Thực hiện pháp luật về hộ tịch của ủy ban nhân dân ở thành phố thái bình, tỉnh thái bình hiện nay

Cụ thể hóa đường lối của Đảng vềviệc tôn trọng và bảo vệ quyền con người, thực hiện pháp luật, cải cách tưpháp, cải cách thủ tục hành chính, Nhà nước ta đã quan tâm đến việc thựchiện phá

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hộ tịch là những sự kiện cơ bản xác định tình trạng nhân thân của mộtngười từ khi sinh ra đến khi người đó chết Đối với mỗi cá nhân, việc đăng kýcác sự kiện hộ tịch là sự xác nhận của nhà nước đối với sự tồn tại của họ vàtrong rất nhiều trường hợp giúp họ bảo vệ các quyền của mình (xác định họtên, giới tính, quốc tịch, dân tộc, tôn giáo, tình trạng hôn nhân ) Đối với Nhànước, việc đăng ký và quản lý hộ tịch là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyêncủa chính quyền các cấp, nhằm theo dõi thực trạng và sự biến động về hộ tịch,trên cơ sở đó bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp của các cá nhân và gia đình,đồng thời góp phần xây dựng các chính sách về kinh tế, xã hội, an ninh, quốcphòng và dân số, kế hoạch hóa gia đình Vì vậy, thực hiện pháp luật về hộ tịchkhông chỉ có ý nghĩa đối với từng con người cụ thể mà nó còn có ý nghĩaquan trọng đối với quản lý xã hội Đặc biệt, trong bối cảnh quốc tế hiện nay,khi mà quyền con người đã được nhận thức như một giá trị chung của nhânloại thì hầu hết các quốc gia đều nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng củaviệc thực hiện pháp luật về hộ tịch

Ở Việt Nam, thực hiện pháp luật về hộ tịch được coi là nhiệm vụ quantrọng trong quản lý nhà nước, quản lý xã hội Thực hiện pháp luật về hộ tịch

là một trong những nội dung đảm bảo quyền con người, quyền cơ bản củacông dân trên thực tế Qua các kỳ Đại hội, bằng các văn kiện, Đảng ta đã xácđịnh việc phải phát huy tối đa nhân tố con người, coi con người là chủ thể,nguồn lực chủ yếu và là mục tiêu của sự phát triển Văn kiện Đại hội Đảngtoàn quốc lần thứ XI đã đề ra quan điểm: “Phải đảm bảo quyền con người,quyền công dân và các điều kiện để mọi người được phát triển toàn diện…”[18, tr.100] Thể chế hoá đầy đủ và kịp thời đường lối, chính sách của Đảng,Nghị quyết của Bộ Chính trị (Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 vềChiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm

2020; Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 về Chiến lược cải cách Tưpháp đến năm 2020), Nhà nước ta đã chú trọng trong việc ban hành các vănbản quy phạm pháp luật nhằm ghi nhận và bảo vệ các quyền con người,quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân trên thực tế Đặc biệt là việc Quốc hộivừa thông qua Hiến pháp sửa đổi 2013, vấn đề quyền con người, quyền vànghĩa vụ cơ bản của công dân được ghi nhận ngay tại chương II của Hiếnpháp và bổ sung thêm một số quyền mới Cụ thể hóa đường lối của Đảng vềviệc tôn trọng và bảo vệ quyền con người, thực hiện pháp luật, cải cách tưpháp, cải cách thủ tục hành chính, Nhà nước ta đã quan tâm đến việc thựchiện pháp luật về đăng ký và quản lý hộ tịch trong từng giai đoạn thông quaviệc ban hành các văn bản pháp lý khác nhau Từ Nghị định số 04/NĐ-CPngày 16/1/1961 đến Nghị định số 83/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày10/10/1998 và hiện nay là Nghị định 158/NĐ-CP của Chính phủ ban hànhngày 27/12/2005 về đăng ký và quản lý hộ tịch Văn bản ban hành sau luôn cốgắng khắc phục những thiếu sót, hạn chế của văn bản ban hành trước

Về mặt lý luận, thực hiện pháp luật về đăng ký và quản lý hộ tịch đãhình thành và phát triển từ rất lâu đời ở Việt Nam nên đã và đang thu hút sựquan tâm của nhiều cơ quan nghiên cứu khoa học, các nhà khoa học pháp lý.Nghiên cứu thực hiện pháp luật về hộ tịch không những có ý nghĩa khoa họcpháp lý, mà còn có ý nghĩa chính trị, kinh tế và ý nghĩa xã hội, kết quả nghiêncứu thực hiện pháp luật về hộ tịch nhằm đảm bảo quyền con người, quyền cơbản của công dân trên thực tế Tuy nhiên, thực hiện pháp luật về hộ tịch làlĩnh vực phức tạp, phạm vi rộng lớn, liên quan đến tất cả mọi công dân, nênchưa được các nhà khoa học nghiên cứu đầy đủ, có hệ thống, chưa hình thành

rõ nét các quan điểm lý luận làm cơ sở tuân thủ, chấp hành, sử dụng và ápdụng pháp luật về hộ tịch trong thực tiễn Do đó, việc tổ chức thực hiện phápluật về hộ tịch hiện nay còn nhiều bất cập, hạn chế về công tác đăng ký hộtịch, nguồn lực, hệ thống tổ chức thực hiện đăng ký và quản lý hộ tịch,…

Về thực tiễn, nằm trong thực trạng chung của cả nước, việc thực hiệnpháp luật về hộ tịch của UBND các cấp ở thành phố Thái Bình, tỉnh TháiBình đã và đang tác động tích cực đến đời sống pháp luật của tất cả các tầnglớp dân cư; đồng thời, tác động đến chất lượng thực thi công vụ của chínhquyền địa phương Các quyền nhân thân của công dân được đáp ứng kịp thờikhi họ có nhu cầu đăng ký các sự kiện hộ tịch Vì thế, công tác thực hiện phápluật về hộ tịch của UBND ở thành phố Thái Bình đã khẳng định được vị trí,vai trò trong thực tế cuộc sống, bảo đảm quyền con người, tạo được niềm tincủa nhân dân vào cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương Tuy nhiên, công tácthực hiện pháp luật về hộ tịch của UBND ở thành phố Thái Bình còn bộc lộnhững hạn chế và những khó khăn, vướng mắc nhất định cần phải nghiên cứu

để đưa ra các giải pháp khắc phục, đó là: vì có quá nhiều văn bản cùng điềuchỉnh trong lĩnh vực hộ tịch đã tạo nên độ phức tạp, gây khó khăn cho cơquan hộ tịch khi áp dụng, người dân cũng khó phân biệt việc hộ tịch của mình

sẽ được áp dụng theo văn bản nào Phương thức đăng ký hộ tịch của UBNDchủ yếu được thực hiện bằng phương pháp thủ công, mức độ tin học hóa cònrất hạn chế, hệ thống sổ hộ tịch chưa được cải tiến hợp lý nên hệ thống dữ liệu

hộ tịch bị phân tán, không kết nối được với nhau nên khả năng tra cứu, khaithác phục vụ cho yêu cầu của người dân và nhu cầu quản lý của các cơ quan,

tổ chức là rất hạn chế Hiện tại còn tình trạng sự kiện hộ tịch phát sinh nhưngđăng ký không kịp thời, chưa đầy đủ và thiếu chính xác; đăng ký quá hạn,đăng ký lại còn chiếm tỷ lệ tương đối cao, một số tình huống phát sinh trongquá trình thực hiện pháp luật về hộ tịch của UBND chưa có cách giải quyết…Điều đó ảnh hưởng rất lớn đến việc bảo đảm quyền lợi cho người dân cũngnhư thực hiện chức năng quản lý của nhà nước trên địa bàn thành phố

Trong xu thế mở cửa hội nhập quốc tế hiện nay, vấn đề thực hiện phápluật về hộ tịch nói chung và thực hiện pháp luật về hộ tịch của UBND ở thànhphố Thái Bình nói riêng cần phải tiếp tục nghiên cứu và tổ chức thực hiện để

nâng cao chất lượng hoạt động đăng ký và quản lý hộ tịch ở các địa phươngtrên địa bàn thành phố nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho công dân trong cácgiao dịch hàng ngày, phát triển kinh tế- xã hội trên địa bàn thành phố TháiBình, góp phần vào công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền, đảm bảo điềukiện cho Việt Nam hội nhập và hợp tác quốc tế

Xuất phát từ những lý do trên, tác giả chọn đề tài: " Thực hiện pháp luật

về hộ tịch của Ủy ban nhân dân ở thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình hiện nay" nghiên cứu viết luận văn thạc sĩ Luật học

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Thực hiện pháp luật là một nội dung quan trọng của lý luận chung vềnhà nước và pháp luật Trong điều kiện xây dựng và hoàn thiện nhà nướcpháp quyền XHCN ở nước ta hiện nay, thực hiện pháp luật được đặt ra nhưmột nhiệm vụ cấp bách của các cơ quan nhà nước, các tổ chức và mọi côngdân Nếu như pháp luật được ban hành mà không được triển khai vào thực tếcuộc sống bằng thực hiện pháp luật thì pháp luật đó chỉ nằm trên giấy vàkhông có tác dụng điều chỉnh các quan hệ xã hội Với ý nghĩa quan trọng đó

mà thực hiện pháp luật nói chung và thực hiện pháp luật về hộ tịch nói riêng

đã được nhiều công trình nghiên cứu, trong đó có cả những công trình nghiêncứu về thực hiện pháp luật về hộ tịch đã được công bố như:

- Lê Thanh Bình: Thực hiện pháp luật ở các tỉnh miền núi phía Bắc nước ta hiện nay - Thực trạng và giải pháp, Luận văn thạc sĩ Luật, Đại học

Luật Hà Nội, 2002

- Lê Thu Hà: Thực hiện pháp luật về bình đẳng giới ở tỉnh Nam Định,

Luận văn thạc sĩ Luật, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2011

- Lê Thị Minh Hiếu: Thực hiện pháp luật về hộ tịch trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên hiện nay, Luận văn thạc sĩ Luật, Đại học Luật, Hà Nội, 2013.

- Nguyễn Tất Thắng: Thực hiện pháp luật về hộ tịch ở tỉnh Bắc Ninh,

Luận văn thạc sĩ Luật, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2010

Ngoài ra, còn rất nhiều bài nghiên cứu đăng trên các tạp chí khoa họcvấn đề thực hiện pháp luật về hộ tịch Chẳng hạn như:

- Phạm Thanh Bình: Những điều cần biết về hộ tịch và đăng ký hộ tịch,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội 1999

- Th.S Phạm Trọng Cường: Từ quản lý đinh đến quản lý hộ tịch, Nxb

- Lệ Hoa: Thực tiễn về quan hệ nuôi con nuôi trong nước, Tạp chí Dân chủ

pháp luật năm 2007, số chuyên đề về công chứng, hộ tịch và quốc tịch, tr.196

- Hoàng Lan: Giải quyết việc thay đổi, cải chính, bổ sung, điều chỉnh

hộ tịch, xác định lại dân tộc và giới tính, Tạp chí Dân chủ pháp luật năm

2007, số chuyên đề về công chứng, hộ tịch và quốc tịch, tr.111

- Lương Thị Lanh: Xem thường tính chính xác trong việc cấp giấy khai sinh- hậu quả khó lường, Tạp chí Dân chủ pháp luật năm 2007, số chuyên đề

tục hành chính, Bộ Tư pháp, trình bày tại Diễn đàn đối thoại chính sách phápluật lần thứ nhất 2014.

