Vấn đề định hướng tư tưởng cho thanh niên trên hệ thống báo in của trung ương đoàn TNCS hồ chí minh trong giai đoạn hiện nay (khảo sát các báo tiền phong, thanh niên, sinh viên

Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở khảo sát, phân tích, đánh giá chất lượng các báo Tiềnphong, Thanh niên, Sinh viên Việt Nam từ năm 2008 - 2010, tác giả đề xuấtphương hướng, giải pháp nhằm

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Các cơ quan báo chí của Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh (sauđây viết gọn là Trung ương Đoàn) trong những năm qua tiếp tục phát triểnnhanh về số lượng, từng bước nâng cao chất lượng, bám sát tôn chỉ, mục đíchhoạt động; thực hiện tốt chức năng vừa là cơ quan ngôn luận của Đoàn, Hội,Đội, vừa là diễn đàn của TTN, là lực lượng quan trọng của báo chí cách mạngViệt Nam

Báo chí của Trung ương Đoàn đã thực hiện ngày càng tốt hơn nhiệm vụtuyên truyền quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật củaNhà nước, hoạt động của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Hội LHTN Việt Nam,Hội Sinh viên Việt Nam, Đội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh; góp phầngiáo dục chính trị tư tưởng, pháp luật, đạo đức, lối sống cho TTN; cổ vũ cácđiển hình nhân tố mới, tích cực đấu tranh phòng chống tham nhũng, tiêu cực;phản ánh tâm tư, nguyện vọng của giới trẻ, tạo niềm tin, động viên TTN vàcác tầng lớp nhân dân phấn đấu cho mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ,công bằng, văn minh”, vì tương lai tươi sáng của tuổi trẻ

Đội ngũ cán bộ, phóng viên, biên tập viên các báo của Trung ươngĐoàn đã từng bước trưởng thành qua thực tiễn, có khả năng nghiệp vụ vàphong cách làm việc chuyên nghiệp Nhiều nội dung về công tác Đoàn, phongtrào TTN và những vấn đề liên quan tới đời sống giới trẻ được một số tờ báođổi mới, tìm tòi, phản ánh sinh động và hiệu quả qua nhiều ấn phẩm phù hợpvới TTN Các cơ quan báo chí của Trung ương Đoàn đã khởi xướng và tổchức nhiều hoạt động xã hội có ý nghĩa như: chăm lo phát triển tài năng trẻ,chăm sóc các gia đình chính sách, cứu trợ thiên tai, trao giải thưởng, họcbổng, tổ chức các hoạt động văn hoá, thể thao cho TTN nhằm tăng cườngđoàn kết, tập hợp thanh niên, phát hiện và bồi dưỡng nhân tài; góp phần nâng

cao uy tín, vị thế của tổ chức Đoàn, Hội, Đội; được xã hội ghi nhận và đánhgiá cao.

Tuy nhiên những năm gần đây, hoạt động báo chí của Trung ươngĐoàn còn bộc lộ những yếu kém, khuyết điểm Một số tờ báo có lúc còn xemnhẹ tuyên truyền cổ vũ các điển hình, nhân tố mới; nặng về khuyếch trương,

tô đậm thông tin tiêu cực, mặt trái của xã hội để các cơ quan lãnh đạo vàquản lý báo chí của Trung ương phải thường xuyên nhắc nhở; có những saisót ảnh hưởng trực tiếp đến cơ quan, tổ chức và số phận con người; có nhữngthông tin ảnh hưởng tới chủ trương, đường lối phát triển kinh tế - xã hội củađất nước, tạo dư luận không tốt trong xã hội Một số phóng viên nhận thứcchưa đầy đủ về nhiệm vụ chính trị của báo chí cách mạng, vi phạm phápluật, đạo đức nghề nghiệp; một số đơn vị báo chí thiếu năng động, chậm đổimới, không mở rộng thị phần và số lượng phát hành; nội dung tuyên truyền

về công tác Đoàn, Hội và đời sống giới trẻ chưa đa dạng, thiếu thườngxuyên và không tương xứng với yêu cầu đặt ra đối với báo chí của tổ chứcĐoàn Đặc biệt, vấn đề định hướng tư tưởng cho thanh niên trên hệ thốngbáo in của Trung ương Đoàn chưa theo kịp xu thế phát triển của tình hình,chưa đáp ứng nhu cầu và sự quan tâm của giới trẻ trước các vấn đề nảy sinhtrong đời sống xã hội

Trong những năm tới, công nghệ thông tin tiếp tục có bước phát triểnmạnh mẽ; việc xuất hiện công nghệ mới trong phát thanh, truyền hình, báomạng điện tử và sự ra đời các tập đoàn truyền thông là điều tất yếu Mặt khác,các thế lực phản động, thù địch tăng cường chống phá cách mạng nước ta trênnhiều mặt, nhất là trên lĩnh vực chính trị, tư tưởng, lý luận, coi báo chí là khâuđột phá nhằm thực hiện chiến lược “Diễn biến hoà bình” ngày càng quyết liệt

Quán triệt Nghị quyết Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ IX, góp phần xâydựng lớp thanh niên Việt Nam giàu lòng yêu nước, có lối sống đẹp, có lýtưởng cách mạng, có bản lĩnh văn hoá con người Việt Nam; sau quá trình học

tập và nghiên cứu, tôi lựa chọn đề tài Luận văn Thạc sỹ Báo chí học là: “Vấn

đề định hướng tư tưởng cho thanh niên trên hệ thống báo in của Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay (khảo sát các báo Tiền phong, Thanh niên, Sinh viên Việt Nam từ năm 2008 - 2010)"

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Định hướng tư tưởng cho thanh niên trên hệ thống báo in của Trungương Đoàn luôn nhận được sự quan tâm của cơ quan lãnh đạo, quản lý báochí của Đảng, Nhà nước và dư luận xã hội Là cơ quan chủ quản nhiều tờ báo

- Trung ương Đoàn luôn trăn trở trong việc chỉ đạo hệ thống báo chí trựcthuộc góp phần định hướng tư tưởng cho thanh niên thông qua các ấn phẩmbáo chí phát hành hằng ngày và hằng kỳ đảm bảo thiết thực, hiệu quả

Liên quan đến vấn đề tư tưởng và định hướng tư tưởng, có rất nhiều tổchức, đơn vị, nhà nghiên cứu đã bàn đến vấn đề này; một số viện, trung tâmnghiên cứu trong nước đã xuất bản sách bàn về nắm bắt, định hướng và tiếnhành công tác tư tưởng Tuy nhiên, trong quá trình xây dựng luận cứ, luậnđiểm và giải quyết các vấn đề, các đề tài nghiên cứu chưa tập trung đi sâu vấn

đề định hướng tư tưởng cho đối tượng cụ thể là thanh niên, thông qua phươngthức tác động là hệ thống báo in của Trung ương Đoàn

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài

3.1 Đối tượng nghiên cứu của đề tài

Đối tượng nghiên cứu là hệ thống báo in của Trung ương, trong đó tậptrung vào 3 tờ báo là Tiền phong, Thanh niên và Sinh viên Việt Nam; đội ngũlãnh đạo, biên tập viên, phóng viên, cộng tác viên của 3 tờ báo nêu trên -những người tạo ra các tác phẩm báo chí; thanh niên tiếp nhận thông tin từcác tờ báo hằng ngày và hằng kỳ

Luận văn cũng đề cập tới hoạt động một số bản tin, tờ tin thanh niêncủa các tỉnh, thành Đoàn và Đoàn trực thuộc về định hướng tư tưởng chothanh niên

3.2 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Hệ thống báo chí của Trung ương Đoàn có 9 cơ quan, trong đó có 5 cơquan báo in, 2 cơ quan tạp chí, 1 Ban phát thanh thanh thiếu nhi, 1 Trung tâmtruyền hình thanh niên Như vậy, các cơ quan tạp chí, phát thanh và truyềnhình thuộc Trung ương Đoàn không được đưa vào diện nghiên cứu

Từ năm 2008 đến nay, hệ thống báo chí của Trung ương Đoàn đã quántriệt và thực hiện Nghị quyết Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ IX với haiphong trào hành động cách mạng là “Năm xung kích phát triển kinh tế - xãhội và bảo vệ Tổ quốc” và “Bốn đồng hành với thanh niên lập thân, lậpnghiệp” Đây cũng là thời điểm các báo tăng cường đầu tư kỹ thuật và nhânlực, tích cực đổi mới nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng đa dạng củathanh niên

Đây cũng là giai đoạn báo chí của Trung ương Đoàn có nhiều thay đổi

về nhân sự lãnh đạo; tiếp tục nghiên cứu, phát hiện những hướng đi phù hợp

để nâng cao chất lượng và gặt hái được những thành công

Vì vậy, thời gian khảo sát phục vụ nghiên cứu đề tài này được chọn từnăm 2008 - 2010 trên báo Tiền phong, Thanh niên và Sinh viên Việt Nam

4 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở khảo sát, phân tích, đánh giá chất lượng các báo Tiềnphong, Thanh niên, Sinh viên Việt Nam từ năm 2008 - 2010, tác giả đề xuấtphương hướng, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của

hệ thống báo in do Trung ương Đoàn là đơn vị chủ quản, góp phần tuyêntruyền các chủ tương của Đảng, pháp luật của Nhà nước, chương trình công tácĐoàn, Hội, Đội và phong trào TTN; phản ánh chính xác, kịp thời nhu cầu,nguyện vọng của giới trẻ; bồi dưỡng lý tưởng, đạo đức cách mạng, định hướng

tư tưởng cho thanh niên, giúp thanh niên chủ động nhận biết và phòng chống

các tiêu cực, tệ nạn xã hội và sự chống phá của các thế lực thù địch trong vàngoài nước.

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu nêu trên, luận văn tập trung giải quyết các nhiệm

- Khảo sát, đánh giá và lựa chọn của công chúng trong độ tuổi thanhniên về nhu cầu và sự quan tâm của họ đối với tuyên truyền và định hướng tưtưởng của 3 tờ báo nêu trên

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

- Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đườnglối và chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam, chính sách và pháp luật củaNhà nước Cộng hoà XHCN Việt Nam về báo chí

- Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về chủ nghĩa duy vật biệnchứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử, CNXH khoa học, quy luật về quan hệ sảnxuất phải phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện được mục đích, nhiệm vụ đề ra, tác giả sử dụng một sốphương pháp sau:

- Phương pháp thu thập, phân tích tài liệu về hoạt động các báo thuộcTrung ương Đoàn, trong đó tập trung vào báo Tiền phong, Thanh niên vàSinh viên Việt Nam

- Phương pháp điều tra xã hội học với 300 phiếu dành cho bạn đọc của

3 tờ báo gồm: cán bộ, đoàn viên, thanh niên, sinh viên để nắm được ý kiếnkhen, chê, đề xuất, kiến nghị của họ đối với một số chuyên trang, chuyên mụccủa báo để có cơ sở thực tiễn trong quá trình nghiên cứu Từ đó tổng hợp, đềxuất quan điểm về định hướng tư tưởng cho thanh niên trên hệ thống báo incủa Trung ương Đoàn Tiến hành phỏng vấn sâu một số nhân vật liên quanđến nội dung nghiên cứu của đề tài

- Phương pháp liên ngành: Sử dụng kết quả nghiên cứu của một sốngành, trong đó sử dụng các kiến thức liên quan đến lãnh đạo, đánh giá, địnhhướng tư tưởng cho thanh niên

6 Đóng góp của đề tài

6.1 Đóng góp về lý luận

Luận văn nghiên cứu về định hướng tư tưởng cho thanh niên trên hệthống báo in của Trung ương Đoàn hy vọng đóng góp một phần khiêm tốnvào công tác lãnh đạo và quản lý báo chí, đề xuất giải pháp nhằm nâng caochất lượng, hiệu quả công tác tuyên truyền và tăng tính hấp dẫn của cácchuyên trang, chuyên mục trên hệ thống báo in của Trung ương Đoàn đáp ứngvới yêu cầu trong giai đoạn hiện nay

6.2 Đóng góp về thực tiễn

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, luận văn góp phần làm sáng tỏ câu hỏi

đã và đang đặt ra đối với hệ thống báo in của Trung ương Đoàn là: Thực trạngcủa các tờ báo hiện nay thế nào? Để nâng cao chất lượng tuyên truyền và địnhhướng tư tưởng cho thanh niên thì các báo in cần đổi mới nội dung, hình thức

ra sao? Đâu là giải pháp cơ bản? Phải chọn khâu nào để đột phá?

