Ảnh hưởng của các mức bổ sung bột sắn vào khẩu phần ăn đến lượng thức ăn thu nhận và tăng trọng của bò Lai Sind Nguyễn Hữu Minh1, Nguyễn Kim Đường1*, Nguyễn Hữu Văn2, 1 Khoa Nông Lâm Ng
Trang 1Ảnh hưởng của các mức bổ sung bột sắn vào khẩu phần ăn đến lượng thức ăn thu nhận
và tăng trọng của bò Lai Sind Nguyễn Hữu Minh1, Nguyễn Kim Đường1*, Nguyễn Hữu Văn2,
1 Khoa Nông Lâm Ngư - Trường Đại học Vinh
2
Khoa Chăn nuôi Thú y- Trường Đại học Nông Lâm Huế
*Tác giả để liên hệ: PGS, TS Nguyễn Kim Đường, Khoa Nông Lâm Ngư, Trường ĐH VInh
ĐT: (038) 3.552492 / 0902.798290; E-mail: nguyenkimduong@gmail.com
ABSTRACT
The effect of cassava meal supplêmnted to the basal over of laisind grossing cattle on feed intake and live
weight gain
20 Laisind uncastrated male (15-18 months of age, 150-180kg) were used in a completely randomized design experiment with five treatments (1,2,3,4,5) (each of four animals) All animals was fed individually The following were treatment diets: Basal diet or convertional diet (Treatment dietI): CT+ fresh elephant grass at 1.25% of live weight in dry metter basis; Treatment diet II: CT + 0.33% cassava meal (2% urea added); Treatment diet III: CT + 0.66% cassava meal (2% urea added); Treatment diet IV: CT+ 1.32% cassava meal (2% urea added); Treatment diet V: CT + 1.98% cassava meal (2% urea added)
The result of 3 months showed that: The maximum intake of cassava meal by cattle was around 1.4% of body weight (BW) (1.3-1.5%) and supplementation at 1.32% of BW gave the best result When the level of cassava meal reached 0.33% of BW Intake of roughage (rice straw and elephant grass) began to decrease The rate of reduction in roughage intake seemed to increase with increasing level of cassava meal in the diets However, total intake of growing cattle was not affected by level of cassava meal
Key words: cassava meal, growing cattle, feed intake, live weight gain
Đặt vấn đề Trong những năm qua ngành chăn nuôi Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh cả về số lượng đàn vật nuôi và lượng sản phẩm sản xuất Con bò đóng một vai trò quan trọng trong đời sống của hàng triệu gia đình nông dân vì đó là nguồn cung cấp thịt, sức kéo, phân bón và còn được coi là một loại “ngân hàng di động”
Nói chung, nguồn thức ăn chính cho gia súc nhai lại ở các nước nhiệt đới vẫn dựa vào cỏ
tự nhiên và phế phụ phẩm nông nghiệp giàu xơ (Koakhunthod và cs., 2001 Trích dẫn bởi Nguyễn Xuân Bả, 2006) Diện tích trồng cỏ bị hạn chế nên bò chủ yếu được chăn thả trên đất công cộng như: ven đường, bờ ruộng, đất trống và cho ăn thêm các sản phẩm phụ từ ngành nông nghiệp, do vậy tăng trọng thấp (Hassall và cs., 1991 Trích dẫn bởi Vũ Chí Cương, 2002; Nguyễn Xuân Bả, 2006) Nguyên nhân chủ yếu là do hàm lượng nitơ của các loại thức
ăn này thấp (Jackson, 1978 Trích dẫn bởi Vũ Chí Cương, 2002; Nguyễn Xuân Bả, 2006) và
