ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC ♦ ♦ ♦ CHƯƠNG TRÌNH BỒI DƯỠNG NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM ĐẠI HỌC BÀI THU HOẠCH CHUYÊN ĐỀ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM Học viên Nguyễn Thị Lan Phương Ngày sinh 26011988 Nơi sinh Hà Nội Đơn vị công tác Trường Cao đẳng Công thương Hà Nội Năm 2021 2 PHẦN NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN ĐIỂM Bằng số Bằng chữ Hà Nội, ngày tháng Năm 2021 Giảng viên 3 CÂU HỎI Anh chị hãy phân tích tác động của cuộc CMCN 4 0 tới giáo dục Đại học Việt Nam trên các khía cạnh triết l.
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
-♦ -♦ -♦ -
CHƯƠNG TRÌNH BỒI DƯỠNG NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM ĐẠI HỌC
BÀI THU HOẠCH CHUYÊN ĐỀ: GIÁO DỤC ĐẠI HỌC
THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM
Học viên: Nguyễn Thị Lan Phương
Ngày sinh: 26/01/1988 Nơi sinh: Hà Nội
Đơn vị công tác: Trường Cao đẳng Công thương Hà Nội
Năm 2021
Trang 2PHẦN NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
ĐIỂM
Hà Nội, ngày … tháng … Năm 2021
Giảng viên
Trang 3CÂU HỎI
Anh chị hãy phân tích tác động của cuộc CMCN 4.0 tới giáo dục Đại học Việt Nam trên các khía cạnh triết lý giáo dục; phương pháp tiếp cận; tổ chức giảng dạy, kiểm tra đánh giá và chuẩn đầu ra sản phẩm đào tạo
Trang 4MỤC LỤC
I- MỞ ĐẦU 5
II – TÁC ĐỘNG CỦA CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHỆ 4.0 TỚI GIÁO DỤC ĐẠI HỌC VIỆT NAM 5
2.1 Thay đổi triết lý giáo dục 5
2.2 Thay đổi phương pháp tiếp cận 6
2.3 Thay đổi cách thức tổ chức giảng dạy 6
2.4 Đổi mới cách thức kiểm tra đánh giá 8
2.5 Thay đổi chuẩn đầu ra của sản phẩm đào tạo 9
III- KẾT LUẬN 10
TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
Trang 5I- MỞ ĐẦU
Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) đang xóa nhòa khoảng cách giữa thế giới thực với thế giới ảo thông qua các công nghệ tiên tiến, sự đổi mới, sáng tạo không ngừng Cuộc cách mạng này tác động đến tất cả các lĩnh vực kinh tế – xã hội và chính bản thân con người Giáo dục đại học có một vị trí quan trọng, tác động trực tiếp đến các nguồn lực, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao Giáo dục đại học có tác dụng trực tiếp đến nguồn nhân lực, nhất là trong bối cảnh hiện nay, vốn con người là vấn đề cốt lõi để phát triển khoa học – công nghệ, nâng cao năng suất, cải thiện thu nhập, từ đó tác động đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế
Trong kỷ nguyên số hóa, Giáo dục đại học sẽ thay đổi sâu rộng từ môi trường giáo dục, vai trò của người dạy, người học đến phương pháp dạy học Hiện nay, không chỉ Việt Nam mà nhiều quốc gia trên thế giới đang phải đối mặt với thách thức lớn
về thiếu hụt lao động trình độ cao, có chuyên môn, kỹ năng Do đó, để đổi mới giáo dục đại học, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động, cần nâng cao nhận thức, đổi mới tư duy về phát triển Giáo dục đại học; đổi mới chương trình và phương thức đào tạo; áp dụng công nghệ vào quá trình giảng dạy; đổi mới mô hình liên kết giữa trường đại học và doanh nghiệp, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý
II – TÁC ĐỘNG CỦA CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHỆ 4.0 TỚI GIÁO DỤC ĐẠI HỌC VIỆT NAM
2.1 Thay đổi triết lý giáo dục
