O thai diem dinh cao vao dau nhung nam 1980, nha nuac phiic Igi Thuy Dien dua chii yeu vao 3 tru cot chinh: giao due mien phi, cham soc sue khoe gia dinh va tre em, he thong bao hiem r
Trang 1CHINH TRI - AN NINH CHAU AU
MOT SO \AX D E VE MO HMNH P H A T T R I £ ] \ THUY DIEIV
PGS.TS Dinh Cong Tuan
Vien Nghien cieu ChauAu
Ngo Xuan Dire
Vien Moi trirffng va Phdt trien ben virng
1 KHAI QUAT CHUNG VE MO
HINH THUY DIEN
Mo hinh nha nuac phuc Igi Thuy Dien
duac manh nha hinh thanh tu dau the ky XX,
khi vao nam 1913, Thuy Dien ap dung he
thong huu tri pho cap va nam 1916 ap dung
he thong bao hiem tai nan cong nghiep bat
buoc Day duac coi la nen mong quan trong
thu nhdt de hinh thanh nen he thdng phuc Igi
xa hoi Thuy Di6n nhung nam sau nay
Nhung kho khan kinh te trong nuac do
cuoc dai suy thoai kinh te toan cau vao cuoi
nhiing nam 1920 khiln tinh trang that nghiep
cua Thuy Diln tra nen trSm trong Vao nam
1931, tai Thuy Diin da n6 ra nhung cuoc
bilu tinh cua nguai lao dong nhSm phan doi
giai chu sa thai lao dong Sir kien nay da diy
manh phong trao cong nhan va Dang Dan
chu Xa hoi da gianh thing Igi trong cuoc hhx
c\x vao nam 1932 Xet \h mat chinh tri qu6c
gia, thSng Igi cua Dang Dan chu Xa hoi nam
1932 CO the coi la n6n mong quart trong thu
hai cho viec hinh thanh nha nuac phuc Igi
Thuy Diln Chinh phu mai do Dang Dan chu
Xa hoi lanh dao da tiSn hanh hai cuoc cai
each CO ban: Mot la, duy tri chinh sach tai
khoa ma rgng de kich cau va giam that
nghiep Hai la, thirc hien nhiing cai each
quan trong trong ITnh vuc luat lao dong, cham soc sue khoe, giao due va nhung ITnh vuc xa hoi khac Vao nam 1938, cac nghiep doan lao dong va lien doan cac chii lao dong
da the che hoa mot he thong, trong do luang bong va cac van de khac lien quan den thi truang lao dong (gom mot s6 chuang trinh bao hiem xa hoi) dugc dam phan a cSp trung uang He thong nghiep doan da gop phan tao nen sir dong thuan chinh tri giiia nha nuac giai chu nguai lao dong, tao nen sir phat trien tuang doi binh dang ve thu nhap cua nguai lao dong
Ke tir sau Chien tranh the giai Ian thu Hai, nha nuac phuc Igi Thuy Dien tilp tuc dugc hoan thien thong qua viec dua vao ap dung mot he thong giao due mien phi va mot
he thong cham soc tre em mot each hoan hao Dong thai, trg cap nha a, cai each huu
tri, trg cap cho phu rat ciing bit diu dugc
ap dung rgng rai han Vao nam 1955, nha nuac phiic Igi Thuy Dien chinh thuc dugc
Trang 2NGHIEN CCrU CHAU AU • EUROPEAN STUDIES REVIEW N°07 (130).201 T
hoan thien khi chinh phu bat dau ap dung he
thong giao due mien phi va he thong bao
hiem y te pho cap, trong do trach nhiem giao
due va cham soc sue khoe dugc chuyen hoan
toan sang khu vuc nha nuac
Trong thap ky 1950, 1960 va 1970,
Thuy Dien nhanh chong tra thanh mot quoc
gia giau c6 va thinh vugng sau nhieu thap ky
bi danh gia la lac hau nhat chau Au Trong
giai doan 1950 -1973, tang truang GDP hang
nam dat 3,7%/nam, cao han 1% so vai giai
doan 1918-1950 Ty le that nghiep chi a miic
1,5%-2%/nam, thap han rat nhieu so vai
miic trung binh cua toan chau Au va My
Tang truang kinh te cao da dua thu nhap
binh quan dau nguai cua nguai dan Thuy
Dien tang rat cao trong nhung nam dau thap
ky 1970 Trong thai gian nay, mo hinh phat
trien kieu Thuy Dien dugc danh gia la rat
thanh cong Vao dau thap ky 1970, Thuy
Dien la nuac dung thu tu tren the giai ve
viec nang cao thu nhap va muc song cua
nguai dan tinh theo phuang phap dong gia
sue mua
O thai diem dinh cao vao dau nhung
nam 1980, nha nuac phiic Igi Thuy Dien dua
