Tài liệu NHÂN CÁCH VÀ SỰ HÌNH THÀNH NHÂN CÁCH pdf

Bao gồm phần xã hội, tâm lý của cá nhân với tư cách thành viên của một xã hội nhất định, là chủ thể của cả quan hệ người- người, của hoạt động có ý thức và giao lưu... Click to add Title

NHÂN CÁCH VÀ SỰ HÌNH THÀNH

NHÂN CÁCH

KHÁI NIỆM VỀ NHÂN CÁCH

I

1 Nhân cách là gì?

a Khái niệm con người, cá nhân, nhân cách

CON NGƯỜI CÁ NHÂN CÁ TÍNH NHÂN CÁCH

Cái đơn nhất

có một không hai, không lặp lại trong tâm lý hoặc sinh lý của cá thể động vật hoặc

cá thể người

Bao gồm phần xã hội, tâm lý của cá nhân với tư cách thành viên của một

xã hội nhất định, là chủ thể của cả quan

hệ người- người, của hoạt động có ý thức và giao lưu

b Khái niệm nhân cách trong tâm lý học

Nhân cách là tổ hợp những đặc điểm thuộc tính tâm lý của cá nhân biểu hiện bản sắc và giá trị xã hội của con người

Các đặc điểm

cơ bản của nhân cách

Tính

ổn định

Tính tích cực

Click to add Title

1 II CẤU TRÚC TÂM LÝ CỦA NHÂN CÁCH

Quan điểm coi nhân cách bao gồm

Ý chí (phẩm chất ý chí, kỹ năng,

kỹ xảo, thói quen)

Tình cảm (rung cảm, thái độ)

K.K.Platonov nêu lên 4 tiểu cấu trúc

của nhân cách như sau:

Tiểu cấu trúc có nguồn gốc sinh học:

bao gồm khí chất, giới tính, lứa tuổi và cả những đặc điểm bệnh lý

Tiểu cấu trúc có nguồn gốc sinh học:

bao gồm khí chất, giới tính, lứa tuổi và cả những đặc điểm bệnh lý

Tiểu cấu trúc các đặc điểm của các quá trình

Tiểu cấu trúc về vốn kinh nghiệm: tri thức,

kỹ năng, kỹ xảo, thói quen…

Tiểu cấu trúc về vốn kinh nghiệm: tri thức,

kỹ năng, kỹ xảo, thói quen…

Tiểu cấu trúc xu hướng nhân cách: nhu cầu, hứng thú, lý tưởng, thế giới quan, niềm tin… Tiểu cấu trúc xu hướng nhân cách: nhu cầu, hứng thú, lý tưởng, thế giới quan, niềm tin…

Quan điểm coi nhân cách gồm 4 nhóm thuộc tính tâm lý điển hình của cá nhân

Xu hướng

Tính cách

Khí chất Năng lực

Quan điểm coi cấu trúc nhân cách bao gồm

2 mặt thống nhất với nhau là đức và tài

- Phẩm chất xã hội (đạo đức,

chính trị): thế giới quan, lý

tưởng, niềm tin, lập trường…

- Năng lực xã hội hoá: khả năng thích ứng, hoà nhập, tính mềm dẻo,

cơ động, linh hoạt trong cuộc sống

- Phẩm chất ý chí: tính mực

đích, tính tự chủ, tính kỷ luật,

tính quả quyết, tính phê phán

- Năng lực hành động: khả năng hành động có mục đích, chủ động, tính cực, có hiệu quả

- Cung cách ứng xử: tác phong,

lễ tiết, tính khí

- Năng lực giao tiếp: khả năng thiết lập và duy trì quan hệ với người khác.

Tình cảm là hình thức phản ánh tâm lý mới- phản ánh cảm xúc (rung cảm) Phản ánh cảm xúc có những đặc điểm sau:

NỘI DUNG

PHẢN ÁNH

PHẠM VI PHẢN ÁNH

PHƯƠNG THỨC PHẢN ÁNH

Phản ánh mối quan

hệ giữa các sự vật,

hiện tượng với nhu

cầu, động cơ của

con người.

