã khẳng định vị trí và vai trò vô cùng quan trọng của mạng xã hội trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước!
Từ đó, nhìn nhận về sự phát triển như vũ bão của phương tiện truyền thông này, ta cần phân tích các điểm mạnh – yếu của nó:
• Ưu điểm – cơ hội:
Ra đời khá lâu sau các phương tiện truyền thông khác như báo chí, tạp chí, radio, tờ rơi, nhưng mạng xã hội vẫn giữ được cho mình một chỗ đứng chắc chắn trong việc truyền tải thông tin Trước hết, bởi tính nhanh gọn và tiện lợi của mình, công chúng có thể tiếp cận mạng xã hội mọi lúc, mọi
Trang 4nơi, trong mọi hoàn cảnh chỉ cần thiết bị thông minh có kết nối Internet Không cần mất thời gian ra sạp báo để săn mua các tờ báo hay, bạn vẫn có thể ngồi một chỗ nắm bắt được hết tất cả mọi thông tin đời sống xã hội cập nhật nóng hổi từng giờ từng phút trên mọi mặt báo
Độ dài, cách thức trình bày của những thông tin trên mạng xã hội cũng không bị giới hạn, vì thế mà có cả những tin vắn nhanh phục vụ việc nắm tin tức và những tin bài phân tích chi tiết, cặn kẽ sự việc, thậm chí là những video quay lại sự việc ở mọi góc cạnh của đối tượng
Bước vào kỷ nguyên công nghệ số 4.0, mạng xã hội là sự kết tinh của cả chữ viết, âm thanh, hình ảnh,… Với sự tiến bộ và ngày càng phát triển của công nghệ, những thông tin trên mạng xã hội có thể có đầy đủ các nội dung text, hình ảnh minh họa rõ nét, những audio hay video chất lượng để bạn đọc có thể hình dung rõ hơn về thông tin
Đặc biệt, một lợi thế rất lớn của mạng xã hội là cho phép người dùng thể hiện quan điểm, suy nghĩ, góc nhìn của riêng bản thân mình, kết nối, chia
sẻ và bàn luận với những người dùng khác về thông tin đó Từ đó mà lượng tiếp cận và độ phủ sống của thông tin cũng cao hơn rất nhiều so với các phương tiện truyền thông khác Người dùng từ đó cũng xây dựng được một mạng lưới quan hệ khổng lồ giúp ích rất nhiều cho cuộc sống và công việc Với tất cả những điểm mạnh trên, mạng xã hội là loại hình phương tiện truyền thông đầy tiềm năng trong tương lai, là nòng cốt của quá trình truyền tải thông tin ở Việt Nam trong thời đại mới Cơ hội phát triển là rất lớn Chính vì thế, những điểm mạnh trên cần được mỗi “nhà báo công dân”khai thác triệt để nhằm xây dựng thương hiệu cá nhân và góp phần thúc đẩy phát triển kênh truyền thông nước nhà
• Thách thức:
Đứng trước những cơ hội và điểm mạnh của mạng xã hội tại Việt Nam trong thời đại mới thì sức ép và thách thức dành cho mạng xã hội cũng là vấn đề đáng quan tâm nghiên cứu
Hiện nay, trước sự phát triển rầm rộ của các mạng xã hội, tình trạng nghiện mạng xã hội đã vượt tầm kiểm soát thông thường, ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống và chất lượng cũng như kỷ luật lao động Ở mọi nơi, mọi lúc, ta đều có thể bắt gặp người nào đó đang truy cập mạng xã hội Nó trở thành thói quen giúp người dùng giết thời gian rảnh nhưng vô tình khiến cho não người tiếp xúc với sóng điện từ quá lâu và mắt người thì phải điều tiết quá mức khi sử dụng thiết bị thông minh
Mạng xã hội với mức độ cập nhật thông tin nhanh chóng cũng sản xuất ra khối lượng thông tin quá đồ sộ, số bạn liên kết đông nên nhiều người không kịp đọc hết nội dung thông tin chuyển tải đã nhanh chóng đưa ra những bình luận thiên kiến và lệch lạc về sự kiện, các vấn đề của đời sống
xã hội mà chưa kịp suy xét, kiểm chứng cho thấu đáo Những bình luận
Trang 5này lại tiếp tục lan truyền tạo xúc tác cho những bình luận mới có khi đẩy vấn đề đi rất xa và nguy hại cho nhận thức cá nhân và cộng đồng
Bên cạnh đó, ở mức độ cao hơn, mạng xã hội đã được một số cá nhân, tổ chức chủ động sử dụng vào các mục đích có tính chất chính trị, tập hợp lực lượng được tung ra những thông tin gây hại cho đối phương
