(LUẬN văn THẠC sĩ) giải pháp đẩy nhanh tốc độ giải ngân và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn ODA cho sự nghiệp phát triển KT XH ở việt nam , luận văn thạc sĩ

ADB: Ngan hang Phat tri€n Chau A Asian Development Bank BQLDA: Ban Qm1n ly Dtt an Consultants Group DAC: Uy Ban Vi~n trc;i phat tri€n Development Aid Committee FDI: Dffu tu' trttc t

so GJAo ovc vA eAo r~o

TRUONG f>~l HOC KINH TE TP HO CHI MINH

GIAI PHAP DAY NHANH TOC DO GIAI NGAN

Chuyen nganh: Tai chinh - Lliu thong ti@n t~ va tin dl}.ng

Ma s6: 5.02.09

NGUOI HUONG DAN KHOA HOC:

TS PHAN THJBICH NGUYtT

CmfdNG 1: MQT so VAN HE MANG TiNH CHAT LY LU~N VE ODA

? "

VA GIAI NGAN ODA

1.1 TONG QUAN VE ODA

1.1.1 Cac khai nil$m v~ ODA Trang 1 1.1.2 Hlnh thuc cung d(p ODA ; Trang 2 1.1.3 Phan loc;ti dlf an ODA Trang 2 1.1.4 Tac d()ng cua ODA Trang 4

1.2 CAC VAN DE CHUNG VE GIAI NGAN VON ODA

1.2.1 Nguyen t~c giai ngan Trang 6 1.2.2 E>i~u kil$n rut v6'n Trang 7

1 2 3 C ' ac t u t1;1c can t Iet e g1a1 ngan h • ~ h'"" d~ • " ODA rang T 7 1.2.4 Cac thu t1;1c rut v6'n ODA Trang 8

1.3.1 Tlnh hlnh ODA the' gioi Trang 10

1 3.2 Kinh nghil$m thu hut va su d1;1ng OD A Ci cac nu'oc Trang 13

2.1 NHU CAU VON E>AU TU VA VAl TRO CUA ODA

2.2.1 Tlnh hlnh v~n d()ng ODA , Trang 22 2.2.2 Tlnh hlnh thu hut va su d1;1ng ODA Trang 23 2.2.3 E>anh gia vil$c thu hut va su d1;1ng ODA Trang 27

2.3.1 Tlnh hlnh giai ngan v6'n ODA Trang 31

2.3.2 Anh hu'dng cua vil$c gilti ngan ch~m Trang 36 2.3.3 Nh~n dinh cua nha tai tr<J chinh v~ tlnh tr~ng giili ngan ch~m Trang 38

3.1.1 Cai each quan ly va nang cao slf ph6i h<Jp d6ng b9 gifi'a cac

ca'p b9, ban, nganh ~ Trang 48 3.1.2 Thie't l~p m9t khuon kh6 phap ly du'<Jc cai thil$n Trang 49 3.1.3Hai hoa thu tl,Ic cua Chinh phu Vil$t Nam va cac nha tai tr<J Trang 50 3.1.4 Tang cu'ong cac ho~t d9ng h8 tr<J trong cong tac quan ly nha

nu'oc v~ ODA Trang 52

3.2 NROM GIAI PRAP 2: GIAI PRAP CO BAN BE BAY NRANR TOC BO

3.2.1 Xay dl;l'ng va hoan chinh quy ho~ch sii' d1;1ng v6n ODA Trang 55 3.2.2 Thlfc hil$n d6ng b9 quy trlnh thffm dinh va thl;l'c hil$n dlf an Trang 55

3 2 3 G 1a1 quye tot van e von 01 ling rang •?• Kt K K d~ K d-<'·, T 57 3.2.4 Tie'p t1;1c hoan thil$n quy chuffn trong giai ph6ng m~t b~ng Trang 58 3.2.5 Nang cao cha't lu'<Jng cong tac da'u thgu.; Trang 60 3.2.6 Roan thil$n quy trlnh rut v6n, thu tl;IC giai ngan va tang cu'ong

