BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI BÀI THI KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN LUẬT HIẾN PHÁP VIỆT NAM ĐỀ 1 Trong thời gian gần đây, người dân các xã Nam Sơn và Hồng Kỳ (huyện Sóc Sơn, Hà Nội) đã tập trung, ngăn cản xe chở rác ra vào Khu liên hợp xử lý chất thải Sóc Sơn (bãi rác Nam Sơn), khiến rác thải ở nhiều khu vực trong nội thành bị ùn ứ, chất đống, bốc mùi hôi thối Trong buổi làm việc của lãnh đạo Hà Nội trong nhằm giải quyết vấn đề này, được biết, nguyên nhân người dân kéo ra chặn xe không cho chở v.
Trang 1BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI
-1
Trang 2BÀI THI KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN LUẬT HIẾN PHÁP VIỆT NAM
ĐỀ 1
Trong thời gian gần đây, người dân các xã Nam Sơn và Hồng Kỳ (huyện Sóc Sơn, Hà Nội) đã tập trung, ngăn cản xe chở rác ra vào Khu liên hợp xử lý chất thải Sóc Sơn (bãi rác Nam Sơn), khiến rác thải ở nhiều khu vực trong nội thành bị ùn ứ, chất đống, bốc mùi hôi thối Trong buổi làm việc của lãnh đạo Hà Nội trong nhằm giải quyết vấn đề này, được biết, nguyên nhân người dân kéo ra chặn xe không cho chở vào bãi rác Nam Sơn đều có gốc là từ vấn đề môi trường Người dân bức xúc do vấn đề ô nhiễm môi trường ngày càng tăng, khu vực bãi rác bốc mùi nồng nặc; các xe chở rác bị ùn ứ, đỗ hang dài ngoài đường làm rò, rỉ nước rác bốc mùi hôi thối, ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân; việc đổ rác trong bãi lên quá cao, nguy cơ gây mất an toàn cho nhân dân
Bằng kiến thức môn học Luật Hiến pháp Việt Nam, em hãy bình luận về vấn
đề quyền con người, quyền công dân và trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong tình huống trên
Hà Nội, 2022
Trang 3MỤC LỤC
A MỞ ĐẦU 1
B NỘI DUNG 2
1 Giải thích từ khóa 2
2 Hệ thống luận điểm 2
Luận điểm 1: Khu liên hợp xử lý chất thải Sóc Sơn quá tải khiến rác thải ùn ứ, gây ô nhiễm môi trường, xâm phạm đến quyền được sống trong môi trường trong sạch của con người, công dân 2
Luận điểm 2: Môi trường ô nhiễm nặng gây ảnh hưởng tới sự phát triển, sức khỏe của con người, vi phạm đến quyền về sức khỏe con người được ghi nhận trong Công ước quốc tế; quyền về sức khỏe của con người, quyền công dân được quy định trong Hiến pháp Việt Nam 2013 5
3 Trách nhiệm của nhà nước trong sự việc người dân chặn xe rác ra vào bãi khiến rác thải ùn ứ trong khu vực nội đô 7
C KẾT LUẬN 9
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 10
Trang 4A MỞ ĐẦU
Việt Nam luôn quan tâm và đề cao quyền con người của mỗi con người sinh sống trong lãnh thổ Việt Nam Bằng chứng là những công nhận về quyền con người và quyền công dân đều được quy định rõ ràng trong Hiến pháp Việt Nam
2013 Tuy nhiên, việc thực hiện quyền con người và quyền công dân, việc người dân được đảm bảo thực hiện hai quyền này ở một số địa phương còn chưa thực sự tốt Địa phương và vấn đề cụ thể mà bài tiểu luận này hướng tới là quyền con người, quyền công dân trong trường hợp người dân hai xã Nam Sơn và Hồng Kỳ thuộc huyện Sóc Sơn, Hà Nội chặn xe rác vào Khu liên hợp xử lý chất thải Sóc Sơn ngày 23/10/2020, khiến rác thải ùn ứ trong nội đô Hà Nội, gây mất vệ sinh,
mỹ quan thành phố, từ đó bàn luận về trách nhiệm của nhà nước trong tình huống này
Trang 5B NỘI DUNG
1 Giải thích từ khóa
Quyền con người là sự bảo đảm quốc tế về pháp lý, bảo vệ các cá nhân và
các nhóm chống lại những hành động, sự bỏ mặc, cái mà làm tổn hại đến sự tự do, những quyền lợi cơ bản và quan trọng nhất và nhân phẩm1
Quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân là các quyền và nghĩa vụ được xác
định trong Hiến pháp trên các lĩnh vực chính trị, dân sự, kinh tế, xã hội, văn hóa là
cơ sở để thực hiện các quyền và nghĩa vụ cơ bản khác của công dân và cơ sở chủ yếu để xác định địa vị pháp lý của công dân2
Ô nhiễm môi trường: là sự biến đổi tính chất vật lý, hóa học, sinh học của
thành phần môi trường không phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật môi trường, tiêu chuẩn môi trường gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người, sinh vật và tự nhiên (Theo Luật Bảo vệ môi trường 2020)
2 Hệ thống luận điểm
Luận điểm 1: Khu liên hợp xử lý chất thải Sóc Sơn quá tải khiến rác thải ùn ứ, gây ô nhiễm môi trường, xâm phạm đến quyền được sống trong môi trường trong sạch của con người, công dân
1.1 Cơ sở pháp lý
Điều 43, Hiến pháp Việt Nam 2013: Mọi người có quyền được sống trong môi trường trong lành và có nghĩa vụ bảo vệ môi trường
Nguyên tắc 1, Tuyên bố của Hội nghị Liên hợp quốc về môi trường và con người (Stockholm 1972) (tạm dịch): Con người có quyền cơ bản về tự do, bình đẳng và điều kiện sống đầy đủ trong một môi trường chất lượng, cái mà cho phép con người có một cuộc sống phát triển, hạnh phúc, và con người có trách nhiệm
1 United Nations, Office of the United Nations high commissioner for human rights, Frequently Asked Questions
on a Human rights-based approach to development cooperation, New York and Geneva, 2006, p.1.
2 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật Hiến pháp Việt Nam, tr 207, Nxb Tư pháp, Hà Nội, 2021
2
Trang 6cao cả là bảo vệ và cải thiện môi trường cho thế hệ hiện tại và tương lai Trên khía cạnh này, những chính sách thúc đẩy, duy trì chế độ phân biệt màu da, chủng tộc, phân biệt đối xử, thuộc địa, và các hình thức áp bức, ngoại xâm khác đều phải bị lên án và loại bỏ
Nguyên tắc 1, Tuyên bố của Hội nghị Liên hợp quốc về môi trường và phát triển (Rio de Janeiro 1992) (tạm dịch): Con người là trung tâm của những mối quan hệ phát triển bền vững, và được hưởng quyền sống một cuộc sống lành mạnh, hữu ích và hòa hợp thiên nhiên
1.2 Phân tích luận điểm
Trong nhiều năm qua, người dân sinh sống ở khu vực gần Khu liên hợp xử
lý chất thải Sóc Sơn phải chịu đựng mùi hôi thối của rác thải, càng gần bãi rác thì mùi xú uế càng nồng nặc Từ khi Khu xử lý được đưa vào vận hành, người dân luôn phải chịu cảnh sống trong bầu không khí ô nhiễm, tới nỗi mà ở nhà không làm
gì cũng phải đeo khẩu trang, không cần tới giờ ngủ mới mắc màn mà mà phải mắc thường xuyên để tránh “bão ruồi”.3 Chung sống hàng chục năm với rác thải, đón hàng chục cái Tết trong mùi rác thải ngập ngụa, đối với nhiều hộ dân sinh sống nơi đây, họ đã “sớm quen” với mùi xú uế, họ vẫn sinh hoạt, vẫn đón Tết, vẫn bán hàng4, vẫn phải sống và chịu đựng sự ô nhiễm do lượng rác thải quá tải khi mà công suất dự tính ban đầu khi vận hành Khu liên hợp xử lý rác thải năm 1999 là tiếp nhận 1000 tấn rác mỗi ngày, nhưng thực tế lượng rác thải trung bình đổ về đây
là 4000 tấn/ngày, đợt cao điểm có thể lên tới 6000 tấn/ngày5 với hơn 500 lượt xe ra vào bãi mỗi ngày6
Trong một bản tin của VTC14 về tình trạng ô nhiễm môi trường nơi đây,
3 Nguyễn Hạnh - Đào Vân (2017), Hà Nội: Cuộc sống khốn khổ của người dân xung quanh bãi rác lớn nhất thành
phố,
https://phapluat.suckhoedoisong.vn/ha-noi-cuoc-song-khon-kho-cua-nguoi-dan-xung-quanh-bai-rac-lon-nhat-thanh-pho-162187492.htm , Pháp luật và bạn đọc, truy cập 16/03/2022.