chii yeu vao 3 tru cot chinh: giao due mien
phi, cham soc sue khoe gia dinh va tre em,
he thong bao hiem rong rai cho nhung nguai
bi thiet hai ve thu nhap do that nghiep, 6m
dau, tudi gia Quan diem ve nha nuac phiic
Igi cung dugc thay doi Neu nhu trong thap
ky 1950, nha nuac phiic Igi dugc cho la mot
san pham phu cua tang truang kinh xk, thi
sang thap ky 1980 nha nuac phiic Igi dugc
danh gia la dieu kien c&i cho tang truang kinh te, on dinh xa hoi va chinh tri ben vung
Tuy nhien, vao dau thap ky 1990 mo hinh nha nuac phiic Igi Thuy Dien gap phai nhiing thach thiic nghiem trgng Nen kinh te bit dau bgc 16 nhung ySu diem: lam phat cao, nang suat lao dong thap khien siic mua ciia nguai dan giam va tinh canh tranh cua cac cong ty Thuy Dien bi suy yeu Vao nam
1991, chinh phu de ra Luat Dieu tiet Nang suat lao dong nham cai thien nang suat cua Thuy Dien, nhung tang truang nang suat lao dong van rat thap Trong giai doan
1990-1993, ty le that nghiep da tang cao tir 1,6% len 8,2% Ty le lao dong c6 viec lam cung giam tir 83,1% xuong 72,6% trong eimg mot giai doan Tai chinh cong cong bi ton thuang Thang du ngan sach dang tir 3%) GDP nam 1990 da rai vao tinh trang tham hut a miic 11% vao nam 1993
Cuoc khung hoang kinh te dau nhiing nam 1990 khien nhieu nguai mu6n xem xet lai mo hinh phat triln kiSu Thuy DiSn Nhiiu nha nghien ciiu cho ring nha nuac phiic Igi kieu Thuy Di6n la mot nha nuac "bao g6m moi thii va miln phi cho mgi nguai" Mo hinh nay t6n tai mot s6 vin d6 va mau thuin
tren hai mat sau: Thu nhdt, chl do phiic Igi
cao nay la dua vao chl do thu thu6 cao Do thu thue cao nen thu nhap tai chinh nha nuac cua Thuy DiSn chiSm gin 60% GDP, thugc dien cao nhit thi giai Nghia la gin 3/5 ciia cai cua toan xa hoi bi nha nuac tap trung vao ban tay minh, ty le de lai cho cac doanh nghiep va nguai dan qua nho, tren miic do
Trang 3JnM 3^oan ite ae
nhat dinh, do vay da anh huang tai tinh tieh
cue cua doanh nghiep va nguai lao dong
Dae biet, thue suat luy tien cua thu8 thu
nhap, bac cao nhit len tai 80%), nghia la gin
het so tien ma nguai lao dong kiSm dugc
nhung khong dugc huang Dieu do dan den
truang hgp khi doanh nghiep can hoan thanh
mot cong viec cap bach, ngoai 8 gia lam viec
ra, nguai lao dong noi chung khong muon
lam viec ngoai gia vi thu nhap lam them ciia
minh chang dugc huang bao nhieu Nhiing
nguai CO thu nhap cao lai cang khong muon
lam viec vi thue danh vao thu nhap cua ho
rat cao Dieu do khien nang suat lao dong
ngay mot thap di Thu hai, che do phiic Igi
cao rit de bi mot s6 nguai Igi dung kiem
chac nhiing khoan Igi ich ho khong dang
dugc huang Nha nuac Thuy Dien khuySn
khich sir sinh de, va nguai phu nii khi sinh
de dugc huang rat nhieu quyen Igi khac
nhau Vi vay, nguai dan c6 xu huang khong
mu6n lam viec, chi muon huang Igi nhung
Igi ich ma nha nuac mang lai cho ho Hai
khia canh tren cho thiy chi do phiic Igi xa
hoi qua cao va qua nhieu ciia Thuy Dien
cung cin thiSt phai di§u chinh va cai each
sao cho hgp ly
Chinh phii Thuy Diln da nhidu lin tiln
hanh cai each mo hinh ciia minh trong nhiing
nam diu thap ky 1990 Trong giai doan
1990-1997, chinh phu da tiln hanh han che
nhung Igi ich 6m dau va thanh toan bao hiSm
benh tat Han niia, chinh phii cGng cai each
Igi ich thit nghiep, giam din trg cip cho tre
em trong cac nam 1993, 1994, 1995 Nam
1994, chinh phu da cai each nhung dieu kien, tieu ehuan, chi so va to chiic mot he thong huu tri moi Nam 1997, chinh phii thue hien bien phap kiem tra thu nhap huu tri cua cac goa phu den tuoi ve huu Nam 1998-1999, mot loat cai each mang tinh chat giai han da dugc ap dung trong he thong cham soc nguai gia, vi du nhu dua ra miic luang huu ca ban thap han cho nhiing nguai nghi huu dang c6
