Cụ thể các thí nghiệm như sau: Thí nghiệm 1: ghiên cứu ảnh hưởng của các thời điểm xử lý nhiệt độ thấp khác nhau đến sự phân hoá mầm hoa của hoa lan Hồ Điệp.. ghiên cứu ảnh hưởng của
Trang 1NGHIÊN CỨU BIỆN PHÁP XỬ LÝ PHÂN HOÁ MẦM HOA
VÀ CHĂM SÓC HOA LAN HỒ ĐIỆP THEO QUY MÔ CÔNG NGHIỆP
Nguyễn Văn Tỉnh1, Đặng Văn Đông1, Vũ Mạnh Hải2
SUMMARY
Study the techniques in bud-splitting treatment and cultivation of butterfly orchid
with the application of taiwan technology
In Vietnam, the demands for Butterfly orchid (Phalaenopsis) of Vietnamese consumers become
higher, especially in “TET” holiday Although, there have been many studies focused on multiplication, bud-splitting treatment and flowering control, these studies are small scales that have not been extended into practice with large scales In two years 2007 and 2008, the Fruits and Vegetables Research Institute has applied Taiwan advance technology in bud-splitting treatment and cultivation of Butterfly orchid at large scales With suitable agro-ecological conditions in Moc Chau (Son La Province), the treatment of bud-splitting on Butterfly orchids for an uniform flowering have been successful with number of flowers Furthermore, after bud splitting, under right conditions including suitability of nutrient solution, controlled temperature and good cultivating management that suited to Butterfly orchids, Butterfly orchids were growing very well and flowering
at the right time as planed Results of this study have been applied in some enterprise cultivating Butterfly orchid in the North of Vietnam and produced high economic return to flower producers
Keywords: Advance technology, high-grade flower, Butterfly orchid, cultivation techniques for
Butterfly-orchid
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Lan Hồ Điệp (Phalaenopsis) ngày càng
được người tiêu dùng biết đến bởi vẻ đẹp
của hoa, màu sắc đa dạng, hoa bền lâu
Những năm qua hoa lan Hồ Điệp được tiêu
thụ rất mạnh ở các đô thị, thành phố lớn, chỉ
tính riêng năm 2008 số lượng lan Hồ Điệp
được tiêu thụ tại thị trường miền Bắc Việt
Nam lên tới khoảng 300.000 cây, số lượng
trên chủ yếu được nhập về từ vùng lãnh thổ
Đài Loan, Trung Quốc, Thái Lan điều này
cho thấy sản xuất hoa lan ở Việt Nam chưa
đáp ứng được nhu cầu của người dân
Những nghiên cứu về lan Hồ Điệp ở
nước ta được nhiều nhà khoa học quan tâm
như nhân giống, xử lý phân hoá mầm hoa
và điều khiển sự ra hoa [1], [2] Tuy nhiên,
những nghiên cứu đó mới chỉ dừng lại ở
quy mô nhỏ, chưa được mở rộng ra ngoài sản xuất với quy mô lớn Xuất phát từ thực