Những đánh giá, phân tích, đề xuất trong luận văn là cơ sở để đội ngũcán bộ, phóng viên các báo của Trung ương Đoàn, đội ngũ cán bộ Đoàn vàđoàn viên thanh niên có điều kiện tiếp cận, nắm bắt và góp phần định hướng

tư tưởng cho thanh niên

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, tiểu kết mỗi chương, kết luận và phụ lục, luận văngồm 3 chương, 9 tiết với 98 trang chính văn

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề định hướng tư tưởng

cho thanh niên Việt Nam hiện nay

Chương 2: Hệ thống báo in của Trung ương Đoàn với việc định hướng

tư tưởng cho thanh niên (khảo sát các báo Tiền phong, Thanh niên và Sinhviên Việt Nam, từ 2008 - 2010)

Chương 3: Phương hướng và giải pháp nâng cao chất lượng công tác

định hướng tư tưởng cho thanh niên trên hệ thống báo in của Trung ương Đoàn

Chương 1

CƠ SƠ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ ĐỊNH HƯỚNG

TƯ TƯỞNG CHO THANH NIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY

1.1 Các khái niệm được sử dụng trong luận văn

1.1.1 Khái niệm “định hướng”, “tư tưởng” và “định hướng tư tưởng”

Theo Từ điển tiếng Việt 2000 của Viện Ngôn ngữ học - Trung tâm Từ điểnhọc: “định hướng” là xác định phương hướng (dùng la bàn định hướng, địnhhướng nghề nghiệp, hoặc Đảng ta khẳng định phát triển kinh tế thị trườngđịnh hướng XHCN ) [44, tr.325]

Cũng theo tài liệu nêu trên, “tư tưởng” là sự suy nghĩ hoặc ý nghĩ (tậptrung tư tưởng, có tư tưởng sốt ruột ); “tư tưởng” là quan điểm và ý nghĩ chungcủa con người đối với hiện thực khách quan, đối với xã hội (tư tưởng tiến bộ, đấutranh tư tưởng ) [44, tr.1071]

Hiểu một cách tổng quát: Tư tưởng là quan điểm, ý nghĩ của con ngườivới hiện thực khách quan Tư tưởng thuộc phạm trù ý thức, là sản phẩm chủquan của con người Vì vậy, ý thức như thế nào phụ thuộc vào đối tượng phảnánh, môi trường xung quanh và trình độ nhận thức, tâm sinh lý của mỗingười Khi quan điểm được khái quát hóa xây dựng thành một hệ thống lýluận, phản ánh được lợi ích của một giai cấp thì được gọi là hệ tư tưởng củagiai cấp đó Giai cấp nào thống trị xã hội thì hệ tư tưởng của nó cũng thống trị

xã hội, hay còn gọi là hệ tư tưởng thống trị

Ví dụ: Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng tại Đạihội đại biểu toàn quốc lần thứ IX khẳng định:

Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâusắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của

sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều

kiện cụ thể nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốtđẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại.

Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho cuộc đấu tranh của nhândân ta giành thắng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dântộc ta [9, tr.83-84]

Từ khái niệm và ví dụ nêu trên, có thể hiểu: Định hướng tư tưởng làmột trong những chức năng hàng đầu của hoạt động báo chí nói chung và trênbáo in nói riêng Mục đích của định hướng tư tưởng là nhằm tác động vào ýthức xã hội, hình thành một hệ tư tưởng thống trị với những xu hướng nhấtđịnh Trên phạm vi toàn xã hội, nhiệm vụ đặt ra cho công tác tư tưởng chính

là liên kết những thành viên riêng rẽ của xã hội thành một khối thống nhấttrên cơ sở một lập trường chính trị chung Với khả năng tác động một cáchrộng lớn, nhanh chóng, mạnh mẽ và hấp dẫn vào toàn bộ xã hội, hoạt độngtuyên truyền trên báo in có vai trò và ý nghĩa hết sức to lớn trong định hướng

tư tưởng Việc giáo dục lý tưởng, giáo dục chính trị, xây dựng lối sống đẹpluôn gắn liền với việc kế thừa và phát huy những giá trị tích cực trong đờisống văn hóa tinh thần của dân tộc, đấu tranh chống âm mưu, luận điệu tuyêntruyền xuyên tạc chế độ, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách và phápluật của Nhà nước, là một nội dung quan trọng trong công tác tư tưởng củabáo chí cách mạng Việt Nam

1.1.2 Khái niệm “hệ thống”, “báo in” và “hệ thống báo in”

- Hệ thống được hiểu: (1)- Tập hợp nhiều yếu tố, đơn vị cùng loại hoặccùng chức năng, có quan hệ hoặc liên hệ với nhau chặt chẽ, làm thành một thểthống nhất (hệ thống tín hiệu giao thông, hệ thống đơn vị đo lường ); (2)-Tập hợp những tư tưởng, nguyên tắc, quy tắc liên kết với nhau một cáchlôgic, làm thành một thể thống nhất (hệ thống chính trị ); (3)- Phương pháp,cách thức phân loại, sắp xếp sao cho có trật tự, lôgic (hệ thống phân loại thực

vật ); (4)- Tính chất có trình tự, có quan hệ lôgic giữa các yếu tố (kiến thức

hệ thống, sai lầm hệ thống ) [44, tr.434]

- Báo in: Muốn hiểu báo in, trước hết phải hiểu thuật ngữ báo chí [7, tr.6].Báo chí được hiểu theo nghĩa rộng bao gồm báo chí in ấn, phát thanh, truyềnhình và báo mạng điện tử Báo chí in ấn gồm báo (nhật báo, báo thưa kỳ), tạpchí, báo ảnh, các bản tin thời sự

Trong bài viết “Vai trò của báo in Việt Nam trong thời kỳ đổi mớitrong quá trình giao lưu, tiếp nhận và hội nhập văn hoá quốc tế” của PGS.TSDương Xuân Sơn cho rằng: Báo chí in gồm báo và tạp chí là những ấn phẩmđịnh kỳ chuyển tải nội dung thông tin mang tính thời sự và được phát hànhrộng rãi trong xã hội Căn cứ vào định kỳ xuất bản, tính chất nội dung thôngtin, hiện nay báo in nước ta có lác loại: báo hằng ngày (là những tờ báo pháthành mỗi ngày một kỳ vào buổi sáng hoặc buổi chiều); báo nhiều kỳ trongtuần (là những tờ báo phát hành khoảng 5 - 6 kỳ trong một tuần); báo thưa kỳ(là những tờ báo phát hành từ 2 -3 kỳ trong một tuần); báo tuần (phát hànhđịnh kỳ một kỳ trong một tuần); báo nửa tháng hay hằng tháng (chủ yếu là các

ấn phẩm phụ xuất bản đầu tháng, giữa tháng hoặc cuối tháng của các tờ báohằng ngày)

Như vậy báo in là rút gọn của tập hợp từ báo chí in ấn, hiện nay báo inthường được hiểu là nhật báo và các báo thưa kỳ

Hệ thống báo in chính là sự tập hợp của nhiều đơn vị báo in, có mối liên

hệ chặt chẽ với nhau, tạo thành một thể thống nhất Ví dụ: Hệ thống báo in củaTrung ương Đoàn, hệ thống báo in trong Quân đội Nhân dân Việt Nam

1.1.3 Khái niệm “thanh niên”

Trong lịch sử phát triển của các quốc gia - dân tộc, thế hệ trẻ luôn giữvai trò đặc biệt quan trọng Vì vậy, nghiên cứu về thanh niên có một ý nghĩarất quan trọng nhằm hoàn thiện sự phát triển của thế hệ “rường cột nước nhà”

Tùy theo nội dung tiếp cận, góc độ nhìn nhận mà thanh niên được định nghĩatheo cách khác nhau [43, tr.177]:

Về mặt sinh học, thanh niên được coi là một giai đoạn phát triển củacon người, đánh dấu sự chuyển tiếp giữa giai đoạn trẻ em và người trưởngthành Đặc điểm nhận biết quan trọng là sự tăng trưởng nhanh chóng của cơthể, cường tráng về thể lực, trưởng thành về các chức năng của con người và

sự hiểu biết về xã hội

Về tâm lý học, giai đoạn thanh niên được gắn với những quy luật biếnđổi tâm lý lứa tuổi như thích nghi với cái mới, say mê sáng tạo, tự khẳng địnhmình, tự ý thức… và coi đó là yếu tố cơ bản để phân biệt với các lứa tuổi khác

Từ góc độ xã hội học, thanh niên được nhìn nhận là một giai đoạn xãhội hóa cá nhân, giai đoạn tiếp thu các giá trị xã hội để hình thành nhân cách;

là thời kỳ chuyển tiếp từ tuổi thơ bị phụ thuộc sang xác lập vai trò cá nhânqua các hoạt động độc lập với tư cách là công dân; là một trong các chủ thểcủa các mối quan hệ xã hội

Đứng dưới góc độ kinh tế học, thanh niên được coi là lực lượng laođộng xã hội hùng hâu, là bộ phận quan trọng trong các yếu tố cấu thành lựclượng sản xuất, là nguồn nhân lực trẻ thường xuyên bổ sung cho đội ngũnhững người lao động trên các lĩnh vực sản xuất của đời sống xã hội…

Tựu chung, thanh niên mang những đặc điểm về kinh tế - chính trị - xãhội, đó là [43, tr.178]: Một nhóm xã hội - nhân khẩu đặc thù; một lớp người

có sự phát triển cao về thể chất, có sự phát triển mạnh về trí tuệ và nhân cách,thanh niên có mối quan hệ với tất cả các giai cấp, tầng lớp xã hội, bản thân họ

là lực lượng xã hội to lớn đóng vai trò quyết định đối với sự tồn tại và pháttriển của mỗi quốc gia - dân tộc

Để thuận lợi cho việc nghiên cứu, quản lý và tác động, các nhà nghiêncứu và cơ quan chuyên trách chia thành các đối tượng thanh niên: Thanh niên

khu vực nông thôn, thanh niên khu vực đô thị, thanh niên công nhân, thanhniên học sinh - sinh viên, thanh niên trí thức, thanh niên trong lực lượng vũtrang, thanh niên học tập - lao động ở nước ngoài, thanh niên dân tộc thiểu số,thanh niên tôn giáo, nữ thanh niên

1.1.4 Khái niệm “Đoàn TNCS Hồ Chí Minh”

Điều lệ Đoàn TNCS Hồ Chí Minh do Đại hội đại biểu toàn quốc lầnthứ IX của Đoàn thông qua ngày 19 tháng 12 năm 2007, trong phần “Nhữngvấn đề cơ bản về Đoàn TNCS Hồ Chí Minh” [18, tr.9-12] đã khẳng định:

Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là tổ chức chính trị - xã hội của thanh niênViệt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập,lãnh đạo và rèn luyện Đoàn bao gồm những thanh niên tiên tiến, phấn đấu vìmục tiêu, lý tưởng của Đảng là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội,dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là đội dự bị tin cậy của Đảng Cộng sản ViệtNam, là lực lượng xung kích cách mạng, là trường học xã hội chủ nghĩa củathanh niên, đại diện chăm lo và bảo vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng củatuổi trẻ; phụ trách Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh; là lực lượngnòng cốt chính trị trong phong trào thanh niên và trong các tổ chức thanh niênViệt Nam

Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là thành viên của hệ thống chính trị, hoạtđộng trong khuôn khổ Hiến pháp và Pháp luật của nước Cộng hoà Xã hội chủnghĩa Việt Nam Đoàn phối hợp với các cơ quan nhà nước, các đoàn thể và tổchức xã hội, các tập thể lao động và gia đình chăm lo giáo dục, đào tạo và bảo

vệ thanh thiếu nhi; tổ chức cho đoàn viên, thanh niên tích cực tham gia vàoviệc quản lý nhà nước và xã hội

Đoàn TNCS Hồ Chí Minh đoàn kết, phát triển quan hệ hữu nghị, hợptác bình đẳng với các tổ chức thanh niên tiến bộ, thanh niên và nhân dân các

nước trong cộng đồng quốc tế phấn đấu vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ

và tiến bộ xã hội, vì tương lai và hạnh phúc của tuổi trẻ

1.2 Những quan điểm, tư tưởng chỉ đạo về thanh niên và công tác thanh niên

1.2.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên

Là cơ sở lý luận, nền tảng tư tưởng của Đảng và nhân dân ta, chủ nghĩaMác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh dành nhiều sự quan tâm cho chủ đề vềthanh niên Năm 1884, sau những nhận xét về “thế hệ đang lớn lên của giai cấp

vô sản”, Mác đã rút ra kết luận rằng tương lai của giai cấp công nhân tùy thuộcvào tình trạng thế hệ thanh niên của nó Điều này là phù hợp với quy luật tiếnhóa chung của lịch sử, thanh niên bao giờ cũng giữ vai trò quan trọng trong sự

kế thừa và phát triển thành tựu của những thế hệ đi trước Lênin cũng đặc biệtcoi trọng phong trào cách mạng của thanh niên trong toàn bộ hoạt động cáchmạng của mình Thế hệ trẻ được Lênin coi như là đội hậu bị thường trực vàngười kế tục sự nghiệp của Đảng; Lênin luôn phản đối mạnh mẽ quan điểm coinhẹ vai trò của thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; luậnđiểm của Lênin: “Thanh niên là nguồn sinh lực chiến đấu của cách mạng”

Tiếp thu những tinh hoa từ chủ nghĩa Mác - Lênin, Chủ tịch Hồ ChíMinh cũng luôn nhấn mạnh vai trò quan trọng của thanh niên Người khẳngđịnh: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà” Sự phát triển của đấtnước nằm trong tay thế hệ thanh niên Đối với cuộc đấu tranh giải phóng dântộc trước kia, Người cho rằng muốn vận động nhân dân các nước thuộc địađứng lên đấu tranh giải phóng dân tộc thì trước hết cần giác ngộ thanh niên.Trong tác phẩm “Gửi thanh niên An Nam” (năm 1925), Người đã nhắc nhở:

“Hỡi Đông dương đáng thương hại Người sẽ chết mất nếu như đám thanh

niên già cỗi của người không sớm hồi sinh” Như vậy, muốn thức tỉnh mộtdân tộc, trước hết phải thức tỉnh thanh niên

Đối với cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu rõ “thanh niên là ngườitiếp sức cách mạng cho thế hệ thanh niên già, đồng thời là người phụ tráchdìu dắt thế hệ thanh niên tương lai” [28, tr.315] Vai trò của thanh niên được

đề cập tới cả hai bình diện xã hội và mối quan hệ kết nối giữa quá khứ, hiệntại với tương lai Khái niệm trên còn phản ảnh một quy luật là sự “bàn giaothế hệ” Mỗi thế hệ cách mạng chỉ có thể hoàn thành nhiệm vụ của mình trongmột giai đoạn nhất định Tất yếu phải có thế hệ đi sau “tiếp sức cách mạng”,

“kế tục cách mạng”

Trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về đánh giá lực lượng thanh niênqua các thời kỳ cách mạng, vị trí, vai trò, đặc điểm của thanh niên được nhìnnhận một cách khách quan, khoa học trên những nét lớn, gồm [43, tr.182]:

Thanh niên có tiềm năng, vị trí, vai trò to lớn trong đời sống xã hội và

trong cách mạng nên phải luôn đặt niềm tin ở thanh niên: Chủ tịch Hồ Chí

Minh khẳng định tiềm năng, vai trò, vị trí quan trọng của thanh niên trong đờisống xã hội, đặc biệt là sự nghiệp cách mạng, được thể hiện trong nhiều tácphẩm lớn về thanh niên và công tác thanh niên từ khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đitheo chủ nghĩa Mác - Lênin Ngay sau khi lãnh đạo thành công nhân dân ViệtNam giành được chính quyền, lập ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Chủtịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh mộtphần lớn là do các thanh niên” Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước,Người coi thế hệ thanh niên khi đó là “Thế hệ anh hùng của dân tộc Việt Namanh hùng” Vai trò của thanh niên đối với tương lai của đất nước cũng được HồChủ tịch đặt nhiều kỳ vọng: “Non sông Việt Nam có được vẻ vang sánh vai vớicác cường quốc năm châu hay không chính là nhờ một phần lớn ở công học tậpcủa các cháu” [28, tr.30] Trong công cuộc xây dựng CNXH tại miền Bắc khi

đó, thanh niên chính là một bộ phận không thể thiếu, họ “Xung phong trong

công tác phát triển kinh tế, văn hóa, trong sự nghiệp xây dựng CNXH, thanhniên là lực lượng cơ bản trong bộ đội, công an, dân quân tự vệ đang hăng hái giữgìn trật tự, trị an bảo vệ Tổ quốc và trong mọi việc thanh niên thi đua thực hiệnkhẩu hiệu “Đâu cần thanh niên có, việc gì khó có thanh niên làm” [28, tr.316].

Thanh niên có ưu điểm và nhược điểm cần được nhìn nhận một cách

đầy đủ: Trong cách nhìn nhận, đánh giá về thanh niên, có những quan điểm

quá nâng cao lực lượng này nhưng ngược lại, có những quan điểm lại coi nhẹtiềm năng của thanh niên Hồ Chủ tịch đã yêu cầu phải có cách đánh giákhách quan, khoa học đối với thanh niên, phải biết nhìn nhận cả ưu điểm vànhược điểm Nhìn ra ưu điểm để tận dụng và phát huy, chỉ ra nhược điểm đểkhắc phục Nói chung, thanh niên luôn được Chủ tịch Hồ Chí Minh nhìn nhậndưới góc độ tích cực, trong Di chúc, Người viết: Đoàn viên và thanh niên tanói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong, không ngại khó khăn, cóchí tiến thủ Nhưng bên cạnh đó, có một số nhược điểm mà thanh niên phảilưu ý, cụ thể như bệnh hình thức, bệnh cá nhân, tự cao, tự đại… Mọi thanhniên phải “chống tâm lý tự tư, tự lợi chỉ lo cho lợi ích riêng và sinh hoạt riêngcủa mình; chống tâm lý ham sung sướng, tránh khó nhọc, chống thói xemkhinh lao động, nhất là lao động chân tay, chống lười biếng, xa xỉ, chống kiêungạo, giả dối, khoe khoang…” [28, tr.129]

Đánh giá, nhìn nhận thanh niên theo quan điểm phát triển, thấy rõ nhu

cầu và khó khăn của thanh niên: Thanh niên là đối tượng quần chúng đặc thù,

là lớp người đang ở trong giai đoạn phát triển về mọi mặt Thanh niên cónhững nhu cầu chính đáng nhưng cũng gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống.Phát triển ở đây bao gồm phát triển về thể chất, trí tuệ, nhân cách Sức khỏe lànền tảng sinh học để một con người đảm bảo thực hiện tốt nhất các hoạt độngcủa mình Chính vì vậy, chăm lo giữ gìn thể chất, sức khỏe được Hồ Chủ tịchnhắc đến nhiều lần Về trí tuệ, “một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”, với tưcách là thế hệ tương lai của đất nước, thế hệ trẻ phải luôn biết học tập nâng

cao trình độ về mọi mặt Là thời điểm bắt đầu tham gia chính thức vào độingũ lao động chính của xã hội, một loạt nhu cầu được đặt ra với thanh niên làhọc vấn, tay nghề và việc làm… Về những nhu cầu để hoàn thiện nhân cách,Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Cần phải đi sâu vào đời sống, hiểu rõ tâm

lý của các lớp thanh niên và giúp đỡ họ giải quyết các vấn đề một cách thiếtthực Chỉ khi nhìn nhận thanh niên dưới góc độ phát triển thì mới có thể đápứng đầy đủ nhu cầu của lớp người này, cũng như có biện pháp khắc phụcnhững sai sót

1.2.2 Quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về thanh niên

Thanh niên là lực lượng xã hội cơ bản, quan trọng, là nhân tố thúc đẩytương lai, vận mệnh dân tộc Dựa trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác -Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng và Nhà nước ta luôn đặt thanh niên vàcông tác thanh niên vào vị trí quan trọng Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lầnthứ IV (năm 1976), Đảng ta khẳng định: “Tiền đồ rạng rỡ của Tổ quốc ViệtNam XHCN nằm trong tay thanh niên, thiếu niên, nhi đồng” Nghị quyết Hộinghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 4 (khóa VII) về “Công tácthanh niên thời kỳ mới” có đoạn viết: “Sự nghiệp đổi mới có thành công haykhông, đất nước bước vào thế kỷ 21 có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thếgiới hay không, cách mạng Việt Nam có vững bước theo con đường XHCNhay không, phần lớn tuỳ thuộc vào lực lượng thanh niên” [24, tr.2]

Tiếp đó, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 7 (khóa X)

về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩymạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa” Nghị quyết này, một mặt đã khẳng địnhtính nhất quán trong quan điểm của Đảng là luôn coi trọng vị trí của thanhniên, công tác thanh niên như một thành phần quan trọng của xã hội Mặtkhác, Nghị quyết đưa ra những định hướng, nguyên tắc chủ đạo cho giai đoạnmới với nhiều thay đổi đáng kể của đất nước Các quan điểm chỉ đạo xuyênsuốt là:

Thứ nhất, thanh niên luôn là "rường cột" của nước nhà, là chủ nhân của

đất nước, tương lai của dân tộc, lực lượng xung kích trong xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc, một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của sự nghiệpcông nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập quốc tế và xây dựngCNXH Thanh niên được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược bồi dưỡng,phát huy nhân tố và nguồn lực con người Chăm lo, phát triển thanh niên vừa

là mục tiêu, vừa là động lực bảo đảm sự ổn định và phát triển vững bền củađất nước

Thứ hai, chăm lo, bồi dưỡng, giáo dục thanh niên thành lớp người vừa

“hồng”, vừa “chuyên” theo tư tưởng Hồ Chí Minh là trách nhiệm của cả hệthống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng, vai trò quan trọng của ĐoànTNCS Hồ Chí Minh, gia đình, nhà trường và xã hội