gia dinh va giam 6% Igi ich huu tri ban dau
Nam 1998-1999, chinh phu da han che miic trg cap nha a theo phuang phap tham tra thu nhap va giam trg cap doi vai nhiing nguai giau CO dang dugc huang trg cap truac do Nam 1998, Chi dan Chinh sach kinh tS Ma rgng (BEPG) cua Thuy Dien da cong bo rang
he thong phiic Igi "cin phai dugc cai each nhim muc dich tang cuang uu dai va ca hoi
6k tao viec lam" Trong K8 hoach hanh dong
Qu6c gia nam 2000, chinh phu tilp tuc dat muc tieu khuyen khich va tao viec lam day dil cho nguai dan bang each cai each he th6ng bao hilm thit nghiep Chinh phu ciing
CO du an giam chi tieu va phan bo cac he thdng phiic Igi cong cong Chinh sach nay cua chinh phii nham xoa bo bay doi ngheo, giam cac tac dong tieu cue cua nguon cung lao dong tang va khuyen khich lao dong tham gia vao thi truang lao dong Nhiing nguyen tie ciia cai each he thong bao hiem thit nghiep moi da mang tinh giai han han
so vai ca chS truac day, d6ng thai khuyen khich nguai dan tim viec lam thong qua giao due va dao tao Nguyen tac moi cho rang sau
100 ngay bi thit nghiep, nguai that nghiep huge phai tim kiem viec lam moi, tham chi
Trang 4NGHIEN COU CHAU AU - EUROPEAN STUDIES REVIEW N°07 (130).2011
viec lam do nam ngoai pham vi chuyen mon
nghe nghiep va dia diem cu tni ciia hg Tir
choi viec lam da dugc sap dat se phai chiu
mat cac quyen huang Igi ich xa hoi
Ciing vai viec cai each he thong phiic
Igi, nhiing cai each ca cau ciing dugc chinh
phu tien hanh trong thap ky 1990 Nam
1993, Luat Canh tranh dugc ap dung va mot
so cac thi truang dich vu bat dau dugc dieu
tiet lai, cu the la thi truang dich vu van tai,
vien thong, dien Trong thap ky 1990, Luat
Lao dong dugc sua doi mot so Ian nham dap
ling nhu cau mot each linh hoat han Nam
1999, van de on dinh gia ca dugc dua vao
thanh Luat va Ngan hang Trung uang Thuy
Dien dugc trao quyen Ian han de on dinh gia
ca va lam phat Chuang trinh Cung c6 Tai
chinh cong cong da dugc chinh phu Thuy
Dien thue hien trong nhieu nam tu
1995-1999 Ket qua la chuang trinh nay da tiet
kiem dugc mot khoan tien tuang duang 15%
GDP va on dinh dugc tinh trang ng nen tai
chinh cong cong
Chinh sach viec lam day dii dugc chinh
phu Thuy Dien dua vao ap dung trong thap
ky 1990 theo ba nguyen tac chii yeu:
+ Khuyen khich nhieu han cho nguai
lao dong khi tham gia thi truang lao dong;
+ Dan gian hoa va giam chi phi thue
nhan cong;
+ Khuyen khich nhieu han cho cac cong
ty mai hoat dong va tham gia kinh doanh
Nhu vay c6 the thiy, mo hinh Thuy
Dien la mot sir ket hgp nhuan nhuyen giiia
cau tnic kinh te, thi chi chinh tri va he thong
phiic Igi xa hoi Cau true kinh te cua Thuy
Dien mang tinh chat la kinh te thi truang hon hgp Kinh te thi truong hon hgp nghia la: Ve che do sa hiiu thi thuc hanh pha trgn che do
sa hiiu cong cong va che do sa hiiu tu nhan;
Ve che do phan phoi thi thuc hanh phan phoi theo lao dong ket hgp phan phoi theo von;
Ve phuang thiic van hanh kinh te thi thuc hanh nha nuac dieu tiet kinh te vT mo ket hgp kinh te thi truang Trong do, cot loi nhat
la sir hon hgp ve che do sa huu, vi chi c6 lam dugc nhu the thi mai c6 the thuc hien dugc
su hon hgp ve phan phoi va ve phuang thiic
van hanh kinh te The che chinh tri cua Thuy
Dien la mot he thong da dang, trong do Dang
Xa hoi Dan chii dugc thanh lap nam 1932 va nam quyen lien tuc 44 nam lien, cho tai nam
