DẤU HIỆU NHẬN BIẾT NGƯỜI SỬ DỤNG MA TÚY Tệ nạn ma túy vẫn đang là hiểm họa của nhân loại Ở Việt Nam hiện nay tỷ lệ người sử dụng ma túy đang ngày càng gia tăng Xu hướng trẻ hóa và nữ hóa đối tượng phạm tội liên quan đến ma túy đang là một vấn đề cấp bách đặt ra Theo Cục báo chí Trong hồ sơ quản lý có trên 70% số người nghiện ma túy dưới 30 tuổi, khoảng 5% trong tổng số người sử dụng ma túy trong độ tuổi chưa thành niên (dưới 18 tuổi) đặc biệt, 50% trong số này là người nghiện dưới 16 tuổi1 Chí.
Trang 1DẤU HIỆU NHẬN BIẾT NGƯỜI SỬ DỤNG MA TÚY
Tệ nạn ma túy vẫn đang là hiểm họa của nhân loại Ở Việt Nam hiện nay tỷ lệ người sử dụng ma túy đang ngày càng gia tăng Xu hướng trẻ hóa và nữ hóa đối tượng phạm tội liên quan đến ma túy đang là một vấn đề cấp bách đặt ra Theo Cục báo chí: Trong hồ sơ quản lý có trên 70% số người nghiện ma túy dưới 30
tuổi, khoảng 5% trong tổng số người sử dụng ma túy trong độ tuổi chưa thành niên
(dưới 18 tuổi) đặc biệt, 50% trong số này là người nghiện dưới 16 tuổi[1] Chính
vì vậy, một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong công tác phòng chống ma túy (PCMT) ở Việt Nam là tổ chức truyền thông nâng cao kiến thức về ma túy cũng như tác hại của ma túy cho mọi tầng lớp trong xã hội đặc biệt là thanh thiếu niên Trước tiên chúng ta phải hiểu được ma túy là gì? Các loại ma túy?
Khái niệm
Hiện nay, chưa có một cách hiểu chung về ma túy, tùy vào góc nhìn mà người ta đưa ra các khái niệm khác nhau Có thể hiểu:
Ma túy là các chất gây nghiện có nguồn gốc tự nhiên hoặc nhân tạo, khi đưa vào cơ thể có thể làm thay đỏi một hay nhiều chức năng tâm – sinh lý của cơ thể Sử dụng ma túy nhiều lần sẽ bị phụ thuộc cả về thể chất lẫn tâm lý, gây hậu quả nghiêm trọng cho cá nhân, gia đình và xã hội
Phân loại
Có rất nhiều cách phân loại khác nhau nhưng chúng ta sẽ tiếp cận theo các cách phân loại như sau:
Theo nguồn gốc, ma túy được chia làm ba loại: ma túy tự nhiên, ma túy bán tổng hợp, ma túy tổng hợp.
- Ma túy tự nhiên là các chất ma túy có sẵn trong tự nhiên như thuốc phiện, cần sa, cocain…
Trang 2- Ma túy bán tổng hợp là các chất mà túy được chế từ ma túy tự nhiên và một số chất phụ gia khác, có tác dụng mạnh hơn chất ma túy ban đầu như heroin…
- Ma túy tổng hợp là các chất ma túy được điều chế bằng phương pháp tổng hợp hóa học toàn phần từ hóa chất như thuốc lắc, ma túy đá (methaphetamin)…
Theo mức độ nghiện và khả năng bị lạm dụng, ma túy được chia làm 2 loại: ma túy có hiệu lực cao và ma túy có hiệu lực thấp:
- Ma túy có hiệu lực cao là các chất ma túy chỉ cần sử dụng với liều lượng nhỏ đã có thể thay đổi trạng thái tâm sinh lý của người dùng, gây nghiện: thuốc phiện, heroin, thuốc lắc, cocain
- Ma túy có hiệu lực thấp là các loại ma túy phải sử dụng nhiều lần với lượng lớn mới làm thay đổi tâm sinh lý và gây nghiện: thuốc lá, thuốc lào,