Mang tính lựa chọn, chỉ có những sự vật có liên quan đến

sự thoả mãn hay không thoả mãn nhu cầu hoặc động cơ của

cá nhân mới gây nên tình cảmcó tính lựa chọn cao hơn

so với nhận thức.

Thể hiện thái độ của con người bằng cách rung cảm.

VD: Khi người ta yêu nhau, khi người con trai tỏ tình, người con gái thể hiện sự e thẹn tức là có ý đồng ý.

Phân biệt xúc cảm và tình cảm

Có cả ở người và động vật Chỉ có ở con người

Là quá trình tâm lý Là thuộc tính tâm lý

Có tính nhất thời, biến đổi Có tính ổn định lâu dài

2 Những đặc điểm đặc trưng của tình cảm

Đặc điểm đặc trưng của tình cảm

Tính hai mặt

mạnh, rõ rệt

3

Xúc động- tâm trạng

4

Tình cảm- thuộc tính tâm lý ổn định, bền vững, nói lên thái độ

cá nhân

là cái “lý” của tình cảm, “lý” chỉ đạo tình cảm, lý và tình là 2 mặt của một vấn đề, nhân sinh quan thống nhất của con người.

Với hành

động Nảy sinh và biểu hiện trong hoạt động, đồng thời là một trong những động lực thúc đẩy con người hoạt

độngTình cảm có quan hệ và chi phối toàn bộ các thuộc tính tâm lý của nhân cách

5 Các loại tình cảm

Tình cảm đạo đức

Tình cảm trí tuệ

Tình cảm thẩm mĩ

Tình cảm hoạt động Tình cảm cấp thấp Tình cảm cấp cao

Các loại tình cảm

6 Các quy luật của tình cảm

Thích ứng

Các quy luật

của tình cảm

Cảm ứng

Pha trộn

Di chuyển Lây lan

Hình thành

B MẶT Ý CHÍ CỦA NHÂN CÁCH

1 Ý chí là gì?

Ý chí được coi là mặt năng động của ý thức, mặt biểu hiện cụ

thể của ý thức trong thực tiễn, ở

đó con người tự giác được mục

đích của hành động, đấu tranh

động cơ, lựa chọn được các biện

pháp vượt qua mọi trở ngại, khó

khăn để thực hiện đến cùng mục

đích đề ra.

CÁC PHẨM CHẤT CỦA Ý CHÍ

Tính độc lập

Tính quyết đoán

Tính mục đích

Tính kiên cường tự kiềm Tính

chế-tự chủ

Tính đồng cảm

Các phẩm chất

2 Hành động ý chí

a Hành động ý chí là gì?

Hành động ý chí là hành động có ý thức, có chủ tâm, đòi hỏi nỗ lực khắc phục khó khăn, thực hiện đến cùng mục đích đã đề ra.

Đặc điểm của hành động ý chí

• Nguồn kích thích hành động ý chí không trực tiếp

quyết định hành động bằng cường độ vật lý mà thông qua cơ chế động cơ hoá hành động, trong đó chủ thể nhận thức ý nghĩa của kích thích để từ đó quyết định có hành động hay không?

• Hành động ý chí có tính mục đích rõ ràng và chứa đựng nội dung đạo đức

• Hành động ý chí bao giờ cũng có sự lựa chọn phương tiện và biện pháp tiến hành

• Hành động ý chí luôn có sự điều khiển, điều chỉnh, kiểm tra của ý thức, luôn có sự nỗ lực khắc phục khó khăn, thực hiện đến cùng mục đích đã đề ra

b Cấu trúc của hành động ý chí

CẤU TRÚC CỦA HÀNH ĐỘNG Ý CHÍ

Giai đoạn chuẩn bị

Giai đoạn chuẩn bị

Giai đoạnđánh giá kết quả

Giai đoạnđánh giá kết quả

Giai đoạn thực hiện

Giai đoạn thực hiện

Hành động bên ngoài

Hành động bên trong

Lập

kế hoạch

Đối chiếu

hoá, không có sự kiểm soát trực

tiếp của ý thức mà vẫn thực hiện

Có 2 loại hành động tự động hoá:

• Kỹ xảo

• Thói quen

Phân biệt kỹ xảo và thói quen

Mang tính chất kỹ thuật Mang tính chất nhu cầu, nếp

sốngĐược đánh giá về mặt thao tác Được đánh giá về mặt đạo đức

Ít gắn với tình huống Luôn luôn gắn với tình huống cụ

thể

Ít bền vững nếu không thường

xuyên luyện tập, củng cố Bền vững, ăn sâu vào nếp sốngCon đường hình thành chủ yếu là

luyện tập có mục đích và hệ thống Hình thành qua nhiều con đường như rèn luyện, bắt chước

b) Quy luật hình thành kỹ xảo

Mỗi phương pháp luyện tập kỹ xảo chỉ đem lại 1 kết quả cao nhất có thể đối với nó, gọi là “đỉnh” của

phương pháp đó

Mỗi phương pháp luyện tập kỹ xảo chỉ đem lại 1 kết quả cao nhất có thể đối với nó, gọi là “đỉnh” của

phương pháp đó

Quy luật về sự tác động qua lại giữa kỹ xảo cũ và

kỹ xảo mới diễn ra theo 2 chiều hướng: kỹ xảo cũ ảnh hưởng tốt, có lợi cho việc hình thành kỹ xảo mới, gọi là sự di chuyển

kĩ xảo; kĩ xảo cũ ảnh hưởng xấu, gây trở ngại cho việc hình thành kỹ xảo mới, gọi là “giao thoa” kĩ xảo.

Quy luật về sự tác động qua lại giữa kỹ xảo cũ và

kỹ xảo mới diễn ra theo 2 chiều hướng: kỹ xảo cũ ảnh hưởng tốt, có lợi cho việc hình thành kỹ xảo mới, gọi là sự di chuyển

kĩ xảo; kĩ xảo cũ ảnh hưởng xấu, gây trở ngại cho việc hình thành kỹ xảo mới, gọi là “giao thoa” kĩ xảo.

Một kĩ xảo đã được hình thành nếu không luyện tập, củng cố và sử dụng thường xuyên

Một kĩ xảo đã được hình thành nếu không luyện tập, củng cố và sử dụng thường xuyên

có thể bị suy yếu và cuối cùng

Trong quá trình luyện tập kỹ xảo có sự tiến bộ không đồng đều: hoặc là khi mới luyện tập thì tiến

bộ nhanh, sau đó chậm dần, hoặc là ngược lại, cũng có những trường hợp khi bắt đầu luyện tập thì sự tiến bộ tạm thời lùi lại, sau đó tăng dần

CÁC THUỘC TÍNH TÂM LÝ CỦA

NHÂN CÁCH

IV

THUỘC TÍNH

Tính chất, phong cách của nhân cách

1 Xu hướng nhân cách

và động cơ của nhân cách

a Xu hướng nhân cách

Là một thuộc tính tâm lý điển hình của cá nhân, bao hàm trong nhóm một hệ thống những động lực quy định tính tích cực hoạt động của cá nhân và quy định sự lựa chọn các thái độ của nó

Các biểu hiện của xu hướng nhân cách

- Tập trung nhất xu hướng của nhân cách

- Là hệ thống các quan điểm về tự nhiên và bản thân

- Kết tinh các quan điểm, tri thức, rung cảm, ý chí và được thể nghiệm

b Động cơ của nhân cách

• Là vấn đề trung tâm trong cấu trúc nhân cách

• Trong nhân cách có hệ thống các động cơ được sắp xếp theo thứ bậc.

• Thứ bậc này không phải là bất biến, có thể thay đổi tuỳ điều kiện cụ thể.