1976 bi Dang Nhan dan thay the mot thai gian, va hien nay Dang Xa hoi Dan chu tiep tuc la dang cam quyen, c6 anh huang Ian tai con duang phat triln kinh te va nha nuac
phiic Igi cua Thuy Diln He thSng phuc lai
xa hoi cua Thuy Dien luon di theo phuang
cham "cong bing va hieu qua, dam bao quyen Igi cho mgi nguai" Su kit hgp nhuin nhuyen giira ba yeu to nha nuac, thi truang
va phiic Igi xa hoi da biln Thuy Diln thanh dat nuac c6 phiic Igi xa hoi nhieu nhit the giai, nguai dan Thuy Diln dugc thi giai bilt den vai cau noi n6i tieng "suang tir trong bung me cho den khi chit" Thuang hieu ve
"mo hinh Thuy Diln" tir do cung tra nen limg lay khap the giai
Trang 5JnAt ijo- oatL ite ae
2 NHUlVG DAC TRUTVG CO BAN
CUA MO HINH NHA NU'6C PHUC LQfl
THUY DIEN
Tru cot chinh cua nha nuac phiic Igi
Thuy Dien la: he thSng giao due miln phi, he
thong cham soc siic khoe gia dinh va tre em,
va he thing bao hilm xa hoi cho nguai lao
dong
* He thong giao due mien phi
He thong truang cong cua Thuy Diln
ton tai dua tren hai hinh thiic ca ban la giao
due bat huge va giao due khong bat bugc
Nhiing truang thugc dien giao due pho cap
bat bugc bao gom cac truang pho cap thong
thuang, truang Sami, truang dac biet va cac
chuang trinh danh cho hoc sinh khuyet tat
Cac truang khong thugc he bat bugc bao
gim cac lap mau giao - nha tre, lap trung
hoc phi thong, mot s6 truang cho hge sinh
khuylt tat, giao due nguai Ion va giao due
nguai Ian danh cho nguai khuylt tat
He thong giao due gim 9 nam giao due
tilu hge va trung hoc ca sa, 3 nam giao due
trung hge, 3 nam giao due dai hoc, 1 nam
giao due thae sT va 4 nam giao due tien sT
Giao due tilu hge va trung hge dugc mien
phi hoan toan Chinh phu khong chi tai trg
cho giao due ma con ca chi phi di lai, sach
giao khoa va bGa an miln phi Luat Giao due
Thuy Diln con quy djnh, khong nhiing tit ca
mgi nguai dIu dugc di hoc khong mat tiln
suit dai ma tir nha tre din bac trung hge, nlu
trong lap c6 mot hoc sinh nguai nuac ngoai,
thi nha truang phai b6 tri mot giao vien bilt
tieng me de ciia hge sinh do, m§i thang phai len lap vai mot s6 gia nhit dinh bing tilng
me de cho em nay C) bac dai hoc, tu liic vao hoc cho den Ichi tot nghiep, tuy c6 quy uac
so nam hge nhat dinh, nhung luat phap quy dinh neu hoc sinh nao tot nghiep roi ma ehua tim dugc cong viec thich hgp va khong muon rai nha truang thi c6 the tiep tuc hge tap mien phi Hau het cac truang dai hoc va cac to chiic giao due sau trung hoc ciing dugc dieu hanh bai nha nuac va cung dugc giao due mien phi Tuy nhien, a bac dai hge
va cao dang, viec an uong, sach va va chi phi
di lai khong dugc nha nuac dai thg true tiep dii tat ca sinh vien deu c6 the vay von trg cap
de trang trai chi phi sinh hoat
Hang nam, chi tieu cua nha nuac cho giao due chiem khoang 8% GDP, thugc dien cao nhat the giai Phan Ian kinh phi dugc sir dung cho cac truang pho thong va cac truang dai hoc cong, nhung hge sinh ciing dugc tu do tham gia cac truang tu theo nhiing y tuang giao due dac biet hoac bai mot so nhom Igi ich nhat dinh Nhiing truang nay ciing dugc tai trg bang ngan sach nha nuac Cac truang tu phai ma rgng cho mgi nguai va tuan theo cac tieu ehuan do Luat Giao due quy dinh Khac vai cac truang cong, cac truang tu dugc phep thu mot miic phi tugng trung Cac truang tu thuong pho biln trong cac thanh pho Ian va chiem khoang 3,5% trong tong so hoc sinh
* Hf thong cham soc sire khoe gia dinh va tre em
Trang 6NGHIEN CQU CHAU AU - EUROPEAN STUDIES REVIEW N°07 (130).2011