tế trên, bằng việc áp dụng các công nghệ của Đài Loan, chúng tôi đã tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu biện pháp xử lý phân hóa mầm hoa và chăm sóc hoa lan Hồ Điệp theo quy mô công nghiệp”
II VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Vật liệu nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành trên giống hoa lan Hồ Điệp P.Jetgreen Okay Valentine (cánh hoa màu tím, cánh môi hồng), cây được 18 tháng tuổi, giống này đang được tiêu thụ nhiều nhất
- Phương pháp nghiên cứu:
+ Phương pháp bố trí thí nghiệm: Thí nghiệm được bố trí theo khối ngẫu nhiên
1 Viện Nghiên cứu Rau quả, 2 Viện KHNN Việt Nam
Trang 2đầy đủ (CRD), mỗi công thức 3 lần nhắc
lại, mỗi lần nhắc lại 30 cây Cụ thể các thí
nghiệm như sau:
Thí nghiệm 1: ghiên cứu ảnh hưởng
của các thời điểm xử lý nhiệt độ thấp khác
nhau đến sự phân hoá mầm hoa của hoa
lan Hồ Điệp
Thí nghiệm tiến hành tại Mộc Châu
(Sơn La), bao gồm các công thức: CT1: Bắt
đầu xử lý 15/8 (15/7 âm lịch), CT2: Bắt đầu
xử lý 1/9 (1/8 âm lịch), CT3: Bắt đầu xử lý
15/9 (15/8 âm lịch), CT4: Bắt đầu xử lý
1/10 (1/9 âm lịch), CT5: Bắt đầu xử lý
15/10 (15/9 âm lịch)
Thí nghiệm 2: ghiên cứu xác định loại
phân bón phù hợp để thúc đ8y quá trình
phân hóa mầm hoa của hoa lan Hồ Điệp
Thí nghiệm tiến hành tại Mộc Châu,
thời gian tiến hành 1/9, gồm các công thức
CT1: Phân bón Đầu trâu 902 (17 - 21 -
21), CT2: Phân bón Orchid - 2 (6 - 30 - 30),
CT3: Phân bón Plant - Soul 1 (9 - 45 - 15),
CT4: Phân bón Plant - Soul 2 (10 - 20 - 20),
CT5: Đ/C - Không bón phân
Thí nghiệm 3: ghiên cứu xác định loại
phân bón phù hợp để nâng cao chất lượng
hoa lan Hồ Điệp giai đoạn sau phân hóa
mầm hoa
Thí nghiệm tiến hành tại Từ Sơn (Bắc
Ninh), gồm các công thức: CT1: Phân bón
Đầu trâu 502 (30-20-10), CT2: Phân bón
Đầu trâu 702 (12-30-17), CT3: Phân bón
Đầu trâu 902 (17-21-21), CT4: Phân bón
Orchid - 3 (20-20-20), CT5: Đ/C - Không
bón phân
Thí nghiệm 4: ghiên cứu chế độ nhiệt
độ phù hợp cho sự sinh trưởng, phát triển
và điều khiển sự nở hoa của lan Hồ Điệp
Thí nghiệm tiến hành tại Từ Sơn (Bắc
Ninh), bao gồm các công thức: CT1: Chế độ
nhiệt độ 18 - 250C, CT2: Chế độ nhiệt độ
26 - 350C, CT3: Đ/C - Trong nhà lưới đơn giản
Thí nghiệm 5: ghiên cứu biện pháp quản lý kỹ thuật vườn lan khi sản xuất quy
mô lớn cho hoa nở đồng đều
Thí nghiệm tiến hành tại Từ Sơn (Bắc Ninh), bao gồm các công thức
CT1: Sắp xếp mầm hoa từ cao xuống thấp theo phía đầu đến cuối nhà lưới CT2: Sắp xếp mầm hoa từ thấp lên cao theo phía đầu đến cuối nhà lưới
CT3: Sắp xếp mầm hoa đồng đều nhau theo phía đầu đến cuối nhà lưới
CT4: Đ/C - Không sắp xếp, để mầm hoa phát triển tự nhiên