3.2.7 Roan thil$n chinh sach v~ thue' d6i voi dlf an ODA Trang 62 3.2.8 Tang cu'ong nang llfc d9i ngii can b9 thl;l'c hil$n dlf an Trang 63

KETLU~N

ADB: Ngan hang Phat tri€n Chau A

(Asian Development Bank)

BQLDA: Ban Qm1n ly Dtt an

(Consultants Group)

DAC: Uy Ban Vi~n trc;i phat tri€n

(Development Aid Committee)

FDI: Dffu tu' trttc ti€p nuoc ngoai

(Foreign Direct Investment)

GDP: T6ng san phffril quO'c n()i

(Gross Domestic Product)

IMF.: Quy tiSn t~ quO'c t€

(International Finance Corporation)

JBIC: Ngan hang Hc;ip tac quO'c t€ Nh~t Ban

(Japan International Cooperation Agency)

NSNN: N gan sach Nha nu'oc

ODA: H6 trc;i phat tri€n chfnh thuc

(Official Development Assistance)

UNDP: Chu'dng trlnh hc;ip tac phat tri€n Lien hi~p QuO'c

(United Nations Development Programmes)

(World Bank)

~ ? ~

DANH Ml)C CAC BANG, DO THJ

Bang 1-1: ODA tu cac nu'oc thu()c DAC

Bang 1-2: ODA vao cac nu'oc dang phat tri~n

Bang 2-1: Nhu cftu v6n cho dftu tu'phat tri~n iJ Vi~t Nam

Bang 2-3: Co ca"u gia trj cac di~u uoc ODA ky ke't giai do~n 1993- 2002

Bang 2-4: Tinh hlnh cam ke't, ky ke't, gi<H ngan v6n ODA gd 1993-2002

Bang 2-5: Muc phan b6 ODA va ODA tinh theo dftu ngu'oi cho cac vung

Bang 2-6: Thl.fc tr~ng giai ngan theo tinh cha"t ngu6n vO'n nam 2002

Bang 2-7: · Ho~t d()ng quan ly dffu thftu trong m()t nam tai khoa cua JBIC

ffinh 2-1: Tinh hlnh cam ke't ODA giai do~n 1993 -2002

ffinh 2-2: Co ca"u vO'n ODA cung ca"p cho Vi~t Nam

ffinh 2-3: Phan tich co ca"u ODA theo nganh

ffinh 2-4: Tinh hlnh ky ke't- giai ngan ODA giai do~n 1995 - 2002

ffinh 2-5: 10 nganh tie'p nh~n ODA nhi~u nha"t

ffinh 2-6: Giai ngan cua 10 nha tai trQ hang dftu

ffinh 2-7: Giai ngan ODA theo di~u ki~n tai chinh

, , , ,.,., ? ~ '

1 TINH CAP THIET CUA DE TAl

Dc;ti h<)i Bc;ti bi~u toan quO'c Bang C<)ng San Vi~t Nam l~n thu VIII va IX da vc;tch

ra B~ g6p ph~n tht;(c hi~n tha'ng l<Ji nhi~m VlJ n~ng n€ nay vi~c tranh thii huy

tr<J phat tri~n tri~n chinh thuc (Official Development Assistance - ODA) tu cac Chinh phil mtoc ngoai va cac t6 chuc tai chinh quO'c te' cang trd nen c6 y nghia quan trQng nhfft la khi n€n kinh te' phat tri~n chu'a cao, muc d<) tich lily n<)i b<) rfft tha'p, trong khi lc;ti ra't c~n c6 tO'c d<) tang tru'dng kinh te' nhanh nh~m du6i lqp cac nu'oc trong khu vt;(c, phat tri~n toan di~n kinh te'- xa h<)i ciia dfft nu'oc