Thứ ba, Đảng lãnh đạo công tác thanh niên và trực tiếp lãnh đạo Đoàn

TNCS Hồ Chí Minh vững mạnh là bộ phận quan trọng trong công tác xâydựng Đảng, là xây dựng Đảng trước một bước Đảng đề ra đường lối, chủtrương định hướng cho thanh niên hành động; xác định các chuẩn mực chothanh niên phấn đấu; xây dựng các tấm gương điển hình tiêu biểu cho thanhniên học tập và noi theo

Thứ tư, Nhà nước quản lý thanh niên và công tác thanh niên; thể chế

hóa đường lối, chủ trương của Đảng về thanh niên và công tác thanh niênthành pháp luật, chính sách, chiến lược, chương trình, hành động và cụ thểhóa trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốcphòng, an ninh hằng năm của các cấp, các ngành

Thứ năm, sự nỗ lực học tập, rèn luyện và phấn đấu không ngừng của

thanh niên theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh là yếu tố quan trọng để xâydựng thế hệ thanh niên thời kỳ mới Không ngừng mở rộng mặt trận đoàn kết,tập hợp thanh niên là nội dung quan trọng của công tác Đoàn để giáo dục, bồi

dưỡng, động viên, phát huy vai trò của thanh niên trong sự nghiệp xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc

Mục tiêu chung từ nay đến năm 2020 phải đạt được là: Tiếp tục xâydựng thế hệ thanh niên Việt Nam giàu lòng yêu nước, tự cường dân tộc, kiênđịnh lý tưởng độc lập dân tộc và CNXH; có đạo đức cách mạng, ý thức chấphành pháp luật, sống có văn hóa, vì cộng đồng; có năng lực, bản lĩnh tronghội nhập quốc tế; có sức khỏe, tri thức, kỹ năng và tác phong lao động tập thể,trở thành những công dân tốt của đất nước Cổ vũ thanh niên nuôi dưỡng ước

mơ, hoài bão lớn, xung kích, sáng tạo, làm chủ được khoa học - công nghệ,vươn lên ngang tầm thời đại Hình thành một lớp thanh niên ưu tú trên mọilĩnh vực, kế tục trung thành và xuất sắc sự nghiệp cách mạng của Đảng, củadân tộc; phấn đấu cho mục tiêu "Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng,văn minh"; góp phần to lớn vào sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiệnđại hóa đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN, sánh vai vớicác nước tiên tiến trên thế giới

Đảng, Nhà nước và toàn xã hội chăm lo, tạo điều kiện, môi trườngthuận lợi để thanh niên rèn luyện, cống hiến và trưởng thành; được học tập, cóviệc làm, nâng cao thu nhập, có đời sống văn hóa, tinh thần lành mạnh

Để đạt được mục tiêu đó, đòi hỏi Đảng phải tăng cường sự lãnh đạo đốivới công tác thanh niên bằng các nhiệm vụ và giải pháp toàn diện, đồng bộ,mạnh mẽ và tích cực; trong đó tập trung vào việc: Tăng cường công tác giáodục lý tưởng, đạo đức cách mạng, lối sống văn hóa, ý thức công dân để hìnhthành thế hệ thanh niên có những phẩm chất tốt đẹp; đổi mới toàn diện giáodục và đào tạo, tạo cơ hội cho thanh niên được học tập, không ngừng nângcao trình độ, có tri thức và kỹ năng ngang tầm với thanh niên các nước tiêntiến trên thế giới; nâng cao chất lượng nguồn lao động, giải quyết việc làm,tăng thu nhập và cải thiện đời sống cho thanh niên; xây dựng môi trường xãhội lành mạnh, tạo điều kiện cho thanh niên nâng cao đời sống văn hóa, tinh

thần, phát triển toàn diện; coi trọng hơn nữa việc trọng dụng nhân tài trẻ, tạobước chuyển có tính đột phá trong bố trí và sử dụng cán bộ trẻ trên tất cả cáclĩnh vực; xây dựng Đoàn TNCS Hồ Chí Minh vững mạnh, thực sự là trườnghọc XHCN của thanh niên, là đội dự bị tin cậy của Đảng; tăng cường vai tròcủa Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể, tổ chức kinh tế - xã hội và gia đình, phốihợp giáo dục, bồi dưỡng, phát huy tiềm lực của thanh niên; phát huy sự nỗ lựcphấn đấu của mỗi thanh niên trong học tập, lao động và cuộc sống; khôngngừng rèn luyện đạo đức, lối sống, hoàn thiện nhân cách, trở thành công dânhữu ích; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về thanh niên và côngtác thanh niên

Điều đó đã thể hiện sự kế thừa những nội dung của Nghị quyết và cácchủ trương của Đảng về công tác thanh niên từ trước tới nay; đồng thời, vớiquan điểm: "Xây dựng Đoàn TNCS Hồ Chí Minh vững mạnh là bộ phận quantrọng trong công tác xây dựng Đảng, là xây dựng Đảng trước một bước", đãnhấn mạnh, thể hiện rõ hơn trong những chính sách của Nhà nước là nhữngchủ trương quan trọng, có tính chất quyết định, đã tạo ra nhiều chuyển biếntích cực về tình hình thanh niên, công tác thanh niên, công tác Đoàn và phongtrào thanh niên

Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳđẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa không chỉ là yêu cầu khách quan củatình hình thanh niên và yêu cầu phát triển của đất nước, mà còn là yêu cầu cấpthiết của chính công tác xây dựng Đảng, nhằm xây dựng thế hệ thanh niênViệt Nam thời kỳ mới vừa “hồng”, vừa “chuyên”, góp phần to lớn cho sựnghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN

1.3 Tầm quan trọng của vấn đề định hướng tư tưởng cho thanh niên

1.3.1 Định hướng tư tưởng cho thanh niên trong giai đoạn hiện nay

là yêu cầu quan trọng và cấp thiết

Về mặt lý luận, hình thành tư tưởng đúng đắn cho thanh niên là mộtđiều rất quan trọng để giúp họ gắn kết chặt chẽ vào công cuộc xây dựng đấtnước tiến lên CNXH Tư tưởng đó không thể tự nhiên hình thành mà cần phải

có những chủ trương mang tầm chiến lược và giải pháp cụ thể

Công tác giáo dục, bồi dưỡng cho thế hệ trẻ được các nhà tư tưởng vĩđại của chủ nghĩa cộng sản nhiều lần nhắc đến Bàn về thanh niên, Mác viết:

“Những công nhân tiên tiến ý thức một cách đầy đủ rằng, tương lai của giaicấp họ, qua đó cũng là tương lai của cả loài người phụ thuộc hoàn toàn vàonhiệm vụ giáo dục thế hệ công nhân trẻ” [27, tr.118] Ănghen cũng đã khẳngđịnh rằng thanh niên không thể đứng ngoài chính trị, vì vậy cần phải tổ chức

họ lại “Họ là đạo quân xung kích của giai cấp vô sản quốc tế và đội hậu bịcủa Đảng” [27, tr.121] Tại Đại hội lần thứ III của Đoàn TNCS Nga, Lênin đãnêu rõ: “Các đồng chí phải tự tiến hành giáo dục thành những người cộngsản” [25, tr.381]

Sự nghiệp cách mạng xây dựng một xã hội mới, ấm no, tốt đẹp cho tất

cả mọi người của đất nước ta là một quá trình nhiều thử thách, khó khăn Nhưtrong “Nhà nước và cách mạng”, khi đề cập đến tính chất phức tạp của nhữngnhiệm vụ cách mạng, vấn đề chính quyền, Lênin từng nhận xét rằng, đấutranh giành chính quyền đã khó, nhưng giữ được chính quyền cách mạng cònkhó hơn [29, tr.510] Để giữ được chính quyền đòi hỏi phải có một lực lượngcách mạng đủ đức đủ tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng từng nhắc nhở rằng có độc lập, tự do mànhân dân vẫn chết đói, chết rét thì độc lập tự do đó cũng không còn ý nghĩa;nhân dân chỉ hiểu rõ giá trị của độc lập tự do khi họ được ăn no, mặc ấm…Chỉ có CNXH mới đem lại cho nhân dân tất thảy những quyền con người tựnhiên và chân chính ấy Nhưng CNXH không phải muốn tức khắc là có ngay

mà đó là kết quả của cuộc đấu tranh rất bền bỉ của con người [21]

Sự nghiệp cách mạng tiến lên CNXH của nước ta là quá trình dài lâu, sẽtrải qua nhiều chặng đường với những điều kiện khác nhau Vì vậy, để đi đếnthành công đòi hỏi phải có sự hy sinh, cống hiến của nhiều thế hệ cách mạng.Những thành tựu đã đạt được cho đến nay của những thế hệ cách mạng đầu tiên làrất to lớn Tuy nhiên, vẫn còn lại nhiều công việc cần thực hiện Với hoàn cảnhđất nước và quốc tế như hiện nay, rất nhiều vấn đề mới đang được đặt ra Chính vìvậy, nếu thiếu lực lượng kế cận xứng đáng thì sự nghiệp cách mạng đó sẽ rất khókhăn để đi tới đích, thậm chí những thành quả đạt được sẽ dễ bị lung lay

Đó là lý do mà trong Di chúc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhắc nhở:

"Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rấtcần thiết" Nghị quyết hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 4(khoá VII) đã nhấn mạnh: "Đào tạo, giáo dục, bồi dưỡng và tạo mọi điều kiệncho thanh niên phấn đấu để hình thành một thế hệ con người mới có lý tưởngcao đẹp, có ý thức trách nhiệm công dân, có tri thức, có sức khoẻ và lao độnggiỏi, sống có văn hoá và tình nghĩa, giàu lòng yêu nước và tinh thần quốc tếchân chính Cổ vũ thanh niên Việt Nam nuôi dưỡng hoài bão lớn, tự cườngdân tộc, năng động, sáng tạo, làm chủ được khoa học và công nghệ mới, vươnlên ngang tầm thời đại, sánh vai cùng thanh niên các nước trên thế giới Hìnhthành một lớp thanh niên nam, nữ ưu tú, vững vàng về chính trị, kiên định conđường XHCN, tiêu biểu cho thế hệ trẻ, trở thành những nhà lãnh đạo, quản lý,kinh doanh giỏi, những chuyên gia xuất sắc trên mọi mặt hoạt động của xãhội, những trí thức uyên bác chiếm lĩnh các đỉnh cao của khoa học, những vănnghệ sĩ có tài năng, những người lao động có tay nghề cao"

Tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống là cốt lõi và chi phối toàn bộ đờisống văn hoá tinh thần của xã hội, là lĩnh vực then chốt của văn hoá một quốcgia, một dân tộc, nó là giá trị hàng đầu trong các chuẩn mực của thang bậc giátrị xã hội Bởi vậy, xây dựng con người mới, mà trong đó chính là xây dựng

tư tưởng, đạo đức, lối sống cũng là công việc hàng đầu Đối chiếu với thựctrạng tình hình tư tưởng, đạo đức, lối sống của thanh niên nước ta hiện nay,vấn đề này càng trở nên cấp bách và cần sớm giải quyết nhằm góp phần thúcđẩy sự phát triển mọi mặt của đất nước.