tỷ lệ tiêu hóa thấp (Orskov và cs., 1985 Trích dẫn bởi Vũ Chí Cương, 2002; Nguyễn Xuân
Bả, 2006)
Để phát triển chăn nuôi bò bền vững, phương thức chăn nuôi bò chủ yếu dựa vào nguồn thức ăn sẵn có cần được coi là một ưu tiên hàng đầu trong nghiên cứu dinh dưỡng gia súc nhai lại không những ở Việt Nam, (Hassall và cs., 1991; Lê Viết Ly, 1995; trích dẫn bởi Vũ Chí Cương, 2002) mà ở cả các nước đang phát triển nói chung (Delgalo và cs., 1999; trích dẫn bởi Nguyễn Xuân Bả, 2006; Vũ Chí Cương, 2002)
Trang 2Theo số liệu của Tổng cục thống kê (2006) diện tích trồng sắn của cả nước khoảng 420 ngàn ha với sản lượng 6,6 triệu tấn củ tươi Những năm gần đây sản lượng lúa của nước ta ngày một nhiều hơn nên vai trò lương thực của cây sắn giảm dần Vì vậy, sắn trở thành loại cây cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và làm thức ăn cho vật nuôi
Trong các nguồn thức ăn tinh bổ sung rất giàu tinh bột, bột sắn là sẵn có và rẻ tiền, nhưng hàm lượng protein thô tương đối thấp Tuy nhiên, do hàm lượng tinh bột cao nên
nó có các ảnh hưởng âm tính nếu cho bò ăn với lượng lớn Bởi vì nó sẽ làm giảm tỷ lệ tiêu hóa các thành phần dinh dưỡng có trong thức ăn thô, đặc biệt là tiêu hóa xơ
Cho đến nay, ở nước ta vẫn chưa có nhiều nghiên cứu về ảnh hưởng của các mức bột sắn bổ sung đến lượng thức ăn thu nhận, tỷ lệ tiêu hóa thức ăn và tăng trọng của bò lai Sind (Red Shindhi x bò vàng) nuôi lấy thịt ở nước ta
VậT LIệU Và PHƯƠNG PHáP NGHIÊN CứU Gia súc thí nghiệm
Thí nghiệm tiến hành trên 20 bò đực lai Sind (chưa thiến) 15-18 tháng tuổi, khối lượng TB 156 kg; chia làm 5 lô, 4 con/lô Bò được nuôi mỗi con một ô, có máng thức ăn tinh và máng thức ăn thô riêng, 2 ô chung một máng uống nước Trước khi vào thí nghiệm bò được nuôi 2 tuần làm quen với khẩu phần thí nghiệm Trước khi vào thí nghiệm bò được tẩy ký sinh trùng đường ruột và sán là gan, tiêm phòng vắc xin tụ huyết trùng Cân để kiểm tra khối lượng 2 ngày liên tiếp trước khi bắt đầu và kết thúc thí nghiệm và 1 lần/tuần trong thời gian thí nghiệm tiêu hóa - cân vào 06h30 - 07h30, trước khi cho ăn
Thí nghiệm được thực hiện tại Trung tâm nghiên cứu vật nuôi Thủy An - Khoa Chăn nuôi Thú y, trường Đại học Nông Lâm Huế từ tháng 3 đến tháng 6/2006
Thức ăn cho bò
Bò trong thí nghiệm được bố trí theo phương pháp CRD trong 5 lô với ăn 5 khẩu phần ăn khác nhau như sau:
- Lô I: Khẩu phần cơ sở (KPCS): cỏ voi 1,25% (VCK) khối lượng sống
- Lô II: KPCS + bột sắn 0,33% khối lượng sống của bò + rơm ăn tự do
- Lô III: KPCS + bột sắn 0,66% khối lượng sống của bò + rơm ăn tự do
- Lô IV: KPCS + bột sắn 1,32% khối lượng sống của bò + rơm ăn tự do
- Lô V: KPCS + bột sắn 1,98% khối lượng sống của bò + rơm ăn tự do
Bột sắn dùng trong thí nghiệm đã được trộn 2% urê
Bò được cho ăn bột sắn và cỏ voi từ 07h30 đến 18h00 với số lượng bữa khác nhau; rơm lúa cho ăn tự do từ 18h 30 đến 07h sáng hôm sau
Lượng bột sắn bổ sung được điều chỉnh hàng tuần theo sự tăng trưởng của từng con