Các công trình khoa học kể trên đã đi sâu nghiên cứu một số vấn đề cơbản như:

- Tập trung nghiên cứu cả về lý luận và thực tiễn về thực hiện pháp luật

nói chung (Luận văn thạc sĩ của tác giả Lê Thanh Bình: Thực hiện pháp luật

ở các tỉnh miền núi phía Bắc nước ta hiện nay - Thực trạng và giải pháp) hoặc

nghiên cứu về thực hiện pháp luật trong từng lĩnh vực cụ thể (luận văn thạc sĩ của

các tác giả Lê Thu Hà: Thực hiện pháp luật về bình đẳng giới ở tỉnh Nam Định).

- Đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về hộ tịch trên thực tế, đề xuất những giải pháp để hoàn thiện pháp luật về hộ tịch (Các bài tham luận).

- Nghiên cứu về đăng ký và quản lý hộ tịch (Thạc sĩ Phạm Trọng

Cường: Về quản lý hộ tịch) và thực hiện pháp luật về hộ tịch ở một tỉnh

(Nguyễn Tất Thắng: Thực hiện pháp luật về hộ tịch ở tỉnh Bắc Ninh).

Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu về thực hiện pháp luật về hộ tịch

ở một tỉnh cụ thể chưa nhiều, đặc biệt là ở tỉnh Thái Bình, chưa có công trìnhkhoa học nào nghiên cứu chuyên sâu về thực hiện pháp luật về hộ tịch Tuynhiên, các công trình đã được công bố có nội dung liên quan đến đề tài sẽđược tác giả luận văn tham khảo, kế thừa có chọn lọc

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

3.1 Mục đích

Luận văn có mục đích phân tích cơ sở lý luận của thực hiện pháp luật

về hộ tịch của UBND ở thành phố Thái Bình, phân tích đánh giá thực trạngthực hiện pháp luật về hộ tịch của UBND ở thành phố Thái Bình, trên cơ sở

đó đề xuất các giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật về hộ tịch của UBND ởthành phố Thái Bình

3.2 Nhiệm vụ

Để thực hiện được mục đích nêu trên, luận văn có những nhiệm vụ cụ thể:

- Hệ thống hóa và phân tích cơ sở lý luận về thực hiện pháp luật về hộtịch của UBND ở thành phố Thái Bình Luận văn làm rõ khái niệm hộ tịch,thực hiện pháp luật về hộ tịch; xây dựng khái niệm và phân tích đặc điểm, cáchình thức, nội dung, các yếu tố bảo đảm thực hiện pháp luật về hộ tịch củaUBND Đồng thời, luận văn làm rõ tầm quan trọng của thực hiện pháp luật về

hộ tịch nói chung và của UBND ở thành phố Thái Bình nói riêng trong điềukiện mở cửa, hội nhập hiện nay

- Khái quát tình hình kinh tế - xã hội có ảnh hưởng đến thực hiện phápluật về hộ tịch của UBND ở thành phố Thái Bình và hệ thống cơ quan thựchiện pháp luật về hộ tịch ở thành phố Thái Bình Phân tích, đánh giá tình hìnhthực hiện pháp luật về hộ tịch, chỉ rõ những ưu điểm, hạn chế, nguyên nhântrong thực hiện pháp luật về hộ tịch của UBND ở thành phố Thái Bình trên cơ

sở nghiên cứu thực tiễn và những số liệu thống kê của cơ quan nhà nước cóthẩm quyền

- Đưa ra các quan điểm chỉ đạo thực hiện pháp luật về hộ tịch củaUBND ở thành phố Thái Bình Đề xuất những giải pháp mang tính khả thi đểđảm bảo cho việc thực hiện pháp luật về hộ tịch của UBND ở thành phố TháiBình hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

- Luận văn tập trung nghiên cứu vấn đề thực hiện pháp luật về hộ tịchcủa Ủy ban nhân dân trên địa bàn thành phố Thái Bình

- Luận văn nghiên cứu tình hình thực hiện pháp luật về hộ tịch trongnước trên địa bàn thành phố Thái Bình từ năm 2009 đến nay (không nghiêncứu thực hiện pháp luật về hộ tịch có yếu tố nước ngoài)

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, đường lối, chính sáchcủa Đảng cộng sản, của Nhà nước ta về nhà nước và pháp luật, về thực hiệnpháp luật nói chung và pháp luật về hộ tịch nói riêng

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu của chủ nghĩa duy vật biệnchứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử kết hợp với phương pháp chuyên ngành.Các phương pháp nghiên cứu cụ thể là: phương pháp phân tích, tổng hợp,thống kê, lịch sử cụ thể, phân tích tài liệu thứ cấp

6 Những đóng góp về khoa học của luận văn

- Luận văn là công trình nghiên cứu khoa học đầu tiên, đầy đủ, toàn diện

và sâu sắc về thực hiện pháp luật về hộ tịch trên địa bàn thành phố Thái Bìnhnhằm góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội ở địaphương, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

- Luận văn góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về thực hiện phápluật về hộ tịch của UBND ở thành phố Thái Bình, đánh giá thực trạng thực hiệnpháp luật về hộ tịch của cán bộ, công chức, các cơ quan thực hiện pháp luật về

hộ tịch ở thành phố Thái Bình và đề ra giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiệnpháp luật về hộ tịch của UBND ở thành phố Thái Bình trong thời gian tới

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Luận văn góp phần làm rõ những đặc thù và thực trạng thực hiện phápluật về hộ tịch của UBND ở thành phố Thái Bình để đề xuất phương hướng

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,nội dung luận văn gồm 3 chương, 8 tiết

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT

VỀ HỘ TỊCH CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN

1.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÒ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ HỘ TỊCH CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN

1.1.1 Khái niệm hộ tịch

Thực hiện pháp luật về hộ tịch là thực hiện pháp luật trong một lĩnhvực cụ thể Do đó, để hiểu khái niệm thực hiện pháp luật về hộ tịch, trước hếtchúng ta cần hiểu khái niệm hộ tịch

Về khía cạnh ngôn ngữ, hộ tịch được hiểu theo nhiều cách khác nhau:

Theo Từ điển tiếng Việt thông dụng: “Hộ tịch: Các sự kiện trong đời

sống của một người thuộc sự quản lý của pháp luật Đăng ký hộ tịch, khai báo

hộ tịch với công an khu phố” [66, tr.835]

Theo Từ điển từ và ngữ Hán Việt: “Hộ tịch: quyển sổ ghi chép tên tuổi,quê quán, nghề nghiệp của mọi người trong một địa phương” [27, tr.139]

Như vậy, các khái niệm trên đều chủ yếu giải thích về mặt ngữ nghĩacủa từ mà chưa hiểu đầy đủ về hộ tịch (chưa làm rõ các sự kiện trong đời sốngcủa một người gồm những sự kiện nào được coi là sự kiện hộ tịch, hoặc hiểuchưa đầy đủ về khái niệm hộ tịch, coi hộ tịch chỉ gồm có tên tuổi, quê quán,nghề nghiệp của một người) Thậm chí còn nhầm lẫn giữa 2 khái niệm hộ tịch

và hộ khẩu (Đăng ký hộ tịch, khai báo hộ tịch với công an khu phố) Do đó,trên thực tế hiện nay vẫn còn không ít người dân, kể cả cán bộ, công chức cònchưa hiểu đầy đủ khái niệm hộ tịch, chưa phân biệt được hộ tịch với hộ khẩu

Về mặt pháp lý: Là một khái niệm pháp lý, hộ tịch cũng là một trườnghợp đặc biệt trong hệ thống khái niệm pháp lý Bản thân từ “hộ tịch” không

dễ định nghĩa, các nhà ngôn ngữ, các nhà khoa học pháp lý phải định nghĩa hộtịch bằng cách liệt kê các sự kiện hộ tịch và thể hiện nó trong văn bản quy

phạm pháp luật Do đó, khi nghiên cứu khái niệm hộ tịch chúng ta không thểkhông nhắc đến khái niệm “đăng ký hộ tịch” vì để hiểu được nội hàm củakhái niệm hộ tịch các nhà khoa học pháp lý phải liệt kê các sự kiện hộ tịchtrong khái niệm “đăng ký hộ tịch”

Khái niệm hộ tịch được đưa ra lần đầu tiên trong văn bản quy phạmpháp luật đó là Nghị định 83/1998/NĐ-CP ngày 10/10/1998 của Chính phủ:

“Hộ tịch là những sự kiện cơ bản xác định tình trạng nhân thân của một người

từ khi sinh ra đến khi chết” “Đăng ký hộ tịch theo quy định là việc cơ quannhà nước có thẩm quyền: Xác nhận các sự kiện: Sinh; kết hôn; tử; nuôi connuôi; giám hộ; nhận cha, mẹ, con; thay đổi họ, tên, chữ đệm; cải chính họ,tên, chữ đệm, ngày, tháng, năm sinh; xác định lại dân tộc; đăng ký khai sinh,khai tử quá hạn; đăng ký lại các việc sinh, tử, kết hôn, nhận nuôi con nuôi;Căn cứ vào quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, ghi vào sổ đăng

ký hộ tịch các việc về ly hôn, xác định cha, mẹ, con, thay đổi quốc tịch, mấttích, mất năng lực hành vi dân sự, hạn chế năng lực hành vi dân sự, huỷ hônnhân trái pháp luật, hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niênhoặc những sự kiện khác do pháp luật quy định.”

Tiếp đó, tại Khoản 1 Điều 1 Nghị định 158/NĐ-CP ngày 27/12/2005của Chính phủ đưa ra khái niệm Hộ tịch: “Hộ tịch là những sự kiện cơ bảnxác định tình trạng nhân thân của một người từ khi sinh ra đến khi chết”

Tại khoản 2 đưa ra khái niệm đăng ký hộ tịch: “Đăng ký hộ tịch theoquy định của Nghị định này là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền:

a) Xác nhận các sự kiện: sinh; kết hôn; tử; nuôi con nuôi; giám hộ;nhận cha, mẹ, con; thay đổi, cải chính, bổ sung, điều chỉnh hộ tịch;xác định lại giới tính; xác định lại dân tộc

b) Căn cứ vào quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, ghivào sổ hộ tịch các việc: xác định cha, mẹ, con; thay đổi quốc tịch; lyhôn; hủy việc kết hôn trái pháp luật; chấm dứt nuôi con nuôi

Cơ quan nhà nước có thẩm quyền (UBND cấp có thẩm quyền xác nhậncác sự kiện: sinh; kết hôn; tử; nuôi con nuôi; giám hộ; nhận cha, mẹ, con; thayđổi, cải chính, bổ sung, điều chỉnh hộ tịch; xác định lại giới tính; xác định lạidân tộc) khi công dân có yêu cầu hoặc đối với những sự kiện hộ tịch màUBND không có thẩm quyền xác nhận thì căn cứ vào quyết định của cơ quannhà nước có thẩm quyền (Tòa án) để ghi vào sổ hộ tịch những sự kiện hộ tịchnhư: xác định cha, mẹ, con; thay đổi quốc tịch; ly hôn; hủy việc kết hôn tráipháp luật; chấm dứt nuôi con nuôi.