K~ tu khi nO'i lc;ti quan h~ voi cac Nha tai tr<J tu thang 1111993, Vi~t Nam

da nh~n du'<Jc st;( cam ke't vi~n tr<J vO'n ODA ngay cang tang tu nhi€u quO'c gia va t6 chuc quO'c te' Ngu6n vO'n ODA da dong g6p m<)t ph~n khong nho trong st;(

nghi~p chung ciia dfft nu'oc Tuy nhien, cho de'n nay lu'<Jng vO'n ODA du'<Jc du'a vao d~u tu' phat tri~n kinh te'- xa h<)i tren phc;tm vi ca nu'oc con chie'm ty 1~ thffp

so voi sO' du'<Jc cam kSt va ky kSt TO'c d<) giai ngan vO'n ODA d Vi~t Nam con

"Vi~t N am dang tl;t' danh ma't co h<)i "ngan vang" trong vi~c thu hut ngu6n vO'n nay bdi thl;t'c te' vua qua da lam long tin cac nha tai tr<J giam slit ra't nhi€u "

Do d6, vi~c nghien ctlli va thl;t'c hi~n d€ tai: "Gilli phap dily nhanh ttfc dl) giai ngan va nang cao hi~u qua sit dlf,ng nguiJ'n vtfn ODA cho sf/ nghi~p phat triin kinh tt- xii hl)i cua Vi~t Nam" la rfft c~n thie't nh~m g6p ph~n giai quye't nhung hc;tn che' vu'ong ma'c gay can trd tO'c d<) giai ngan ODA va hu'ong toi tO'i da hoa hi~u qua vO'n trong d~u tu' phat tri~n kinh te'- xa h<)i

Vffn d€ co ban rna lu~n van mong muO'n giai quye't la du'a ra cac djnh hu'ong, cac bi~n phap c1;1 th~ nh~m dffy nhanh tO'c d<) giai ngan vO'n ODA d6ng

kinh te' Vi~t N am

3 1>01 Tu'(1NG VA PH~M VI NGHIEN CUu

f)~ tai c6 lien quan de"n nhi~u l'inh vrf.c khoa hQc khac nhau nhu kinh te", Uti chfnh, lu~t phap, v.v va ca nhfi'ng va"n d~ a ph~m vi quO'c te" Tuy nhien lu~n

4 PHUONG PHAP NGHIEN CUu

tcic sau: khach quan, toan di~n, thO'ng nha"t gifi'a lich sii' va logic, tu trll'u tu<;1ng de"n

cv th~ phuong phap di~n dich - quy n~p phan tfch t6ng h<Jp, phuong phap h~

thO'ng Lu~n van con sii' dvng cac tai li~u cac cong trlnh nghien cuu trong va ngoai nuoc v~ cac va"n d~ c6 lien quan de"n d~ tai nghien cuu

Lu~n van d~ tai: " Giai phap dily nhanh ttfc dQ giai ngiin va nang cao

hi~u qua nguiJn vtfn ODA cho sl/ nghi~p phat triin kinh tt- xii hQi II Vi~t Nam"

g6m 64 trang voi 3 chuang:

- Chuang 1: M9t sO' va"n d~ mang tfnh cha"t ly lu~n v~ ODA va giai ngan

cho srf nghi~p phat tri~n kinh te"- xa h9i a Vi~t Nam- g6m 27 trang voi

sii' dvng vO'n ODA- g6m 19 trang voi 1 bang

Ra"t mong nh~n du<;1c nhfi'ng phe blnh dong g6p ciia quy th~y co

1

-Cai each co ca'u n~n kinh te', c6 g~ng h(>i nh~p vao n~n kinh te' khu Vl!C va

va'n d~ xa h(>i khac nhu' tt;to cong an vi~c lam, x6a d6i, ghim ngheo dang la nhung chie'n lu'<Jc kinh te' rna nhieu nu'oc dang phat trien (trong d6 c6 Vi~t Nam) theo duck Tuy nhien, ty 1~ tie't ki~m n(>i dja thffp, co so ht;t t~ng kinh t€ lt;tc h~u

va ngu6n nhan ll!c con kern phat tri~n g~p ra't nhi~u trd ngt;ti trang vi~c thl!c thi cac chie'n lu'<Jc tren Trang b6i canh d6, ngu6n v6n tai tr<J ben ngoai c6 vai tro

d~c·bi~t quan trQng

Trang cac ngu6n v6n tu ben ngoai, c6 2 ngu6n v6n Ion, d6 la d~u tu' trl!c

B~u tu' trl!c tie'p nu'oc ngoai la chu d~u tu' trl!c tie'p du'a v6n va ky thu~t vao nu'oc nh~n d~u tu', di~u hanh va chi dt;to thl!c hi~n qua trlnh SXKD, tren co sd thue mu'on, khai thac cac ye'u t6 co ban d nu'oc sd tt;ti nhu' tai nguyen, sue lao d(>ng