• Các thành phần (biểu hiện) của xu hướng nhân cách là các thành phần trong hệ thống động cơ của nhân cách, là động lực trực tiếp của hành vi.

Các cách phân loại động cơ

• Động cơ ham thích và động cơ nghĩa vụ

• Động cơ quá trình và động cơ kết quả

• Động cơ gần và động cơ xa

• Động cơ cá nhân, động cơ xã hội và động cơ công việc

• Động cơ bên ngoài và động cơ bên trong

• Động cơ tạo ý và động cơ kích thích…

2 TÍNH CÁCH

Tính cách là một thuộc tính tâm lý phức hợp của cá

b Cấu trúc của tính cách

CẤU TRÚC

HỆ THỐNG HÀNH VI, CỬ CHỈ

Đối với bảnthân

HỆ THỐNG THÁI ĐỘ

Đối vớimọingười

b Các kiểu khí chất

Mạnh mẽcân bằngkhông linh hoạt

Mạnh mẽcân bằnglinh hoạt

Yếu

Mạnh mẽ không cân bằng

CÁC KIỂU KHÍ CHẤT

Hăng hái

Ưu tư

Bình thản

Nóng nảy

4 NĂNG LỰC

a Năng lực là gì?

Năng lực là tổ hợp các thuộc tính độc đáo của

cá nhân, phù hợp với những yêu cầu của một hoạt động nhất định, đảm bảo hoạt động có một kết quả.

b Các mức độ của năng lực

THIÊN TÀI

NĂNG LỰC

TÀI NĂNG

c Phân loại năng lực

để giúp cho nhiều lĩnh vực hoạt động có kết quả

Bao gồm những thuộc tính về thể lực, về trí tuệ (quan sát, trí nhớ, tư duy, tưởng tượng, ngôn ngữ…) là những điều kiện cần thiết

để giúp cho nhiều lĩnh vực hoạt động có kết quả

Là sự thể hiện độc đáo các phẩm chất riêng biệt, có tính chuyên môn, nhằm đáp ứng yêu cầu của một lĩnh vực hoạt động chuyên biệt với kết quả cao, chẳng hạn năng lực toán học, văn, hội hoạ, âm nhạc, thể thao…

Là sự thể hiện độc đáo các phẩm chất riêng biệt, có tính chuyên môn, nhằm đáp ứng yêu cầu của một lĩnh vực hoạt động chuyên biệt với kết quả cao, chẳng hạn năng lực toán học, văn, hội hoạ, âm nhạc, thể thao…

d Mối quan hệ giữa năng lực và tư chất, năng lực và thiên hướng, năng lực với tri thức, kỹ năng, kỹ xảo

• Năng lực và tư chất: Tư chất là một trong những điều

kiện hình thành năng lực, nhưng tư chất không quy định trước sự phát triển của cả năng lực

• Năng lực và thiên hướng: Thiên hướng về một loại

hoạt động nào đó và năng lực đối với hoạt động ấy thường ăn khớp với nhau và cùng phát triển với nhau

• Năng lực và tri thức, kỹ năng, kỹ xảo: Giữa năng lực

và tri thức, kỹ năng, kỹ xảo có sự thống nhất biện chứng, nhưng không đồng nhất

SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH

V

Các nhân tố chi phối sự hình thành nhân cách

GIÁO DỤC

TẬP THỂ

HOẠT ĐỘNG GIAO

TIẾP

1 GIÁO DỤC GIỮ VAI TRÒ CHỦ ĐẠO

2 HOẠT ĐỘNG = PHƯƠNG THỨC TỒN TẠI

3 GIAO TIẾP- NHÂN TỐ CƠ BẢN

• Là điều kiện tồn tại

• Tác dụng:

• Lĩnh hội

• Hình thành năng lực tự ý thức

4 TẬP THỂ- CÓ VAI TRÒ TO LỚN

TẬP THỂ

NHÓM