4 Hoàng Trần-Trường Phong (2019), Người dân sống cạnh bãi rác Nam Sơn: Giao thừa không dám mở cửa,https:// tienphong.vn/nguoi-dan-song-canh-bai-rac-nam-son-giao-thua-khong-dam-mo-cua-post1089008.tpo , Báo Tiền phong, truy cập ngày 16/03/2022.
5 Tuyết Chinh (2016), Sóc Sơn (Hà Nội): Bãi rác Nam Sơn ô nhiễm, dân khổ đến bao giờ?,
https://baotainguyenmoitruong.vn/soc-son-ha-noi-bai-rac-nam-son-o-nhiem-dan-kho-den-bao-gio-245653.html, Báo điện tử Tài nguyên và môi trường, truy cập ngày 16/03/2022.
6 Truyền hình Đài tiếng nói Việt Nam -VOVTV (2017), Chặn xe rác vì quá khổ với rác tại Nam Sơn,
https://www.youtube.com/watch?v=EywTiW_jVSA , truy cập ngày 16/03/2022
Trang 7ông Trần Văn Lợi ở xã Bắc Sơn cho biết, nước thải từ bãi rác chảy thẳng xuống kênh thoát nước của xã, điểm cuối cùng là sông Công chảy qua địa phận huyện Sóc Sơn, gây ô nhiễm nguồn nước khiến tôm cá tự nhiên lẫn trong ao của người dân đều chết hết7 Những xe rác lui tới bãi, mang theo nước rỉ rác nhưng lại không
vệ sinh trong bãi mà đem ra ngoài rửa ráy gây hại tới nguồn nước tưới tiêu, sinh hoạt gây ra nhiều căn bệnh cho cư dân ở đây8
Trong suốt hơn 20 năm qua, những gì mà người dân xung quanh Khu liên hợp xử lý chất thải Sóc Sơn “được hưởng” là một môi trường sống không hề có chất lượng, không hề trong lành, họ cũng chẳng hề hạnh phúc bởi hạnh phúc sao được khi mà lúc nào họ cũng đau đầu vì mùi rác thải, nguồn nước ô nhiễm, tinh thần thì bị “tra tấn” với tiếng động cơ, còi xe của hàng trăm lượt xe rác ra vào bãi Việc giải phóng mặt bằng và di dời dân cư thì bị chậm trễ, những lời hứa trong lần đối thoại với người dân hồi tháng 7/2020, tính đến thời điểm tháng 10/2020, vẫn chỉ đang nằm nơi chót lưỡi đầu môi9, chỉ có quyền môi trường người dân là bị vi phạm ngày càng nghiêm trọng do lượng rác thải ngày càng tăng lên, phạm vi ô nhiễm ngày càng mở rộng10 Sự ô nhiễm của môi trường đã khiến cho quyền được sống trong môi trường trong lành của con người, của công dân được ghi nhận tại Hiến pháp Việt Nam 2013, quyền được sống trong môi trường chất lượng của Tuyên bố của Liên hợp quốc về môi trường và con người (Stockholm 1972), quyền được sống lành mạnh, hòa hợp với thiên nhiên của Tuyên bố của Hội nghị Liên hợp quốc về môi trường và phát triển (Rio de Janeiro 1992) của người dân xung quanh bãi rác Nam Sơn bị xâm phạm một cách nghiêm trọng
Luận điểm 2: Môi trường ô nhiễm nặng gây ảnh hưởng tới sự phát triển, sức khỏe của con người, vi phạm đến quyền về sức khỏe con người được ghi nhận trong Công ước quốc tế; quyền về sức khỏe của con người, quyền
7 VTC14 (2016), Dân bức xúc vì bãi rác Nam Sơn gây ô nhiễm môi trường, https://www.youtube.com/watch? v=_OFtYmO6MLg , truy cập ngày 16/03/2022
8 Truyền hình Đài tiếng nói Việt Nam -VOVTV (2017), Chặn xe rác vì quá khổ với rác tại Nam Sơn,
https://www.youtube.com/watch?v=EywTiW_jVSA , truy cập ngày 16/03/2022
9 VTC Now, Ước mơ xa xỉ của hơn 2.000 hộ dân sống bên bãi rác Nam Sơn, Hà Nội,
https://www.youtube.com/watch?v=95qWfnW8Vdk , truy cập ngày 16/03/2022.