Tư tưởng, đạo đức, lối sống cao đẹp của thanh niên luôn gắn liền vớitrình độ hiểu biết, năng lực lao động sáng tạo, sức khoẻ tốt, không ngừng rènluyện, nâng cao trình độ và bằng hành động có thể mang lại lợi ích thiết thựccho bản thân, cho gia đình, tập thể và xã hội

Xây dựng lớp thanh niên Việt Nam với những tư tưởng đúng đắn,trình độ vững vàng là sự đòi hỏi vươn tới của mỗi người, góp phần điều chỉnhhành vi cá nhân, đánh giá đạo đức của xã hội và định hướng cho đạo đức, lốisống xã hội trong thời kỳ mới Con người trong điều kiện tồn tại và phát triểnlịch sử xã hội bao giờ cũng có mặt mạnh và mặt yếu Làm rõ mặt “xây” baohàm cả mặt “chống” Xây dựng con người với đầy đủ nhận thức chính trị - tưtưởng và đức tính như trên là công việc đòi hỏi bền bỉ lâu dài, vừa xây dựngbồi đắp tính tích cực, cái tốt đẹp, cao cả, vừa đấu tranh khắc phục cái cũ kỹ,lạc hậu, tiêu cực, thấp hèn để thanh niên Việt Nam mỗi ngày một thêm hoànthiện Phải huy động được mọi lực lượng, vận dụng sức mạnh tổng hợp của

hệ thống chính trị và toàn xã hội để giáo dục, xây dựng thanh niên ngay từthủa lọt lòng và trong suốt cả đời người, trong mọi hoàn cảnh bằng nhiều biệnpháp, hình thức sinh động, hiệu quả, thích hợp với từng đối tượng thanh niên.Đây là một nhiệm vụ cấp bách mà Nghị quyết Hội nghị Ban chấp hành Trung

ương Đảng lần thứ 5 (khoá VIII) nêu rõ: Mọi hoạt động tuyên truyền, truyền

thông đại chúng, văn học nghệ thuật, giáo dục, giao lưu văn hoá, hoạt độngcủa các thể chế văn hoá phải góp phần tạo ra đời sống tư tưởng, đạo đức, lốisống lành mạnh

Về thực tiễn, những thay đổi đang diễn ra hiện nay càng đòi hỏi côngtác định hướng tư tưởng cho thanh niên được chú trọng Hiện nay, thanh niênnước ta ở độ tuổi từ 15 đến 34 chiếm 36% dân số cả nước Theo Quỹ dân sốLiên hợp quốc, Việt Nam đang là nước bước vào giai đoạn cơ cấu “dân sốvàng” vì có số lượng “dân số trẻ” ở độ tuổi thanh niên chiếm trên 50% trongtổng số lực lượng lao động toàn xã hội Đây là nguồn nhân lực dồi dào, là lựclượng trụ cột trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN thời kỳcông nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Được sống, học tập, làm việc trong thời kỳ đổi mới, thanh niên luôn làlực lượng thích nghi nhanh với cơ chế mới Khi sức trẻ được giải phóng,thanh niên trở thành lớp người năng động Sự tăng trưởng liên tục về kinh tếcủa đất nước, đời sống của nhân dân từng bước được cải thiện đã và đangtác động tích cực đến tâm lý, tình cảm và tư tưởng của các tầng lớp thanh niênViệt Nam Có thể khẳng định niềm tin của thanh niên vào sự lãnh đạo củaĐảng và sự phát triển đi lên của đất nước được củng cố và tăng cường Thái

độ và ý thức chính trị của thanh niên có nhiều tiến bộ; ý thức lập thân, lậpnghiệp của thanh niên cao hơn trước, dám phấn đấu để tự khẳng định mìnhtrong xã hội Thanh niên hôm nay vẫn là lớp người có ý chí tự lực, tự cường,lòng tự hào dân tộc, có ý thức giữ gìn và phát huy những giá trị tư tưởng vềnhân ái, nhân văn v.v

Tuy nhiên hiện nay, về nhận thức tư tưởng chính trị có một bộ phậnthanh niên trước những biến động chính trị phức tạp trên thế giới còn dao động,hoài nghi con đường đi lên CNXH, phủ nhận thành quả của công cuộc đổi mới,phủ nhận lịch sử cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng Không ítthanh niên còn rất mơ hồ, bàng quan hoặc mất cảnh giác trước những luận điệuxuyên tạc, kích động, bôi nhọ chế độ ta của các thế lực thù địch

Về đạo đức, lối sống, trong thanh niên còn tồn tại những vấn đề nhưsùng ngoại, bài nội, coi thường những giá trị văn hoá dân tộc, chạy theo lối

sống thực dụng vì tiền, cá nhân vị kỷ đang gây hại đến thuần phong mỹ tụccủa dân tộc Họ tỏ ra thờ ơ với sinh hoạt chính trị, không quan tâm đến cuộcsống của cộng đồng, dễ sa vào các tệ nạn xã hội và vi phạm pháp luật Vì tiền

mà không ít trường hợp đã chà đạp lên quan hệ thầy trò, đồng chí, đồngnghiệp; ma tuý, mại dâm, tôi phạm và các tệ nạn xã hội khác trong thanh niênngày càng gia tăng và trẻ hoá; nạn mê tín dị đoan khá phổ biến; một bộ phậnkhông nhỏ thanh niên không quan tâm đến xây dựng nếp sống văn minh trongviệc cưới, việc tang và lễ hội Vấn đề đáng lo ngại là sự suy thoái về đạođức, lối sống của một cán bộ, đảng viên, trong đó có cán bộ có chức, cóquyền như tham nhũng, lãng phí của công, quan liêu, cửa quyền và sách nhiễunhân dân, kèn cựa, cục bộ địa phương, bè phái, mất đoàn kết nội bộ ở một sốnơi đã tác động xấu đến tư tưởng, tình cảm và suy nghĩ của thanh niên hiệnnay, tác động ảnh hưởng không nhỏ tới quá trình giáo dục lý tưởng cáchmạng cho thế hệ trẻ

Thanh niên là những người mới lớn, thiếu từng trải, chưa có kinhnghiệm sống Trước một sự việc, hiện tượng tiêu cực xuất hiện trong xã hội

do không tự lý giải được những diễn biến phức tạp nên dẫn đến hoang mang

và hành động lệch lạc Trong quá trình đổi mới đất nước, bên cạnh những tiến

bộ đã đạt được còn nảy sinh không ít vấn đề xã hội mà chưa được giải quyếtkịp thời, có khi trở nên gay gắt, tác động đến tư tưởng, tình cảm của thanhniên Do đó, việc giáo dục chính trị, định hướng tư tưởng cho thanh niên làmột nhiệm vụ rất quan trọng trong giai đoạn hiện nay Giáo dục chính trị,định hướng tư tưởng để thanh niên có lối sống cao đẹp phải được coi là nềntảng để bồi đắp lòng yêu nước, ý chí tự tôn, tự cường dân tộc cho thanh niên

Nghị quyết Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ VIII nêu rõ: Nâng cao hiệuquả công tác giáo dục của Đoàn, thực hiện tốt chức năng Đoàn là trường học

xã hội chủ nghĩa của thế hệ trẻ Việt Nam Giáo dục thanh thiếu nhi theo lýtưởng của Đảng là chức năng cơ bản, nhiệm vụ trọng tâm xuyên suốt và là

mục tiêu của các hoạt động, các phong trào thanh thiếu nhi Công tác giáo dụccủa Đoàn phải góp phần bồi đắp lý tưởng, đạo đức cách mạng, lối sống vănhoá và ý thức pháp luật cho TTN, đồng thời huy động các lực lượng xã hộitham gia giáo dục TTN

Nghị quyết Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ IX tiếp tục khẳng định:

“Nhiệm vụ quan trọng của Đoàn trong giai đoạn mới là xây dựng lớp thanhniên giàu lòng yêu nước, có lối sống đẹp, có ý thức công dân, biết xử lý hàihoà lợi ích của bản thân trong lợi ích chung của tập thể, cộng đồng; có lýtưởng cách mạng và bản lĩnh chính trị vững vàng; có tri thức, chuyên môn,nghiệp vụ và kỹ năng lao động giỏi; có văn hóa và sống nghĩa tình; có sứckhỏe thể chất và tinh thần lành mạnh; giàu nhiệt huyết sáng tạo và tinh thần

tình nguyện Người thanh niên của thời kỳ mới mà Đoàn tập trung xây dựng

vừa biết giữ gìn và phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, vừabiết làm giàu văn hóa dân tộc bằng những giá trị, những tinh hoa văn hóanhân loại, là hiện thân tiêu biểu của các giá trị văn hóa Việt Nam, tin tưởngtuyệt đối vào sự lãnh đạo của Đảng, trung thành với chế độ XHCN và thể hiệnbằng quyết tâm hành động vì "Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dânchủ, văn minh" [17]

1.3.2 Nội dung cơ bản định hướng tư tưởng cho thanh niên trong giai đoạn hiện nay

1.3.2.1 Thời cơ và thách thức của đất nước tác động đến thanh niên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Thời cơ

Sau hơn 25 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quantrọng về nhiều mặt Nền kinh tế đạt mức tăng trưởng khá cao; chất lượng,hiệu quả và sức cạnh tranh của một số lĩnh vực và sản phẩm có chuyển biến,

cơ cấu của nền kinh tế tiếp tục có bước chuyển dịch theo hướng công nghiệphóa và hiện đại hóa Giáo dục, đào tạo và khoa học công nghệ có bước phát

triển mới, xây dựng đời sống văn hóa và nếp sống văn minh có tiến bộ, côngtác xóa đói giảm nghèo tiếp tục đạt kết quả quan trọng Tình hình chính trị -

xã hội cơ bản ổn định; quốc phòng và an ninh được tăng cường; các lực lượng

vũ trang và nhân dân làm tốt nhiệm vụ bảo vệ độc lập chủ quyền, toàn vẹnlãnh thổ, bảo đảm an ninh quốc gia Đã củng cố và tăng cường quan hệ đoànkết, hợp tác và hữu nghị với các nước XHCN, các nước láng giềng có chungbiên giới; góp phần tích cực củng cố sự gắn kết, mở rộng và tăng cường quan

hệ hợp tác, phát triển ổn định, lâu dài với nhiều nước khác trên thế giới

Thanh niên nước ta đang đứng trước những cơ hội to lớn do xu thế hộinhập quốc tế mang lại, đó là: Học tập và tiếp thu khoa học công nghệ tiên tiếncủa nhân loại; giao lưu văn hoá với nhiều nước trên thế giới; thị trường trongnước và quốc tế ngày càng được mở rộng; các mặt của đời sống xã hội ngàycàng dân chủ hoá

Điều đặc biệt là thanh niên Việt Nam hiện nay có nhiều lợi thế để tậndụng thời cơ do hội nhập quốc tế mang lại như: Lợi thế đi sau, lợi thế của quátrình đổi mới và mở cửa, đồng thời thanh niên cũng được xã hội đánh giá lànguồn nhân lực đầy tiềm năng

Những kết quả nói trên đã đưa đất nước ta tiến gần hơn với mục tiêu

“Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” Vị thế và hình ảnh củaViệt Nam trên trường quốc tế cũng đã được nâng lên đáng kể Thời cơ mới,thanh niên có nhiều cơ hội để phát huy tài năng, sức lực và trí tuệ để khẳngđịnh mình

Thách thức

Bên cạnh thời cơ, trách nhiệm của thanh niên đối với công cuộc xâydựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN cũng trở nên nặng nề hơn khi họđang phải đứng trước nhiều thách thức hơn khi đất nước ngày càng hội nhậpsâu rộng vào đời sống quốc tế, đó là: Kinh tế phát triển chưa bền vững, chấtlượng, hiệu quả, sức cạnh tranh thấp; chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng

công nghiệp hoá, hiện đại hoá còn chậm; những hạn chế, yếu kém trong cáclĩnh vực giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, văn hoá, xã hội, bảo vệmôi trường chậm được khắc phục; tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, tộiphạm, tệ nạn xã hội, suy thoái đạo đức, lối sống chưa được ngăn chặn, đẩylùi Thể chế kinh tế thị trường, chất lượng nguồn nhân lực, kết cấu hạ tầngvẫn là những điểm yếu cản trở sự phát triển Nền dân chủ XHCN và sức mạnhđại đoàn kết toàn dân tộc chưa được phát huy đầy đủ Một số mặt công tácxây dựng Đảng, xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, đổi mới, nâng caochất lượng hoạt động của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể nhân dân chuyểnbiến chậm Còn tiềm ẩn những yếu tố gây mất ổn định chính trị - xã hội.