+ Phương pháp điều tra theo dõi: Theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển của cây: Đánh dấu ngẫu nhiên 10 cây/1 lần nhắc lại, định kỳ theo dõi 10 ngày/lần, điều tra theo phương pháp 5 điểm chéo góc, mỗi điểm điều tra 2 cây
+ Xử lý số liệu bằng chương trình IRRISTAT
III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
1 ghiên cứu ảnh hưởng của các thời điểm xử lý nhiệt độ thấp khác nhau đến sự phân hoá mầm hoa của hoa lan Hồ Điệp
Theo Nguyễn Quang Thạch và cộng sự [2], lan Hồ Điệp khi có từ trên 4 lá, trải qua
xử lý nhiệt độ thấp (18 - 250C) hoặc nhiệt
độ chênh lệch ngày đêm từ 8 - 100C sẽ sinh
ra mầm hoa Trong điều kiện miền Bắc Việt Nam, có thể lợi dụng một số vùng núi cao (độ cao từ 700m - 1.000m) có nhiệt độ trung bình thấp và nhiệt độ chênh lệch ngày đêm phù hợp để tiến hành xử lý phân hóa mầm hoa của lan Hồ Điệp Tuy vậy, để xử
lý phân hóa mầm hoa của hoa lan Hồ Điệp với số lượng lớn và nở hoa vào đúng dịp Tết, chúng tôi tiến hành nghiên cứu xử lý ở các thời điểm khác nhau trên vùng núi cao Mộc Châu (Sơn La)
Trang 3Bảng 1 Thời gian và tỷ lệ bật mầm hoa của lan Hồ Điệp ở các thời điểm khác nhau
tại Mộc Châu (Sơn La)
Chỉ tiêu
Công thức
Thời gian từ khi xử lý đến 50% cây xuất hiện mầm hoa
(ngày)
Tỷ lệ cây bật mầm hoa
(%)
Qua bảng trên có nhận xét: Với điều
kiện tự nhiên như ở Mộc Châu (Sơn La)
hoàn toàn có thể xử lý phân hóa mầm hoa
của hoa lan Hồ Điệp với số lượng lớn Tuy
vậy, các thời điểm xử lý khác nhau cho kết
quả khác nhau Trong 5 thời điểm thì thời
điểm bắt đầu xử lý ngày 1/9 (tức 1/8 âm
lịch) cho kết quả tốt nhất: Tỷ lệ cây xuất
hiện mầm hoa là 90%, mầm hoa ra đồng
đều Đối chiếu với kết quả theo dõi về nhiệt
độ thời điểm này ta thấy đây là thời gian thích hợp nhất cho yêu cầu nhiệt độ tối cao
và tối thiểu của lan Hồ Điệp để phân hóa mầm hoa
Sau khi phân hóa mầm hoa, yêu cầu nhiệt độ cần đảm bảo ở mức 18 - 250C [2], chính vì thế khi mầm hoa được 3 - 5 cm, chúng tôi tiến hành đưa cây xuống vùng đồng bằng (Từ Sơn - Bắc Ninh) để tiếp tục chăm sóc
Bảng 2 Tình hình sinh trưởng của hoa lan Hồ Điệp ở các thời điểm xử lý khác nhau
Chỉ tiêu Công thức
Thời gian từ khi xuất hiện mầm hoa đến nở hoa (ngày)
Tổng thời gian từ khi
xử lý đến nở hoa (ngày)
Thời điểm nở 2 - 3 bông hoa dịp Tết
Qua bảng trên cho thấy, thời gian bắt
đầu xử lý phân hóa mầm hoa càng muộn,
thời gian sinh trưởng của mầm hoa càng
dài Đối chiếu với thời điểm cho tiêu thụ
hoa lan Hồ Điệp mạnh nhất vào dịp Tết cho
thấy, thời điểm bắt đầu xử lý phân hóa mầm
hoa vào 1/9 cho thu hoạch đúng dịp nhất
(trước Tết 7 ngày có 2 - 3 bông hoa nở), các
công thức khác đều nở trước hoặc sau Tết,
giá trị thu được không cao
Như vậy, với điều kiện tự nhiên như ở
Mộc Châu (Sơn La) có thể xử lý phân hóa
mầm hoa của hoa lan Hồ Điệp với quy mô
