ĐỀ CƯƠNG THỰC HÀNH môn bào CHẾ 1 bài 1 THUỐC NHỎ mắt CHLORAMPHENICOL 0,4%

Hệ đệm Palitzsch là hệ đệmthường gặp và được sử dụngkhá phổ biến trong bào chếthuốc nhỏ mắt, có khả năngđiều chỉnh pH về khoảng 7.4 dễ dàng và tiện lợi, kinh tếkhi sử dụng Natri clorid k

BÀI 1:

MỤC LỤC

BÀI 1: THUỐC NHỎ MẮT CHLORAMPHENICOL 0,4% 1

MỤC TIÊU HỌC TẬP 1

I Công thức bào chế 1

1 Công thức: 1

2 Phân tích vai trò của các thành phần: 2

3 Điều chỉnh pH: 2

4 Độ đẳng trương: 3

5 Tiệt khuẩn thuốc nhỏ mắt dùng nhiều lần: 3

6 Công thức pha chế 200ml thuốc nhỏ mắt Cloramphenicol 0,4% 4

II Xây dựng quy trình pha chế 4

1 Tiến hành pha chế: 4

2 Đề xuất quy trình xử lý chai nhựa đựng thuốc nhỏ mắt 5

3 Danh mục các thiết bị, dụng cụ 5

III Tiêu chuẩn chất lượng 5

IV Đóng gói, bảo quản, nhãn thành phẩm 6

BÀI 2: THUỐC SIRO TRỊ HO 7

MỤC TIÊU HỌC TẬP 7

I Lý thuyết 7

1 Định nghĩa siro thuốc 7

2 Công thức thuốc của 1 đơn vị thành phẩm siro thuốc 7

3 Dược chất và tá dược 8

II Chuẩn bị nguyên liệu 10

1 Dung dịch bromoform dược dụng 10

2 Cồn Aconit 11

3 Eucalyptol 12

4 Siro húng chanh 13

5 Nước bạc hà 14

6 Siro đơn 16

7 Ethanol 90% 18

III Điều chế siro thuốc 20

1 Công thức hoàn chỉnh 20

2 Cách điều chế 20

IV Tiêu chuẩn chất lượng 21

V Đóng gói, bảo quản, nhãn thành phẩm 22

TÀI LIỆU THAM KHẢO 23

BÀI 2: THUỐC NHỎ MẮT CHLORAMPHENICOL 0,4%

MỤC TIÊU HỌC TẬP

- Mô tả được các công đoạn pha chế thuốc nhỏ mắt.

- Tính toán được số Osmol hay mOsmol của dung dịch thu được.

- Pha chế đạt yêu cầu dung dịch thuốc nhỏ mắt Chloramphenicol 0,4%.

I Công thức bào chế

Chloramphenicol ở dạng bột kết tinh màu tráng, trắng xám hoặc trắng vàng hay tíinhthể hình kim hoặc phiến dài Khó tan nước, dễ tan trong ethanol 96% và trongpropylen glycol Độ tan của chloramphenicol trong nước thấp 2.5 mg/ml, trongpropylen glycol là 150.8mg/mL Rất tan trong ethanol, methanol, ethyl acetate, aceton.Với lượng nước hòa tan vừa đủ, dung dịch chloramphenicol có pH từ 4.0-8.0

Chloramphenicol có độ tan tăng trong môi trường kiềm nhưng dễ bị phân hủy, bềnvững hơn trong môi trường acid

Chloramphenicol là kháng sinh với nhiều dạng dùng, trong đó dung dịch 0,4% hoặc0.5% và thuốc mỡ 1% hoạt chất được dùng cho các tình trạng nhiễm trùng mắt

Dung dịch chloramphenicol bão hòa 0.25% có thể giữ hoạt tính trong nhiều tháng ởnhiệt độ thường, trong điều kiện tránh ánh sáng