10 VTC Now, Dân nhiều lần chặn xe rác vào bãi rác Nam Sơn, Hà Nội vì chờ đền bù?
https://www.youtube.com/watch?v=XgXnC22lUyg , truy cập ngày 16/03/2022.
4
Trang 8công dân được quy định trong Hiến pháp Việt Nam 2013
2.1 Cơ sở pháp lý
Điều 19, Hiến pháp Việt Nam 2013: Mọi người có quyền sống Tính mạng con người được pháp luật bảo hộ Không ai bị tước đoạt tính mạng trái luật
Khoản 1, điều 20 Hiến pháp Việt Nam 2013: Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khỏe, danh dự và nhân phẩm; không bị tra tấn, bạo lực hay bất kỳ hình thức nào đối xử khác xâm phạm thân thể, sức khỏe, xúc phạm danh dự, nhân phẩm
Điều 38, Hiến pháp Việt Nam 2013:
1 Mọi người có quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe, bình đẳng trong việc sử dụng các dịch vụ y tế và có nghĩa vụ thực hiện các quy định phòng bệnh, khám bệnh, chữa bệnh
2 Nghiêm cấm các hành vi đe dọa cuộc sống, sức khỏe của người khác và cộng đồng
Khoản 1, điều 12, Công ước quốc tế 1966 về quyền kinh tế, xã hội và văn hóa ( ICESCR) (tạm dịch): Các quốc gia thành viên công nhận quyền được hưởng tiêu chuẩn sức khỏe về thể chất và tinh thần cao nhất có thể của con người
2.2 Phân tích luận điểm
Ô nhiễm môi trường không chỉ gây hại tới thiên nhiên mà nó còn gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe con người Nó gây ra những căn bệnh quái ác như ung thư, thiếu máu, bệnh về não, những bệnh về da, đường hô hấp, bệnh tim mạch, bệnh liên quan đến gan, phổi, thận; ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của nhiều người, 11 Không chỉ tác động xấu tới sức khỏe thể chất, ô nhiễm môi trường còn
có hậu quả tiêu cực về mặt tinh thần của con người, theo một nghiên cứu được công bố trên tạp chí y khoa Psychology số ra ngày 14/03/2022, việc tiếp xúc với ô
11 Ngọc Mai (2020), Tác hại của ô nhiễm môi truờng đối với sức khỏe, https://soyte.namdinh.gov.vn/home/hoat-dong-nganh/giao-duc-suc-khoe/tac-hai-cua-o-nhiem-moi-truong-doi-voi-suc-khoe-3079 , Cổng thông tin điện tử Sở
y tế Nam Định, truy cập ngày 17/03/2022.
Trang 9nhiễm không khí có thể dẫn đến gia tăng chứng trầm cảm ở thanh thiếu niên12
Vậy mà trong suốt những năm qua, tất cả già, trẻ, gái, trai trong khu vực xã Nam Sơn, Bắc Sơn, Hồng Kỳ phải chịu đựng ô nhiễm môi trường nặng nề, chịu đựng những căn bệnh do ô nhiễm môi trường gây nên Người dân ở đây luôn sống trong nỗi lo của bệnh tật Nhiều người mắc bệnh ung thư và đã qua đời, những người khác thì mắc các bệnh về đường hô hấp, tuyến giáp, Có gia đình có tới 3 người cùng mắc ung thư lúc từ khi còn trẻ Những căn bệnh từ hệ lụy mà ô nhiễm môi trường đem đến không tha một ai, từ trẻ nhỏ cho tới người lớn Những học sinh tiểu học đi học vào những ngày tháng 2, tháng 3, nhiều trẻ có triệu chứng buồn nôn, chóng mặt, khó thở, nhiều học sinh mầm non cũng có triệu chứng tương
tự, còn giáo viên thì nhiều người đã mắc những căn bệnh về nang, tuyến giáp, phổi, do phải tiếp xúc, làm việc trong môi trường ô nhiễm Song song với những căn bệnh đã “tác oai tác quái” trong cuộc sống người dân nhiều năm qua, người dân nơi đây vẫn luôn sống trong lo lắng về các loại dịch bệnh như dịch tả sẽ bùng phát bởi “bão ruồi” từ khu xử lý chất thải, dù được phun thuốc diệt, dù bẫy ruồi nhưng vẫn không cản được sự tấn công của ruồi vào gia đình họ13 Những người dân sống ở đây đang ngày ngày bị đe dọa về sức khỏe và tính mạng, dù Hiến pháp
đã quy định rằng mọi người được pháp luật bảo hộ về sức khỏe và nghiêm cấm những hành vi đe dọa tới sức khỏe của người khác, nhưng với người dân các xã Hồng Kỳ, Bắc Sơn, Nam Sơn, sức khỏe của họ vẫn ngày ngày bị đe dọa bởi ô nhiễm môi trường, vẫn có những người chết vì bệnh tật do ô nhiễm môi trường gây nên Sức khỏe, tính mạng của họ không được chăm sóc, bảo vệ đúng nghĩa một cách đúng nghĩa, quyền được hưởng những tiêu chuẩn về sức khỏe thể chất và tinh thần cao nhất có thể của họ cũng chẳng hề xuất hiện
Những quyền công dân, con người được ghi nhận trong Hiến Pháp và Công ước quốc tế của họ bị vi phạm nghiêm trọng Ô nhiễm môi trường nơi đây đã xâm hại sức khỏe, tính mạng của người dân, vi phạm đến điều 19, khoản 1 điều 20, điều