Như vậy, chỉ với sự kết hợp khái niệm hộ tịch và đăng ký hộ tịch thìchúng ta mới hiểu một cách đầy đủ khái niệm hộ tịch, vì sự kiện hộ tịch củamột người từ khi sinh ra đến khi chết là những sự kiện nào thì khái niệm đăng

1.1.2 Khái niệm và đặc điểm thực hiện pháp luật về hộ tịch của Uỷ ban nhân dân

* Khái niệm thực hiện pháp luật về hộ tịch của UBND

Thực hiện pháp luật về hộ tịch là hoạt động có mục đích của các chủthể trong việc xác lập các quan hệ pháp luật về hộ tịch, làm cho những quyđịnh của pháp luật về hộ tịch đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực

tế hợp pháp của các chủ thể

Nghiên cứu thực hiện pháp luật về hộ tịch của UBND cho thấy :

Thực hiện pháp luật về hộ tịch trước hết là một trong những hình thức

thể hiện chức năng, nhiệm vụ của UBND đã được pháp luật quy định Khi các

quy phạm pháp luật về hộ tịch được ban hành thì Nhà nước mong muốn sử

dụng chúng để điều chỉnh các quan hệ xã hội nhằm bảo đảm quyền lợi củacông dân và phục vụ công việc quản lý của nhà nước và xã hội Điều đó chỉ

có thể đạt được khi các quy phạm pháp luật về hộ tịch do nhà nước ban hànhđược các tổ chức và cá nhân trong xã hội thực hiện một cách chính xác, đầy

đủ UBND là một chủ thể cơ bản làm cho các quy phạm pháp luật về hộ tịchđược thực hiện trong thực tế, làm cho những yêu cầu, quy định của pháp luậttrở thành hiện thực bằng các hoạt động đăng ký và quản lý hộ tịch

Thực hiện pháp luật về hộ tịch là hành vi hợp pháp của UBND các cấp.Pháp luật hộ tịch được đặt ra là để điều chỉnh hành vi của con người, nên việcthực hiện pháp luật về hộ tịch phải thể hiện ở hành vi pháp luật của conngười Hành vi đó có thể là hành động hoặc không hành động phù hợp vớiquy định của pháp luật Nói khác đi, tất cả những hoạt động của UBND cáccấp mà được thực hiện phù hợp với các quy định của pháp luật về hộ tịch thìđều được coi là biểu hiện của thực hiện pháp luật về hộ tịch Hành vi thựchiện pháp luật về hộ tịch của UBND là hành vi hợp pháp nên nó không tráivới pháp luật, không vượt quá phạm vi các quy định của pháp luật, luôn phùhợp với các quy định của pháp luật về hộ tịch

Thực hiện pháp luật về hộ tịch của UBND các cấp là giai đoạn không

thể thiếu và vô cùng quan trọng của cơ chế điều chỉnh pháp luật Khi thực

hiện pháp luật về hộ tịch, một mặt nhằm đạt được những mục đích mà Nhànước mong muốn Mặt khác, còn cho phép làm rõ những hạn chế, bất cậpcủa hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật hộ tịch để từ đó có thể đưa ranhững giải pháp hữu hiệu cho việc sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện các văn bảnquy phạm pháp luật về hộ tịch hiện hành và cơ chế đưa pháp luật hộ tịchvào cuộc sống Thực hiện pháp luật về hộ tịch nghiêm minh sẽ tạo ra trật tựcần thiết để các quan hệ trong lĩnh vực hộ tịch tồn tại và phát triển theonhững định hướng mong muốn có lợi cho xã hội, cho nhà nước cũng nhưcho các cá nhân

Từ sự phân tích trên có thể rút ra khái niệm : Thực hiện pháp luật về hộ tịch của UBND là hoạt động có mục đích của UBND trong việc xác lập các quan hệ pháp luật về hộ tịch, làm cho những quy định của pháp luật về hộ tịch đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các cơ quan nhà nước và mọi công dân.

* Đặc điểm thực hiện pháp luật về hộ tịch của UBND

Ngoài những đặc điểm chung của thực hiện pháp luật, thực hiện phápluật về hộ tịch của UBND có những đặc điểm đặc thù sau:

Thứ nhất, về chủ thể: Chủ thể thực hiện pháp luật về hộ tịch của UBND

gồm UBND các cấp, các cán bộ, công chức nhà nước và các cá nhân

UBND các cấp thực hiện pháp luật về hộ tịch thông qua việc thi hànhcông vụ của các cán bộ công chức thuộc UBND, cụ thể là tiến hành các hoạtđộng đăng ký và quản lý hộ tịch

Hiện nay, cơ quan nhà nước thực hiện pháp luật về đăng ký và quản lý

hộ tịch ở nước ta gồm:

Ở trung ương, Chính phủ thực hiện chức năng thống nhất quản lý côngtác hộ tịch trong phạm vi cả nước Bộ Tư pháp là cơ quan chuyên môn thựchiện trực tiếp nhiệm vụ Chính phủ giao, chịu trách nhiệm và báo cáo công táctrước Chính phủ về việc thực hiện pháp luật về hộ tịch

Ở địa phương, Ủy ban nhân dân các cấp thực hiện việc đăng ký và quản

lý hộ tịch trên địa bàn Giúp việc cho UBND các cấp là Sở Tư pháp (cấptỉnh), Phòng tư pháp (cấp huyện) và công chức Tư pháp- hộ tịch (cấp xã).Trên địa bàn thành phố thuộc tỉnh thì UBND thành phố và UBND các xã,phường trên địa bàn thành phố là những cơ quan thực hiện pháp luật về hộ tịch

Trong việc thực hiện pháp luật về hộ tịch của UBND thì còn một loạichủ thể cùng tham gia và trong nhiều trường hợp ảnh hưởng rất lớn đến việcthực hiện pháp luật của UBND Đó là các cá nhân (công dân), là chủ thể phổbiến trong hoạt động thực hiện pháp luật nói chung và thực hiện pháp luật về

hộ tịch nói riêng Cá nhân thực hiện pháp luật về hộ tịch thông qua việc đăng

ký các sự kiện hộ tịch như khai sinh, khai tử, kết hôn, nhận nuôi connuôi Nếu như công dân có ý thức tốt trong thực hiện pháp luật về đăng ký hộtịch thì việc thực hiện pháp luật của UBND sẽ thuận lợi và đúng pháp luật vàngược lại, những sai phạm của công dân sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quảthực hiện pháp luật của UBND, thậm chí dẫn đến những sai sót trong thựchiện pháp luật về hộ tịch của UBND

Thứ hai, về phạm vi: Thực hiện pháp luật về hộ tịch của UBND có

phạm vi rất rộng lớn, cả về không gian và thời gian Các sự kiện hộ tịchkhông chỉ diễn ra trên phạm vi một địa phương mà diễn ra trên mọi miền đấtnước, nhất là trong điều kiện hiện nay, khi mà nhu cầu giao lưu kinh tế, xã hội

đã khiến các quan hệ pháp luật về hộ tịch vượt ra khỏi phạm vi địa hạt củamột xã, huyện, tỉnh, thậm chí là quốc gia Do đó, sự kiện hộ tịch của một cánhân không chỉ liên quan đến sự quản lý của UBND nơi người đó thường trú

mà còn liên quan đến nhiều địa phương khác trên địa bàn cả nước Chẳnghạn, sự kiện đăng ký khai sinh cho con của một người có hộ khẩu thường trútại UBND xã X, thuộc tỉnh HD nhưng lại có nhu cầu đăng ký khai sinh chocon tại UBND xã Y thuộc tỉnh TB (nơi người đó đăng ký tạm trú) Về mặtthời gian, thực hiện pháp luật về hộ tịch không chỉ liên quan đến các sự kiện

hộ tịch mới phát sinh mà còn liên quan đến nhiều sự kiện hộ tịch xuất hiện từrất lâu trong quá khứ (ví dụ việc cải chính, bổ sung, điều chỉnh hộ tịch hayđăng ký quá hạn, đăng ký lại các sự kiện sộ tịch )

Thứ ba, về mục đích: Do các sự kiện hộ tịch không mang tính kinh tế

mà đó là các giá trị nhân thân cho nên các chủ thể thực hiện pháp luật về hộtịch không nhằm mục đích lợi nhuận hay yếu tố vật chất mà mục đích chủ yếu

là để bảo vệ các quyền nhân thân của mình (đối với công dân) hoặc đảm bảotrật tự xã hội (đối với nhà nước) Mục đích thực hiện pháp luật về hộ tịch củaUBND là nhằm đáp ứng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và thực

hiện chức năng, nhiệm vụ của UBND Chính vì mục đích của thực hiện phápluật về hộ tịch nói trên đã là điều kiện thuận lợi cho UBND trong thực hiệnpháp luật về hộ tịch (hạn chế được tiêu cực khi thực hiện đăng ký các sự kiện

hộ tịch) nhưng mặt khác cũng là nguyên nhân dẫn đến ý thức của người dântrong việc thực hiện nghĩa vụ đăng ký hộ tịch còn hạn chế (do hầu hết các sựkiện hộ tịch không trực tiếp mang lại lợi ích kinh tế nên người dân khôngquan tâm đến nghĩa vụ đăng ký hộ tịch)

Thứ tư, thực hiện pháp luật về hộ tịch của UBND là một hoạt động bổ trợ

tư pháp Thực hiện pháp luật về hộ tịch được coi là hoạt động bổ trợ tư phápbên cạnh các hoạt động bổ trợ tư pháp khác như: công chứng, chứng thực,giám định tư pháp, quốc tịch, luật sư Bình thường, việc thực hiện pháp luật

về hộ tịch nhằm đáp ứng nhu cầu, bảo vệ quyền lợi của công dân và phục vụcông việc quản lý của nhà nước Nhưng trong trường hợp có yêu cầu của cơquan tiến hành tố tụng về việc sử dụng các giấy tờ hộ tịch để chứng minh một

sự kiện nhân thân liên quan đến một cá nhân nào đó để phục vụ cho việc điềutra, truy tố, xét xử các vụ án thì hoạt động thực hiện pháp luật của UBND lạiđược coi là một trong những hoạt động bổ trợ tư pháp, phục vụ đắc lực choviệc giải quyết các vụ án của các cơ quan tiến hành tố tụng

1.1.3 Vai trò thực hiện pháp luật về hộ tịch của Uỷ ban nhân dân

Thực hiện pháp luật về hộ tịch của UBND là lĩnh vực thể hiện chứcnăng xã hội của nhà nước, là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên của chínhquyền các cấp, nhằm theo dõi thực trạng và sự biến đổi về hộ tịch, trên cơ sở

đó bảo hộ các quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, đồng thời góp phần xâydựng các chính sách về kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng, dân số, kế hoạchhoá gia đình Cụ thể là:

Thứ nhất, thực hiện pháp luật về hộ tịch của UBND là cơ sở để Nhà

nước hoạch định các chính sách phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh,quốc phòng và tổ chức thực hiện có hiệu quả các chính sách đó Vì một hệ

thống quản lý dữ liệu hộ tịch đầy đủ, chính xác, kịp thời là nguồn thông tinquan trọng để hoạch định các chính sách xã hội có tính khả thi cao, tiết kiệmchi phí cho xã hội Ví dụ: Hệ thống quản lý hộ tịch cung cấp những thông tin

cơ bản về tình hình dân số như cơ cấu dân số theo độ tuổi, giới tính, dân tộc, tôngiáo, nơi cư trú, tỷ suất sinh, chết, tình trạng hôn nhân tại từng thời điểm đểphục vụ cho việc hoạch định các chính sách phát triển kinh tế-xã hội: bảo vệ sứckhoẻ nhân dân, chăm sóc bà mẹ trẻ em, phổ cập giáo dục, hôn nhân gia đình