Theo tác dụng của chất ma túy đến hệ thần kinh trung ương, ma túy được chia làm 3 loại: nhóm thuốc an thần ức chế hệ thần kinh trung ương, nhóm các chất gây kích thích, nhóm các chất gây ảo giác:
- Nhóm thuốc an thần ức chế hệ thần kinh trung ương: tác động chủ yếu là buồn ngủ, an thần, giảm nhịp tim, giảm hô hấp: heroin, morphin, cocain… và thuốc ngủ
- Nhóm các chất gây kích thích: kích thích hưng phấn, tăng hoạt động cơ thể, tăng nhịp tim, hô hấp…: bao gồm amphetamine và các dẫn xuất của nó
- Nhóm chất gây ảo giác: có thể làm thay đổi nhận thức về hiện tại, về môi trường xung quanh; khiến cho người dùng có thể bị ảo thanh, ảo giác (nghe thấy, nhìn thấy những sự việc không có thật): thuốc lắc, ma túy gây ảo giác (LSD)
Theo luật pháp, ma túy được chia làm 2 loại: ma túy hợp pháp và ma túy không hợp pháp:
- Ma túy hợp pháp là những loại ma túy mà pháp luật không cấm: rượu bia, thuốc
lá, caffein, thuốc ngủ an thần, thuốc giảm đau…
Trang 3- Ma túy bất hợp pháp là những loại ma túy pháp luật cấm: thuốc phiện, cần sa, heroin, cocain, thuốc lắc
Tác hại của ma túy
Ma túy có tác hại khôn lường và lâu dài đối với bản thân, gia đình và xã hội:
Ảnh hưởng đến bản thân
• Ma tuý làm huỷ hoại sức khoẻ, làm mất khả năng lao động, học tập, làm cho thần kinh người nghiện bị tổn hại Dùng ma tuý quá liều có thể dẫn đến cái chết
• Gây nghiện mạnh, sức khoẻ giảm sút Tiêm chích ma tuý dùng chung bơm kim tiêm không tiệt trùng dẫn đến lây nhiễm viêm gan vi rut B, C, đặc biệt
là HIV(dẫn đến cái chết) Tiêm chích ma tuý là một trong những con đường lây nhiễm HIV phổ biến nhất tại Việt Nam Người nghiện ma tuý có thể mang vi rut HIV và lây truyền cho vợ/bạn tình của con cái họ
Trang 4• Thoái hoá nhân cách, rối loạn hành vi, lối sống buông thả, dễ vi phạm pháp luật
• Mâu thuẫn và bất hoà với bạn bè, thầy cô giáo và gia đình
• Mất lòng tin với mọi người, dễ bị người khác lợi dụng, học tập giảm sút hoặc bỏ học, ảnh hưởng đến tương lai tiền đồ, nếu đã có việc làm thì dễ bị mất việc làm
• Ma tuý còn gây tác hại lâu dài cho con cái, nòi giống: các chất ma tuý ảnh hưởng đến hệ thống hooc môn sinh sản, làm giảm khả năng sinh hoạt tình dục, ảnh hưởng đến quá trình phân bào hình thành các giao tử, tạo cơ hội cho các gien độc có điều kiện hoạt hoá, dẫn tới suy yếu nòi giống
Ảnh hưởng đến gia đình
• Làm tiêu hao tiền bạc của bản thân và gia đình Nhu cầu cần tiền để mua ma tuý của người nghiện là rất lớn, mỗi ngày ít nhất từ 50.000-100.000 đồng/ngày thậm chí 1.000.000 - 2.000.000 đồng/ ngày, vì vậy khi lên cơn nghiện người nghiện ma tuý có thể tiêu tốn hết tiền của, tài sản, đồ đạc của gia đình vào việc mua ma tuý để thoả mãn cơn nghiện của mình, hoặc để có tiền sử dụng ma tuý, nhiều người đã trộm cắp, hành nghề mại dâm, hoặc thậm chí giết người, cướp của
• Sức khoẻ các thành viên khác trong gia đình giảm sút (lo lắng, mặc cảm, ăn không ngon, ngủ không yên vì trong gia đình có người nghiện)