Thị trường thường dùng loại có nồng độ 0.4%, với nồng độ 0.5% có thể gây kích ứngcho mắt Vì vậy đề nghị pha chế dung dịch thuốc nhỏ mắt Chloramphenicol với hàmlượng hoạt chất là 0.4%

2 Phân tích vai trò của các thành phần:

Chloramphenicol Hoạt chất chính có tác dụng

chữa viêm kết mạc, viêm loétgiác mạc, viêm mi mắt do vikhuẩn

Acid boric và Natri

borat

Pha hệ đệm có pH khoảng 7.4(yêu cầu chất lượng pH 7,0đến 7,5 và pH trung bình củamắt là 7,4) để đảm bảo cho độbền vững,độ hòa tan của hoạtchất, giúp mắt không bị kíchứng và khả năng dung nạpthuốc đối với cơ thể tốt hơn

Hệ đệm Palitzsch là hệ đệmthường gặp và được sử dụngkhá phổ biến trong bào chếthuốc nhỏ mắt, có khả năngđiều chỉnh pH về khoảng 7.4

dễ dàng và tiện lợi, kinh tếkhi sử dụng

Natri clorid khan Chất đẳng trương hóa, đảm

bảo cho độ bền vững, độ hòatan của hoạt chất và khả năngdung nạp thuốc đối với cơ thểtốt hơn

Đây là đẳng trương hóa thôngdụng nhất vì rẻ tiền, dễ kiếm

và không kích ứng mắt, rất íttương kỵ và không có tácdụng dược lý riêng

Nipagin M Chất bảo quản, sát khuẩn Ít tan trong nước lạnh, tan

trong nước nóng, dễ tan trongcồn Tỉ lệ dung 0,05-0,1 %.Hoạt tính tối đa ở pH < 6

3 Điều chỉnh pH:

Cloramphenicol dễ tan trong môi trường acid nhưng kém bền, bền trong môi trườngtrung tính Theo Dược điển Việt Nam V: pH của thuốc nhỏ mắt nên nằm trong khoảng7.0-7.5 Để đảm bảo các yêu cầu trên ta sử dụng hệ đệm Palitzsch đưa dung dịchcloramphenicol 0.4% về pH 7.4 [4]

Hệ đệm Palitzsch (hệ đệm boric – borax) là một hệ đệm được dùng khá phổ biến đểđiều chỉnh pH của nhiều thuốc nhỏ mắt, ngoài tác dụng đệm, dung dịch boric - boraxcòn có tác dụng sát khuẩn và khá thích ứng với niêm mạc mắt

Hệ đệm Palitzsch gồm 2 dung dịch:

- Dung dịch 1: Borax 0.05M (19,108g natri borat, 10H2O trong 1000ml)

- Dung dịch 2: Acid boric 0,2M (12,404g acid boric trong 1000ml) (pKa1= 9,14)

Công thức Henderson – Hassebalch:

Vậy sẽ pha trộn 2 dung dịch trên với tỉ lệ 8:92 để có dung dịch đệm ở pH 7,4

Lượng natri borat cần dùng cho 100ml chế phẩm: 8 ×19,1081000 =0,152 g

 Lượng natri borat dùng cho 200ml chế phẩm là: 0,152 x 2 = 0,304g

Lượng acid boric cần dùng cho 100ml chế phẩm:92× 12,4041000 =1,14 g

Lượng acid boric cần dùng cho 200ml chế phẩm là: 1,14 x 2 = 2,28g

Lượng NaCl cần cho 100ml chế phẩm là: 0,018 x 10 = 0,18g

Lượng NaCl cần cho 200ml chế phẩm là: 0.18 x 2 = 0.36g

5 Tiệt khuẩn thuốc nhỏ mắt dùng nhiều lần:

Cloramphenicol đóng chai 10ml là dạng thuốc nhỏ mắt dùng nhiều lần nên cần phải cóchất bảo quản để chống lại sự phát triển của vi khuẩn, nấm mốc xâm nhập vào sau