He thong cham soc siic khoe gia dinh va
tre em a Thuy Dien dugc danh gia la hoan
hao nhat the giai No bao gom chii yeu cac
che do phiic Igi nhu che do sinh de, che do
duang lao va che do cham soc tre em
I Chi do sinh de va cham soc tre em:
Phu nir sinh con dugc nghi de 18 thang
CO luang, trong do 12 thang dau huang
luang 100%), 6 thang cuoi huang luang 90%
NIU din thang thii 18 lai c6 thai, se tiep tuc
dugc nghi huang tiep 90%) luang cho den
khi diia tre ra dai lai dugc huang che do nghi
de 18 thang Ngoai ra, neu nguai vg lam
cong viec tuang doi quan trgng khong the
hoac khong muon a nha qua lau nhu vay, thi
hai vg chong c6 the ban bac de chong c6 the
nghi thay vg
Tre em a Thuy Dien dugc trg cap rat
Ian Nam 2002, chi c6 11% tre em a Thuy
Diln phai chiu nhung khoan chi phi tu phia
cha me, con lai la tu phia nha nuac Sir ho
trg cham soc tre em a Thuy Dien nhieu den
miic nguai ta c6 cam tuang ring "nguai
Thuy Diln da quoc hiiu hoa cac gia dinh"
Cu thi la:
+ Ho tra tien mat cho bo me: Bo me
dugc cung cap tien mat cho mci diia tre
trong vong 480 ngay Trong 390 ngay dau,
sir ho trg dugc dua tren thu nhap cua bo me,
dugc tinh tuang duang vai h6 trg nhan dugc
khi dau 6m (80% thu nhap, kh6ng qua
nguang tran thu nhap) Neu b6 me c6 thu
nhap thap hoac kh6ng c6 thu nhap thi se
nhan duac h6 tra voi miic t6i thieu la 180
SEK/ngay D6i voi 90 ngay con lai, b6 hoac
me se nhan dugc mot khoan tien t6i thieu la
180 SEK/ngay
NIU bo hoac me phai bo da c6ng viec c6 thu nhap dang lam do diia tre bi 6m hoac nhiem benh, hoac nguai cham soc diia tre thuang xuyen bi 6m hoac nhiem benh, hoac phai dua diia tre din trung tam y te du phong cong ding v.v , thi bo hoac me c6 thi xin
ho trg tiln mat tam thai cho b6 me Tinh hulng nay dugc ap dung cho tre em dual 12 tuli, hoac CO the Ian han trong mot s6 truang hgp Su bu dip thu nhap thuang dugc tra trong 60 ngay cho mot diia tre trong mot nam Trong truang hgp diia tre tiep tuc 6m
va phai dieu tri a trung tam y te du phong cong d6ng thi su trg cap c6 the dugc cung cap cho 60 ngay tiep theo Trong mot so truang hgp, quyen dugc huang h6 trg tien mat tam thai cho bo me c6 the dugc chuyen cho nguai a nha chiu trach nhiem cham soc diia tre thay b6 me
B6 me ciia nhiing diia tre nam trong khu6n kh6 dieu chinh cua Luat ve Ho trg va Dich vu cho nhiing nguai khuyet tat chiic nang nhat dinh (LSS) c6 the nhan dugc su h6 trg cho diia tre 6m c6 do tuli tu 16 den 21 Ben canh d6, b6 me cua nhiing diia tre duoi
16 tu6i thugc dien dieu chinh cua LSS se dugc huomg cai ggi la 10 ngay 'lien lac' (contact day) Thai gian nay se dugc bo me
su dimg de tham gia khoa huan luyen danh cho bo me, day d6 diia tre, hoac tham diia tre trong cac hoat dong giai tri truac va sau khi hoc
Trang 7Mot AJ^ imin (te oi
+ Ho tree cho nguai bo: Cho phep nguai
bo CO thd CO mat vao thai gian nguai me sinh
con, thu dgn nha cua va cham soc diia tre
trong thai gian mai sinh Nguai b l c6 quyin
dugc huang trg cip tien mat tam thai cho b l
me trong 10 ngay/m6i diia tre, neu viec cham
soc diia tre can tra viec thuc hien c6ng viec
Quyen nay ciing c6 the chuyen cho nguai
khac Trong truang hgp nhan con nu6i, b6
me ciing c6 quyen dugc huorng m6i nguai 5
ngay Miic do bu dap tuang duang 80%) miic
thu nhap bang vai miic h6 trg tien mat 6m
dau
+ Ho tra tiin mat trong thai gian mang
thai: Cho phep phu nur mang thai kh6ng the
tilp tuc lam viec c6 thi danh thai gian de
nghi ngai Mot phu nur mang thai, vai c6ng
viec CO dong thul, c6 thi nhan dugc trg cip
tiln mat nlu nguai chu lao dong kh6ng the