Nhu'ng m6i quan h~ kinh t€ mang tinh h6 tr<J, giup do giua cac nu'oc phat

tri~n voi cac nu'oc dang va kern phat tri~n thong qua vi~n tr<J phat tri~n chinh thuc (Official Development Assistance- ODA)

1.1 TONG QUAN VE ODA

Ii6 tr<J phat tri~n chinh thuc (ODA) da c6 ljch sii' lau dai hon nii'a the' ky, phan anh m(>t trong nhung m6i quan h~ giua m(>t ben Ia cac nu'oc phat tri~n va m(>t ben la cac nu'oc dang phat tri~n, thong qua vi~c cung ca'p cac khoan vi~n tr<J

nguo'n vdn hb trq chinh thlic tu ben ngoai bao gam cdc khoan vi~n trr; va cho vay wJi cdc diiu ki~n uu d{fi; ODA dur;c hilu la ngu6n vdn danh cho cdc nuac dang va kern phdt triln (va cdc ttJ chlic nhiiu ben), dLI(/C cdc C(f quan chfnh thlic cua cdc chinh phu trung Ll{fflg Va dja phLI{fflg ho(ic cdc C(f quan thf1a hanh cua chinh phu, cdc td chlic phi chinh phu tai trr;

for Cooperation and Development- OECD):

ODA la mqt giao dtch chfnh thuc dUf!c thiit lqp vai m~:tc dfch chfnh la thuc ddy Slf phdt triin kinh ti - xii hqi cua cdc nuac dang phdt triin Diiu ki~n tai chinh cua giao djch nay c6 tinh chift LIU diii va thanh td vi~n tr(/ khong hoan lt;zi chiim it nhfit 25%

tr<J, thong qua m()t hi~p dinh quO'c te' du'<Jc d~i di~n c6 th~m quy~n hai ben nh~n

va h6 tr<J vO'n ky ke't Hi~p dinh quO'c te' nay du'<Jc chi phO'i bdi cong phap quO'c te'

tri~n chinh thuc (Ban hanh kern theo Nghi dinh 17/2001/NB-CP ngay 04/05/2001

dqng hf!p tdc phdt triin giila Nha nuac ho(tc Chfnh phu nuac Cqng Hoa Xii hqi Chu nghia Vi~t Nam vai nha tai trf!: Chinh phu nuac ngoai, cdc t6 chuc lien chinh phu ho(tc lien qudc gia bao go'm cdc hinh thuc chu yiu sau day:

- HJ trf/ can can thanh todn

- HJ tr(/ thea chuang trinh

- HJ trf! thea dl! an

ODA c6 thi iJ dt;zng vi~n trf! khong hoan lt;zi ho(tc cho vay vai ditu ki~n uu diii (liii suift thdp, thifi ht;zn cho vay dai) ODA cho vay uu diii c6 yiu td khong hoan lt;zi it nhift dt;zt 25%

di~m: Vi~n trf! phdt triin chfnh thuc la mqt hJ trf/ wjt chift cua mqt nuac cho mqt nuac khdc thoa miin 3 nguyen tdc:

- DU{/C cdp biJi mqt ca quan thuqc Chinh phu cua nuac cho vi~n tr(/ hay mqt t6 chuc qudc ti (Official)

- Nhlim m~:tc tieu chu yiu la tang cuifng phdt triin kinh tf, nang cao phuc lf!i xii hqi tt;zi nuac tie'p nhqn vi~n tr(/ (Development)

- Phai c6 tinh uu diii du di sl! vi~n trf/ nay khong triJ thanh gdnh nt;ing cho nuac tiip nhqn vi~n trf! va ytu td cho khong phai chiim it nhift la 25% (Assistance)