lớn, trong đó thời gian thích hợp nhất để bắt
đầu xử lý là 1/9 (tức 1/8 âm lịch) Cũng ở thời điểm này mầm hoa ra đồng đều hơn, hoa nở đúng vào dịp Tết nên có giá trị cao hơn
2 ghiên cứu xác định loại phân bón phù hợp để thúc đ<y quá trình phân hóa mầm hoa của hoa lan Hồ Điệp
Theo Nguyễn Quang Thạch và cộng sự [2]: Trong giai đoạn xử lý phân hóa mầm hoa cần giảm đạm, tăng lân và kali để kìm hãm quá trình sinh trưởng sinh dưỡng của cây, kích thích phân hóa mầm hoa Chúng tôi đã nghiên cứu một số loại phân bón để tìm ra loại phân có hiệu quả nhất
Trang 4Bảng 3 Sự phân hóa mầm hoa của lan Hồ Điệp ở các loại phân bón khác nhau
tại Mộc Châu (Sơn La)
Chỉ tiêu Công thức
Thời gian từ khi xử lý đến 50% cây xuất hiện
mầm hoa (ngày)
Tỷ lệ cây bật mầm hoa
(%)
Qua thí nghiệm ở trên cho thấy, ở cùng
một thời điểm xử lý, khi bổ sung các loại
phân bón có tỷ lệ đạm thấp, lân và kali cao
hơn thì hiệu quả xử lý tăng lên rõ rệt Trong
các công thức trên, khi bón bổ sung phân
Plant - Soul 1 có hiệu quả cao nhất, thời
gian từ khi bắt đầu xử lý đến 50% số cây
xuất hiện mầm hoa là ngắn nhất (32 ngày),
tỷ lệ cây bật mầm cũng cao nhất (97%)
3 ghiên cứu xác định loại phân bón phù hợp để nâng cao chất lượng hoa lan Hồ Điệp giai đoạn sau phân hóa mầm hoa
Để xác định loại phân bón phù hợp nhất đối với cây lan Hồ Điệp trong giai đoạn sau phân hóa mầm hoa, chúng tôi tiến hành nghiên cứu ảnh hưởng của 4 loại phân, kết quả nghiên cứu được thể hiện ở bảng 4
Bảng 4 Động thái tăng trưởng chiều cao mầm hoa của lan Hồ Điệp
ở các chế độ phân bón khác nhau (cm)
Công thức Sau 20 ngày Sau 40 ngày Sau 60 ngày Sau 80 ngày
Kết quả nghiên cứu cho thấy: các công
thức bón phân cho động thái tăng trưởng
chiều cao mầm khác nhau, các công thức
bón phân Đầu trâu tăng trưởng mạnh hơn
công thức bón phân Orchid và cao hơn hẳn
công thức đối chứng, sau 80 ngày bón phân,
các công thức bón Đầu trâu có chiều cao mầm đạt từ 73,9 cm đến 75,6 cm, còn công thức bón phân Orchid chiều cao mầm chỉ đạt 66,7 cm, trong khi đó công thức đối chứng chỉ đạt 53,5 cm
Bảng 5 Chất lượng hoa lan Hồ Điệp ở các chế độ phân bón khác nhau
Chỉ tiêu
Công thức
Chiều cao cành hoa (cm)
Đường kính cành hoa (cm)
Số nụ hoa/cành
Đường kính hoa (cm)
Độ bền hoa (ngày)
Đối nghịch với các chỉ tiêu về động thái
tăng trưởng chiều cao mầm, các chỉ tiêu về chất
lượng hoa lại có xu hướng tăng ở các công thức
mà trong thành phần phân bón có tỷ lệ đạm,
lân, kali cân đối nhau Trong các công thức
trên, CT4 cho chất lượng hoa cao hơn hẳn:
Đường kính cành 0,88 cm, số nụ hoa/cành 8,7, đường kính hoa 12,5 và độ bền hoa 65 ngày Như vậy, loại phân bón thích hợp nhất cho sự sinh trưởng, phát triển, đặc biệt là
