MÔN LUẬT tài CHÍNH 16 đề bài quy định pháp luật về quy định chi ngân sách nhà nước và thực tiễn áp dụng

MỞ ĐẦUNgân sách nhà nước là một công cụ quan trọng được nhà nước sử dụng để khắc phục những khuyết điểm của nền kinh tế thị trường , huy động nguồn tài chính ,điều tiết vĩ mô nền kinh tế

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

TIỂU LUẬN MÔN: LUẬT TÀI CHÍNH

ĐỀ BÀI : 16 Quy định pháp luật về quy định chi ngân sách nhà nước và

thực tiễn áp dụng

Hà Nội, 2021

MỞ ĐẦU

Ngân sách nhà nước là một công cụ quan trọng được nhà nước sử dụng để khắc phục những khuyết điểm của nền kinh tế thị trường , huy động nguồn tài chính ,điều tiết vĩ mô nền kinh tế , cũng như điều tiết thu nhập nhằm đảm bảo công bằng xã hội.Những việc đó được thực hiện thông qua hoạt động thu, chi ngân sách nhà nước Thu để định hướng đầu tư , kích thích hoặc hạn chế sản xuất,kinh doanh…chi để nâng cao chất lượng y tế,giáo dục, nâng cao đời sống nhân dân…Tuy nhiên trong điều kiện ngân sách nhà nước còn eo hẹp ,thì việc chi ngân sách thế nào cho hiệu quả và tiết kiệm , tránh được tình trạng thất thoát,thâm hụt luôn là vấn đề được đặt ra Chính vì thế, các điều kiện chi ngân sách nhà nước đã được pháp luật qui định Để làm rõ hơn về vấn đề này, em xin

phân tích đề bài: “Quy định pháp luật về điều kiện chi ngân sách nhà nước và thực tiễn áp dụng”.

NỘI DUNG

I- KHÁI NIỆM VỀ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

1 Khái niệm chi ngân sách nhà nước

Chi ngân sách nhà nước là một bộ phận trong cơ cấu ngân sách nhà nước Luật ngân sách nhà nước 2015 đã đưa ra khái niệm chi ngân sách nhà nước, tại Điều 5 Chi ngân sách nhà nước bao gồm các khoản chi đầu tư phát triển, chi dự trữ quốc gia, chi thường xuyên, chi trả nợ lãi, chi viện trở và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật Khái niệm trên đã chỉ ra một cách khá đầy đủ những nội dung chi cơ bản, mang tính then chốt cho việc đảm bảo các hoạt động

của bộ máy nhà nước, thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước trong các lĩnh vực khác nhau Ngoài ra, theo Từ điển giải thích thuật ngữ luật học còn định nghĩa chi ngân sách nhà nước là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền phân phối và sử dụng quỹ ngân sách nhà nước nhằm thực hiện chức năng

và nhiệm vụ của nhà nước Chi ngân sách nhà nước có vai trò quan trọng trong

sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội của quốc gia Đặc biệt trong bối cảnh hiện nay ở nước ta, nhiều vấn đề kinh tế xã hội của đát nước đang đặt ra thách thức đối với các khoản chi ngân sách một cách tùy tiện ,ngẫu hứng ,thiếu sự phân tích hoàn cảnh cụ thể sẽ có ảnh hưởng xấu đến quá trình phát triển kinh tế xã hội của đất nước

2 Đặc điểm chi ngân sách nhà nước

Chi ngân sách nhà nước là hoạt động phân phối và sử dụng quỹ ngân sách nhà nước, hoạt động này chỉ có thể thực hiện trên cơ sở quy định pháp luật và dự toán ngân sách do cơ quan quyền lực nhà nước quyết định Đây là một nội dung quan trọng quyết định đến hiệu quả quản lý Nhà nước của bộ máy nhà nước vì thế, nó phải được thông qua theo nguyên tắc tập thể bằng một quy trình luật định nghiêm ngặt Mọi hoạt động chi ngân sách phải được thực hiện trên cơ sở dự toán do Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp quyết định - Chi ngân sách nhà nước là hoạt động được tiến hành bởi các chủ thể quyền lực gồm hai nhóm: + Nhóm chủ thể đại diện cho Nhà nước thực hiện việc quản lý, cấp phát, thanh toán các khoản chi ngân sách nhà nước, gồm Bộ tài chính, Sở tài chính tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, Phòng tài chính quận, huyện, thị xã thuộc tỉnh, thành phố, Sở kế hoạch và đầu tư và Kho bạc nhà nước