sip xip cho nguai phu nii mang thai mot
c6ng viec thich hgp cho din cuoi thai ky
Nguai phu nur c6 thi nhan toi da 50 ngay
luang trong hai thang culi cung cua thai ky
NIU c6ng viec nguai phu nii dang lam bi
cim lam viec trong thai ky mang thai theo
dilu chinh ciia Luat M6i truorng lao dong thi
nguai phu nii do se nhan dugc ho trg tien
mat cho moi ngay nghi vi bi cim do Miic bu
dip thu nhap la 80% thu nhap bing vai miic
ho trg tiln mat Im dau
2 Che do du&ng lao:
Nguai lao dong vl huu dugc dinh ky
ITnh luang du sing, nguai gia ylu kh6ng tu
lo lieu cuoc s6ng dugc thi c6 thi vao a trong
vien duorng lao cua nha nude, dugc hudng sir
cham soc y te mien phi, dieu kien s6ng tai day tuang duang vai khach san 3 sao
+ Luang huu cho nguai cao tuoi:
Luang cho nguai cao tu6i cung cap an sinh cho nguoi gia Luang cho nguai cao tu6i dugc ap dimg cho nhiing nguai tii 61 tuoi tra len Tuy nhien nguoi nhan luang c6 the hoan viec nhan luang nlu hg muln va gia tri ciia khoan luang do se tang len theo thai gian tri hoan cua hg Luang ciia nguai cao tu6i c6 thi tra toan bg, 3/4, 1/2, hay 1/4 Tir thang 1/2003, luang ciing bi danh thue nhu thue thu nhap
He thSng luang eii cua Thuy Dien c6 hai phdn ehinh: Luang ca ban va luang bo
sung Luang ca ban cung cap miic an sinh ca ban doc lap vai thu nhap truac do Luang b6 sung dugc dua tren miic thu nhap truac do, tiic miic thu nhap c6 dugc trong thai gian lam viec tir liic 16 tu6i den 64 tu6i De nhan dugc luang bo sung day dii, nguai lao dong cin c6 30 nam lam viec va miic luang se dua vao miic thu nhap trong 15 nam c6 thu nhap tit nhit He thing luang van hanh theo ca chi "pay as you go", tiic miic dong gop cho quy luang trong mot nam vl nguyen tic se dugc six dimg cho viec chi tra luang trong nam do
Tuy nhien he th6ng eii nay da dugc cai each bang mot h§ th6ng luang mai Co mot
si ly do cho su cai each nay, trong do dang chii y la ty le giura s6 lugng nguai nhan luang so voi s6 nguai hoat dgng c6 hieu qua kinh te trong xa hgi ngay cang tang Ngay nay, cii 100 nguai lam vi?c thi c6 30 nguoi
Trang 810 NGHIEN CCrU CHAU AU - EUROPEAN STUDIES REVIEW N°07 (130).2011
nghi huu va trong vong 25 nam tai con s6
nay dugc du bao se la 41 Ben canh d6, tic
do tang truong thap ciia nen kinh te nhung
lai di kem voi sir gia tang so nguai nhan miic
luang ngay cang cao han da lam 16 ro yeu
diem cua he th6ng Chinh vi vay su cai each
he th6ng eii da dugc cac dang phai chinh tri
d6ng thuan nham dam bao tinh ben vihig cua
he th6ng trong tuang lai
He th6ng luang mai dugc cai each se c6
3 loai luang: luang thu nhap (Income
pension), luang theo phi (Premium pension),
va luang bao dam (Guarantee pension)
+ Luang thu nhap: So lugng quyen
luang ma nguai lao dgng nhan dugc trong
qua trinh lam viec se anh huang den miic
luang thu nhap ciia nguoi d6 Vi luang thu
nhap dugc van hanh theo ca che 'Pay as you
go' nen miic luang nguai cao tu6i nhan dugc
se tuang ling vai su tang truang thu nhap a
Thuy Dien Khi nguai cao tu6i nghi huu,
miic luang huu se dugc quyet dinh bang s6
quyen luang huu ma nguai do da dat dugc
trong su6t cuoc doi va tu6i thg cua nh6m
tuoi cua nguoi d6 Nhiing nguoi sinh trong
khoang 1938 din 1953, luang b6 sung se
chiem mot phan luang thu nhap Tu6i cang
cao, miic luang b6 sung nhan dugc cang Ian
Day la mot buac trung gian giiia he thong cii
va he th6ng moi Nhiing nguoi sinh tir nam
1954 tra di se ap dung hoan toan theo he
thong moi
Miic dong gop cho quy luomg thu nhap
se la 16%) t6ng thu nhap (duoi nguong trin)