Dùng Nipagin M (Methyl paraben) làm chất bảo quản Nipagin là một este củaphydroxy benzoic, dễ tổng hợp, không độc, bền với nhiệt, thường được dùng làm chấtbảo quản trong mỹ phẩm, thực phẩm, dược phẩm

Lượng Nipagin M cần cho 100ml chế phẩm: 0.05g

 Lượng Nipagin M cần cho 200ml chế phẩm: 0.1g

6 Công thức pha chế 200ml thuốc nhỏ mắt Cloramphenicol 0,4%

Cloramphenicol 0,8g

Natri Borat 0,304g

Cân đong các nguyên liệu trong công thức

Đun nóng 150ml nước cất pha tiêm (<80OC)

Hòa tan acid boric-natri borat

Thêm Nipagin M, khuấy cho tan hoàn toàn

Thêm NaCl, khuấy tan

Để nguội khoảng 70OC, cho cloramphenicol vào và khuấy cho tan hoàn toàn

Cho vào bình định mức 200ml

 Lọc

Do Cloramphenicol không tiệt trùng được bằng nhiệt nên ban đầu lọc sơ bộ bằng giấylọc, rồi lọc qua màng lọc 0,45µm, cuối cùng lọc tiệt trùng bằng màng lọc millipore0,22 µm.

 Kiểm tra bán thành phẩm

Kiểm tra độ trong (soi), pH, định tính, định lượng, thử tinh khiết, theo dược điển

 Đóng gói, dán nhãn

Đóng vào lọ đã được xử lý, tiệt trùng theo quy định 10ml + 10% và dán nhãn

2 Đề xuất quy trình xử lý chai nhựa đựng thuốc nhỏ mắt

Rửa ngoài 2-3 lần bằng nước thường rồi đến nước tinh khiết, có thể dùng thêm chấttẩy rửa như xà phòng khuấy tròn trong khay thủy tinh

Đổ ra rổ có đậy khay thủy tinh lên trên rồi súc ngang dọc để ráo nước

Rồi rửa bên trong bắt đầu từ nước tinh khiết rồi đến nước cất pha tiêm bằng cách dùngbơm tiêm bơm vào 2/3 ống, lấy ngón cái bịt rồi súc lên xuống ngang dọc, sau đó sấykhô

III Tiêu chuẩn chất lượng

Thuốc nhỏ mắt là các chế phẩm vô khuẩn, do đó phải kiểm tra độ vô khuẩn của chếphẩm sau khi hoàn chỉnh thành phẩm, cũng như khả năng duy trì độ vô khuẩn của chếphẩm sau khi đã mở thuốc ra dùng

Dung dịch thuốc nhỏ mắt phải trong suốt, không có các tiểu phân không tan lơ lửngtrong dung dịch, không màu hoặc có màu của dược chất (trong trường hợp dược chất

có màu)

Hàm lượng Cloramphenicol từ 90% đến 110% so với lượng ghi trên nhãn

pH: 7,0 – 7,5

Thể tích: +10% thể tích ghi trên nhãn [2, 4]

IV Đóng gói, bảo quản, nhãn thành phẩm

Đồ đựng thuốc nhỏ mắt phải vô khuẩn, trong để kiểm tra được bằng mắt độ trong củadung dịch hay độ đồng nhất của hỗn dịch nhỏ mắt chứa trong đó, không có tương tác

về mặt vật lý hay hóa học với thuốc

Bảo quản trong bao bì kín, nơi khô ráo, tránh ánh sáng [4]

Nhãn thuốc nhỏ mắt:

KHOA Y DƯỢC – ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG Khu đô thị Đại học Đà Nẵng, Hòa Quý, Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng THUỐC NHỎ MẮT CHLORAMPHENICOM 0,4%

ĐKBQ: đậy kín, để nơi thoáng mát Hạn dùng:

ĐỌC KĨ HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TRƯỚC KHI DÙNG

BÀI 3: THUỐC SIRO TRỊ HO MỤC TIÊU HỌC TẬP

- Biết cách tính toán và pha chế được dung dịch eucalyptol 1%, ethanol 90%.