Trang 5chất lượng hoa lan Hồ Điệp giai đoạn này là
phân bón Orchid-3 (tỷ lệ NPK là 20-20-20)
4 ghiên cứu chế độ nhiệt độ phù hợp
cho sự sinh trưởng, phát triển và điều
khiển sự nở hoa của lan Hồ Điệp
Ảnh hưởng của nhiệt độ lên khoảng
thời gian trung bình để hoa nở đã được các
chuyên gia Đài Loan nghiên cứu và đã đưa
ra kết quả như sau [3]:
Nhiệt độ
( 0 C)
Thời gian từ xuất hiện mầm đến khi
hoa đầu tiên nở (ngày)
Thực tế trong điều kiện tự nhiên ở miền Bắc Việt Nam rất khó đạt các yêu cầu về nhiệt độ như trên, chúng ta chỉ có thể điều khiển chế độ nhiệt ở mức tương đối phù hợp cho sự sinh trưởng phát triển của cây với mẫu nhà lưới có các thiết bị điều khiển như
hệ thống tăng nhiệt độ, hệ thống giảm nhiệt
độ bằng quạt hút gió cùng với tấm làm mát
và hệ thống lưới che giảm ánh sáng
Qua đây chúng tôi đã nghiên cứu một số chế độ nhiệt độ khác nhau đến sự sinh trưởng
và chất lượng của hoa lan Hồ Điệp trong nhà lưới hiện đại so sánh với biện pháp trồng thông thường trong nhà lưới đơn giản
Bảng 6 Ảnh hưởng của các chế độ nhiệt độ khác nhau đến thời gian ra hoa và chất lượng
hoa lan Hồ Điệp trồng tại Từ Sơn (Bắc inh)
Chỉ tiêu
Công thức
Thời gian từ mọc mầm đến nở hoa (ngày)
Số nụ hoa/cành
Tỷ lệ hoa
nở (%)
Đường kính hoa (cm)
Độ bền hoa (ngày)
Thời gian từ xuất hiện mầm hoa đến
khi nở hoa ngắn nhất ở CT2 (95 ngày), tiếp
theo là CT1 (115 ngày), đặc biệt là CT3 vì
không có biện pháp điều chỉnh nên biên độ
nhiệt dao động rất lớn theo sự thay đổi của
nhiệt độ bên ngoài, thời gian từ xuất hiện
mầm đến nở hoa kéo dài tới 145 ngày
Về chất lượng hoa, CT1 có các chỉ tiêu
về chất lượng hoa đạt cao nhất: Số nụ hoa
cao 8,5 nụ hoa/cành, tỷ lệ hoa nở đạt
93,5%, đường kính hoa đạt 11,8 cm và độ
bền hoa là 65 ngày
5 ghiên cứu biện pháp quản lý kỹ thuật vườn lan khi sản xuất quy mô lớn cho hoa nở đồng đều
Thực tế cho thấy, khi hệ thống thiết bị nhà lưới trồng lan hoạt động có hiện tượng phía cuối nhà lưới (nơi đặt tấm làm mát) có nhiệt độ thường thấp hơn phía đầu nhà lưới (nơi đặt quạt hút gió) từ 2 - 40C Việc bố trí thí nghiệm này nhằm mục đích tìm hiểu mức độ sinh trưởng khác nhau của mầm hoa ở các vị trí nhà lưới từ đó có biện pháp sắp xếp cho hoa nở đồng đều nhau
Bảng 7 Chiều cao mầm hoa ở các vị trí nhà lưới khác nhau
tại Từ Sơn (Bắc inh) (cm)
Công thức
Bắt đầu phân loại
Sau 80 ngày
Bắt đầu phân loại
Sau 80 ngày
Bắt đầu phân loại
Sau 80 ngày
Trang 6Như vậy, sự tăng trưởng mầm hoa có
sự khác nhau ở các vị trí trong nhà lưới,
chiều cao mầm có xu hướng tăng mạnh hơn
ở đầu nhà lưới CT2 (sắp xếp mầm hoa theo
thứ tự từ thấp lên cao theo phía đầu đến