Trong bối cảnh này, việc định hình tư tưởng vững vàng cho thanh niên

để giúp lực lượng này có được sự phát triển tốt nhất cho chính mình và đónggóp tích cực vào sự phát triển của đất nước là điều hết sức quan trọng

Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, Đảng ta đã chỉ rõ: “Làm tốtcông tác giáo dục chính trị, tư tưởng, truyền thống, lý tưởng, đạo đức và lốisống; tạo điều kiện học tập, lao động, giải trí, phát triển thể lực trí tuệ cho thế

hệ trẻ” Đảng ta đã nhiều lần khẳng định thế hệ thanh niên hiện nay sẽ là lớpngười thay thế cho đội ngũ cha anh đã trưởng thành trong chiến tranh, sứmệnh đất nước trong thời đại mới sẽ thuộc về thế hệ trẻ

Để hoàn thành được sứ mệnh trọng đại đó của mình, thanh niên ViệtNam cần phải có tư tưởng rõ ràng và luôn kiên định với nó Một nhà tưtưởng đã viết: Người không có chí như thuyền không lái, như ngựa khôngcương, trôi dạt lông bông thế nào Đất nước ta tuy thế và lực đã khác trướcnhưng vẫn phải đối mặt với vô vàn khó khăn Việt Nam vẫn nằm trong sốnhững quốc gia có trình độ phát triển kinh tế thấp, khoa học, công nghệ cònlạc hậu so với nhiều quốc gia trên thế giới Bên cạnh đó, nếu tăng cườnghội nhập quốc tế tạo động lực quan trọng để phát triển thì nó cũng tạo ra

nhiều vấn đề trên mọi mặt của đời sống, gây ra những thách thức khôngnhỏ cho con đường tiến lên CNXH của nước ta

1.3.2.2 Nội dung cơ bản định hướng tư tưởng cho thanh niên trong giai đoạn hiện nay

Thanh niên với lý tưởng cách mạng

Nhà tâm lý học Nga I-va-nốp viết: Lý tưởng là cái mà vì nó mà conngười ta sống dưới ánh sáng của nó ta thấy hết ý nghĩa của cuộc đời [38, tr.2].Như vậy có thể hiểu, lý tưởng là mục tiêu cao đẹp, là lẽ sống, là mục đíchsống của thanh niên, là ước vọng của tuổi trẻ muốn vươn tới cái hay, cái đẹp,cái tiên tiến nhất của cuộc sống Lý tưởng vừa là mục tiêu để con ngườihướng tới, là động lực để con người hành động Lý tưởng là sức mạnh kỳ diệu

để thanh niên vượt qua mọi khó khăn thử thách Nếu không có lý tưởng, conngười mất phương hướng, thiếu niềm tin, cuộc sống không có ý nghĩa Chính

lý tưởng khơi dậy sự nỗ lực nhận thức, sự nồng nhiệt tình cảm, sự mãnh liệtcủa ý chí và quyết tâm trong hành động giúp con người vươn tới mục tiêu cao

cả, bất chấp gian khổ, hy sinh

Lý tưởng cách mạng là một nội dung cụ thể của lý tưởng Lý tưởngcách mạng của thanh niên Việt Nam hiện nay không thể tách rời lý tưởng củaĐảng và dân tộc Lý tưởng cách mạng bao gồm 4 nội dung chính là lý tưởngchính trị, lý tưởng đạo đức, lý tưởng nghề nghiệp và lý tưởng thẩm mỹ

Lý tưởng chính trị của thanh niên Việt Nam hiện nay là độc lập dân tộc

và CNXH; là ý thức về niềm tự hào dân tộc quyết tâm vươn lên chiến thắngđói nghèo, lạc hậu, góp sức mình vào sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoáđất nước vì “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”, vì tương laitươi sáng của tuổi trẻ Lý tưởng chính trị là hạt nhân của lý tưởng cách mạng

Lý tưởng đạo đức là niềm tin và ý thức chấp hành các chuẩn mực củacộng đồng và xã hội, vươn tới một nhân cách hoàn thiện; sống có đạo đức,trách nhiệm, giản dị, nhân ái, dám đấu tranh trước cái xấu

Lý tưởng nghề nghiệp là hướng tới một nghề với chuyên môn hợp với nănglực, sở trường và khả năng chính mình; có ích cho bản thân, gia đình và xã hội.

Lý tưởng thẩm mỹ là cách nhìn nhận và xu hướng vươn tới cái chân thiện - mỹ, đó là cái đẹp bản chất trong nghệ thuật, trong thẩm mỹ và trongcuộc sống

Lý tưởng vừa có tính hiện thực, vừa có tính lãng mạn Những hình ảnh của

lý tưởng bao giờ cũng được xây dựng từ “chất liệu” vốn có trong hiện thực, nó cósức mạnh để thúc đẩy mỗi người vươn tới Tính lãng mạn của lý tưởng vì mụctiêu của nó đang ở thời tương lai Lý tưởng không tách rời cuộc sống hiện tại

Chặng đường tiến lên CNXH của nước ta còn rất gian nan và phức tạp.Thành công phụ thuộc rất nhiều vào thanh niên, lớp kế cận cho “đội ngũ cáchmạng già” Chính vì vậy, thanh niên cần có lý tưởng cách mạng vững vàng

Đó là chủ nghĩa nhân đạo cộng sản theo quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin; đó là lý tưởng cách mạng của giai cấp công nhân và nhân dân laođộng: giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người; lấy hạnhphúc của nhân dân, của con người là mục tiêu cao nhất, nhằm đưa lại cho conngười cuộc sống ấm no, hạnh phúc, được sống trong xã hội công bằng, dânchủ, văn minh, trong đó “tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự

-do của tất cả mọi người”

Lý tưởng cách mạng là mục tiêu, con đường của cách mạng Việt Nam,

đó là “Độc lập dân tộc và CNXH” như chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định.Hai nội dung này gắn bó một cách biện chứng, không thể tách rời Thực hiệnthắng lợi sự nghiệp cách mạng, xây dựng thành công CNXH và bảo vệ cũngchắc Tổ quốc Việt Nam XHCN là mục tiêu, là con đường của cách mạng củatoàn dân tộc Việt Nam, trong đó có thanh niên Đó là con đường duy nhất

để củng cố bền vững nền độc lập của dân tộc, bảo đảm cho mọi người được

ấm no, hạnh phúc Để thanh niên thấm nhuần tư tưởng trên, họ cần phảithực sự [28, tr.287] nhận thức được sâu sắc rằng: rất nhiều người đã ngã

xuống để bảo vệ lý tưởng cao đẹp ấy Thanh niên phải giác ngộ được vinh

dự và trách nhiệm của thế hệ mình, kiên định trên con đường của thế hệcha anh đã trao truyền, đưa sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc đếnthắng lợi cuối cùng

Xây dựng một thế hệ thanh niên thấm nhuần lý tưởng cách mạng làmục tiêu quan trọng nhất Điều này đã được Hồ Chủ tịch làm rõ Đó là cầnphải đào tạo thanh niên vừa “hồng” vừa “chuyên” Trong đó, “hồng” theo tưtưởng của Người là “Quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng

Đó là điều chủ chốt nhất”

Lý tưởng cách mạng cũng không phải là một lý tưởng xa vời mà nóxuất phát từ những lý luận về thế giới quan duy vật khoa học và phươngpháp luận biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin, về nhân sinh quan cáchmạng, những hiểu biết đúng đắn về CNXH Chúng ta cần nhận thức, khôngmột quốc gia - dân tộc nào có thể tiến ngay lên CNXH, chính vì vậy cầnxác định rõ những mục tiêu trước mắt, những mục tiêu lâu dài để thanhniên định hướng được rõ hơn con đường mà mình theo đuổi Nếu chỉ nhìnthấy mục tiêu trước mắt mà bỏ quên mục đích cuối cùng sẽ dễ dàng trở nênthiển cận, thỏa mãn và thường dừng lại nửa chừng Nhưng nếu chỉ có mụcđích cuối cùng, mà không biết giành thắng lợi từng bước thì mục đích đócũng không thể đạt được Thế hệ cha anh đi trước đã có công rửa sạch chodân tộc ta nỗi nhục mất nước thì thế hệ thanh niên Việt Nam hôm naykhông chỉ có trách nhiệm giữ vững nền độc lập, tự do, mà còn phải thấuhiểu đất nước ta đi lên xây dựng CNXH trong điều kiện điểm xuất phátthấp và còn rất nghèo

Trong nội hàm của lý tưởng cách mạng, đạo đức cách mạng là một bộphận quan trọng Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng thườngxuyên được nhắc đến Vấn đề quan trọng hàng đầu của đạo đức cách mạng đó

là trung với nước, với Đảng và hiếu với dân

Khái niệm trung, hiếu theo tư tưởng của Người đã vượt qua những bóhẹp của lễ giáo phong kiến, Hồ Chủ tịch đã khái quát khái niệm trung, hiếutrong lý tưởng cách mạng bao hàm những nội dung rất mới, phát triển nhữngtinh hoa của dân tộc và nhân loại, mang tính giai cấp sâu sắc

Thanh niên phải có lòng yêu nước và trung thành với Tổ quốc Tinhthần đó cần phải được thể hiện bằng hành động, phong trào cách mạng cụ thểcủa tuổi trẻ Nếu “Yêu Tổ quốc là cái gì trái với quyền lợi của Tổ quốc, chúng

ta kiên quyết chống lại” Tư tưởng xuyên suốt của Chủ tịch Hồ Chí Minh phải

là Tổ quốc luôn gắn liền với nhân dân, trung với nước là phải biết phấn đấu,

hy sinh cho độc lập, tự do của dân tộc, phấn đấu cho “dân giàu, nước mạnh”.Trung với nước luôn đi liền với trung với Đảng Thanh niên cần phải trungthành với mục tiêu, lý tưởng cách mạng Cố gắng làm những việc có lợi, tránhviệc không tốt, có hại cho sự phát triển của Đảng

Hiếu với dân, trước hết phải kính trọng, thương yêu con người Nhưngkhái niệm hiếu ở đây đã được mở rộng, đó còn là tình thương đồng bào, đồngchí Hiếu với dân là phải biết yêu mến, quý trọng nhân dân, học tập, làm việc,chiến đấu vì nhân dân; phải chăm lo và bảo vệ lợi ích chính đáng của nhândân, tích cực giúp đỡ nhân dân vượt qua mọi khó khăn trong cuộc sống, đểphát triển sản xuất, cải thiện đời sống Đồng thời, thanh niên cần phải sẵnsàng dũng cảm đấu tranh chống lại những biểu hiện quan liêu, sách nhiễu, gâyphiền hà cho nhân dân, dựa vào nhân dân để phát huy nội lực, làm cho nhândân phấn khởi, tin tưởng vào chế độ xã hội XHCN