Thứ hai, thực hiện pháp luật về hộ tịch của UBND có vai trò quan trọng

trong việc bảo đảm các quyền con người, quyền cơ bản của công dân đã đượcghi nhận trong Hiến pháp và Bộ luật dân sự, như quyền đối với họ tên, quyềnxác định dân tộc, quyền đối với quốc tịch, quyền kết hôn, quyền được nuôicon nuôi Đăng ký hộ tịch chính là phương tiện để công dân được hưởng cácquyền đó Các dữ liệu về căn cước của mỗi cá nhân thể hiện trên các giấy tờ

hộ tịch (giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn ) là sự khẳng định về mặtpháp lý về đặc điểm nhân thân của mỗi công dân, mà qua đó có thể đánh giángười đó có khả năng tham gia vào các quan hệ pháp luật hay không Sự tồntại của một con người trong xã hội được đánh dấu bằng việc cơ quan đăng ký

hộ tịch có thẩm quyền cấp cho người đó một giấy khai sinh Kể từ thời điểm

đó, đứa trẻ chính thức trở thành một chủ thể pháp luật độc lập, được pháp luậtbảo vệ Hành vi đăng ký khai sinh của cơ quan hộ tịch là điểm khởi đầu chomọi mối quan hệ giữa công dân với nhà nước Việc Nhà nước tổ chức đăng

ký và quản lý hộ tịch chính là sự bảo hộ của Nhà nước đối với việc thực hiệncác quyền con người, là sự thể hiện sâu sắc chức năng xã hội của Nhà nước

Thứ ba, thực hiện pháp luật về hộ tịch có vai trò to lớn đối với việc đảm

bảo trật tự xã hội Qua hoạt động quản lý bằng hệ thống sổ hộ tịch giúp choviệc truy tìm nguồn gốc của mỗi cá nhân như: ngày tháng năm sinh, nơi sinh,dân tộc, quốc tịch, họ tên cha, mẹ phục vụ cho công tác quản lý dân cư củanhà nước Các giấy tờ hộ tịch chứng minh các sự kiện hộ tịch của cá nhân còn

được sử dụng làm chứng cứ trong các vụ án hình sự, dân sự, lao động Chẳnghạn, để chứng minh một người phạm tội vi phạm chế độ hôn nhân một vợ mộtchồng theo quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam thì các cơ quan tiến hành

tố tụng phải sử dụng giấy tờ hộ tịch liên quan đến người đó, đó là sổ đăng kýkết hôn và giấy chứng nhận kết hôn do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấpcho họ để chứng minh thời điểm có hành vi vi phạm thì họ đã kết hôn và chưa

ly hôn

1.2 NỘI DUNG VÀ CÁC HÌNH THỨC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ HỘ TỊCH CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN

1.2.1 Nội dung thực hiện pháp luật về hộ tịch của Uỷ ban nhân dân

1.2.1.1 Nội dung thực hiện pháp luật về hộ tịch của Uỷ ban nhân dân cấp xã

Thứ nhất, thực hiện pháp luật về đăng ký khai sinh:

Đăng ký khai sinh là một nội dung quan trọng trong thực hiện pháp luật

về hộ tịch của UBND cấp xã Khai sinh là sự kiện hộ tịch đầu tiên gắn vớinhân thân của mỗi cá nhân khi được sinh ra Khi đã được cơ quan nhà nước

có thẩm quyền đăng ký khai sinh có nghĩa là đứa trẻ chính thức được xác định

là một công dân của một nhà nước, được xác định họ và tên, giới tính, ngàytháng năm sinh, quốc tịch, dân tộc, tôn giáo….và chính thức xác lập mối quan

hệ pháp lý giữa công dân với nhà nước Giấy khai sinh được coi là giấy tờ hộtịch gốc của mỗi cá nhân, tất cả các giấy tờ hộ tịch khác phải phù hợp vớinhững nội dung ghi trong giấy khai sinh Do đó, khi người dân đến đăng kýkhai sinh cho trẻ thì UBND cấp xã phải thực hiện việc đăng ký cho họ theođúng quy định của pháp luật về thẩm quyền, thời hạn, thủ tục đăng ký khaisinh Hiện nay, những vấn đề đó được quy định cụ thể tại Nghị định 158 vàcác văn bản hướng dẫn thi hành Ủy ban nhân dân cấp xã, nơi cư trú củangười mẹ thực hiện việc đăng ký khai sinh cho trẻ em; nếu không xác địnhđược nơi cư trú của người mẹ, thì Ủy ban nhân dân cấp xã, nơi cư trú của

người cha thực hiện việc đăng ký khai sinh Trong trường hợp không xác địnhđược nơi cư trú của người mẹ và người cha, thì Ủy ban nhân dân cấp xã, nơitrẻ em đang sinh sống trên thực tế thực hiện việc đăng ký khai sinh.

Để đảm bảo cho mọi cá nhân khi sinh ra đều được đăng ký khai sinhcũng như yêu cầu quản lý của nhà nước, pháp luật về hộ tịch còn quy địnhUBND cấp xã thực hiện đăng ký khai sinh cho những trường hợp đặc biệt nhưkhai sinh cho trẻ em bị bỏ rơi, cho trẻ sinh ra và sống được 24 giờ trở lên rồichết UBND cấp xã thực hiện đăng ký khai sinh cho những trường hợp trêntheo đúng quy định của pháp luật về thẩm quyền, trình tự, thủ tục

Thứ hai, thực hiện pháp luật về đăng ký kết hôn:

Kết hôn là một trong những quyền cơ bản của công dân Việc công dânđến Ủy ban nhân dân cấp xã đăng ký kết hôn vừa là để đảm bảo quyền, vừa làtrách nhiệm của công dân UBND cấp xã nơi cư trú của bên nam hoặc bên nữthực hiện việc đăng ký kết hôn khi xét thấy nam nữ đã đáp ứng đầy đủ cácđiều kiện kết hôn theo quy định của Luật hôn nhân và gia đình hiện hành Khithực hiện pháp luật về đăng ký kết hôn, UBND cấp xã phải tuân thủ các quyđịnh của pháp luật về hộ tịch về thẩm quyền, trình tự, thủ tục (Nghị định 158)

Liên quan đến thực hiện pháp luật về đăng ký kết hôn, UBND cấp xã cònthực hiện việc cấp giấy xác nhận tình trạng hôn nhân cho công dân UBND cấp

xã nơi công dân cư trú (thường trú hoặc tạm trú) cấp giấy xác nhận tình trạnghôn nhân khi công dân không đăng ký kết hôn tại đó mà đăng ký kết hôn tại địaphương khác Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân là căn cứ để UBND cấp xã nơitiến hành đăng ký kết hôn khẳng định việc kết hôn của công dân không vi phạmnguyên tắc hôn nhân một vợ, một chồng Việc cấp giấy xác nhận tình trạng hônnhân của UBND cấp xã phải tuân theo quy định của pháp luật về thẩm quyền,điều kiện, nội dung, giá trị của giấy xác nhận tình trạng hôn nhân

Thứ ba, thực hiện pháp luật về đăng ký khai tử:

Khai tử vừa là quyền, vừa là nghĩa vụ của công dân khi có người thânchết Do yêu cầu của thực hiện pháp luật về hộ tịch, công dân thực hiện đăng

ký khai tử cho người thân ngay cả khi không được hưởng một quyền lợi trựctiếp nào từ việc đăng ký khai tử.

Đăng ký khai tử là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác nhận sựkiện chết của một người và ghi vào sổ đăng ký khai tử, cấp giấy chứng tử chongười thân của họ Trên cơ sở đó làm chấm dứt quan hệ pháp lý giữa ngườichết với gia đình và đối với xã hội, đồng thời làm phát sinh quyền và nghĩa vụpháp lý của thân nhân người chết

Ủy ban nhân dân cấp xã, nơi cư trú cuối cùng của người chết thực hiệnviệc đăng ký khai tử Trong trường hợp không xác định được nơi cư trú cuốicùng của người chết, thì Ủy ban nhân dân cấp xã, nơi người đó chết thực hiệnviệc đăng ký khai tử

UBND cấp xã còn thực hiện việc đăng ký khai tử cho trẻ chết sơ sinh,cho người bị Toà án tuyên bố là đã chết Trẻ em sinh ra sống được từ 24 giờ trởlên rồi mới chết cũng phải đăng ký khai tử Nếu cha, mẹ không đi khai khai tử,thì cán bộ Tư pháp hộ tịch tự xác định nội dung để ghi vào Sổ đăng ký khai tử.Trong cột ghi chú của Sổ đăng ký khai tử phải ghi rõ "Trẻ chết sơ sinh"

Về thời hạn và trách nhiệm đi đăng ký khai tử, trình tự, thủ tục đăng kýkhai tử được UBND cấp xã thực hiện theo quy định tại Nghị định 158

Thứ tư, thực hiện pháp luật về đăng ký việc nuôi con nuôi:

Nuôi con nuôi là một chế định luật có ý nghĩa nhân đạo sâu sắc Việcnuôi con nuôi nhằm xác lập quan hệ cha, mẹ và con lâu dài, bền vững, vì lợiích tốt nhất của người được nhận làm con nuôi, đảm bảo cho con nuôi được nuôidưỡng, chăm sóc, giáo dục trong môi trường gia đình Việc nuôi con nuôi chỉ cógiá trị pháp lý khi đã được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền

Ủy ban nhân dân cấp xã nơi thường trú của người được giới thiệu làm connuôi hoặc của người nhận con nuôi đăng ký việc nuôi con nuôi trong nước

UBND cấp xã thực hiện đăng ký việc nhận nuôi con nuôi khi các bênđáp ứng đầy đủ các điều kiện pháp luật quy định, thực hiện theo đúng trình tự,thủ tục quy định tại Luật nuôi con nuôi

Để đảm bảo cho việc nuôi con nuôi đúng mục đích, pháp luật hiện hànhquy định người nhận con nuôi phải có đủ các điều kiện như: Có năng lực hành

vi dân sự đầy đủ; Hơn con nuôi từ 20 tuổi trở lên; Có điều kiện về sức khỏe,kinh tế, chỗ ở bảo đảm việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con nuôi; Có tưcách đạo đức tốt

Đồng thời, pháp luật còn quy định những người không được nhận connuôi: Đang bị hạn chế một số quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên;Đang chấp hành quyết định xử lý hành chính tại cơ sở giáo dục, cơ sở chữabệnh; Đang chấp hành hình phạt tù; Chưa được xóa án tích về một trong cáctội cố ý xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự của người khác;ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu, người có côngnuôi dưỡng mình; dụ dỗ, ép buộc hoặc chứa chấp người chưa thành niên viphạm pháp luật; mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em

Hiện nay (kể từ khi Luật Nuôi con nuôi có hiệu lực), pháp luật hiệnhành đã quy định về vấn đề nuôi con nuôi thực tế UBND tỉnh Thái Bình đã

có quyết định 2340/QĐ-UBND ngày 05/10/2012 về việc phê duyệt Kế hoạchtriển khai thực hiện đăng ký nuôi con nuôi thực tế trên địa bàn tỉnh theo quyđịnh của Luật Nuôi con nuôi Theo đó thì UBND cấp xã tiến hành đăng kýviệc nuôi con nuôi thực tế giữa công dân Việt Nam với nhau phát sinh trướcngày 01/01/2011