- Thực hiện được chiết xuất cồn aconit bằng phương pháp ngấm kiệt, chưng cất lôi cuốn theo hơi nước thu dịch chiết húng chanh.

- Điều chế siro đơn theo phương pháp nóng, siro húng chanh bằng cách hòa tan đường trong nước thơm húng chanh.

- Biết nguyên tắc phối hợp các chất trong công thức siro trị ho.

I Lý thuyết

1 Định nghĩa siro thuốc

Sirô thuốc là chế phẩm thuốc lỏng hay hỗn dịch dùng đường uống, có vị ngọt, chứanồng độ cao đường trắng (sucrose) hay chất tạo ngọt khác và dược chất hoặc các dịchchiết từ dược liệu [4]

Sirô đơn là dung dịch đường trắng gần bão hòa trong nước tinh khiết

Sirô cũng bao gồm những chế phẩm được hòa tan hay tạo thành hỗn dịch bằng nướcngay trước khi sử dụng tùy theo tính chất của dược chất (sirô khô)

Siro thuốc có một số ưu điểm như: Có thể che dấu được vị khó chịu của một số dượcchất, thích hợp dùng cho trẻ em, với hàm lượng đưòng cao có thể hạn chế sự phát triểncủa vi khuẩn nấm mốc [2]

2 Công thức thuốc của 1 đơn vị thành phẩm siro thuốc

Siro đơn vừa đủ: 100g

 Đặc điểm công thức thuốc

Công thức trên dạng siro thuốc, có cấu trúc dung dịch, dùng đường uống, có nồng độđường cao, vị ngọt, chưa dược chất trị ho, giảm đau họng như bromoform dược dụng,cồn aconit, các tinh dầu trong siro húng chanh, siro vỏ quýt, eucalyptol, …

3 Dược chất và tá dược

Thành phần Tính chất Tác dụng dược lý Vai trò

Bromoform Chât lỏng trong,sánh,

không màu, mùi đặc trưng,

vị ngot, khó tan trong nước

Tỉ trọng: 2,89mL-1Tnc: -4 –16°CTs: 147-151°C

Chống co thắt đường

hô hấp, làm dịu vàgiảm cơn ho ở ngoạibiên, nó có tácdụng gây tê các ngọndây thần kinh gâyphản xạ ho, sát khuẩn,

Dùng làm dungdịch mẹ để pha cácloại thuốc với dẫnchất là nước

Cồn aconit Chất lỏng màu nâu, vị cay,

ngọt, gây cảm giác kiếncắn đầu lưỡi Nếu thêm

Chữa ho, sưng đau,viêm họng [1]

cùng một lượng nước,dung dịch trở nên đục

Tỉ trọng (25 o C): 0,825 –0,855

Eucalyptol

[5]

Eucalyptol có mùi giốngnhư long não tươi và có vịhăng, tạo cảm giác mátlạnh Nó không hòa tantrong nước, nhưng trộn lẫnvới ete, etanol vàcloroform Điểm sôi của

nó là 176 °C và điểm nóngchảy là 49 °C

Dùng làm nước súcmiệng và trị ho

Tạo mùi thơm và

Nước bạc hà Chất lỏng, trong, không

màu hay vàng nhạt, có mùiđặc biệt của tinh dầu bạc

hà Dễ bị mất mùi thơmbởi ánh sáng, nhiệt độ, visinh vật

Tinh dầu bạc hà không tantrong nước, nhưng lại tantốt trong cồn

Sát trùng, trị cảm, sốt,ngạt mũi

Tạo mùi thơm, chosiro, dẫn chất pha siro

Là acid hữu cơ yếu

Bột kết tinh trắng hay tinhthể không màu, dễ tantrong nước, ethanol 96%,hơi tan trong ether, tỉ trọngd= 1,665g/cm3