1.1.2 ffinh thuc cung ca'p ODA

Thong thuong cac nha tai tr<J ky hi~p dinh tai trq voi Nha nu'oc va Chinh

-

3-• ODA khong holm lai: Nha tai trq cung ca'p ODA cho Vit%t Nam va khong

yeu c~u phia Vit%t Nam hoan l~i khmln vit%n trq nay ODA khong hoan l~i du'qc cung c(p theo cac hlnh thuc sau:

Vi~n tr(/ bdng himg hoa ho(ic bdng tdn

Vi~n tr(/ theo dlf an

- HJ tr(/ kY thuql: d~ chuffn bi dlf an v6n vay, tang cu'ong nang llfc, nghien

CUu chie'n lu'QC phat tri~n cac linh VlfC kinh te'- xa hoi, cai each th~ che'

Vi~n tr(/ dtMi hinh thuc cac Quy tu vdn, Quy hf/p tac

Chuyin dtli n(/ thimh vi~n tr(/

• ODA vay llu diii: Nha tai trq cung c(p ODA cho Vit%t Nam voi di~u kit%n u'u dai v~ lai sua't va thoi h~n vay dai (con g9i Ia tin dt,mg u'u dai) Cac nha tai trq

cung c(p ODA vay u'u dai thong qua cac khoan vay:

- Rut vdn nhanh bdng tiin ( cac khoan vay di~u chinh co ca'u, cac khoan vay chu'ong trlnh, vay d~ tai trq nh~p kh~u)

Vay theo dlf an, chu{fflg trinh ngimh: kern theo cac cam ke't v~ chinh sach

ODA hJn hf!p: cac nha tai trq cung c(p khoan ODA khong hoan l~i ho~c

cac khoan ODA cho vay u'u dai kern theo cac khoan tin dt,mg thu'ong

m~t

1.1.3 Phan lo~i d\1' an ODA

•!• Phiin lo{li theo nha tai trf/, ODA c6 2lo~i:

• ODA da phu{fflg: la vit%n trq phat tri~n chinh thuc cua mot t6 chuc qu6c

te' (IMF, WB, ADB, ) hay t6 chuc khu vlfc (OPEC, EU ) ho~c cua Chinh phu mot nu'oc danh cho mot nu'oc nao d6, nhu'ng c6 th~ du'qc thlfc hit%n thong cac t6 chuc da phu'ong nhu' UNDP (Chu'ong trlnh phat tri~n Lien Hit%p Qu6c ), UNICEF (Quy Nhi d6ng Lien Hit%p Qu6c )

• ODA song phu{fflg: la cac khoan vit%n trq trlfc tie'p tu nu'oc nay de'n nu'oc

kia thong qua hit%p dinh du'qc ky ke't giua hai chinh phu Trong s6 ODA tren the'

gioi, vit%n trq song phu'ong c6 khi chie'm toi 80%

Ngoai ra cac ttl chuc phi chinh phil (NGO) ct1ng ngay cang tham gia nhi~u

hon vao vit%c cung c(p ODA tren the' gioi do chinh phu nu'oc cung c(p da "san

bot" vi~n tr<J cho cac t6 chuc tlf nguy~n, voi hoc;tt d()ng chii ye'u mang tinh nhan dc;to huong tOi nhu cffu thlfc te' ciia nhan dan dia phlidng nlioc tie'p nh~n

• Dl! dn cdp phdt: cac dlf an sii' dvng ODA theo cd che' Ngan sach Nha nuoc ca'p phat

• Dl! dn cho vay lr;li: cac dlf an sii' dvng v6n ODA theo cd che' vay lc;ti tu Ngan sach Nha nuoc

• Dl! an vita cdp phdt, vita cho vay lr;d: cac dlf an sii' dvng v6n ODA duqc

• Dl! dn do trung uang thf!c hifn: cac dlf an dli<Jc ghi ke' hoc;tch cho cac

• Dl! an do dja phuang thf!c hifn: cac dlf an thu()c nhi~m vv chi ciia cac dia phlidng va dU'<Jc ghi ke' hoc;tch cho cac dia phU'dng