bò Lượng bột sắn ở lô II và lô III được cho ăn 2 bữa vào lúc 07h15 và 13h00; ở lô IV và
lô V cho ăn 3 bữa vào lúc lúc 07h15, 13h00 và 16h30 Lượng bột sắn dư thừa sẽ được thu
và cân vào 06h00 hôm sau
Cỏ voi được cắt ngắn (5-10cm) trước khi cho bò ăn Lượng cỏ cho bò ăn được điều chỉnh theo tăng trưởng của bò hàng tuần với mức 1,25% (VCK) khối lượng sống Cỏ được cho ăn 2 bữa: 07h30 và 13h15 hàng ngày Rơm được băm ngắn (10cm) và cho bò ăn
tự do từ 18h30 hôm trước đến 07h30 hôm sau
Trang 3Tất cả bò được cung cấp tảng liếm khoáng và nước uống tự do suốt thời gian thí nghiệm Các phân tích thành phần hóa học của thức ăn theo AOAC (1990) và được thực hiện tại các phòng thí nghiệm khoa Chăn nuôi Thú y, trường Đại học Nông Lâm Huế, và phòng phân tích thức ăn gia súc & sản phẩm chăn nuôi thuộc Viện Chăn nuôi Quốc gia,
Hà Nội Các kết quả thu được trình bày trên Bảng 1 sau đây
Kết quả phân tích trên Bảng 1 cho thấy không có sự biến động đáng kể về thành phần dinh dưỡng các loại thức ăn được dùng cho cả quá trình thí nghiệm HCN trong các mẫu bột sắn dùng trong thí nghiệm này ở mức 37mg/kg VCK
Bảng 1 Thành phần hóa học của các loại thức ăn dùng cho thí nghiệm
Loại thức ăn VCK
(%)
OM (%)
NDF (%)
CP (%)
EE (%)
Ash (%)
GE (Kcal/kgVCK) Rơm lúa 88,0 88,5 77,1 5,1 1,6 11,5 4129,0
Cỏ voi 17,1 89,0 71,5 10,8 2,3 11,0 4199,0 Bột sắn 85,7 97,3 8,4 1,7 0,3 2,7 4071,0 Bột sắn (2% urê) 86,0 96,9 8,2 8,5 0,3 3,1 3977,0 Tập hợp và tính toán số liệu
Lượng thức ăn thu nhận được ghi chép hàng ngày và tính toán bằng lượng cho ăn trừ
đi lượng còn thừa của mỗi loại thức ăn
Tiêu tốn thức ăn/kg tăng trọng được xác định theo công thức tổng quát như sau:
Lượng thức ăn thu nhận (kg/con/ngày) TTTĂ/kgTT =
Tăng trọng (kg/con/ngày) Tăng trọng của bò được tính bằng cách phân tích hồi qui tuyến tính dựa trên kết quả của 28 lần cân cho mỗi bò kể từ khi bắt đầu cho đến kết thúc thí nghiệm
Số liệu được phân tích thống kê sinh vật học trên phần mềm Microsoft Excel 2003 và Minitab version 13.0
KếT QUả Và THảO LUậN
nh hưởng của việc sử dụng bột sắn trong khẩu phần đến lượng thức ăn thu nhận của bò
Qua theo dõi thí nghiệm chúng tôi đã thu được các kết quả trên Bảng 2
Kết quả Bảng 2 cho thấy, lượng bột sắn thu nhận thực tế của bò tăng dần theo mức
bổ sung bột sắn (2% urê) trong khẩu phần theo thứ tự lô I, II, III, IV, V với lượng thu nhận thực tế là 0; 0,63; 1,22; 2,28 và 2,41 kg/con/ngày, tương đương với tỷ lệ: 0; 0,33; 0,66; 1,32 và xấp xỉ 1,40% so với khối lượng sống của bò
Steen và cs., (2003)cho biết, bò thịt có thể ăn vào lượng thức ăn tinh hỗn hợp tương đương với 2,2% khối lượng cơ thể Dự án đa dạng hóa nông nghiệp Hợp phần khuyến nông thức ăn chăn nuôi cũng khuyến cáo nông dân nước ta nuôi bò thịt vỗ béo với mức đầu tư thức ăn tinh hỗn hợp lên đến 2,5% khối lượng cơ thể Trong thí nghiệm này, mặc