12 Thời sự VTV, https://www.facebook.com/thoisuvtv/posts/5387781604588763 , truy cập ngày 17/03/2022.
13 Phụ nữ Việt Nam (2017), Bệnh tật bủa vây người dân quanh bãi rác Nam Sơn, https://phunuvietnam.vn/benh-tat-bua-vay-nguoi-dan-quanh-bai-rac-nam-son-30404.htm, truy cập ngày 18/3/2022
6
Trang 1038, Hiến pháp Việt Nam 2013, khoản 1 điều 12, Công ước quốc tế về quyền kinh
tế, xã hội và văn hóa (ICESCR)
3 Trách nhiệm của nhà nước trong sự việc người dân chặn xe rác ra vào bãi khiến rác thải ùn ứ trong khu vực nội đô
Ngày 23/10/2020, người dân hai xã Hồng Kỳ và Nam Sơn huyện Sóc Sơn,
Hà Nội dựng lều, bạt ra để chặn không cho xe rác đi vào Khu liên hợp xử lý chất thải Điều đáng nói là đây không phải đầu tiên diễn ra hoạt động chặn xe rác của người dân quanh khu vực khu xử lý chất thải, nó đã tiếp diễn trong suốt những năm gần đây, và đây cũng là lần thứ hai người dân chặn xe rác vào bãi trong năm
2020 Trong suốt 20 năm qua, người dân nơi đây đã phải chịu đựng sự ô nhiễm nặng nề dẫn đến sức khỏe suy yếu, quyền lợi hợp pháp của người dân không được đảm bảo Điều này đặt ra một dấu hỏi lớn về trách nhiệm của nhà nước, cụ thể ở đây là lãnh đạo thành phố Hà Nội, lãnh đạo các xã có khu dân cư gần với khu xử lý chất thải và lãnh đạo huyện Sóc Sơn về vấn đề môi trường và đảm bảo thực hiện quyền con người, quyền công dân cho người dân vùng này
Đối với quyền con người, quyền công dân, nhà nước có vai trò trung tâm trong việc bảo vệ và bảo đảm thực hiện Nghĩa là nhà nước ban hành pháp luật, không cho phép bất kỳ ai, chủ thể nào có thể tác động bất hợp pháp tới quyền con người quyền công dân Nhưng trong trường hợp này, nhà nước chưa thực sự làm tròn trách nhiệm của mình Quyền lợi về môi trường sống, sức khỏe, tính mạng, an sinh xã hội của người dân vẫn bị hạn chế, vi phạm nghiêm trọng bởi sự chậm trễ trong việc xử lý ô nhiễm môi trường do sự thiếu trách nhiệm, sự đùn đẩy giữa các cấp chính quyền trong việc giải quyết vấn đề14 Chính quyền nhà nước ở địa phương phải chịu trách nhiệm cho những vấn đề về quyền con người, quyền công dân của những người dân sinh sống quan khu vực bãi rác Nam Sơn, cần phải đưa
ra những biện pháp, giải pháp giải quyết, khắc phục triệt để vấn đề
Để quyền con người và quyền công dân của người dân quanh khu vực khu
14 Gia Huy (2020), Thành ủy Hà Nội họp khẩn xử lý vụ việc bãi rác Nam Sơn, https://baochinhphu.vn/thanh-uy-ha-noi-hop-khan-xu-ly-vu-viec-bai-rac-nam-son-102281377.htm , Báo điện tử Chính phủ, truy cập ngày 18/3/2022.