Đạo đức cách mạng còn bao gồm những phẩm chất cao quý: cần, kiệm,liêm chính, chí công vô tư; những tác phong đẹp như khiêm tốn, giản dị, cótinh thần lao động tích cực, siêng năng, gan dạ, táo bạo và sáng tạo; là đứctính “trung thành, thật thà, chính trực” trong đời sống và công việc; kiênquyết chống lãng phí trong sản xuất và tiêu dùng [16] Chủ tịch Hồ Chí Minh

đã nêu: “Thanh niên cần phải chống tâm lý tự tư, tự lợi, chỉ lo lợi ích riêng và

sinh hoạt riêng của mình Chống tâm lý ham sung sướng và tránh khó nhọc.Chống thói xem khinh lao động, nhất là lao động chân tay Chống lười biếng,

xa xỉ Chống cách sinh hoạt ủy mị Chống kiêu ngạo, giả dối, khoe khoang”.Tất cả những thói xấu này sẽ kìm hãm sự phát triển của thanh niên Để chốnglại những thói xấu đó, thực hành phê bình và tự phê bình là phương phápquan trọng để giúp thanh niên tiến bộ

Thanh niên cần có tình thương và trách nhiệm với mọi người, đó là cáigốc của chủ nghĩa nhân đạo cộng sản Tại Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ III(năm 1961), Hồ Chí Minh đã nêu: “Chủ nghĩa cá nhân là việc gì cũng chỉ locho lợi ích riêng của mình, không quan tâm đến lợi ích chung của tập thể”.Trong mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội, thay vì “hỏi nước nhà đã làm gìcho mình”, trước hết thanh niên cần phải biết tự hỏi xem mình đã đóng gópđược đến đâu cho xã hội, cho nhân dân cũng như với tập thể xung quanhmình và gia đình Hồ Chí Minh cũng nhắc lại trong 5 điểm dạy Thanh niên làphải “kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân và chủ nghĩa tự do” vì nó là kẻ thùhung ác nhất của CNXH

Vì chủ nghĩa cá nhân trái ngược với đạo đức cách mạng, nếu nó cònlại trong mình, dù là ít thôi, thì nó sẽ chờ dịp để phát triển, để chelấp đạo đức cách mạng, để ngăn trở ta một lòng một dạ đấu tranh cho

sự nghiệp cách mạng Chủ nghĩa cá nhân là một thứ rất gian giảo, xảoquyệt, nó khéo dỗ dành người ta xuống dốc Mà ai cũng biết rằngxuống dốc thì dễ hơn lên dốc Vì thế mà càng nguy hiểm [29, tr.284].Đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân khác với triệt tiêu, bỏ quên lợi ích

cá nhân, “giày xéo lên lợi ích cá nhân” [29, tr.291] Thanh niên cần phải biếtgiải quyết mối quan hệ giữa lợi ích bản thân với lợi ích chung của tập thể và

xã hội; biết đặt lợi ích cá nhân trong lợi ích tập thể, xã hội, biết làm cho lợiích cá nhân và xã hội phát triển hài hòa Ngược lại, lợi ích của tập thể cũngkhông đi ngược lại lợi ích cá nhân Cá nhân không phải hạn chế lợi ích riêng

của mình mà cần biết cân đối, hài hòa nó trong sự phát triển lợi ích chung củatập thể và xã hội

Trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở nước ta và dưới những tác động củaviệc mở cửa nền kinh tế hiện nay, chắc chắn sẽ nảy sinh những mâu thuẫntrong quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể Chính vì vậy, mỗi cánhân thanh niên cần phải học cách điều chỉnh lợi ích của mình sao cho vừađáp ứng nhu cầu bản thân vừa thúc đẩy lợi ích của tập thể Thậm chí, trongmột số trường hợp nhất định, cá nhân phải biết hy sinh lợi ích riêng, vì lợi íchchung “Nếu những lợi ích cá nhân mâu thuẫn với lợi ích tập thể, thì đạo đứccách mạng đòi hỏi lợi ích riêng của cá nhân phải phục tùng lợi ích chung củatập thể” [29, tr.292]

Hình thành đạo đức cách mạng là một quá trình từ thấp đến cao Giaiđoạn sau là sự phát triển cao hơn của những kết quả đã đạt được Nó kế thừanhững phẩm chất đạo đức tốt đẹp đã được hình thành từ giai đoạn trước, đồngthời ngăn chặn, khắc phục những biểu hiện không tốt bắt đầu hình thành Đây làmột quá trình lâu dài, khó khăn “Đạo đức cách mạng không phải trên trời saxuống Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hằng ngày mà phát triển và củng cố.Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong” [29, tr.293]

Trong quá trình đất nước mở cửa, phát triển kinh tế thị trường thì mốigiao lưu với quốc tế ngày càng đa dạng hơn, thanh niên càng có nhiều cơ hội

để phát triển bản thân Chính vì vậy, trong lối sống của thanh niên có nhiều

ưu điểm cần được phát huy đó là:

Thanh niên hiện nay ngày càng thể hiện mình là những con người năngđộng và sáng tạo Chính thanh niên là những người tiên phong trong mọi côngcuộc cải cách, đổi mới về kinh tế, giáo dục… Thanh niên hiện nay luôn đầy ắpcác ý tưởng độc đáo và thú vị Thanh niên không ngại tận dụng mọi cơ hội đểbiến các ý tưởng ấy thành hiện thực Không chỉ chờ đợi cơ hội đến, họ còn tựmình tạo ra cơ hội Đã có nhiều thanh niên nhận được bằng phát minh, sáng chế;

và không ít trong số những phát minh ấy được áp dụng, được biến thành nhữngsản phẩm hữu ích trong thực tiễn Hiện nay rất nhiều thanh niên Việt Nam đã cónhững sản phẩm sáng tạo được mọi người biết đến thông qua các cuộc thi, liênhoan, trao giải thưởng được tổ chức hàng năm ở trong nước và quốc tế

Trong xã hội mở cửa hiện nay, thanh niên có mặt trong mọi lĩnh vựccủa đời sống kinh tế, xã hội của đất nước Trong học tập, thanh niên khôngngừng tự đổi mới phương pháp học sao cho lượng kiến thức họ thu được là tối

đa, luôn biết tận dụng tiếp thu tri thức mới trên thế giới Đặc biệt, nhiều thanhniên biết rèn luyện và có khả năng thích nghi cao với mọi môi trường sinhsống và học tập Từ đó, họ biết tận dụng và phát huy những thế mạnh củamình, góp phần quan trọng vào sự phát triển chung của đất nước

Thanh niên hiện nay rất tích cực tham gia các hoạt động tập thể vì lợiích cộng đồng như như hiến máu tình nguyện, cứu trợ thiên tai, nhân đạo, y

tế, từ thiện… Bằng sự năng động, thanh niên luôn tự cập nhật thông tin, kiếnthức, làm mới mình phù hợp với sự thay đổi và phát triển của xã hội Rõ ràng,năng động và sáng tạo là những ưu điểm nổi bật của Thanh niên Việt Namthời đại mới

Tuy nhiên, có không ít thói hư tật xấu trong tư tưởng, lối sống hiện naycủa thanh niên cần phải khắc phục, đó là:

Tư tưởng của một bộ phận thanh niên còn lệch lạc Dưới sự tác độngmặt trái của nền kinh tế thị trường, một bộ phận không nhỏ thanh niên ngàynay luôn nhìn sự vật, hiện tượng phiến diện Họ nghi ngờ vào chế độ xã hộiXHCN Đó là cái nhìn thiển cận, lệch lạc; nhiều thanh niên đã đánh mấtniềm tin vào ngày mai tươi sáng của dân tộc Đây là một biểu hiện rất đáng longại vì thanh niên chính là người chủ hiện tại và tương lai của nước nhà Hầuhết các Nghị quyết của Đảng ta khi đánh giá những hạn chế của thanh niên hiệnnay đều có chung nhận định: Trình độ giác ngộ XHCN, tinh thần trách nhiệm,

ý thức tổ chức kỷ luật của thanh niên nói chung còn thấp… dao động, hoài nghi

trước những khó khăn trước mắt của đất nước, chưa vững lòng tin vào lý tưởngcách mạng… chạy theo lối sống thực dụng, ích kỷ, buông thả

Dưới tác động của cơ chế thị trường, một số mặt hạn chế của thanhniên lại có “điều kiện” bộc lộ rõ hơn như: Một bộ phận thanh niên ít quantâm sinh hoạt chính trị, coi thường truyền thống cách mạng, coi thường giá trịnhân văn, kỷ cương, đạo lý, mắc nhiều tệ nạn xã hội Tình trạng mê tín dịđoan tăng lên Không ít thanh niên vẫn mang tâm lý thụ động; trình độ họcvấn và khả năng nghề nghiệp chưa chuyển kịp, chưa đáp ứng với sự phát triểnnăng động trong nền kinh tế thị trường và xu thế hội nhập quốc tế

Mặt tiêu cực trong lối sống của thanh niên còn thể hiện trong việc nhìnnhận một cách sai lầm về giá trị cuộc sống Đó là hiện tượng sùng bái giá trịvật chất Nhiều thanh niên lấy đồng tiền làm thước đo giá trị trong cuộc sống,coi kẻ mạnh là kẻ có tiền Chính vì thế, không ít thanh niên thích lối sốnghưởng thụ, mắc các tệ nạn xã hội, tham gia các nhóm tội phạm, có thái độkhông đúng đắn đối với giá trị của lao động

Chủ nghĩa cá nhân đang có xu hướng tăng nhanh trong giới trẻ ngàynay Nhiều người chỉ quan tâm tới những lợi ích cá nhân truớc mắt mà quênmất lợi ích tập thể, chà đạp lên lợi ích của ngưới khác Vì đồng tiền, vì lợi ích

cá nhân, một số thanh niên còn bất chấp luật pháp, gia đình, bạn bè…; một sốkhác sống thờ ơ, buông thả, không quan tâm đến người khác Điều đó đang đingược với nội hàm của đạo đức cách mạng như đã nêu trên

Lối sống thực dụng trong thanh niên bắt nguồn từ cuộc sống gắn với sựphát triển của nền kinh tế thị trường Sùng bái đồng tiền, làm tất cả để đạtđược mục đích của mình bất chấp thủ đoạn; coi những vấn đề tiêu cực nảysinh trong cuộc sống là tất yếu, không thể thiếu, là điều kiện để đạt được cácmục đích cá nhân

Thái độ bi quan xuất hiện ở một số thanh niên cũng cần phải phê phán

Trong khi phần lớn thanh niên đều cố gắng lao động và học tập vì tương laithì lại có những người không tha thiết với cuộc sống, thờ ơ với mọi ngườixung quanh, thậm chí chọn lối thoát của cuộc đời bằng con đường bế tắc làcái chết

Thanh niên với việc bảo vệ, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

Theo định nghĩa của Tổ chức Khoa học, Giáo dục và Văn hoá của Liênhiệp quốc (UNESCO): Văn hoá là tổng thể sống động các hoạt động sáng tạocủa con người đã diễn ra trong quá khứ cũng như đang diễn ra trong hiện tại.Qua hàng thế kỷ các hoạt động sáng tạo ấy đã cấu thành nên một hệ thống cácgiá trị, truyền thống, thị hiếu thẩm mỹ và lối sống mà dựa trên đó từng dântộc khẳng định bản sắc riêng của mình