Trang 4dù bò ở lô V được cho ăn bột sắn ở mức 1,98% trong suốt thời gian thí nghiệm nhưng lượng ăn vào bình quân chỉ xấp xỉ 1,40% (dao động 1,3-1,5%) khối lượng cơ thể Câu hỏi đặt ra ở đây là yếu tố nào hạn chế mức ăn vào của bò đối với bột sắn? Thực tế là bò trong thí nghiệm này không thể thu nhận lượng bột sắn quá 1,5% khối lượng cơ thể của chúng
Bảng 2 Lượng thức ăn thu nhận của bò thí nghiệm Loại thức ăn Đơn vị tính Lô I Lô II Lô III Lô IV LôV SEM P
kg DM/con/ngày 0,00a 0,54b 1,05c 1,96d 2,07d 0,11 0,001 Bột sắn trộn
2% urê kg/100kgP/ngày 0,00a 0,30b 0,58c 1,10d 1,17d 0,04 0,001
kg DM/con/ngày 1,85a 1,81a 1,73ab 1,64ab 1,48b 0,07 0,003
Cỏ voi
kg/100kgP/ngày 1,05a 1,04a 0,98ab 0,92bc 0,82c 0,02 0,001
kg DM/con/ngày 1,72a 1,39b 1,28b 0,57c 0,68c 0,05 0,001 Rơm
kg/100kgP/ngày 0,98a 0,80b 0,74b 0,34c 0,38c 0,03 0,001
kg DM/con/ngày 3,57 3,73 4,17 4,16 4,22 0,22 0,191 Tổng lượng
ăn vào kg/100kgP/ngày 2,02a 2,15ab 2,38b 2,36b 2,38b 0,07 0,005 Trong cùng một hàng ngang, các chữ cái khác nhau có sự sai khác với p < 0,05
Khi bổ sung lượng bột sắn tăng dần ở các lô đã làm giảm lượng thu nhận khẩu phần
cơ sở (rơm và cỏ voi) Lượng rơm ăn vào có sự biến động ở các lô; giảm từ lô I đến lô IV
và có xu hướng tăng lên không đáng kể ở lô V, tuy nhiên vẫn có sự sai khác so với lô I, lô
II và lô III (P<0,05), có sự sai khác giữa lô I so với các lô còn lại và giữa lô II, III với lô
IV, V (P<0,05)
Cũng tương tự như lượng rơm mà bò thu nhận, khi tăng lượng bột sắn trong khẩu phần đã làm giảm khả năng thu nhận cỏ voi, giảm từ lô I đến lô V Có sự sai khác có ý nghĩa giữa lô I với các lô còn lại và giữa lô II, III với lô IV, V (P<0,05)
Như vậy, khi mức bột sắn bổ sung trong khẩu phần tăng dần từ lô I đến lô V đã làm giảm khả năng thu nhận thức ăn thô (rơm và cỏ voi) của bò Điều này có thể do khi lượng bột sắn ăn vào tăng đã có tác dụng dần thay thế lượng thức ăn thô ăn vào, làm cho nó giảm; và có thể bột sắn trộn urê chứa nhiều năng lượng trao đổi mà bò thu nhận được đã thay thế dần lượng năng lượng mà chúng cần từ rơm và cỏ voi
Tổng lượng thức ăn tiếp nhận có sự tăng dần từ lô I đến lô IV, lô V bắt đầu chững lại Tổng lượng thức ăn thu nhận cho 100 kg P của bò có sai khác giữa lô I với các lô III, IV,
IV với P<0,05 Các lô có bổ sung bột sắn đều có lượng thức ăn tiếp nhận cao hơn so với
lô không bổ sung bột sắn Điều này chứng tỏ rằng, bổ sung bột sắn vào khẩu phần đã có ảnh hưởng tích cực đến khả năng thu nhận thức ăn của bò
Thông thường khi bổ sung một lượng nhỏ thức ăn tinh vào khẩu phần ăn của bò có vai trò như tác nhân xúc tác làm tăng khả năng thu nhận thức ăn thô xơ, ngược lại khi bổ sung với lượng lớn thì nó có thể, làm giảm thu nhận thức ăn thô xơ Kết quả thí nghiệm cho thấy, ở mức 0,33% bột sắn bổ sung đã xẩy ra hiện tượng thay thế thức ăn Tổng lượng ăn vào của bò ở các lô có bổ sung bột sắn đều cao hơn so với lô không bổ sung và
có xu hướng tăng dần rõ rệt (P<0,05) ở lô III so với lô I