+ Nhóm chủ thể sử dụng ngân sách nhà nước Nhóm chủ thể này rất đa dạng, có thể phân thành ba loại chủ yếu gồm:

 Các cơ quan nhà nước, kể cả các cơ quan hành chính thực hiện khoán biên chế và kinh phí quản lý hành chính

 Các đơn vị, kể cả đơn vị sự nghiệp có thu

 Các chủ dự án sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước

Mục tiêu cơ bản của chi ngân sách nhà nước là đáp ứng nhu cầu về tài chính cho sự hoạt động của bộ máy nhà nước, bảo đảm cho nhà nước thực hiện được chức năng và nhiệm vụ của mình Ngoài ra, thông qua việc thể chế hóa bằng pháp luật đối với hoạt động chi ngân sách, Nhà nước còn hướng đến những mục tiêu khác, trong đó bao gồm mục tiêu quản lý hiệu quả việc sử dụng công quỹ và tăng cường kỷ luật ngân sách, tạo cơ sở pháp lý cho việc xử lý các hành

vi vi phạm pháp luật về ngân sách, góp phần hạn chế tình trạng tham hang, lãng phí tài sản nhà nước

3 Phân loại chi ngân sách nhà nước

Cũng giống như thu ngân sách Nhà nước, để đánh giá và phân tích các khoản chi Người ta cũng xây dựng các tiêu chí, và chính các tiêu chí này là căn

cứ để phân loại các khoản chi

* Căn cứ vào tính chất các khoản chi

- Chi thường xuyên

Là khoản chi có tính đều đặn, liên tục gắn với nhiệm vụ thường xuyên của Nhà nước về quản lý kinh tế - xã hội Chi thường xuyên được mang tính ổn định, phần lớn mang tính tiêu dùng và gắn với cơ cấu tổ chức có tính bắt buộc

- Chi đầu tư phát triển

Là khoản chi nhằm tạo cơ sở vật chất kĩ thuật, có tác dụng làm cho nền kinh tế tăng trưởng và phát triển Thông thường là các khoản chi lớn, không mang tính ổn định, có tính tích luỹ, gắn với mục tiêu, định hướng, qui mô vốn phụ thuộc vào nguồn, tính chất…

- Chi trả nợ, viện trợ

Bao gồm các khoản chi để Nhà nước thực hiện nghĩa vụ trả nợ các khoản

đã vay trong nước, vay nước ngoài khi đến hạn và các khoản chi làm nghĩa vụ quốc tế

- Chi dự trữ Nhà nước

* Căn cứ vào chức năng và nhiệm vụ

Chi tích luỹ: Là những khoản chi làm tăng cơ sở vật chất và tiềm lực cho nền kinh tế, tăng trưởng kinh tế; là những khoản chi đầu tư phát triển và các khoản tích lũy khác

Chi tiêu dùng: Là các khoản chi không tạo ra sản phẩm vật chất để tiêu dùng trong tương lai; bao gồm chi cho hoạt động sự nghiệp, quản lý hành chính, quốc phòng, an ninh

4 Phương thức chi ngân sách nhà nước

Phương thức cấp phát tài chính từ ngân sách Nhà nước là cách thức thực hiện phân phối vốn ngân sách Nhà nước cho các đơn vị thụ hưởng theo quy định của pháp luật Trên cơ sở nguồn kinh phí đã được phân bổ, kế hoạch sử dụng ngân sách đã được xây dựng và thông qua theo trình tự, thủ tục luật định, đơn vị

sử dụng ngân sách nhà nước ra quyết định chi, yêu cầu cơ quan kho bạc nhà nước chuyển giao kinh phí