Thứ năm, thực hiện pháp luật về đăng ký việc giám hộ:

Giám hộ là việc cá nhân hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền đượcpháp luật quy định hoặc được cử để thực hiện việc chăm sóc và bảo vệ quyền,lợi ích hợp pháp của người được giám hộ Giám hộ là một chế định thể hiện

sự quan tâm sâu sắc của Nhà nước và xã hội ta đối với người chưa thành niên

có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn và người mất năng lực hành vi dân sự, thểhiện tính nhân đạo của pháp luật XHCN nhằm bảo vệ các quyền con người,quyền cơ bản của công dân

Ủy ban nhân dân cấp xã, nơi cư trú của người giám hộ hoặc nơi có trụ

sở của cơ quan, tổ chức đảm nhận giám hộ thực hiện đăng ký việc giám hộ

Khi thực hiện pháp luật về đăng ký giám hộ, UBND cấp xã phải tuânthủ các quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục đăng ký việc giám hộ theoquy định của pháp luật

Thứ sáu, thực hiện pháp luật về đăng ký việc nhận cha, mẹ, con:

Mỗi người sinh ra đều có cha và có mẹ, quyền có cha, mẹ là một quyềnkhông thể chối bỏ của con người, phù hợp với quy luật tự nhiên, đạo đức xãhội Việc nhận cha, mẹ, con nhằm mục đích đảm bảo cho đứa trẻ sinh ra đượcchăm sóc tốt nhất, đảm bảo cho chúng có một gia đình thực sự để hoàn thiệnnhân cách, trí lực và thể lực

Đăng ký việc nhận cha, mẹ, con là cơ sở để xác định mối quan hệ cha con, mẹ - con, từ đó phát sinh quyền và nghĩa vụ pháp lý về nhân thân, tài sảntrong quan hệ giữa cha, mẹ và con Pháp luật về hộ tịch quy định việc đăng kýnhận cha, mẹ, con hoàn toàn dựa trên cơ sở tự nguyện giữa các bên và khikhông có tranh chấp

-Ủy ban nhân dân cấp xã, nơi cư trú của người nhận hoặc người đượcnhận là cha, mẹ, con thực hiện đăng ký việc nhận cha, mẹ, con

Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện pháp luật về đăng ký nhận cha, mẹ,con theo quy định của pháp luật (Nghị định 158 về đăng ký và quản lý hộtịch) về điều kiện, thủ tục đăng ký việc nhận cha, mẹ, con

Sau khi đăng ký nhận cha, mẹ, con, UBND cấp xã nơi đã đăng ký khaisinh cho người con ghi bổ sung phần khai về cha, mẹ trong Sổ đăng ký khaisinh và bản chính Giấy khai sinh của người con, nếu phần khai về cha, mẹtrước đây để trống

Trong trường hợp Sổ đăng ký khai sinh đã chuyển lưu 1 quyển tại Ủyban nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (Ủy ban nhân dân cấphuyện), thì Ủy ban nhân dân cấp xã thông báo cho Ủy ban nhân dân cấphuyện để ghi tiếp việc bổ sung

Trong trường hợp phần khai về cha, mẹ trong Sổ đăng ký khai sinh vàbản chính Giấy khai sinh của người con đã ghi tên người khác, không phải làcha, mẹ đẻ, thì đương sự phải làm thủ tục cải chính theo quy định của Nghịđịnh 158 của Chính phủ về đăng ký và quản lý hộ tịch.

Thứ bảy, thực hiện pháp luật về đăng ký quá hạn, đăng ký lại

Việc đăng ký quá hạn được thực hiện đối với những trường hợp đủ điềukiện đăng ký nhưng chưa đăng ký và đảm bảo đúng thẩm quyền, trình tự, thủtục Ủy ban nhân dân cấp xã, nơi có thẩm quyền đăng ký khai sinh, khai tửtheo quy định của pháp luật thực hiện việc đăng ký khai sinh, khai tử quá hạn

Đăng ký lại các việc hộ tịch như sinh, tử, kết hôn, nhận nuôi con nuôiđược thực hiện khi các việc trên đã được đăng ký nhưng sổ hộ tịch và bảnchính giấy tờ hộ tịch bị mất hoặc hư hỏng không sử dụng được UBND cấp xãnơi đương sự cư trú hoặc nơi đã đăng ký khai sinh, khai tử, kết hôn trước đâythực hiện việc đăng ký lại

UBND cấp xã thực hiện pháp luật về đăng ký quá hạn, đăng ký lại theoquy định tại Nghị định 158 về trình tự, thủ tục

Thứ tám, thực hiện pháp luật về đăng ký việc thay đổi, cải chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, xác định lại giới tính, bổ sung hộ tịch, điều chỉnh

hộ tịch:

Ủy ban nhân dân cấp xã, nơi đã đăng ký khai sinh trước đây có thẩmquyền giải quyết việc thay đổi, cải chính hộ tịch cho người dưới 14 tuổi và bổsung hộ tịch cho mọi trường hợp, không phân biệt độ tuổi;

Phạm vi thay đổi, cải chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, xác định lạigiới tính, bổ sung hộ tịch, điều chỉnh hộ tịch bao gồm:

Thay đổi họ, tên, chữ đệm đã được đăng ký đúng trong Sổ đăng ký khaisinh và bản chính Giấy khai sinh, nhưng cá nhân có yêu cầu thay đổi khi có lý

do chính đáng theo quy định của Bộ luật Dân sự

Cải chính những nội dung đã được đăng ký trong Sổ đăng ký khai sinh

và bản chính Giấy khai sinh, nhưng có sai sót trong khi đăng ký

Xác định lại dân tộc của người con theo dân tộc của người cha hoặcdân tộc của người mẹ theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Xác định lại giới tính của một người trong trường hợp giới tính củangười đó bị khuyết tật bẩm sinh hoặc chưa định hình chính xác mà cần có sựcan thiệp của y học nhằm xác định rõ về giới tính

Bổ sung những nội dung chưa được đăng ký trong Sổ đăng ký khaisinh và bản chính Giấy khai sinh

Điều chỉnh những nội dung trong sổ đăng ký hộ tịch và các giấy tờ hộtịch khác, không phải Sổ đăng ký khai sinh và bản chính Giấy khai sinh

UBND cấp xã thực hiện đăng ký việc thay đổi, cải chính hộ tịch, xácđịnh lại dân tộc, xác định lại giới tính, bổ sung hộ tịch theo thủ tục được quyđịnh tại Nghị định 158

Trường hợp Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện việc thay đổi, cải chính,

bổ sung, điều chỉnh hộ tịch mà sổ hộ tịch đã chuyển lưu một quyển tại Ủy bannhân dân cấp huyện, thì Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm gửi thôngbáo cho Ủy ban nhân dân cấp huyện về những nội dung thay đổi để ghi tiếpvào sổ hộ tịch lưu tại Ủy ban nhân dân cấp huyện

Thứ chín, một số hoạt động thực hiện pháp luật về hộ tịch khác của UBND cấp xã:

UBND cấp xã thực hiện việc tuyên truyền, phổ biến, vận động nhândân địa phương chấp hành các quy định của pháp luật về hộ tịch;

UBND cấp xã quản lý, sử dụng, lưu trữ các loại giấy tờ hộ tịch, sổ hộtịch, biểu mẫu hộ tịch theo quy định của Bộ Tư pháp;

UBND cấp xã thực hiện việc cấp bản sao giấy tờ hộ tịch từ sổ hộ tịch;UBND cấp xã tổng hợp tình hình và số liệu thống kê hộ tịch báo cáo

Ủy ban nhân dân cấp huyện theo định kỳ 6 tháng và hàng năm;

UBND cấp xã giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý các vi phạm theothẩm quyền

Cán bộ Tư pháp hộ tịch có trách nhiệm giúp Ủy ban nhân dân cấp xãthực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể theo quy định trên (trừ trường hợpgiải quyết tố cáo về hộ tịch theo thẩm quyền).

Trong thực hiện pháp luật về hộ tịch, cán bộ Tư pháp hộ tịch giúp Ủyban nhân dân cấp xã thực hiện việc các nhiệm vụ sau:

Thụ lý hồ sơ, kiểm tra, xác minh và đề xuất với Chủ tịch Ủy ban nhân dâncấp xã xem xét, quyết định việc đăng ký hộ tịch theo quy định của pháp luật;

Thường xuyên kiểm tra và vận động nhân dân đi đăng ký kịp thời các

sự kiện hộ tịch Đối với những khu vực người dân còn bị chi phối bởi phongtục, tập quán hoặc điều kiện đi lại khó khăn, cán bộ Tư pháp hộ tịch phải cólịch định kỳ đến tận nhà dân để đăng ký những sự kiện hộ tịch đã phát sinh.Cán bộ Tư pháp hộ tịch phải chịu trách nhiệm trước Ủy ban nhân dân cấp xã

về những sự kiện hộ tịch phát sinh trên địa bàn xã, phường, thị trấn mà khôngđược đăng ký

Sử dụng các loại sổ hộ tịch, biểu mẫu hộ tịch theo quy định của Bộ Tư pháp; Tổng hợp tình hình và thống kê chính xác số liệu hộ tịch để Ủy bannhân dân cấp xã báo cáo Ủy ban nhân dân cấp huyện theo định kỳ 6 tháng vàhàng năm;

Giữ gìn, bảo quản, lưu trữ sổ hộ tịch và giấy tờ hộ tịch; khi thôi giữnhiệm vụ phải bàn giao đầy đủ cho người kế nhiệm

Tuyên truyền, phổ biến, vận động nhân dân chấp hành các quy định củapháp luật về hộ tịch;

Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã chịu trách nhiệm về tình hình đăng ký

và quản lý hộ tịch của địa phương Trong trường hợp do buông lỏng quản lý

mà dẫn đến những sai phạm, tiêu cực của cán bộ, công chức trong công tácđăng ký và quản lý hộ tịch ở địa phương mình, thì Chủ tịch Ủy ban nhân dâncấp xã phải chịu trách nhiệm

1.2.1.2 Nội dung thực hiện pháp luật về hộ tịch của Uỷ ban nhân dân cấp huyện

Trong thực hiện pháp luật về hộ tịch, UBND cấp huyện thực hiệnnhiệm vụ, quyền hạn được qui định tại Nghị định 158:

Thứ nhất, thực hiện giải quyết việc thay đổi, cải chính hộ tịch cho

người từ đủ 14 tuổi trở lên và xác định lại dân tộc, xác định lại giới tính, bổsung hộ tịch, điều chỉnh hộ tịch cho mọi trường hợp, không phân biệt độ tuổi;

Thứ hai, cấp bản sao giấy tờ hộ tịch từ sổ hộ tịch

UBND cấp huyện thực hiện việc cấp bản sao giấy tờ hộ tịch từ sổ hộtịch khi công dân có yêu cầu và đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy địnhcủa pháp luật

Thứ ba, cấp lại bản chính giấy khai sinh. Việc cấp lại bản chính giấykhai sinh được thực hiện trong trường hợp bản chính Giấy khai sinh bị mất,

hư hỏng hoặc phải ghi chú quá nhiều nội dung do được thay đổi, cải chính hộtịch, xác định lại dân tộc, xác định lại giới tính, bổ sung hộ tịch hoặc điềuchỉnh hộ tịch mà Sổ đăng ký khai sinh còn lưu trữ được, thì được cấp lại bảnchính Giấy khai sinh

UBND cấp huyện nơi lưu trữ sổ đăng ký khai sinh có thẩm quyền cấplại bản chính giấy khai sinh Khi thực hiện việc cấp lại bản chính giấy khaisinh, UBND phải tuân thủ các quy định của pháp luật về điều kiện, trình tự,thủ tục

Thứ tư, chỉ đạo, kiểm tra việc tổ chức, thực hiện công tác đăng ký và

quản lý hộ tịch đối với Ủy ban nhân dân cấp xã

Thứ năm, tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ hộ tịch cho cán bộ Tư pháp hộ

tịch Hàng năm, UBND cấp huyện tiến hành rà soát trình độ chuyên môn,nghiệp vụ của đội ngũ công chức Tư pháp-Hộ tịch cấp xã để tổ chức bồidưỡng nghiệp vụ kịp thời cho đội ngũ này

Thứ sáu, tổ chức tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật về

hộ tịch

Thứ bảy, quản lý, sử dụng các loại sổ hộ tịch, biểu mẫu hộ tịch theo

quy định của Bộ Tư pháp

Thứ tám, lưu trữ sổ hộ tịch, giấy tờ hộ tịch.