Cac quyen dong quy luang se dugc tinh he
s6 hang nam He s6 nay phan anh miic tang luang trung binh trong xa hgi Khi luong thu nhap dugc chi tra cho nguoi nghi huu thi si luang do se dugc nhan voi he s6 hang nam, qua do phan anh dugc chi so gia tieu dung va gia thiet ve miic tang thu nhap trung binh hang nam trong tuang lai
+ Luang theo phi: 2,5% t6ng thu nhap
se dugc nop vao quy luang theo phi D6i voi nhiing nguai sinh tir nam 1938 den 1953, ty
le nay it han Nguoi dong gop vao quy luong (hay nguoi lao dgng) c6 the chgn mot trong nhilu quy (da dang ky voi Co quan Luong theo phi) de dau tu vao do Neu nguoi lao dgng kh6ng chgn dugc mot quy rieng cho minh thi s6 tien do se dugc dau tu vao Quy Tiet kiem phi, do Quy Bao hiem luong thii 7 (the 7* Pension Insurance Fund) quan ly Nhiing nguoi da lap gia dinh hoac da dang
ky ket h6n c6 the chuyen quyen nhan luang cua minh cho nguoi khac Cac khoan dong gop vao quy luong nay se dugc tinh lai suat
+ Luang bao dam: Trong truang hgp
mot nguoi c6 luong thip hoac kh6ng c6 thu nhap trong su6t cuoc doi, nguoi do c6 the se nhan dugc luong bao dam D I dugc nhan luong, nguoi do phai liru tni 6 Thuy Diln it nhat 3 nam De nhan dugc luong bao dam diy du, nguoi do phai luu tni o Thuy Diln trong it nhit 40 nam Mot si truong hgp ngoai le se dugc ap dung doi voi nguoi ti nan Luong bao dam se dugc cip tir nam 65
tuli
* Hf thong bao hiem xa hQi cho ngiroi
lao dong
Trang 9JUbl »j^oan ite oe 11
1 Bao hiem tai nan lao dong
Bao hiem tai nan lao dgng tai Thuy
Dien dugc dua vao luat lin dau tien vao nam
1901, trong do bao hilm tai nan lao dgng
dugc xem la trach nhiem ciia giai chu Thuy
Dien dugc danh gia la mot trong nhung nuac
thugc T6 chiic hgp tac Kinh tl va Phat triln
(OECD) t6 chiic cua cac nuac c6 nin kinh
tl phat trien hang diu thi gioi-da som thuc
hien loai hinh bao hilm nay Nam 1916, bao
hilm tai nan lao dgng dugc coi la mot hinh
thiic bao hilm bat bugc Tu do din nay, luat
nay da dugc b6 sung nhieu Ian vao cac nam
1962, 1976 va 1991 nhim theo kip su phat
triln cua xa hgi Bao hiem tai nan lao dgng la
loai hinh bao hiem nam trong he th6ng bao
hilm xa hgi cua Thuy Dien
Tai nan lao dgng dugc hieu la cac
thuang tat c6 nguyen nhan tii tai nan hoac
cac anh huang c6 hai xuat phat tir noi lam
viec (Co quan Bao hiem Xa hgi Thuy Dien:
174) Tai nan tren dudng tir nha din noi lam
viec va ngugc lai cung dugc xem la tai nan
lao dgng (Co quan Bao hilm Xa hgi Thuy
Diln: 27) Bao hilm tai nan lao dgng khi ra
doi chi dugc ap dung dii voi cac nganh,
nghi CO tinh nii ro cao Dan din, ciing voi sir
phat triln ciia san xuit c6ng nghiep, loai hinh
bao hilm nay da bao triim toi tit ca nhiing
nguoi lao dgng, trong do tai mot si nuac da
bao triim tit ca lure lugng lao dgng Bao hiem
tai nan lao dgng tai Thuy Diln ciing phat
triln theo huomg tuong tu nhu vay Trong
nhiing nam diu thap ky 30 cua thi ky XX, ty
le phi biln ciia bao hilm tai nan lao dgng da
CO su giam siit do anh huong ciia cuoc khiing hoang kinh te thi giai, tuy nhien ty le nay da h6i phuc nhanh chong sau do Thuy Dien da dat dugc miic do ph6 bien trong thuc hien bao hiem tai nan lao dgng trong thap ky 50 cua the ky XX, khi dieu luat dugc ban hanh nam 1954 da tang nhanh s6 lugng nguoi dugc bao hiem Hien nay, toan bg nguoi lao dgng, bao gom ca nhiing nguoi lam cong an luong va nguoi lao dgng tu lam chu, deu tham gia loai hinh bao hiem nay
Trg cap trong bao hiem tai nan lao dgng nhim muc dich bii dip nhumg mat mat ve thu nhap, chi phi cham s6c nha khoa, chi phi y te