Cuộc CMCN 4.0 đặt ra và đòi hỏi phải thay đổi triết lý giáo dục Theo một số chuyên gia: “Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, khi kỹ thuật tiến hóa nhanh quá mà con người không theo kịp thì sẽ mất hết tự do, sẽ trở thành “nô lệ” của kỹ thuật, bị kiểm soát, bị điều khiển bởi những “ông trời” máy móc”
Quả thật, từ nguy cơ hiện hữu đó, nền giáo dục mà hạt nhân của nó là triết lý giáo dục của mỗi quốc gia đều phải thay đổi cho tương thích và đáp ứng được với cuộc CMCN 4.0 Ở Việt Nam, các nhà giáo dục, các học giả khoa học cũng đã nhìn nhận
ra vấn đề phải thay đổi triết lý giáo dục Công nghệ thông tin đang từng bước thay thế dần chức năng truyền thụ kiến thức mà trước đây người thầy giáo trực tiếp làm Như vậy, với cuộc CMCN 4.0, nền giáo dục đang cần một triết lý giáo dục để định hướng cho tất cả các hoạt động giáo dục nhằm đào tạo ra những con người dám đột phá, sáng tạo, không lặp lại, có trách nhiệm và biết chấp nhận rủi ro trong khởi nghiệp
Trang 6Nhu cầu đổi mới giáo dục xuất phát từ yếu tố thời đại Hiện nay, các đại học nghiên cứu của các nước phát triển trên thế giới đang chuyển mình sang đại học đổi mới sáng tạo, gắn kết nghiên cứu khoa học và chuyển giao các kết quả nghiên cứu với doanh nghiệp Vì vậy, triết lý giáo dục phải thay đổi cho phù hợp Triết lý của giáo
dục, đào tạo nhân lực trong thời đại CMCN 4.0 là số hóa, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp
2.2 Thay đổi phương pháp tiếp cận
Cuộc cách mạng công nghệ 4.0 giúp thay đổi tư duy và cách tiếp cận về mô hình đại học Trường đại học không chỉ là nơi đào tạo, nghiên cứu mà còn là trung tâm đổi mới sáng tạo, giải quyết các vấn đề thực tiễn, mang giá trị cho xã hội Trường không chỉ đóng khung trong các bức tường của giảng đường, lớp học hay phòng thí nghiệm, mà phải mở rộng kết hợp với các doanh nghiệp, với thị trường lao động để trở thành một hệ sinh thái giáo dục
Chúng ta hãy xem phác họa đặc điểm của các nền giáo dục qua bảng so sánh sau:
Khả năng gần như vô tận của Internet đã từng bước làm chuyển đổi hoạt động đào tạo từ giảng dạy (teaching) sang huấn luyện (coaching) Điều này cũng thúc đẩy đội ngũ giảng viên lao vào thực tế để có thể hướng dẫn người học giải quyết từng trường hợp cụ thể trong đời sống sản xuất dựa trên nền tảng kiến thức đã được trang bị; góp phần tăng tính ứng dụng, hữu dụng của người học thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng trong môi trường sản xuất dưới tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0
2.3 Thay đổi cách thức tổ chức giảng dạy
Trang 7Trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0, người giảng viên phải đóng vai trò là tác nhân tích cực tác động tới người học thông qua việc tìm tòi phương thức và cấu trúc hỗ trợ người học phát triển các kỹ năng học tương tác, học công tác và học độc lập; giúp hình thành tư duy phản biện, óc sáng tạo và nhiệt tình khoa học trong người học, từ đó giúp họ có thể tự học, tự đổi mới suốt đời Muốn vậy, bên cạnh những kiến thức chuyên môn, giảng viên còn phải là người chủ học thuật hỗ trợ tâm lý con người, tâm lý xã hội, cung cấp các dịch vụ hướng dẫn cho người học; làm chủ các công nghệ nhằm trao quyền cho người học được phép sử dụng công cụ