Thứ chín, tổng hợp tình hình và số liệu thống kê hộ tịch, báo cáo Ủy

ban nhân dân cấp tỉnh theo định kỳ 6 tháng và hàng năm

Thứ mười, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý các vi phạm về hộ tịch

theo thẩm quyền

Thứ mười một, quyết định việc thu hồi, hủy bỏ những giấy tờ hộ tịch

do Ủy ban nhân dân cấp xã cấp trái với quy định tại Nghị định này (trừ việcđăng ký kết hôn vi phạm về điều kiện kết hôn theo quy định của pháp luật vềhôn nhân và gia đình)

Phòng Tư pháp giúp Ủy ban nhân dân cấp huyện thực hiện các nhiệm

vụ, quyền hạn trong thực hiện pháp luật về hộ tịch nói trên Đối với việc giảiquyết khiếu nại do Ủy ban nhân dân cấp huyện thực hiện

Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện chịu trách nhiệm về tình hìnhđăng ký và quản lý hộ tịch của địa phương Trong trường hợp do buông lỏngquản lý mà dẫn đến những sai phạm, tiêu cực của cán bộ, công chức trongđăng ký và quản lý hộ tịch ở địa phương mình, thì Chủ tịch Ủy ban nhân dâncấp huyện phải chịu trách nhiệm

1.2.2 Các hình thức thực hiện pháp luật về hộ tịch

Cũng như thực hiện pháp luật nói chung, thực hiện pháp luật về hộ tịchđược thực hiện bằng một trong các hình thức như: tuân thủ pháp luật, thi hànhpháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật

Thứ nhất, tuân thủ pháp luật về hộ tịch

Theo Từ điển luật học: “Tuân thủ pháp luật là hình thức thực hiện phápluật một cách thụ động, thể hiện ở sự kiềm chế của chủ thể để không vi phạmcác quy định cấm đoán của pháp luật” [63, tr.758]

Theo các giáo trình lý luận chung về nhà nước và pháp luật thì tuân thủpháp luật cũng được hiểu theo nghĩa như trên (“tuân thủ pháp luật là hình

thức thực hiện pháp luật trong đó các chủ thể pháp luật kiềm chế, không tiếnhành những hoạt động mà pháp luật cấm” [60, tr.468]; “Tuân thủ pháp luật làmột dạng thực hiện pháp luật trong đó các chủ thể pháp luật tự kiềm chế mình

để không tiến hành những hoạt động mà pháp luật cấm” [19, tr.271]

Từ khái niệm tuân thủ pháp luật, có thể hiểu tuân thủ pháp luật về hộtịch là hình thức thực hiện pháp luật trong đó các chủ thể kiềm chế, khôngthực hiện những hoạt động mà pháp luật về hộ tịch cấm

Như vậy, tuân thủ pháp luật về hộ tịch là một hình thức thực hiện phápluật mang tính bắt buộc đối với các chủ thể pháp luật Các quy phạm phápluật hộ tịch mang tính cấm đoán được thực hiện bằng hình thức này Chẳnghạn: theo quy định tại điều 83, Nghị định 158, các chủ thể là các cán bộ tưpháp hộ tịch không được làm những việc sau đây: Cửa quyền, hách dịch, sáchnhiễu, gây khó khăn, phiền hà cho cơ quan, tổ chức, cá nhân khi đăng ký hộtịch; Nhận hối lộ; Thu lệ phí hộ tịch cao hơn mức quy định hoặc tự ý đặt racác khoản thu khi đăng ký hộ tịch; Tự đặt ra những thủ tục, giấy tờ trái vớiquy định của Nghị định 158 khi đăng ký hộ tịch; Làm sai lệch các nội dung đãđược đăng ký trong sổ hộ tịch, biểu mẫu hộ tịch; Cố ý cấp các giấy tờ hộ tịch

có nội dung không chính xác

Thứ hai, thi hành pháp luật về hộ tịch

Theo từ điển Luật học: “Thi hành pháp luật là hình thức thực hiện phápluật một cách chủ động Chủ thể pháp luật phải thực hiện một thao tác nhấtđịnh mới có thể thực hiện pháp luật được” [63, tr.758]

Theo giáo trình lý luận chung về Nhà nước và pháp luật, Đại học Luật HàNội: “Thi hành pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật trong đó các chủ thểthực hiện nghĩa vụ pháp lý của mình bằng hành động tích cực” [60, tr.468]

Theo giáo trình Lý luận chung về Nhà nước và pháp luật, Học việnChính trị hành chính Quốc gia: “Thi hành pháp luật (hay chấp hành pháp luật)

là một hình thức thực hiện pháp luật mà trong đó các chủ thể thực hiện cácnghĩa vụ pháp lý của mình với hành động tích cực” [19, tr.272]

Như vậy, thi hành pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật mang tínhchủ động và mang tính bắt buộc đối với các chủ thể pháp luật Các quy phạmpháp luật quy định nghĩa vụ phải thực hiện những hành vi tích cực nhất địnhđược thực hiện dưới hình thức này.

Thi hành pháp luật về hộ tịch là hình thức thực hiện pháp luật trong đócác chủ thể thực hiện nghĩa vụ pháp lý về hộ tịch bằng hành động tích cực.Chẳng hạn: Khi trẻ em sinh ra, cha mẹ hoặc người thân có nghĩa vụ đi đăng

ký khai sinh cho trẻ trong thời hạn nhất định (điều 14 Nghị định 158) hoặctrong thời hạn 15 ngày kể từ ngày có người chết, gia đình hoặc người thân cótrách nhiệm đi đăng ký khai tử (điều 20 nghị định 158)

Thi hành pháp luật về hộ tịch là một trong những hình thức thực hiệnpháp luật về hộ tịch phổ biến trên thực tế Đó là hoạt động vừa đáp ứng quyềnlợi của cá nhân vừa đáp ứng được nhu cầu quản lý của nhà nước

Thứ ba, sử dụng pháp luật về hộ tịch

Theo từ điển luật học: “Sử dụng pháp luật là khả năng của các chủ thểpháp luật có thể sử dụng, khai thác hay không sử dụng, khai thác, hưởngquyền mà pháp luật đã dành cho mình”

Theo các giáo trình Lý luận chung về Nhà nước và pháp luật: “sử dụngpháp luật là một hình thức thực hiện pháp luật mà trong đó các chủ thể sửdụng các quyền năng pháp lý để bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp củamình” [19, tr.272]; hay “Sử dụng pháp luật là hình thức thực hiện pháp luậttrong đó các chủ thể pháp luật thực hiện quyền, tự do pháp lý của mình(những hành vi mà pháp luật cho phép các chủ thể thực hiện)” [60, tr.469]

Như vậy, khác với hai hình thức thực hiện pháp luật nêu trên, sử dụngpháp luật là hình thức thực hiện pháp luật không mang tính bắt buộc đối vớicác chủ thể pháp luật Các chủ thể có thể tự do sử dụng quyền pháp lý củamình hay không sử dụng các quyền đó Các quy phạm pháp luật quy định vềcác quyền và tự do pháp lý được thực hiện dưới hình thức này

Từ những vấn đề lý luận chung về sử dụng pháp luật nói trên, có thểhiểu: Sử dụng pháp luật về hộ tịch là hình thức thực hiện pháp luật trong đócác chủ thể thực hiện các quyền, tự do pháp lý của mình để bảo vệ các quyềnnhân thân, các sự kiện hộ tịch liên quan đến mỗi chủ thể Chẳng hạn: các chủthể có thể thực hiện quyền khiếu nại đối với các quyết định hành chính, hành

vi hành chính của cơ quan, cán bộ thực hiện đăng ký và quản lý hộ tịch khi cócăn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm trựctiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình

Thứ tư, áp dụng pháp luật về hộ tịch

Theo giáo trình lý luận chung về nhà nước và pháp luật của trường Đạihọc Luật Hà Nội: Áp dụng pháp luật là hoạt động của cơ quan nhà nước cóthẩm quyền dựa trên các quy định của pháp luật để giải quyết, xử lý nhữngvấn đề cụ thể thuộc trách nhiệm của mình [60, tr.758]

Theo các nhà khoa học pháp lý ở Học viện chính trị- hành chính quốcgia Hồ Chí Minh: Áp dụng pháp luật là một hình thức thực hiện pháp luậttrong đó nhà nước thông qua các cơ quan nhà nước hoặc cán bộ công chức cóthẩm quyền tổ chức cho các chủ thể thực hiện những quy định của pháp luậthoặc tự mình căn cứ vào các quy định của pháp luật ra các quyết định làmphát sinh, chấm dứt hay thay đổi những quan hệ pháp luật cụ thể [19, tr.273]

Áp dụng pháp luật là một hình thức thực hiện pháp luật đặc thù vì nó làhình thức thực hiện pháp luật chỉ dành cho các cơ quan nhà nước hay nhàchức trách có thẩm quyền (tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật, sử dụngpháp luật là những hình thức thực hiện pháp luật mọi chủ thể có thể thực hiệnđược) Áp dụng pháp luật vừa là một hình thức thực hiện pháp luật, vừa làmột giai đoạn mà các cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiến hành tổ chức chocác chủ thể pháp luật khác thực hiện các quy định của pháp luật

Áp dụng pháp luật về hộ tịch là việc các cơ quan, các cán bộ Tư pháp- hộtịch có thẩm quyền căn cứ vào các quy định của pháp luật về hộ tịch để ra các

quyết định về hộ tịch hoặc tổ chức cho các chủ thể khác thực hiện pháp luật về

hộ tịch Chẳng hạn: sau khi xem xét hồ sơ đăng ký kết hôn của đôi nam nữ, nếuthấy hợp lệ, cán bộ tư pháp ghi vào sổ đăng ký kết hôn và giấy chứng nhận kếthôn, chủ tịch UBND cấp xã ký và cấp cho mỗi bên một bản chính giấy chứngnhận kết hôn