6 nude ngoai, trg cap ve tien mat cho 6m dau trong mot s6 truorng hgp nhat dinh, ciing nhu trg cap cho nguoi phu thugc va h6 trg mai tang phi trong truong hgp tii vong Cac khoan trg cap trong bao hiem tai nan lao dgng la cac khoan trg cap hang nam Nam
2005, Thuy Diln da chi 6,7 ty Kronor cho bao hilm tai nan lao dgng (trong t6ng s6 khoang 435 ty Kronor chi cho toan he th6ng bao hilm xa hgi) (Co quan Bao hiem Xa hgi Thuy Diln: 147)
Ve che do ngan sach danh cho bao hiem tai nan lao dgng, nguoi lam cong an luong kh6ng phai tra phi, thay vao do nguoi thue lao dgng se phai tra 0.68%) cua bang luong Nha nude dong gop mot phan rat nho, dugc lay tu cac quy ciia nha nude, vao ngan sach cho loai bao hiem nay Doi vdi nguoi lao dgng tu lam chu, hg phai dong 0.68% ciia tong thu nhap
Trang 1012 NGHIEN CQU CHAU AU • EUROPEAN STUDIES REVIEW N°07 (1301.2011
Cac quyin Igi ma nguai lao dgng duac
hiccmg khi gap rui ro gom:
Lai ich khi gap thuang tat tam thai:
Lgi ich khi gap thuong tat tam thdi
dugc hudng giong nhu cac lgi ich 6m dau
Nguoi dugc trg cap khi gap thuang tat tam
thdi se nhan dugc 77.6% s6 thu nhap bi mit
va CO thi dat din miic trin la 294,700 SEK
(Kronor Thuy Dien)/nam Ngudi bi thuang
tat se nhan dugc khoan trg cap nay tir ngay
thii 22 ke tir ngay mat kha nang lao dgng
Khoan trg cap nay dugc tra 7 ngay/tuan va
ngudi ve huu se dugc nhan trg cap khdng
qua 180 ngay ke tu ngay ve huu Ngudi su
dung lao dgng se tra trg cip thuang tat tam
thdi tir ngay thii 2 den ngay thii 21 vdi 80%)
s6 thu nhap bi mat Nhiing ngudi lao dgng tu
lam chii va nhiing ngudi khong phai la ngudi
lam c6ng an luong khac se nhan dugc 77.6%
si thu nhap bi mat tir ngay thii 2 den ngay
thii 21 Trg cap theo ngay d miic Idn nhat
khdng vugt qua 627 Kronor Miic trg cap t6i
da va t6i thieu dugc dieu chinh hang nam,
dua vao chi s6 gia tieu dung
Cac lai ieh khi gap thuang tat vTnh vien:
Neu ngudi lao dgng gap thuang tat dan
den mat 100% kha nang lao dgng tao thu
nhap thi trg cap nhan dugc se la 100%) miic
thu nhap va c6 the dat den miic t6i da la
294,700 Kronor/nam
Trong trudng hgp bi thuong tat mot
phan, neu kha nang tao thu nhap bi mat
khoang 1/15 hoac nhieu hon thi miic trg cip
se tuong ling miic thu nhap da bi mit Cac
lgi ich khi gap thuong tat c6 lien quan mat thiet den cac lgi ich khi gap 6m dau Cac khoan trg cap khi gap tai nan lao dgng se phai dong thul Sir dieu chinh miic trg cap cho ngudi bi thuang tat vTnh vien se dugc tinh toan dua tren chi s6 luong va gia ca
Lai ieh vey te eua nguai lao dong:
Ciing gi6ng nhu cac lgi ich ve y te, khi c6ng nhan 6m dau hoac thai san, cac lgi ich bao g6m sir hoan lai mot phan chi phi di lai, cham soc rang cho tre em den 20 tu6i, trg cip cho bao ve va cham soc rang co ban, chi phi cho dieu tri bang bg phan gia, va tiem insulin mien phi
M6i tu van cua bac sT se dugc tra mot khoan phi tir 60 den 300 Kronor Dii vdi benh nhan dieu tri trong benh vien cong, benh nhan se tra mot khoan t6i da la 80 Kronor/ngay
Lai ich doi vai nguai phu thuoc:
N I U mot ngudi bi chit do tai nan lao dgng thi vg hoac ch6ng ciia ngudi da chet va con cai cua hg dudi 18 tudi se dugc nhan trg cap hang nam
Luang cho nguai phu thuoc: Mot khoan
luong dugc tra trong vong 10 thang nlu ngudi phu thugc da cudi hoac s6ng chung nhu vg ching (tiiy vao dilu kien cu thi) vdi ngudi da chit tii thilu 5 nam Khoang thdi gian 10 thang nay c6 thi keo dai them tii da
12 thang neu b6 hoac me con song dang sing vdi con dudi 18 tudi; va se kh6ng c6 ky han neu dang sing vdi con dudi 12 tuli Miic