Quá trình phát triển của mạng xã hội cũng chưa đựng nhiều thay đổi so với mục đích ban đầu Những mạng xã hội ra đời đầu tiên vào năm 1990 chỉ nhằm mục đích kết bạn, tạo diễn đàn trao đổi nội bộ cho các thành viên trong nhóm, không hề hoặc ít liên quan chính trị Tuy nhiên, ảnh hưởng và lực hấp dẫn của các mạng xã hội ngày càng lớn và dần được các đại gia tài chính, các thế lợi chính trị và nhiều đối tượng khác khai thác để kiếm lợi, khi không kiểm soát được mục đích của bản thân mình đã dẫn đến sự biến tướng, lệch lạc của thông tin trên mạng xã hội
Đứng trên tâm thế người sản xuất nội dung trên mạng xã hội trong thời đại mới, thiết nghĩ mạng xã hội nên và cần có sự quản lý đúng đắn thì mới giữ được đúng mục đích kết nối và truyền tải thông tin của nó
• Quản lý mạng xã hội tại Việt Nam trong thời đại mới:
Đứng trước những cơ hội và thách thức đề ra, mạng xã hội cần có một hướng đi đúng đắn, phù hợp để phát triển vững mạnh, phục vụ người dùng Hiện nay, để kiểm soát và loại trừ những nguy cơ mà mạng xã hội có thể mang lại, Việt Nam cũng đã đưa ra những biện pháp kiểm soát khác nhau nhưng đều có mục đích chung là hạn chết tối thiểu nguy cơ từ mạng xã hội đồng thời vẫn đảm bảo phát triển cho các mạng này
Việc tổ chức quản lý mạng xã hội tại Việt nam thông qua kiểm duyệt Internet được cụ thể hóa bằng các Nghị định, Thông tư, Luật định Có thể
kể đến như Nghị định 55/2001/NĐ-CP về quản lý, cung cấp và sử dụng dịch vụ Internet được Thủ tướng Chính phủ ký ngày 23/8/2001 cho phép các hoạt động kinh doanh về Internet Thời điểm này, các định nghĩa, hoạt động cũng như quản lý mạng chưa được xây dựng trong Nghị định mà chỉ quản lý Internet về các nội dung thông tin được đăng tải Lý do dễ hiểu là
do các mạng xã hội tại Việt Nam chưa bùng nổ như hiện nay
Cho đến gần đây nhất, Luật An ninh mạng được ban hành và có hiệu lực từ 1/1/2019 gồm 7 chương, 43 điều quy định những nội dung cơ bản về bảo
vệ an ninh mạng đối với hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia, phòng ngừa, xử lý hành vi xâm phạm an ninh mạng, triển khai hoạt động bảo vệ an ninh mạng và quy định trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân Luật nhằm bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân đồng thời quy định đầy đủ các biện pháp phòng ngừa, đấu tranh, xử
lý nhằm loại bỏ nguy cơ đe dọa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật
Trang 6Tuy nhiên, có thể nhận thấy hiệu quả của những điều luật này chưa cao đòi hỏi nhà nước và các cơ quan có thẩm quyền cần đẩy mạnh, siết chặt quy trình quản lý, giám sát và xử phạt nghiêm những hành vi ảnh hưởng đến sự phát triển của mạng xã hội Mỗi cá nhân, tổ chức sử dụng mạng xã hội cũng cần có quan điểm đúng đắn, kiến thức toàn diện và xây dựng nội dung mạng một cách lành mạnh, bền vững
5 Kết luận
Mạng xã hội tại Việt Nam trong thời đại mới có rất nhiều cơ hội để phát triển và trở thành kênh thông tin truyền thông được nhiều người sử dụng Muốn phát triển đúng hướng, mạng xã hội cần khắc phục những vấn đề về
độ chính xác thông tin, các vấn đề về mục đích cá nhân, tổ chức hoặc đảng chính trị để không bị biến tướng, trở thành công cụ phá hoại xã hội
6 Tài liệu tham khảo
- “Báo chí và Mạng xã hội” - TS Đỗ Chí Nghĩa, TS Đinh Thị Thu Hằng (6/2014, Nhà Xuất bản Lý luận Chính trị)
- “Một số xu hướng mới của Báo chí Truyền thông” – Phan Văn Kiều, Phan Quốc Hải, Phạm Chiến Thắng, Nguyễn Đình Hậu (6/2016, Nhà Xuất bản Thông tin và Truyền thông)
- “Việt Nam có số lượng người dùng Facebook lớn thứ 7 trên thế giới” – dantri.com.vn (18/4/2018)
- “Thủ tướng: Đã đến lúc phát triển mạng xã hội ở Việt Nam” – dantri.com.vn (8/9/2018)