Mặc dù là hình thức thực hiện pháp luật chỉ dành cho cơ quan nhànước, các cán bộ công nhà nước nhưng áp dụng pháp luật về hộ tịch là mộthình thức thực hiện pháp luật quan trọng và phổ biến của UBND các cấpnhằm đưa pháp luật về hộ tịch vào cuộc sống Thực hiện tốt hình thức này sẽgiúp cho việc thực hiện pháp luật về hộ tịch được đảm bảo, hoạt động đăng ký

và quản lý hộ tịch đạt được mục đích mà pháp luật đã đề ra

Như vậy, bốn hình thức thực hiện pháp luật về hộ tịch nêu trên đều nhằm

đưa pháp luật về hộ tịch đi vào thực tế cuộc sống, làm cho các quy định phápluật về hộ tịch được thực thi có hiệu quả

1.3 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ HỘ TỊCH CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN

1.3.1 Yếu tố chính trị- kinh tế- xã hội

Chính trị có mối quan hệ với pháp luật Pháp luật là một trong nhữnghình thức biểu hiện cụ thể của chính trị Đường lối, chính sách của giai cấpthống trị luôn giữ vai trò chỉ đạo đối với pháp luật Do đó, việc thực hiện phápluật bị chi phối bởi yếu tố chính trị

Pháp luật về hộ tịch cũng không nằm ngoài quy luật đó, ở thời điểmnào thì pháp luật về hộ tịch cũng chịu sự tác động bởi các quan điểm, đườnglối chính trị Trong giai đoạn hiện nay, để thực hiện tốt pháp luật về hộ tịch(đăng ký và quản lý hộ tịch đáp ứng yêu cầu thực tiễn) thì phải đặt trên nềntảng hệ thống các quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng cộng sản Do

đó, Đảng phải thường xuyên đổi mới về nội dung và phương thức hoạt động,chỉ đạo pháp luật đi đúng định hướng

Về kinh tế - xã hội:

Sự phát triển của kinh tế- xã hội ảnh hưởng rất lớn đến việc thực hiệnpháp luật về hộ tịch Pháp luật luôn phụ thuộc vào kinh tế cho nên một hệthống pháp luật nói chung và pháp luật về hộ tịch nói riêng chịu sự tác độngtrực tiếp bởi kinh tế Sự tác động đó có thể là tích cực cũng có thể là tiêu cực.Điều này chúng ta đã thấy rõ khi nghiên cứu lý luận chung về nhà nước vàpháp luật Khi có một hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về hộ tịch hoànchỉnh dựa trên những tiền đề kinh tế- xã hội tương ứng thì sẽ là cơ sở cho việcthực hiện pháp luật về hộ tịch được dễ dàng, đúng pháp luật

Khi kinh tế- xã hội phát triển thì nhu cầu của con người ngày càng caohơn, hiện đại hơn, việc thực hiện pháp luật về hộ tịch ngày càng được coitrọng do nhu cầu sử dụng các giấy tờ về hộ tịch và chứng minh các sự kiện hộtịch của cá nhân trong các giao dịch ngày càng nhiều hơn Cùng với công dân,việc thực hiện pháp luật về hộ tịch của nhà nước cũng được chú trọng hơn đápứng yêu cầu của công tác đăng ký và quản lý hộ tịch Do đó, có thể khẳngđịnh điều kiện kinh tế- xã hội là yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến thực hiệnpháp luật về hộ tịch của UBND

1.3.2 Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về hộ tịch

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về hộ tịch là yếu tố đầu tiên,quyết định đến việc thực hiện pháp luật về hộ tịch Một hệ thống văn bản quyphạm pháp luật về hộ tịch đồng bộ, chính xác, chất lượng cao sẽ giúp việcthực hiện pháp luật về hộ tịch của các chủ thể được kịp thời, nhanh chóng,đúng pháp luật, bảo vệ các quyền lợi hợp pháp của công dân cũng như côngviệc quản lý của nhà nước

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về hộ tịch và việc thực hiện phápluật về hộ tịch có mối quan hệ biện chứng, trong đó hệ thống văn bản quyphạm pháp luật về hộ tịch là yếu tố tiền đề, quyết định đến hiệu quả thực hiệnpháp luật về hộ tịch Ngược lại, thực hiện pháp luật về hộ tịch góp phần hiện

thực hóa các văn bản quy phạm pháp luật và góp phần vào việc hoàn thiện hệthống văn bản quy phạm pháp luật về hộ tịch.

Thực tiễn công tác đăng ký và quản lý hộ tịch ở nước ta nhiều năm qua

đã cho thấy những bất cập, hạn chế của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật

về hộ tịch đã là một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến những hạnchế trong việc đăng ký và quản lý hộ tịch Do đó, việc thường xuyên rà soát,sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về hộ tịchrất cần thiết, tạo điều kiện đảm bảo cho việc thực hiện pháp luật về hộ tịch

1.3.3 Ý thức pháp luật của người dân

Ý thức pháp luật của người dân được hình thành từ những điều kiệnkinh tế, điều kiện vật chất Tuy nhiên, ý thức pháp luật có tính độc lập tươngđối cho nên nó có thể lạc hậu, có thể vượt lên trước sự phát triển của tồn tại

xã hội, nó có thể tác động trở lại đối với các yếu tố thuộc thượng tầng kiếntrúc pháp lý Do đó, ý thức pháp luật của người dân có thể tác động tích cựchay tiêu cực đến việc thực hiện pháp luật về hộ tịch

Thực tế hiện nay, bên cạnh những người có ý thức pháp luật tốt, thựchiện pháp luật về hộ tịch nghiêm chỉnh thì còn một bộ phận không nhỏ ngườidân ý thức pháp luật còn hạn chế Sự hạn chế đó có thể là do trình độ nhận thức,

có thể là do ý chí chủ quan, coi thường pháp luật Nhiều người dân còn chưahiểu trách nhiệm của mình trong việc đăng ký hộ tịch, họ chỉ quan niệm đó làquyền chứ không phải nghĩa vụ của mình Có nhiều người dân khi được hỏi thì

họ không hề biết đến và cũng không quan tâm đến nội dung của các văn bảnpháp luật về hộ tịch (ví dụ người dân không biết đến Nghị định 158/NĐ-CPngày 27/12/2005 của Chính phủ về đăng ký và quản lý hộ tịch, hoặc có biết đếnnhưng không nắm được nội dung của Nghị định) Do đó, nhiều trường hợp đăng

ký khai sinh, khai tử, kết hôn quá hạn hoặc không đăng ký đã xảy ra

Để ý thức pháp luật của người dân ngày càng được nâng cao thì các cơquan quản lý nhà nước về hộ tịch cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổbiến, giáo dục pháp luật, đặc biệt là pháp luật về hộ tịch đến người dân

1.3.4 Phong tục tập quán

Phong tục tập quán là những thói quen trong xử sự hàng ngày củangười dân Việt Nam, nó ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật nói chung vàthực hiện pháp luật về hộ tịch nói riêng của người dân

Hầu hết các lĩnh vực của đời sống của nhân dân đều chịu sự tác động,ảnh hưởng của phong tục tập quán, trong đó có lĩnh vực hộ tịch Nhiều phongtục tập quán tốt đẹp, tiến bộ, phù hợp với sự phát triển của đời sống cần đượcgìn giữ nhưng vẫn còn tồn tại những phong tục lạc hậu trong đời sống nhândân, ảnh hưởng không nhỏ đến thực hiện pháp luật về hộ tịch, đặc biệt tồn tạiphổ biến ở vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số Ví dụ như tục tảo hôn,kết hôn cận huyết thống ở miền núi phía bắc, vùng nông thôn nước ta.Những thói quen trong xử sự của con người khi đã trở thành phong tục tậpquán thì nó ăn sâu, bám rễ vào đời sống dân cư, khó có thể thay đổi được Do

đó, phong tục tập quán có ảnh hưởng rất lớn đến thực hiện pháp luật nóichung và thực hiện pháp luật về hộ tịch của UBND

1.3.5 Trình độ, năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức

Trình độ, năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức là những yếu tốquyết định đến việc thực hiện pháp luật đúng đắn Trình độ, năng lực yếu kémlại thiếu trách nhiệm, thiếu chủ động trong việc triển khai thực hiện các vănbản pháp luật hiện hành thì pháp luật dù có hoàn thiện, chất lượng cao đếnmấy cũng chỉ nằm trên giấy mà không thể đi vào cuộc sống một cách hiệuquả

Trong việc thực hiện pháp luật về hộ tịch, trình độ, năng lực của đội ngũcông chức Tư pháp- hộ tịch là một trong những yếu tố quyết định đến việcthực hiện pháp luật về hộ tịch được đúng đắn Cán bộ tư pháp là người vừatham gia vào hoạt động thực hiện pháp luật về hộ tịch của người dân, vừa làngười thực hiện pháp luật về hộ tịch của nhà nước Vì vậy, việc thực hiệnpháp luật về hộ tịch của các chủ thể được đảm bảo phụ thuộc rất nhiều vào

năng lực, trình độ của đội ngũ cán bộ Tư pháp- hộ tịch Người cán bộ Tưpháp- hộ tịch có năng lực, trình độ chuyên môn tốt sẽ giúp cho việc triển khai,

áp dụng các văn bản pháp luật về hộ tịch được dễ dàng, thuận lợi, chính xác,đúng pháp luật Họ sẽ là những người luôn chấp hành, tuân thủ pháp luậtnghiêm minh, việc áp dụng các văn bản pháp luật về hộ tịch sẽ đúng đắn,chính xác Hơn nữa, trong thực hiện pháp luật về hộ tịch của UBND thì ápdụng pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật phổ biến và là hình thức thựchiện pháp luật đặc thù vì trong đó luôn có sự hiện diện của Nhà nước, đây vừa

là hình thức thực hiện pháp luật, vừa là việc Nhà nước tổ chức cho các chủthể thực hiện pháp luật Vì vậy, thực hiện đúng đắn việc áp dụng pháp luật cóảnh hưởng, có ý nghĩa quyết định đến tổ chức thực hiện tốt ba hình thức thựchiện pháp luật còn lại Người cán bộ Tư pháp- hộ tịch có năng lực, trình độchuyên môn tốt sẽ tham mưu đúng cho UBND khi áp dụng các văn bản quyphạm pháp luật về hộ tịch, hướng dẫn, tuyên truyền, giải thích cho người dânhiểu được quyền và nghĩa vụ của họ trong đăng ký hộ tịch Điều đó sẽ đảmbảo cho việc thực hiện pháp luật về hộ tịch của UBND

1.3.6 Cơ sở vật chất, trang thiết bị và nguồn lực tài chính

Cơ sở vật chất, trang thiết bị và nguồn lực tài chính cho hoạt động thựchiện pháp luật về hộ tịch cũng là một trong những yếu tố mang tính quyếtđịnh đến chất lượng thực hiện pháp luật về hộ tịch Các yếu tố đảm bảo choviệc thực hiện pháp luật về hộ tịch như chất lượng văn bản pháp luật về hộtịch, việc triển khai thực hiện pháp luật về hộ tịch, ý thức pháp luật, trình độ,năng lực của đội ngũ cán bộ công chức đều phụ thuộc rất nhiều vào cơ sởvật chất, trang thiết bị và nguồn lực tài chính Nếu thiếu yếu tố vật chất thì cáchoạt động đảm bảo cho việc thực hiện pháp luật về hộ tịch sẽ thiếu hoặckhông thể hiệu quả Chẳng hạn như việc hiện nay ở một số địa phương,UBND xã không trang bị riêng máy tính cho công chức Tư pháp- hộ tịch tácnghiệp, công chức Tư pháp- hộ tịch phải sử dụng chung máy vi tính với văn

phòng nên đã không đáp ứng được yêu cầu về thời gian trả kết quả cho ngườidân; một số nơi không có tủ riêng cho công chức Tư pháp- hộ tịch cất giữ hồ

sơ, sổ hộ tịch, phải lưu chung với các hồ sơ, giấy tờ khác cũng dễ làm thất lạchay hư hỏng hồ sơ, đặc biệt là sổ hộ tịch