• Gây tổn thất về tình cảm (thất vọng, buồn khổ, hạnh phúc gia đình tan vỡ, ly thân, ly hôn, con cái không ai chăm sóc )
Trang 5• Gia đình tốn thời gian, chi phí chăm sóc và điều trị các bệnh của người nghiện do ma tuý gây ra
Ảnh hưởng đến xã hội
• Gây mất trật tự an toàn xã hội, gia tăng các tệ nạn xã hội: Lừa đảo, trộm cắp, giết người, mại dâm, băng nhóm
• Ảnh hưởng đến đạo đức, thuần phong mỹ tục lâu đời của dân tộc
• Làm giảm sút sức lao động sản xuất trong xã hội
• Tăng chi phí ngân sách xã hội cho các hoạt động ngăn ngừa, khắc phục, giải quyết các hậu quả do ma tuý đem lại Ma tuý còn là nguồn gốc, là điều kiện nảy sinh, lan truyền đại dịch HIV/AIDS (một hiểm hoạ toàn cầu chưa có thuốc chữa Hiện nay nước ta có trên 130.000 người nhiễm HIV/AIDS thì
có 75% là do tiêm chích ma tuý
• Ảnh hưởng đến giống nòi, huỷ diệt giống nòi: do các chất ma tuý ảnh hưởng đến hệ thống hoocmon sinh sản, làm giảm khả năng sinh hoạt tình dục, ảnh hưởng đến quá trình phân bào hình thành các giao tử, tạo cơ hội cho các gien độc có điều kiện hoạt hoá, dẫn tới suy yếu nòi giống
Biểu hiện của người nghiện ma túy
Biểu hiện của mội người sử dụng ma túy là khác nhau tùy thuộc vào môi trường sống, sinh hoạt, tính cách, công việc mà họ có thay đổi khác nhau Tuy nhiên nhìn chung người sử dụng ma túy sẽ có những biểu hiện cơ bản sau:
1. Về thực lực sống: Người nghiện thuốc phiện sống phụ thuộc vào thuốc nên
có sức khỏe rất yếu, hệ miễn dịch kém nên dễ chịu sự tấn công của nhiều
Trang 6Cơ thể gầy tong teo của người nghiện ma túy
2 Về tâm lý: Không giống như những người bình thường khác, người nghiện bị
suy giảm trong mọi chức năng, trong đó có cả trí nhớ, khả năng suy nghĩ, tư duy, thậm chí là mất phương hướng, làm những việc tiêu cực như ăn cắp, ăn trộm… và không cảm thấy hứng thú trong bất cứ một hoạt động sống nào Khi được hỏi đến, người nghiện ma túy luôn tìm câu trả lời thoái thác để lẫn tránh bản thân, nói không bao giờ đi đôi với làm
3 Về quan hệ xã hội: Không cần nói cũng có thể biết được, một trong những dấu
hiệu nhận biết người nghiện ma túy là họ ít khi quan hệ xã hội với mọi người, sống vật vờ, cô lập, đơn giản là vì sợ sự ồn ào và muốn lẩn tránh người khác
Nhận biết người sử dụng ma túy
Nghiện ma túy đang là vấn đề đáng quan tâm đối với toàn xã hội Thảm kịch lớn nhất là khi phát hiện người nào đã nghiện nặng thì việc ngăn ngừa không còn hiệu quả nữa Vấn đề đặt ra là làm sao nhận biết sớm biểu hiện của người
Trang 7mới sử dụng ma túy để bằng tình thương và trách nhiệm hướng họ trở lại cuộc sống tốt đẹp hơn
Việc nhận biết người có sử dụng ma túy hay không tùy thuộc vào từng giai đoạn của người nghiện Khi mới bắt đầu sử dụng thường khó phát hiện và NSDMT thường tìm mọi cách để che giấu người than, gia đình về hành vi sử dụng ma túy của mình Có rất nhiều phương pháp nhận biết (phương pháp thăm