cuối nhà lưới) cho kết quả tốt nhất, mặc dù thời gian đầu mầm hoa có sự chênh lệch nhau (từ 10 cm đến 20 cm) nhưng sau 80 ngày chiều cao mầm hoa tương đối đồng đều nhau (từ 63,4 đến 64,8 cm)
Bảng 8 Thời gian từ khi xuất hiện mầm hoa đến bông hoa đầu tiên nở
ở các vị trí nhà lưới khác nhau (ngày)
Trang 7T¹p chÝ khoa häc vµ c«ng nghÖ n«ng nghiÖp ViÖt Nam
7
Qua số liệu bảng 8 cũng cho kết quả khá rõ nét, nếu mầm cao hơn mà đặt phía đầu nhà lưới (CT1) thì càng rút ngắn thời gian đến bông hoa đầu tiên nở (108 ngày), trong khi
đó mầm ngắn đặt phía cuối nhà lưới, nhiệt độ thấp nên kéo dài thời gian ra hoa (121 ngày) Cũng như sự đồng đều về chiều cao mầm hoa, ở CT2 cho hoa nở đồng loạt tại các
vị trí nhà lưới khác nhau
IV KẾT LUẬN
1 Với điều kiện tự nhiên như ở Mộc Châu (Sơn La) có thể xử lý phân hóa mầm hoa của hoa lan Hồ Điệp với quy mô lớn, trong đó thời gian thích hợp nhất để bắt đầu xử lý là khoảng 1/9 (1/8 âm lịch) Trong quá trình xử lý bổ sung thêm phân bón Plant - Soul 1 (9:45:15) pha với
tỷ lệ 4 gam/10 lít nước, phun và tưới định kỳ 7 ngày 1 lần trong suốt quá trình xử lý sẽ giảm thời gian xử lý xuống còn 32 ngày và tăng tỷ lệ cây mọc mầm
2 Loại phân bón thích hợp cho giai đoạn sau phân hoá mầm hoa là phân bón Orchid - 3 (20:20:20), với liều lượng 4 gam/10 lít nước, phun và tưới định kỳ 7 ngày 1 lần xen kẽ trong suốt quá trình chăm sóc
3 Trong điều kiện miền Bắc Việt Nam, chế độ nhiệt thích hợp nhất cho sự sinh trưởng và chất lượng hoa lan Hồ Điệp giai đoạn sau phân hóa mầm hoa là từ 18 - 250C Theo đó, thời gian từ khi xuất hiện mầm hoa đến khi hoa đầu tiên nở là 115 ngày, căn cứ vào đó để điều khiển sinh trưởng nở hoa vào đúng dịp Tết
4 Khi sản xuất hoa lan Hồ Điệp theo quy mô công nghiệp cần có biện pháp quản lý
kỹ thuật vườn lan: Sắp xếp chiều cao mầm hoa theo thứ tự từ thấp lên cao (mầm thấp đặt
ở phía có quạt hút gió, mầm cao đặt ở phía có tấm làm mát) để khi thu hoạch sẽ cho sản phNm hoa lan nở đồng đều nhau
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Trần Duy Quý, 1996 CNm nang nuôi trồng và kinh doanh phong lan, N XB Trẻ,
Thành phố Hồ Chí Minh
2 guyễn Quang Thạch, guyễn Thị Lý Anh, guyễn Thị Lâm Hải, 2005 Lan Hồ Điệp (Phalaenopsis) kỹ thuật chọn tạo, nhân giống và nuôi trồng, N XB N ông nghiệp, Hà
N ội
3 Wen Yu Wang, Wen Shaw Chen, Kuan Liang Huang, Li Sang Hung, Wen Huei Chen,
Wei Ren Su, 2003 The effect of daylength on protein synthesis and flowering on
doritis pulcherima Sciencetia Hor 97: 49-56
4 Wen Yu Wang, Wen Shaw Chen, Kuan Liang Huang, Li Sang Hung, Wen Huei Chen,
Wei Ren Su, 2003 The effect of daylength on protein synthesis and flowering on
doritis pulcherima Sciencetia Hor 97: 49-56
N gười phản biện: N guyễn Văn Viết