và công nghệ trong cải tiến việc dạy và học Họ phải mài sắc kỹ năng của mình trên quan điểm, phương pháp dạy - học có tính cạnh tranh với công nghệ số Khi thay đổi trong cách dạy, cách học, giáo dục sẽ thay đổi cách đánh giá người học không còn đóng khung trong các lớp học và giờ học trên lớp Bên cạnh đánh giá kiến thức
lý thuyết, cần kết hợp đánh giá các kỹ năng mà người học được đào tạo, cũng như thái độ đối với nghề nghiệp bản thân
Hoạt động quản trị trong các trường đại học cũng cần đổi mới nhằm tạo ra những
“sản phẩm” có chất lượng (những người lao động tương lai có năng lực làm việc trong môi trường sáng tạo và cạnh tranh) CMCN 4.0 đòi hỏi phải thay đổi phương thức và phương pháp đào tạo, với việc ứng dụng mạnh mẽ của công nghệ thông tin Việc đưa các mô hình đào tạo ảo, mô phỏng, số hóa vào áp dụng sẽ trở nên phổ biến tác động tới việc bố trí cán bộ quản lý, phục vụ và đội ngũ giáo viên của nhà trường Các trường cần chuyển đổi sang mô hình đào tạo theo nhu cầu xã hội, gắn kết chặt chẽ giữa cơ sở giáo dục với doanh nghiệp, hoặc hình thành các cơ sở đào tạo trong doanh nghiệp để chia sẻ các nguồn lực chung, trong đó lấy người học làm trung tâm và ứng dụng công nghệ thông tin trong thiết kế bài giảng
Giáo dục đại học cần thay đổi cách thức chuyển tải nội dung chương trình đào tạo đến người học Cách mạng 4.0 đòi hỏi phương thức và phương pháp đào tạo thay đổi với sự ứng dụng mạnh mẽ của công nghệ thông tin, công nghệ kỹ thuật số và hệ thống mạng Cần sử dụng nhiều hơn các hình thức khác như đào tạo trực tuyến, thiết kế môi trường ảo để người học và người dạy có thể tương tác lẫn nhau và truyền đạt thông tin, tổ chức thực hành tại các phòng thí nghiệm hay phòng mô phỏng ảo Sử dụng hệ thống máy tính và dữ liệu lớn (big data) để thiết kế chương trình, tổ chức giảng dạy cho từng đối tượng một cách hiệu quả nhất Hệ thống học trực tuyến ngày càng được phổ biến hơn, thông qua hệ thống trực tuyến sẽ thu thập
dữ liệu cho từng cá nhân Khi tích tụ được lượng dữ liệu đủ lớn về cá nhân người học (thời lượng học, phương pháp, lộ trình đào tạo, mức độ tương tác, kết quả học tập,…), các thuật toán Machine Learning sẽ đưa ra một phương pháp giáo dục tốt
Trang 8nhất cho từng học sinh với lộ trình tối ưu cá nhân hóa phương pháp học tập mà ngay cả giáo viên tốt nhất cũng không bằng được Do vậy, các cơ sở giáo dục đại học cần đẩy mạnh hơn việc sử dụng cách thức tổ chức đào tạo và học tập này
2.4 Đổi mới cách thức kiểm tra đánh giá
Với sự ra đời của các công nghệ mới và IoT đã mở ra những khả năng có thể giảng dạy và học tập ở mọi nơi mọi lúc, học xuyên biên giới, đồng thời tạo ra các cơ hội
để tranh thủ và tối ưu hóa các nguồn lực (về con người, học liệu, cơ sở vật chất…)
kiểu như “uber hóa trong giáo dục” và đương nhiên sẽ kéo theo những thay đổi
cách thức kiểm tra đánh giá trong giáo dục đại học
Một khâu trọng yếu trong quá trình đào tạo của giáo dục đại học là việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của sinh viên Ở các trường đại học Việt Nam hiện nay, việc kiểm tra, đánh giá hầu như chỉ được tiến hành thông qua những phương pháp