Chính cách suy nghĩ và hành động có văn hoá của hàng triệu triệu conngười qua hàng ngàn năm đã tạo nên truyền thống văn hoá, sức mạnh văn hoácủa toàn xã hội, của mỗi dân tộc và mỗi đất nước Đó là sức mạnh tạo ra củacải vật chất và văn minh tinh thần Nếu văn hoá vừa là mục tiêu, vừa là độnglực của sự phát triển xã hội, thì xã hội muốn phát triển ổn định, bền vững thìđộng lực không thể thiếu chính là văn hoá

Văn hóa là một hệ thống hữu cơ những giá trị vật chất và tinh thần docon người sáng tạo ra, tích lũy thông qua hoạt động thực tiễn trong suốt quátrình lịch sử của mình Con người là sản phẩm cao nhất của tự nhiên và vănhóa là sản phẩm đặc sắc nhất của con người Có thể nói văn hóa là sự hóathân của đời sống, nó thấm vào mọi lĩnh vực hoạt động của con người, nóxuyên suốt cơ thể xã hội, nó biểu hiện trình độ người, trình độ xã hội, vănminh quốc gia, văn minh nhân loại Mỗi dân tộc dù ở trình độ văn minh caohay thấp đều có những văn hóa truyền thống đặc trưng riêng của mình Hệthống giá trị đó chính là sự kết tinh tất cả những gì tốt đẹp nhất được chắt lọcqua nhiều thời đại lịch sử để tạo nên bản sắc riêng của một dân tộc Giá trị

văn hóa truyền thống đó được truyền lại cho thế hệ sau và trở thành một độnglực nội sinh để phát triển đất nước

Về văn hóa truyền thống, các nhà nghiên cứu đã khẳng định: Giá trịtruyền thống được hiểu là những cái tốt, bởi vì những cái tốt mới được gọi

là giá trị Thậm chí không phải bất cứ cái gì tốt đều được gọi là giá trị; màphải là cái tốt cơ bản, phổ biến, có nhiều tác dụng tích cực cho đạo đức,cho sự hướng dẫn nhận định, đánh giá và dẫn dắt hành động của một dântộc thì mới mang đầy đủ ý nghĩa của khái niệm “giá trị truyền thống”, bởitruyền thống văn hóa là những giá trị tương đối ổn định, thể hiện dướinhững khuôn mẫu xã hội được tích lũy và tái tạo trong cộng đồng ngườiqua không gian và được cố định hóa dưới dạng những phong tục tập quán,nghi lễ, luật pháp, dư luận…

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, vai trò to lớn của văn hóa cũng đượckhẳng định trong đời sống của mỗi quốc gia dân tộc Trước hết, văn hóa làmục tiêu, động lực của cách mạng Văn hóa là kiến trúc thượng tầng của xãhội, vì vậy việc lật đổ chế độ xã hội cũ, xã hội thực dân phong kiến và xâydựng xã hội mới - xã hội XHCN tốt đẹp là mục tiêu của văn hóa Cách mạngXHCN ở nước ta, theo Hồ Chí Minh là phải “thay đổi triệt để những nếpsống, thói quen, ý nghĩ và thành kiến có gốc rễ sâu xa hàng ngàn năm…Chúng ta phải biến một nước dốt nát, cực khổ thành một nước văn hóa cao và

đời sống tươi vui hạnh phúc” Khi nói “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”, Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh vai trò động lực của văn hóa Theo Người:

tiến lên CNXH phải có cả vật chất lẫn tinh thần, song con người là quyếtđịnh; để đưa đất nước đi lên, không thể không đặt trọng tâm vào kinh tế,nhưng chủ thể của hoạt động kinh tế lại chính là con người và thước đo trình

độ con người lại chính là văn hóa

Với một cảm quan văn hóa trên bình diện rộng, Hồ Chí Minh coi vănhóa là một mặt hợp thành toàn bộ đời sống xã hội Người nhấn mạnh: “Trong

công cuộc kiến thiết nước nhà có bốn vấn đề chú ý đến; cùng phải coi trọng

ngang nhau: chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội” Vì thế, văn hóa không thể

đứng ngoài “mà phải ở trong kinh tế và chính trị” và ngược lại kinh tế, chínhtrị cũng nằm “trong văn hóa” Tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với phát triểnvăn hóa và giải quyết những vấn đề xã hội; nếu chỉ coi tăng trưởng kinh tế làmục tiêu duy nhất thì chẳng những môi trường văn hóa - xã hội bị hủy hoại

mà mục tiêu kinh tế cũng không đạt được

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh văn hóa là linh hồn, bản sắc dân tộc Hồ ChíMinh cho rằng, văn hóa không thể tách rời với quốc gia dân tộc, văn hóa trướchết là văn hóa của một dân tộc, nó mang tâm hồn, diện mạo dân tộc, đó chính làbản sắc dân tộc của văn hóa Rất nhiều lần Người thường nhắc nhở phải “chăm

lo đặc tính dân tộc”, “phát huy cốt cách dân tộc”, “lột cho hết tinh thần dân tộc”trong xây dựng văn hóa, trong sáng tác nghệ thuật Với văn hóa Việt Nam,Người tự hào: “nghệ thuật của cha ông ta hay lắm”, “âm nhạc dân tộc của ta rấtđộc đáo” và “tiếng nói là thứ của cải vô cùng lâu đời và vô cùng quý báu của dântộc Chúng ta phải giữ gìn nó, quý trọng nó, làm cho nó phổ biến ngày càng rộngkhắp” Từ đó, Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Lấy kinh nghiệm tốt của văn hóa xưa

và văn hóa nay trau dồi cho văn hóa Việt Nam thật có tinh thần thuần túy ViệtNam”, “cần phải mở rộng kiến thức của mình về văn hóa thế giới”, “PhươngĐông hay Phương Tây có cái gì hay, cái gì tốt ta phải học lấy”; song điều cốtyếu là “đừng biến ta thành kẻ bắt chước”, và “đừng chịu vay mà không trả”, “cáigốc của văn hóa mới là dân tộc” Học tập văn hóa hiện đại của các nước phảiphù hợp với điều kiện Việt Nam, kết hợp với văn hóa Việt Nam tạo ra những giátrị mới đóng góp vào việc phát triển văn hóa nhân loại

Như vậy, văn hóa truyền thống gắn liền với lý tưởng cách mạng đượcnói ở trên Những nội hàm quan trọng của đạo đức cách mạng, suy cho cùng,đều bắt nguồn từ những giá trị tốt đẹp của dân tộc được hun đúc và phát triển

Vì vậy, Đảng ta đã khẳng định: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa

là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế-xã hội.” Nghị quyếtHội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 5 (khóa VIII) và Hội nghịBan Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 10 (khóa IX) cũng như trong Vănkiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, Đảng ta tiếp tục khẳng định vai tròquan trọng của thanh niên với việc bảo vệ, giữ gìn và phát huy bản sắc vănhóa dân tộc, giúp thanh niên xây dựng và hoàn thiện giá trị, nhân cách conngười Việt Nam, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong thời kỳcông nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế Bồi dưỡng các giá trị vănhóa trong thanh niên, học sinh sinh viên, đặc biệt lý tưởng sống, lối sống,năng lực trí tuệ, đạo đức và bản lĩnh văn hóa con người Việt Nam

Chúng ta đang ở trong một kỷ nguyên toàn cầu hóa, đó là một xu thếkhách quan mà mọi dân tộc, dù muốn hay không cũng đều chịu sự tác độngcủa nó Toàn cầu hóa giúp cho quá trình giao thoa văn hóa trở nên rộng rãihơn, các dân tộc sẽ có cơ hội tiếp thu nhiều giá trị tích cực từ các nền văn hóabên ngoài để làm giàu cho bản sắc văn hóa của dân tộc mình

Nhưng ngược lại, toàn cầu hóa đang đưa lối sống phương Tây vào nước

ta Lối sống ấy, một mặt, tác động tích cực làm thay đổi lối sống khép kín,cam chịu, phụ thuộc, ỷ lại vốn có của người Việt Nam sang một lối sống cởi

mở, năng động, tự lập, dám chịu trách nhiệm, phù hợp với xu thế thời đại.Tuy nhiên, toàn cầu hóa cũng đã làm đảo lộn nhiều giá trị từng được xem làchuẩn mực trong đời sống cộng đồng Việc tiếp thu quá nhiều lối sống bênngoài một cách thiếu định hướng mà dẫn đến việc xa rời lối sống theo chuẩnmực đạo đức dân tộc Công nghệ thông tin và truyền thông hiện đại đangtruyền bá khắp thế giới lối sống sùng bái vật chất, cá nhân, vị kỷ, thực dụng,đua đòi, ăn chơi xa hoa, lãng phí, sống trụy lạc, thác loạn, ưa dùng bạo lực…Nhiều thanh niên không ý thức được rằng đánh mất giá trị và bản sắc vănhóa dân tộc là đánh mất đi bản thân mình Đó là biểu hiện của quan niệm

“lệch chuẩn”, đối lập với quan niệm văn hóa truyền thống tốt đẹp của người

Việt Nam.

Chính vì vậy, ý thức bảo vệ giá trị văn hóa truyền thống cần được coi làmột nội hàm quan trọng, gắn liền với lý tưởng cách mạng trong tư tưởng củathanh niên Việt Nam hiện nay Bên cạnh đó, không chỉ bảo vệ, giữ gìn bảnsắc văn hoá dân tộc mà còn biết phát huy nó, hấp thu có chọn lọc các giá trịtích cực để xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dântộc, đó là: Tiên tiến về trình độ học vấn, về dân trí, về trình độ khoa học côngnghệ; tiên tiến về tư tưởng, đạo đức, tâm hồn, tình cảm, lối sống; tiên tiếnchính là sự kết hợp giữa hiện đại và truyền thống

Với một nền văn hóa lâu đời, trải qua mấy ngàn năm lịch sử, giàu tinh hoa,giàu tính nhân văn và nhiều sáng tạo; được tôi luyện và phát huy trong lịch sửdựng nước và giữ nước, cũng như trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt NamXHCN; sự kết hợp truyền thống dân tộc với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng HồChí Minh và tinh hoa văn hóa nhân loại Đó chính là nền tảng vật chất và tinhthần, là điều kiện, là mục tiêu để định hướng tư tưởng, truyền thụ lý tưởng cáchmạng, văn hóa, nghệ thuật đến với mỗi thanh niên ở nước ta trong việc tham giaxây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Thanh niên với việc học tập và tiếp thu khoa học công nghệ trong xu thế hội nhập quốc tế

Yêu cầu về xây dựng đội ngũ cách mạng kế cận, Hồ Chí Minh nhấnmạnh phải xây dựng đội ngũ cách mạng vừa “hồng” vừa “chuyên” Chuyêncũng có thể hiểu rộng ra là tài năng, là năng lực hoạt động thực tiễn của mỗingười Hồ Chủ tịch đã phân tích: “Đảng yêu cầu cán bộ chẳng những thạo vềchính trị mà còn phải giỏi về chuyên môn”, và Bác đã khẳng định ý nghĩa củaviệc học tập, đó là: Học để làm việc, làm người, làm cán bộ, học để phụng sự

Tổ quốc và nhân dân, phụng sự giai cấp và nhân loại

Thanh niên là thành phần trẻ nhất trong cơ cấu lực lượng lao động củađất nước, nằm trong khoảng độ tuổi từ 16 đến 30 Một số ý kiến cho rằng