dò, phương pháp miễn dịch bằng que thử Test) đem lại kết quả chính xác cao tuy nhiên các phương pháp này được sử dụng dưới góc độ y tế, chỉ có thể thực hiện tại bệnh viện hoặc cơ sở chuyên monn hoặc nhận được sự hợp tác xét nghiệm từ NSDMT Tuy nhiên, dưới đây là 1 số dấu hiệu nhận biết nhanh và đặc trưng có thể giúp sớm phát hiện NSDMT:
Nhận biết nhanh người sử dụng ma túy
Mọi người cần lưu ý, quan sát và đánh giá đúng tình hình của bạn bè, người xung quanh nếu nghi ngờ, phát hiện họ sử dụng ma túy và có thể nhận biết được những người xung quanh mình có sử dụng ma túy hay không thông qua các dấu hiệu sau:
- Các vật dụng lạ xuất hiện:
+ Thuốc lá lạ được cuốn thủ công, giấy cuốn thuốc (giấy OCB)…
+ Lưỡi dao cạo, gương, ống hút, bơm kim tiêm
+ Thìa,bình nhựa đục lỗ, giấy bạc…
- Nếp sinh hoạt thay đổi:
+ Ăn uống thất thường
+ Mất ngủ hoặc ngủ nhiều 1 cách bất thường (mang tính bệnh lý)
+ Giảm hứng thú các hoạt động giải trí, bắt đầu xuất hiện những hành vi xấu như tập hút thuốc, uống rượu…
+ Đi lại có quy luật Đặc biệt lúc đi mệt mỏi, lúc về nhanh nhẹn, hoạt bát
Trang 8- Tâm lý thay đổi bất thường:
+ Khi tỉnh táo, minh mẫn – khi lơ đãng, mất tập trung
+ Hay cáu gắt, khó chịu, bực bội
+ Xuất hiện hành vi chống đối, hay nói dối
+ Thích ở 1 mình, ngại giao tiếp hoặc tụ tập nơi đông người
- Sức khỏe giảm sút
+ Sức đề kháng giảm, hay ốm, người lừ đừ, mệt mỏi, xanh xao…
+ Có những dấu vết lạ trên cơ thể: dấu kim tiêm trên mu bàn tay, cổ tay, mặt trong khuỷu tay, cổ, vết cào xước da Vết bỏng trên môi, ngón tay…
- Khả năng lao động – học tập giảm:
+ Đi học muộn, bỏ học, trốn học, thường hay rời khỏi trường k rõ lý do + Lười lao động, sức lao động giảm
- Tiếp xúc với nhóm bạn xấu:
+ Tụ tập với những người có đời sống buong thả, tập hợp thành từng bang nhóm để đua xe, chơi cờ bạc…
+ Kết thân với những bạn bè có dùng ma túy
- Nhu cầu chi tiêu bất thường: Sử dụng tiền quá nhu cầu cần thiết
Lưu ý: Người nghiện ma túy rất thích uống nhiều nước, đặc biệt là các loại
nước ngot; bò húc, nước cam…
Những biểu hiện dễ nhận biết của 1 số loại ma túy tiêu biểu:
• Cần sa: mất ngủ, hoang tưởng bị sai khiến, nói năng không liên quan, ngại
tắm rửa,có mùi hôi đặc trưng, mắt ngầu đỏ, có bao thuốc lá khác lạ
• Heroin: ngáp, chảy nước mắt, mắt lờ đờ, đêm ít ngủ, ngày ngủ nhiều, da tái,
môi thâm, cơ thể hôi hám, ít tắm giặt Thích ở một mình, ít tiếp xúc với người khác
• Ma túy đá: không ngủ, hoang tưởng bị hại, có vết bỏng trên môi hay ngón
tay, thích làm những việc tỷ mỷ, chi tiết…
• Thuốc lắc: Ngủ ngày, đêm đi chơi, uống nhiều nước, biếng ăn, sức khỏe suy
kiệt, mệt mỏi xanh xao
Trên đây là những dấu hiệu nhận biết nhanh và đặc trưng ở người sử dụng
ma túy, dựa vào đó có thể nhận biết và phát hiện sớm NSDMT để tìm cách hỗ trợ
Trang 9kịp thời, càng phát hiện sớm, cai sớm, thì càng có khả năng cai được và giảm được nguy cơ lây lan các bệnh truyền nhiễm, đồng thời hạn chế các tệ nạn xã hội do ma túy gây ra