Trang 5Như vậy, mặc dù lượng bột sắn thu nhận của bò trong thí nghiệm này chỉ giới hạn ở mức khoảng 1,4% so với trọng lượng cơ thể bò, tổng lượng thức ăn vào của bò ở các lô
có bổ sung bột sắn đều cao hơn so với lô không bổ sung
nh hưởng của việc bổ sung bột sắn vào khẩu phần ăn của bò đến hiệu quả chăn nuôi Các kết quả thu được trong nghiên cứu được trình bày trên Bảng 3
Qua Bảng 3 ta thấy, bổ sung bột sắn vào khẩu phần ăn với các mức khác nhau đã ảnh hưởng đến khả năng tăng trọng của bò Tăng trọng (g/con/ngày) của bò cao nhất là ở lô IV đạt 552 và thấp nhất là ở lô I với chỉ đạt 237, tăng trọng của các lô II, III và IV lần lượt là
351, 403 và 480 Nếu tính tăng trọng theo phần trăm thì lô I, II, III và lô V có tăng trọng thấp hơn so với lô IV lần lượt là: 57,70%; 36,41%; 27,00 và 13,03% Đã có sự sai khác về tăng trọng của bò ở lô không sử dụng bột sắn với các lô có sử dụng bột sắn với p<0,05 Giữa các lô II với lô III, lô III với lô V và lô IV với lô V là không có sự sai khác (P>0,05) Bảng 3 Hiệu quả của việc sử dụng bột sắn trong khẩu phần ăn đến hiệu quả chăn nuôi bò
thịt Chỉ tiêu Lô I Lô II Lô III Lô IV Lô V Tăng trọng (g/con/ngày) 237,00a 351,00b 403,00bc 552,00d 480,00cd Tăng trọng hơn đối chứng (g/ngày) 0,00 114,00 166,00 315,00 243,00
Chi thêm (đồng/ngày) 0,00 1096,00 2175,00 3912,00 4011,00 Thu thêm (đồng/ngày) 0,00 2508,00 3652,00 6930,00 5346,00 Lãi (đồng/ngày) 0,00 1412,00 1477,00 3018,00 1335,00 Ghi chú: Giá rơm:300 đồng/kg; giá cỏ voi: 200 đồng/kg; giá bột sắn có bổ sung urê: 2000 đồng/kg; giá bò hơi: 22000 đồng/kg
Như vậy, khi bột sắn bổ sung vào khẩu phần ăn của bò tăng dần từ 0 đến 1,32% khối lượng cơ thể của bò đã làm tăng khả năng tăng trọng của bò Nhưng khi sử dụng bột sắn trong khẩu phần cao hơn 1,32% thì tăng trọng của bò có xu hướng giảm Có thể việc bổ sung bột sắn vào khẩu phần ăn của bò đã làm tăng tính ngon miệng nên bò thu nhận thức
ăn tốt hơn, kết quả là tăng trọng của bò tăng
Tiêu tốn thức ăn cho một kg tăng trọng của bò ở các lô thí nghiệm giảm dần từ lô I đến lô V, cao nhất ở lô I (16,04), tiếp đến là lô II (12,05), III (11,26), V (8,93) và thấp nhất là lô IV (7,59) Tiêu tốn thức ăn/kg tăng trọng của bò ở các lô thí nghiệm có sai khác với P<0,05 Việc bổ sung bột sắn vào khẩu phần của bò đã giảm tiêu tốn thức ăn cho 1 kg tăng trọng của bò
Kết quả ở Bảng 3 cũng cho thấy khi bổ sung bột sắn vào khẩu phần ăn của bò với các mức khác nhau đã gián tiếp ảnh hưởng đến một số chỉ tiêu hiệu quả chăn nuôi bò thịt Khi lượng bột sắn bổ sung tăng từ 0,33 đến 1,32 % thì tăng trọng tăng thêm so với lô không bổ sung tăng dần Tuy nhiên, trên mức 1,32% (lô V) thì lại giảm
Khi bò tăng trọng tăng thêm thì chi phí thêm so với lô không bổ sung bột sắn cũng tăng Nhưng số tiền thu thêm cũng tăng, tăng cao hơn so với mức chi phí tăng thêm Do vậy lợi nhuận cũng được tăng lên
Trang 6Như vậy, việc bổ sung bột sắn trong khẩu phần ăn của bò đã mang lại hiệu quả kinh