Hiện nay, ở nước ta việc cấp phát ngân sách từ ngân sách Nhà nước được thực hiện theo hai phương thức chủ yếu là phương thức cấp phát theo dự toán kinh phí và phương thức cấp phát theo lệnh chi tiền Ngoài ra, các chủ thể có liên quan đến ngân sách nhà nước còn có thể được cấp phát theo phương thức cấp phát trực tiếp, phương thức cấp phát kinh phí ủy quyền và cấp phát gán thu

bù chi, cấp phát ghi thu, ghi chi

Để thực hiện cấp phát, thanh toán các khoản chi ngân sách Nhà nước theo các phương thức thanh toán trên đây, pháp luật quy định hai hình thức thanh toán

là hình thức cấp tạm ứng và hình thức cấp phát thanh toán là chủ yếu Cấp tạm ứng là việc ngân sách nhà nước sẽ ứng trước một số tiền cho đối tượng có nhu cầu sử dụng ngân sách khi đối tượng này chưa có đủ điều kiện để nhận chính xác

số tiền phục vụ cho hoạt động xin tạm ứng Trong trường hợp đơn vị sử dụng ngân sách có nhu cầu thực tế, đơn vị này sẽ phát hành “Giấy đề nghị rút kinh phí (tạm ứng)” cùng với bộ chứng từ có liên quan đến khoản xin tạm ứng gửi đến kho bạc nhà nước Mức tạm ứng tuỳ thuộc vào tính chất, tiến độ thực hiện từng khoản chi nhưng không quá tổng số kinh phí đã được phân bổ theo lệnh chi tiền Kho bạc nhà nước sau khi kiểm tra hồ sơ hợp lệ sẽ tiến hành tạm ứng Đối với cấp phát kinh phí dưới hình thức thanh toán, khi đảm bảo đủ điều kiện để được thanh toán từ ngân sách nhà nước, đơn vị sử dụng ngân sách lập giấy đề nghị rút kinh phí cùng với các chứng từ phù hợp gửi kho bạc đề nghị thanh toán Các hình thức cấp phát đều phải thực hiện thông qua hệ thống kho bạc nhà nước Trong các phương thức cấp phát, thù trưởng đơn vị sử dụng ngân sách chịu trách nhiệm cá nhân về quyết định sử dụng ngân sách nhà nước của mình Đồng thời, kho bạc nhà nước cũng có trách nhiệm trong việc quản lý thanh toán các khoản ngân sách nhà nước được cấp phát

II- CÁC ĐIỀU KIỆN CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

Các điều kiện chi ngân sách nhà nước được quy định tại Điều 12 Luật ngân sách nhà nước năm 2015 Cụ thể như sau:

1 Thứ nhất, có trong dự toán ngân sách được giao ( trừ trường hợp

quy định tại điều 51 Luật Ngân sách nhà nước):

Dự toán ngân sách nhà nước được lập ra để bảo đảm việc chi ngân sách theo đúng dự toán, kế hoạch, hạn chế tối đa bội chi Vì vậy, trong việc chấp hành chi ngân sách cần bảo đảm khoản chi có trong dự toán ngân sách được giao, đúng mục đích vận hành, nhu cầu để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của cơ quan

sử dụng ngân sách Để quản lí, kiểm soát chi ngân sách nhà nước, cần phải đặt ra điều kiện khoản chi phải có trong dự toán

2 Thứ hai, thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách hoặc người có thẩm

quyền quyết định chi:

Thủ trưởng đơn vị là người có trách nhiệm trong việc quản lí sử dụng ngân sách và tài sản của nhà nước, có nhiệm vụ trong việc đưa ra quyết định chi đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức trong phạm vi dự toán của đơn vị mình Khi chi ngân sách nhà nước, cần phải có quyết định của thủ trưởng đơn vị thì mới có thể xác định trách nhiệm và tăng cường khả năng kiểm soát khoản chi tại đơn vị sử dụng ngân sách (hình thức: kí duyệt chi)

3 Thứ ba, điều kiện khác theo từng loại khoản chi: khoản 2 Điều 12

Luật ngân sách nhà nước: Đây là những điều kiện cần có đối với những khoản chi quan trọng, có khoản chi dễ bị thất thoát, vì vậy, cần phải áp dụng thêm những điều kiện được quy định tại những văn bản pháp luật quy định cụ thể đối với từng loại Cụ thể như sau:

+ Đối với chi đầu tư xây dựng cơ bản: có đầy đủ thủ tục về đầu tư xây dựng cơ bản, được ghi trong cấp vốn đầu tư xây dựng cơ bản của ngân sách nhà

nước, có quyết định thành lập bản quản lí dự án Bổ nhiệm trưởng ban, kế toán trưởng, chủ đầu tư phải mở tài khoản cấp vốn, đã tổ chức đấu thầu theo quy chế đấu thầu, có khối lượng xây dựng cơ bản đã hoàn thành đủ điều kiện để được cấp phát thanh toán hoặc được cấp phát vốn tạm thời

+ Đối với chi thường xuyên: phải bảo đảm đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định; trường hợp các cơ quan, đơn vị đã được cấp có thẩm quyền cho phép thực hiện theo cơ chế

tự chủ, tự chịu trách nhiệm về sử dụng biên chế và kinh phí thì thực hiện theo quy chế chi tiêu nội bộ và phù hợp với dự toán được giao tự chủ

+ Đối với chi dự trữ quốc gia: phải bảo đảm các điều kiện theo quy định của pháp luật về dự trữ quốc gia

+ Đối với những gói thầu thuộc các nhiệm vụ, chương trình, dự án: cần phải đấu thầu để lựa chọn nhà thầu cung cấp dịch vụ tư vấn, mua sắm hàng hoá, xây lắp phải tổ chức đấu thầu theo quy định của pháp luật về đấu thầu

+ Đối với những khoản chi cho công việc thực hiện theo phương thức Nhà nước đặt hàng, giao kế hoạch: phải theo quy định về giá hoặc phí và lệ phí

do cơ quan có thẩm quyền ban hành

III- THỰC TIỄN ÁP DỤNG

1 Những điểm bất cập

Từ năm 2010 đến 2019, chi ngân sách luôn luôn cao hơn thu ngân sách nhà nước theo thống kê của Tổng cục thống kê 2019 Từ mức 109,6% năm 2010 tăng lên 113,1% năm 2019 Riêng năm 2015 chi ngân sách nhà nước bằng 125% thu ngân sách nhà nước Nói cách khác, ở nước ta chi nhiều hơn thu Chi thường xuyên bằng khoảng 62,8% đến 67,6% tổng thu ngân sách nhà nước Ngân sách dành cho chi sự nghiệp giáo dục luôn tăng, từ khoảng 11,9% năm 2010 lên 14% năm 2019 Song chi cho sự nghiệp phát triển khoa học công nghệ còn thấp (chỉ

khoảng 0,63% năm 2010 tăng lên 0,74% năm 2019) Nếu cứ chi ngân sách nhà nước như thời gian vừa qua thì không thể tạo ra nhân tố tăng trưởng tiềm năng (vì đầu tư phát triển nhân lực và phát triển khoa học công nghệ mới tạo ra những yếu tố cho tăng trưởng lâu dài) Việt Nam với hơn 2 triệu cán bộ công chức và 8 triệu người ăn lương, đứng đầu các nước ASEAN (ở Việt Nam cán bộ công chức viên chức chiếm khoảng 4,8% dân số; tương đương cứ 20 người dân có 1 công chức, viên chức hưởng lương) Vì thế, chi thường xuyên cho khoản lương là rất lớn Năm 2018, lao động khu vực công của Việt Nam có khoảng 5,2 triệu người Chi ngân sách nhà nước cho đầu tư phát triển cũng bộc lộ nhiều bất cập Trong tổng vốn thực hiện của khu vực nhà nước, vốn vay chiếm tỷ trọng khoảng 29,5% (năm 2019) Tuy vốn vay có giảm cả số tuyệt đối và số tương đối nhưng vẫn chiếm khoảng 1/3 tổng vốn thực hiện của khu vực kinh tế nhà nước Đó là mức khá cao Nó đặt ra nhiều vấn đề phải suy ngẫm

Đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước có hiệu quả chưa được như mong muốn và thậm chí có thể nói còn tương đối thấp Tuy khó bóc tách phần đóng góp thực tế của đầu tư ngân sách nhà nước nhưng với cố gắng nhóm tác giả

đã tính toán mức đóng góp của đầu tư ngân sách nhà nước vào phát triển kinh tế quốc gia và cho thấy mức độ đóng góp không lớn

Trong thời kỳ 2011-2019, chỉ số lôi kéo vốn tư nhân còn hạn chế (tức là 1 đồng vốn đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước mới lôi kéo được 3,62 đồng vốn tư nhân năm 2011, 3,63 đồng năm 2015 và 4,14 đồng năm 2019) Tỷ lệ đóng góp của đầu tư ngân sách nhà nước vào gia tăng GDP chỉ đạt khoảng 13 -13,6%; trong khi đó tỷ lệ đóng góp vào tổng vốn đầu tư xã hội chiếm khoảng 17% Điều này cho thấy hiệu quả đầu tư ngân sách nhà nước còn hạn chế

2 Giải pháp khắc phục

Tiếp tục gia tăng tốc độ tăng trưởng kinh tế, tăng mạnh quy mô kinh tế quốc gia trên cơ sở hiện đại hóa, gia tăng nhanh chóng tỷ lệ các ngành phi nông nghiệp cùng với gia tăng các lĩnh vực sử dụng công nghệ cao trong tất cả các ngành và lĩnh vực gắn với tăng việc làm có thu nhập cao trên phạm vi cả nước Nói cách khác, chuyển đổi số và kinh tế số phải được phát triển mạnh mẽ

Phấn đấu dành ngân sách nhà nước chi cho đầu tư phát triển ở mức chấp nhận được, tức khoảng dưới 30% tổng chi ngân sách nhà nước Chi phát triển giáo dục đào tạo ở mức 17-20% và chi cho sự nghiệp phát triển khoa học khoảng 1,8-2% tổng chi ngân sách nhà nước Do thể chế kinh tế quyết định sự thành bại của nền kinh tế nên phải dành ngân sách thỏa đáng cho việc nghiên cứu xây dựng luật pháp, chính sách Gia tăng hiệu quả chi ngân sách nhà nước có ý nghĩa quan trọng đặc biệt

Nâng cao năng lực quản lý, điều hành phát triển kinh tế, thu - chi ngân sách nhà nước để Nhà nước giữ vai trò quyết định thịnh vượng, bứt tốc kinh tế quốc gia và gia tăng hiệu quả thu - chi ngân sách nhà nước Đồng thời với hoàn thiện

bộ máy, tinh gọn biên chế cần ban hành và tổ chức thực hiện thật tốt chính sách

có lợi cho phát triển kinh tế cũng như có lợi cho doanh nghiệp làm ăn chân chính Nâng cao chất lượng các kế hoạch thu - chi ngân sách nhà nước và tăng cường hiệu quả hoạt động thu - chi ngân sách nhà nước Chống tham nhũng, lợi ích nhóm để giảm thiểu thất thoát, lãng phí vốn nhà nước Đồng thời với hoàn thiện bộ máy phải nâng cao chất lượng cán bộ công chức, viên chức và tinh giản

bộ máy, cùng tăng cường xây dựng chính phủ điện tử

KẾT LUẬN

Ngân sách nhà nước là công cụ điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế xã hội, định hướng phát triển sản xuất, điều tiết thị trường, bình ổn giá cả, điều chỉnh đời sống xã hội Việc thực hiện chi ngân sách như thế nào để đúng mục đích, không gây lãng phí mà mang lại hiệu quả thực sự cũng là một vấn đề quan trọng, vì thế đòi hỏi phải đảm bảo việc tuân thủ các điều kiện chi ngân sách nhà nước Thực hiện tốt được điều này sẽ thúc góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát triển, tránh thất thoát nguồn ngân sách, thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ kinh tế, chính trị… phát huy được thế mạnh tiềm năng của đất nước, tránh được tình trạng bội chi ngân sách quá lớn và sẽ dẫn đến khả năng bùng nổ lạm phát về kinh tế