và hình thức truyền thống, như các câu hỏi trắc nghiệm, tự luận, vấn đáp… với nội dung yêu cầu tái hiện lại, miêu tả hay trình bày kiến thức đã được học; ít khi yêu cầu sinh viên vận dụng và sáng tạo những gì đã học vào thực tiễn cuộc sống Vì vậy, để đạt được mục tiêu đổi mới toàn diện nền GD-ĐT, hướng tới mô hình “giáo dục 4.0”, trong Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT, đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, Ban Chấp hành Trung ương xác
định: “Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả GD-ĐT, đảm bảo trung thực, khách quan Việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả GD-ĐT cần từng bước theo các tiêu chí tiên tiến được xã hội và cộng đồng giáo dục thế giới tin cậy và công nhận”
Mô hình giáo dục 4.0 hướng đến phát triển tư duy độc lập, sáng tạo của người học; do đó, trong kiểm tra, đánh giá, giảng viên cần phải đánh giá quá trình và cách thức sinh viên nắm được kiến thức như thế nào, chú trọng đến kĩ năng cơ bản, năng lực
cá nhân; không nên quá chú trọng đến kiến thức mà sinh viên nắm được Vì vậy, tuỳ theo mục đích giáo dục, giảng viên có thể kết hợp nhiều loại hình đánh giá với nhau, như: đánh giá tổng kết - đánh giá quá trình, đánh giá chính thức - đánh giá không chính thức, đánh giá truyền thông - đánh giá thực… đặc biệt là kết hợp đánh giá truyền thống với đánh giá thực Bên cạnh đó, mỗi hình thức kiểm tra, đánh giá đều có một thế mạnh và hạn chế riêng; do đó, để phát huy năng lực của sinh viên, căn cứ vào tính chất và mục tiêu của từng nội dung bài giảng, giảng viên cần đa dạng hoá hình thức kiểm tra, đánh giá như: trắc nghiệm, tự luận, vấn đáp, quan sát,
Trang 9làm thí nghiệm, tiểu luận, trình bày dự án… Trong đó, chú trọng đến các phương pháp đánh giá liên quan đến thực tiễn nhằm đảm bảo đánh giá được năng lực thực của sinh viên; gắn liền với yêu cầu của chuyên ngành mà sinh viên theo học
Ngoài ra, trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của sinh viên, giảng viên cần quan tâm và chú trọng đến các mặt sau: - Phát triển toàn diện sinh viên: Để đáp ứng yêu cầu xã hội hiện nay, một nhân lực chất lượng cao tương lai cho xã hội giỏi về chuyên môn là chưa đủ, mà còn phải là người có nhân cách, phẩm chất tốt đẹp
- Cá nhân hoá giáo dục: Trong giáo dục đại học, một “đại học thông minh” phải tạo ra quá trình học tập được cá nhân hoá, một phương thức giáo dục hoàn toàn khác với giáo dục mang tính đại trà hay tinh hoa hiện nay Như vậy, trọng tâm của nền giáo dục 4.0 là cá nhân hoá học tập; vì vậy, kiểm tra, đánh giá cũng cần chú trọng đến sự phân hoá trong SV, chú trọng đến việc phát hiện và phát huy năng lực của từng cá nhân
- Dân chủ hoá trong kiểm tra, đánh giá: Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của
SV phải đảm bảo công khai, công bằng, dựa vào mục tiêu đặt ra từ đầu; kiểm tra, đánh giá nên thay đổi từ một chiều sang đa chiều (giảng viên đánh giá sinh viên và ngược lại, sinh viên tự đánh giá mình, sinh viên đánh giá sinh viên) Giảng viên cần tôn trọng những đánh giá của sinh viên, bởi vì sự tham gia của sinh viên trong việc kiểm tra, đánh giá sẽ làm tăng tính bình đẳng, khách quan, tăng thêm giá trị cho quá trình học tập
- Ứng dụng hoá giáo dục: kiểm tra, đánh giá nhằm hướng đến năng lực thực tiễn của sinh viên; do vậy, đề kiểm tra, thi không nên quá chú trọng đến kiến thức lí thuyết mà cần quan tâm đến việc vận dụng các kiến thức đã học vào chuyên ngành của sinh viên và đời sống (có thể liên hệ và kiểm tra, đánh giá thông qua các doanh