tế trong chăn nuôi bò thịt Có được kết quả này là do bò thu nhận nhiều thức ăn hơn, tăng trọng của bò cao hơn và lợi nhuận thu được cũng tăng Kết quả nghiên cứu cho thấy, khi
bổ sung 1,32% bột sắn (VCK) so với khối lượng sống của đem lại hiệu quả cao nhất
KếT LUậN Và Đề NGHị Kết luận
Lượng bột sắn (chứa 2% urê) thu nhận của bò trong thí nghiệm này tối đa khoảng 1,4% (1,3-1,5%) khối lượng sống, mức bổ sung 1,32% có hiệu quả cao nhất
Khi bột sắn (chứa 2% urê) bổ sung đến mức 0,33% khối lượng sống của bò thì lượng thức ăn thô xơ (cỏ voi và rơm lúa) thu nhận bắt đầu giảm và mức giảm tăng khi lượng bột sắn bổ sung tăng lên, nhưng tổng lượng thức ăn bò thu nhận vẫn tăng
Bổ sung bột sắn (chứa 2% urê) từ 0,33 đến 1,96% khối lượng sống của bò vào khẩu phần cơ sở là cỏ voi và rơm lúa, tăng trọng của bò ở các lô được ăn bột sắn cao hơn không được ăn bột sắn từ 114 đến 315 g/con/ngày
Bổ sung bột sắn (chứa 2% urê)vào trong khẩu phần cơ sở là cỏ voi và rơm lúa đã đem lại hiệu quả chăn nuôi bò thịt cao hơn so với không bổ sung
Đề nghị
Trong sản xuất, khi chỉ có bột sắn làm nguồn thức ăn tinh bổ sung thì mức tối ưu nên trong khoảng 0,7-1,3% so với khối lượng sống của bò
Cần nghiên cứu sâu hơn về ảnh hưởng của các mức bổ sung bột sắn đến sự thay đổi môi trường dạ cỏ, các chỉ tiêu sinh hóa máu và chất lượng thịt bò để có các khuyến cáo đầy đủ hơn
TàI LIệU THAM KHảO
AOAC 1990 Official Methods of Analysis 15th edn Association of Official Analytical Chemists, Arlington, Virginia
Hassall H, A Conway and Le Ba Lich 1991 Polices and Strategies for the Deverlopment of Cattle and Buffalo Production in Vietnam (Report prepared for the Government of the Socialiat Republic of Vietnam), UNDP, FAO, Roma, 1991
Koakhunthod S, Wanapat M, Wachirapakorn N, Nontaso N, Rowlinson P and Sorsungnern 2001 Effect of cassava hay and high-quality feed block supplementation on milk production in lactating dairy cows
In International Workshopon Current Reseach and Deverlopment on Use of Cassava as Animal feed Konkaen University, Khon kaen, Thailand pp: 21-25
Lê Viết Ly 1995 Giới thiệu một số kinh nghiệm nuôi bò thịt (bò vàng Trung Quốc) bằng phụ phẩm công nông nghiệp Trong: Lê Viết Ly - chủ biên Nuôi bò thịt và những kết quả nghiên cứu bước đầu ở Việt Nam, trang: 38-44 NXB nông nghiệp, 1995
Nguyễn Xuân Bả 2006 Đánh giá khả năng sử dụng cây dâu tằm (Morusalba), cây dâm bụt (Hisbicus Rosa Sinensis L.) làm thức ăn cho gia súc nhai lại ở Miền Trung Việt Nam Huế, 2006 (Luận án tiến sĩ)
R W.J Steen, N.P Lavery, D.J Kilpatrick and M.G Porter 2003 Effect of pasture and hight concentrate diets on the perfonmance of beef cattles carcass composition equal growth rate and the fatty acid coposition of beef New Zealand Joural of Agricultural Research, 2003 Vol, 46: 69-81
Vũ Chí Cương 2002 Nghiên cứu sử dụng có hiệu quả thức ăn protein trong nuôi dưỡng
bò thịt Hà Nội, 2002./