Do đó, để đảm bảo cho việc thực hiện pháp luật về hộ tịch thì UBNDcác cấp phải quan tâm đến cơ sở vật chất, trang thiết bị và nguồn lực tài chínhphục vụ công tác thực hiện pháp luật về hộ tịch ở địa phương

Chương 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ HỘ TỊCH

CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN Ở THÀNH PHỐ THÁI BÌNH HIỆN NAY

2.1 ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, ĐIỀU KIỆN KINH TẾ- XÃ HỘI VÀ HỆ THỐNG CƠ QUAN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ HỘ TỊCH CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN Ở THÀNH PHỐ THÁI BÌNH

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội của thành phố Thái Bình

* Đặc điểm tự nhiên

Thành phố Thái Bình nằm tại phía Tây Nam tỉnh Thái Bình, cách thủ

đô Hà Nội 110 km về phía Tây Bắc; cách thành phố Nam Định 20 km về phíaTây; cách thành phố Hải Phòng 70 km về phía Đông Bắc; cách thành phốHưng Yên 40 km về phía Tây Bắc Thành phố Thái Bình là đầu mối giaothông thuỷ bộ, nằm trên trục Quốc lộ 10 chiến lược thuận lợi giao lưu với cáctỉnh, thành phố trong vùng đồng bằng sông Hồng như: Hà Nội; Nam Định;Ninh Bình; Hải Phòng; Hưng Yên; Hải Dương

Thành phố Thái Bình có tổng diện tích tự nhiên 67,7 km2, phía Đônggiáp huyện Kiến Xương; phía Tây, phía Nam giáp huyện Vũ Thư; phía Bắcgiáp huyện Đông Hưng Thành phố Thái Bình gồm 19 đơn vị hành chính,

trong đó có 10 phường (Lê Hồng Phong, Bồ Xuyên, Đề Thám, Kỳ Bá, Quang Trung, Phú Khánh, Tiền Phong, Trần Lãm, Hoàng Diệu, Trần Hưng Đạo) và

9 xã (Đông Hoà, Vũ Chính, Vũ Phúc, Phú Xuân, Tân Bình, Vũ Đông, Vũ Lạc, Đông Thọ, Đông Mỹ).

Với vị trí địa lý trên, thành phố Thái Bình có rất nhiều điều kiện thuậnlợi để phát triển kinh tế - xã hội, nhất là trong các lĩnh vực công nghiệp - tiểuthủ công nghiệp, thương mại - dịch vụ, nông nghiệp, và trở thành một trongnhững đô thị trung tâm của khu vực vùng Nam đồng bằng sông Hồng và vùng

Đến năm 2012, Tổng giá trị sản xuất trên địa bàn đạt 7.176,7 tỷ đồng;

Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực: Công nghiệp - Xây dựngchiếm 63,8%, Thương mại - Dịch vụ chiếm 33,0%, Nông nghiệp - Thuỷ sảnchiếm 3,2% Tổng thu ngân sách Thành phố ước đạt 856,408 tỷ đồng Thu

nhập bình quân đầu người (theo giá thực tế) ước đạt 49,5 triệu đồng/ người

bằng 1,75 lần so với bình quân cả nước

- Đặc điểm xã hội:

+ Về dân số: Dân số thường trú trên địa bàn toàn Thành phố (đã bao gồm dân số quy đổi từ: lực lượng học sinh, sinh viên tại các cơ sở dạy nghề, lượng bệnh nhân từ các vùng lân cận đến khám chữa bệnh, khách tham dự hội nghị hội thảo, lực lượng công an, quân đội, lực lượng lao động tại các khu công nghiệp đóng trên địa bàn) là: 268.167 người, trong đó:

Dân số khu vực nội thành là: 176.621 người

Dân số khu vực ngoại thành là: 91.546 người

+ Về nguồn nhân lực: Thành phố Thái Bình có nguồn nhân lực dồi

dào, người dân Thái Bình có đức tính cần cù, hiếu học, nghiêm túc tronglao động, có trình độ văn hóa và có khả năng tiếp cận với tiến bộ khoa học

kỹ thuật Đó là những điều kiện thuận lợi, quan trọng để hình thành độingũ cán bộ công chức có chất lượng tốt Năm 2010, thành phố Thái Bình

có 99.622 người trong độ tuổi lao động; năm 2012 là 110.000 người Sốlao động trong các ngành kinh tế là 83.347 người Hằng năm, nguồn laođộng ở thành phố Thái Bình được bổ sung từ 4.500 đến 5.000 người Đó

là những người vừa tốt nghiệp phổ thông trung học, các trường dạy nghề,trung cấp, cao đẳng, đại học Chính nguồn lao động được bổ sung như vậy

đã tạo nguồn nhân lực phục vụ cho phát triển mạnh mẽ kinh tế - xã hộicủa Thành phố

Các hoạt động văn hóa văn nghệ, thể dục - thể thao được đầu tư, pháttriển góp phần gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa; giao lưu và tiếp thu tinh hoacác vùng, miền trên cả nước và quốc tế, tạo ra những giá trị mới về văn hóa,phục vụ tốt hơn nhu cầu hưởng thụ của nhân dân và khách du lịch

Trong lĩnh vực khoa học - công nghệ và môi trường, Thành phố đã thựchiện có hiệu quả hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn Việt Nam ISO9001: 2008 Thành phố đang đẩy nhanh tiến độ xây dựng hệ thống xử lý nướcthải và dây chuyền xử lý rác thải công nghệ cao đảm bảo vệ sinh môi trường

Với sự nỗ lực phấn đấu phát triển về mọi mặt của các cấp ủy, chínhquyền và nhân dân trên địa bàn, đến nay, thành phố Thái Bình đã được côngnhận là đô thị loại II

Như vậy, với vị trí địa lý tập trung và điều kiện phát triển kinh tế- xãhội khá tốt như trên đã tạo điều kiện thuận lợi cho UBND ở thành phố TháiBình trong thực hiện pháp luật về hộ tịch, người dân đi đăng ký hộ tịch được

dễ dàng, việc điều tra, xác minh và thực hiện việc quản lý hộ tịch cán bộ Tưpháp- hộ tịch cũng tiện lợi Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa đã tác động tiêucực đến việc thực hiện pháp luật của UBND ở thành phố Thái Bình, do việc

mở rộng địa bàn nên khu vực nông thôn thuần túy trước đây được sát nhậpvào thành phố đã gây ra những phức tạp nhất định cho công tác thực hiện về

hộ tịch của UBND.

2.1.2 Hệ thống cơ quan và đội ngũ cán bộ công chức thực hiện pháp luật về hộ tịch của Uỷ ban nhân dân ở thành phố Thái Bình

Hệ thống cơ quan và đội ngũ cán bộ công chức thực hiện pháp luật về

hộ tịch của UBND ở thành phố Thái Bình bao gồm:

Thứ nhất, UBND thành phố (cấp huyện) và Phòng Tư pháp thành phố

UBND thành phố là cơ quan thực hiện pháp luật về hộ tịch, được giao nhiệm

vụ tổ chức việc đăng ký và quản lý hộ tịch trên địa bàn thành phố Thái Bình

Phòng Tư pháp thành phố là cơ quan tham mưu, giúp việc cho UBNDthành phố trong thực hiện pháp luật về hộ tịch trên địa bàn, chịu trách nhiệmtrước UBND thành phố trong thực hiện pháp luật về hộ tịch Phòng Tư phápthành phố Thái Bình hiện nay được bố trí 4 công chức Tư pháp

Thứ hai, UBND cấp xã (gồm UBND các xã, phường) và cán bộ Tư pháp- hộ tịch

UBND cấp xã là cấp hành chính cơ sở, là cơ quan trực tiếp thực hiệnphần lớn các công việc thực hiện pháp luật về hộ tịch trên địa bàn thành phố

UBND cấp xã giao cho cán bộ Tư pháp- hộ tịch tham mưu, giúp việccho UBND cấp xã trong thực hiện pháp luật về hộ tịch trên địa bàn Hiện nay,đội ngũ cán bộ công chức cấp xã thực hiện pháp luật về hộ tịch được bố trí 35đồng chí công chức Tư pháp- hộ tịch ở 19 xã, phường trên địa bàn thành phố.Các đồng chí công chức Tư pháp- hộ tịch đều có trình độ chuyên môn từTrung cấp Luật trở lên

Tính đến năm 2011 thành phố Thái Bình có 22 cán bộ tư pháp, trong đóthuộc phòng Tư pháp có 03 đ/c; phường, xã có 19 đ/c Cơ cấu cán bộ như sau:

- Trình độ chuyên môn, nghiệp vụ: 100% cán bộ được đào tạo chuyênmôn luật, trong đó 60% có trình độ đại học; 10% trình độ cao đẳng; 30% trình

độ trung cấp

- Ngạch công chức: 40% cán bộ trong biên chế thuộc ngạch cán sự;60% thuộc ngạch chuyên viên.

- Độ tuổi: dưới 30 tuổi: 10%; từ 30-40 tuổi: 50%; từ 40 đến 50 tuổi:10%; trên 50 tuổi: 30%

- Giới tính: Nữ chiếm tỷ lệ 43%; Nam chiếm tỷ lệ 57%

- Dân tộc: 100% dân tộc Kinh

- Đảng viên: 95% số cán bộ là đảng viên, trong đó 10% cán bộ thuộccấp ủy

Đến nay (2013), cán bộ Tư pháp cấp xã trên địa bàn thành phố đã được

bổ sung thêm 16 đồng chí, thuộc 19 xã, phường Các đồng chí mới đượctuyển dụng đều có trình độ trung cấp Luật trở lên

Với đội ngũ công chức Tư pháp- hộ tịch có trình độ chuyên môn đạttiêu chuẩn, tuổi đời phù hợp như trên là những điều kiện đảm bảo cho việcthực hiện pháp luật về hộ tịch của UBND ở thành phố Thái Bình

2.2 NHỮNG KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC TRONG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ HỘ TỊCH CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN Ở THÀNH PHỐ THÁI BÌNH

VÀ NGUYÊN NHÂN

2.2.1 Những kết quả đạt được trong thực hiện pháp luật về hộ tịch của Ủy ban nhân dân các xã, phường

Thứ nhất, về đăng ký khai sinh

Đăng ký khai sinh là hoạt động đầu tiên trong lĩnh vực đăng ký hộ tịchcủa UBND các cấp và cũng là sự kiện hộ tịch phổ biến nhất đối với mọi côngdân Thông qua việc đăng ký khai sinh giúp cho Nhà nước theo dõi được thựctrạng và sự biến động về dân số, từ đó đề ra các chính sách phát triển kinh tế-

xã hội phù hợp trên phạm vi cả nước cũng như trong từng địa phương Đăng

ký khai sinh còn là việc bảo vệ quyền lợi của trẻ em khi được sinh ra Khiđược cấp giấy khai sinh đó còn được coi là giấy tờ hộ tịch gốc của mỗi cánhân, làm phát sinh nhiều quyền và nghĩa vụ pháp lý của mỗi công dân