Tnc: 153°C, Ts: 175°C

Tạo pH, ngăn sựkết tủ của alkaloidtrong cồn ô đầu do

ở môi trường acid

có khả năng tạomuối

Bổ sung vị chuacho thực phẩm hay

các loại nước ngọtNatri

benzoat

NaC 6 H 5 CO 2

Bột kết tinh trắng, dễ tan trong nước, hơi tan trong ethanol 90%

Nồng độ sử dụng không quá 0,3%

Tỷ trọng d= 1.497 g/cm3Tnc: 300°C

Tác dụng kiềm khuẩn,sát trùng đường hôhấp, trị ho

Làm chất bảo quản

Siro đơn Là dung dịch đường gắn

gần bão hòa trong nước, cónồng độ đường 64% (kl/kl)Chất lỏng sánh, khôngmàu, vị ngọt

Tỷ trọng: 1,32 (ở 20°C),1,26 (ở 105°C)

Làm dẫn chất pha siro

Ethanol

90%

Rượu etylic là một chấtlỏng, không màu, trongsuốt, mùi thơm dễ chịu vàđặc trưng, vị cay, nhẹ hơnnước, dễ bay hơi

Tan trong nước vô hạn, tantrong ete và clorofom, hút

ẩm, dễ cháy, khi cháykhông có khói và ngọn lửa

có màu xanh da trời

Dung môi chiếtxuất dược liệu bột

Ô đầu

Dung môi hoà taneucalyptol, pha chếsiro

II Chuẩn bị nguyên liệu

1 Dung dịch bromoform dược dụng

1.1 Công thức

Dung dịch bromoform dược dụng là dung dịch có nồng độ bromoform 10%

Công thức gốc cho 100g dung dịch bromoform dược dụng:

Bromoform: 10g

Glycerin: 30g

Ethanol 90%: 60g

Để điều chế cho 3 đơn vị siro thuốc, cần 0,15g dung dịch bromoform dược dụng

Với dự trù hao hụt, ta điều chế 1g dung dịch bromoform dược dụng Công thức điềuchế:

Bromoform Chất lỏng không màu, nặng hơn nướclỏng không màu, nặng hơn

nước (d = 2,887) mùi và vị giống cloroform, không cháy

Tan trong cồn, ether, cloroform, benzene, tinh dầu Khó tan trongnước

Dễ bị phân huỷ chuyển sang màu vàng trong không khí và ánhsáng

Là hoạt chất chính

Glycerin Hòa tan bromoform, có độ nhớt cao, hạn chế sự bay hơi của

ethanol 90% và bromoformEthanol 90% Hỗn hòa với glycerin tạo dung môi hòa tan bromoform, nhưng dễ

bay hơi

Bằng phương pháp hòa tan trong hỗn hợp dung môi, cách pha chế như sau:

Cân 0,3 g glycerin và 0,6 g ethanol 90%, cho vào bình nón có nút mài, lắc đều

Cho tiếp 0,1 g bromoform vào hỗn hợp dung môi trên, đậy nút và lắc đều

2.1 Tiêu chuẩn chất lượng cồn Aconit theo DĐVN I

Cồn Ô đầu phải chứa ít nhất 0,045% và nhiều nhất 0,055% alkaloid toàn phần tínhtheo aconitin

Phải xác định liều độc LD50 của cồn ô đầu trên vi sinh vật vì hàm lượng alkaloid toànphần không nói lên được tỉ lệ aconitin, một alkaloid có độc tính cao nhất trong cácalkaloid của cồn ô đầu

Vì ô đầu là dược liều độc nên tỉ lệ cồn thuốc là 1:10, với 40g dược liệu ô đầu cần400ml cồn 90%

 Cách điều chế cồn aconit bằng phương pháp ngâm kiệt:

Bước 1: làm ẩm bột aconite

Cân chính xác 40g bột ô đầu cho vào becher 250ml, cho từ từ 20ml cồn 90% vào đểlàm ẩm, để yên 2 giờ và đậy kín