nghiệp, đơn vị sử dụng lao động được đào tạo ở các trường đại học)
2.5 Thay đổi chuẩn đầu ra của sản phẩm đào tạo
CMCN 4.0 đã tạo áp lực lớn trong hoạt động đào tạo đối với các trường đại học, từ xây dựng chương trình đào tạo, cập nhật nội dung chương trình cho đến đào tạo kỹ năng cho người học để đáp ứng yêu cầu công việc Chương trình đào tạo cần xác định cụ thể các chuẩn đầu ra, phẩm chất chung và năng lực chuyên môn; cần nhanh chóng đổi mới từ khâu tuyển sinh đến khâu đánh giá, kiểm định chất lượng giáo dục, nhất là đánh giá sinh viên tốt nghiệp Mục tiêu đào tạo phải hướng tới sinh viên
ra trường có năng lực tư duy và sáng tạo, đổi mới, có kỹ năng phân tích và tổng hợp thông tin, có khả năng làm việc độc lập và ra quyết định dựa trên cơ sở phân tích
Trang 10các dữ liệu Nhà trường phải là nơi dẫn dắt tư duy và tạo động lực cho sinh viên khởi nghiệp, kết nối với thị trường và doanh nghiệp
Ngoài kiến thức chuyên môn, ngoại ngữ, công nghệ thông tin và các kỹ năng mềm như hiện nay; các trường đại học phải trang bị được cho người học kỹ năng thu thập, xử lý và kiểm soát thông tin, trải nghiệm học tập đồng hành với thực tế, thực tập và các công nghệ mới Chương trình đào tạo phải chuyển đổi phù hợp với xu thế liên ngành, xuyên ngành của CMCN 4.0 nhất là những ngành khoa học tự nhiên, công nghệ - kỹ thuật, kinh tế…; chương trình đào tạo cần hội nhập sâu rộng với chương trình đào tạo của khu vực và thế giới Sinh viên ra trường không chỉ có công ăn việc làm, mà còn phải có tầm nhìn, có khát vọng đổi mới sáng tạo và tinh thần khởi nghiệp Luật Giáo dục đại học sửa đổi năm 2018 cũng đã đề ra nhiệm vụ các trường đại học phải tham gia vào bảng xếp hạng đại học trên thế giới Đây là những sức ép và đòn bẩy quan trọng để các trường đại học phải đổi mới mạnh mẽ
và nâng cao chất lượng theo các tiêu chí và chuẩn mực của giáo dục đại học trên thế giới trong thời gian tới
III- KẾT LUẬN
Trong bối cảnh của cuộc CMCN 4.0, các trường đại học có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc sáng tạo tri thức mới, chuyển giao và chia sẻ tri thức, ứng dụng tri thức và công nghệ hiện đại, cũng như đào tạo nguồn nhân lực CMCN 4.0 đã làm thay đổi toàn bộ nền sản xuất xã hội, từ đó kéo theo những biến đổi căn bản của thị trường lao động quốc gia Điều đó đòi hỏi ngành giáo dục, nhất là giáo dục đại học, cần có những thay đổi phù hợp Các trường đại học cần tiếp tục đổi mới tư duy về phát triển giáo dục và đào tạo; đổi mới mục tiêu, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học, phương thức đánh giá kết quả học tập; đổi mới công tác bồi dưỡng và đào tạo giáo viên theo hướng thực học, thực nghiệp; tăng cường khả năng
sử dụng và ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học; có chính sách thu hút nhân tài; tăng cường liên kết, hợp tác, giao lưu cán bộ, chuyên gia trong hoạt động giảng dạy; hình thành các trường đại học nghiên cứu; tạo môi trường giáo dục đại học có tính sáng tạo cao; tăng cường đầu tư kết cấu hạ tầng và công nghệ cho giáo dục; thu hút các nguồn ngoài ngân sách đầu tư cho giáo dục và đào tạo giáo viên; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác dạy - học và quản lý đào tạo; tăng cường hợp tác quốc tế trong giáo dục