Bước 2: Nạp dược liệu vào bình ngâm kiệt và ngâm lạnh

Cho bột aconite đã làm ẩm vào bình chiếm khoảng 2/3 thể tích bình, gạt bằng mặt,không nêm chặt, thêm cồn 90% để ngập mặt dược liệu 2-3cm (70ml), để yên 24 giờ.Bước 3: Rút dịch chiết với tốc độ 2m/ phút

Thêm dung môi để tạo 1 lớp dung môi trên bề mặt khối dược liệu

Bước 4: Kết thúc ngâm kiệt

Khi đã hứng được 240ml cồn thuốc (3/4 tổng lượng cồn thuốc quy định) thì khôngthêm dung môi nữa.

Rút hết dịch chiết và ép bã

Trộn dịch chiết với dịch ép nếu cần bổ sung thêm cồn 90% vừa đủ 320g

Định lượng hoạt chất

3 Eucalyptol

Lượng eucalytol dùng trong 1 đơn vị thành phẩm: 0,02g

Lượng eucalytol dùng trong 3 đơn vị thành phẩm: 0,06g

Vì 0,06g là một lượng nhỏ, không cân đong chính xác được, nên phải pha chế dungdịch mẹ 10%

Cân 1g eucalyptol, cho vào bình tam giác khô sạch

Thêm từ từ ethanol 90% vừa đủ 10ml, lắc đều cho tan hết

Lọc, đóng chai, dán nhãn.

4 Siro húng chanh

Siro hung chanh được điều chế bằng cách hòa tan đường vào nước thơm hung chanh.Như vậy, nồng độ đường trong siro có thể đạt 64%

Lượng siro húng chanh dùng cho 1 đơn vị thành phẩm là 15g

Lượng siro húng chanh dùng cho 3 đơn vị thành phẩm là 45g

Để tránh hao hụt, ta pha 70g siro húng chanh có nồng độ đường 64% (gồm 25,2g dịchchiết và 44,8g đường saccarose )

4.1 Điều chế nước thơm húng chanh

 Công thức

Dịch chiết lá hung chanh được điều chế bằng phương pháp cất kéo hơi nước

Do 1 ml dịch chiết tương ứng với khoảng 1g dược liệu, nên cần 25,2g lá hung chanhtươi Để thuận tiện, dùng 30g lá hung chanh tươi

Vậy công thức như sau:

Lá hung chanh tươi: 30g

Nước: vđ

(Tỉ lệ lá húng chanh/nước: 1/5)

 Cách pha

Cân 30g lá hung chanh tươi, rửa sạch, cắt nhỏ, vò nhẹ để các túi tiết vỡ ra, rồi cho vàobình cầu Thêm nước khoảng ½ bình cầu

Lắp hệ thống chưng cất Tiến hành cất, thu 30ml dịch chiết bằng ống đong

Lọc qua giấy lọc đã thấm ướt bằng nước cất Đóng chai, dán nhãn

4.2 Pha chế siro húng chanh

 Cách pha

Lấy 25,2 ml nước thơm húng chanh cho vào bình nón có nút mài

Cân 44,8g đường, vừa cho vào bình nón từ từ vừa khuấy đều Đậy nút

Đun cách thủy (<60 độ C) đến khi tan hoàn toàn

Đo, điều chỉnh nồng độ đường trong siro bằng tỉ trọng kế hoặc phù kế Baumé

Đóng chai, dán nhãn

5 Nước bạc hà

Lượng nước bạc hà dùng cho 1 đơn vị thành phẩm là 10g

Lượng nước bạc hà dùng cho 3 đơn vị thành phẩm là 30g

Để dự trù hao hụt trong pha chế, ta điều chế 100g lượng nước bạc hà

5.1 Phương pháp dùng cồn làm chất trung gian hòa tan

 Công thức

Tinh dầu được hòa tan theo 2 giai đoạn:

- Hòa tan trong cồn (cồn bạc hà 1%):

Tinh dầu bạc hà 0.2g

Ethanol 90% vđ 20g