• Cdc df! dn 2 cdp thf!c hifn ( c6 ca BQLDA trung U'dng va BQLDA tinh,

huy~n)

• Dl! an ddu tU xay dlfng ca bdn: cac dlf an c6 n()i dung chi XDCB nhli

cac dlf an qu6c 1(), di~n, thuy lqi

• Dl! an himh chfnh Slf nghifp: cac dlf an dffu tU' vao linh Vl/C kinh te', xa h()i nhling khong c6 n()i dung chi XDCB

• Dl! an vita ddu tu xay df!ng C(/ bdn vita himh chfnh Sf! nghiep ( cac dlf an dan s6, ke' hoc;tch h6a gia dlnh, giao dvc THCS, giao dvc tigu h9c )

1.1.4 Tac dqng ciia ODA

s~c toi slf t6n tc;ti va phat trign tlidng lai ciia con nguoi, d6 la va'n d~ v~ o nhi~m

khung b6, chie'n tranh eve b() ODA da dong g6p m()t phffn to IOn giai quye't cac va'n d~ nay qua dlf an va chU'dng trlnh ca'p v6n cv thg cho cac nU'oc dang phat

-

5-tri~n, tn,tc tiep ho~c ghin tiep tac d<)ng toi nguy co ti~rn nang cua cac va'n d~ to~m

cffu V6n ODA t~o di~u ki~n tang cu'ong trao ddi hi~u biet va h<;1p tac v~ rn9i rn~t

kinh te- chinh tq - xa h<)i giii'a cac dan t<)c voi nhau Sl,l' xich l~i gffn nhau giii'a cac dan t<)c tren the gioi se lo~i bo nhii'ng nguy co xung d<)t l<;1i ich ti~rn ~n tren the gioi

1.1.4.2 Vi phia ben cung cdp vlfn:

•!• Milt tich cue

f)~t cac llll,lC dich V~ chinh tri: ben cung ca'p v6n rnu6n nang cao vi the cua rninh, Vu'On r<)ng tffrn anh hu'dng ra cac khu Vl,l'C, ap d~t quan h~ d6i n<)i, d6i ngo~i

f)~t du'<;jc nhii'ng ngu6n l<;1i kinh te': vi~n tr<;j song phu'ong t~o di~u ki~n cho cac cong ty cua ben cung ca'p nh~n du'<;jc Sl,l' u'u dai khi dffu tu' trl,l'c tiep t~o nu'oc

nh~n Vi~n tr<;j nhu' gianh du'<;jC quy~n u'u tien trong CaC CUQC dffu thffu, ban san

ph~rn lam tang them tinh c~nh tranh so voi cac san ph~rn cling lo~i c6 xua't xu

tu cac nu'oc khac Cling voi sl,l' gia tang cua v6n ODA, cac dl,i an dffu tu' vao nu'oc tie'p nh~n ( cua nhii'ng cong ty ben nha tai tr<;j) cling tang theo voi nhii'ng di~u ki~n

thu~n l<;1i hon

•!• Milt han cht:

Do di~u ki~n cung ca'p ODA d6i voi nhii'ng qu6c gia khac nhau va c6

d6i xti' giii'a cac nu'oc tiep nh~n va sl,l' chenh l~ch giii'a cung ca'p v6n h6 tr<;1 giii'a cac nu'OC Va khu Vl,l'C tren the gioi

Vi~c cung ca'p v6n ODA la rnanh da't rnau rno cho vi~c phat sinh hang lo~t

cac t~ n~n nhu' quan lieu, tharn nhilng, lang phi

1.1.4.3 vi ph{a ben tiep nhQ,n vtfn:

•!• Milt tich cue: Tffm quan tr9ng cua ODA d6i voi cac nu'oc dang va kern phat tri~n Ia khong th~ phil nh~n f)i~u nay du'<;jc th~ hi~n r6 qua cac tac d<)ng tich cl,l'c cua v6n ODA d6i voi cac nu'oc tie'p nh~n:

• Gop phtln gidi quytt vdn di thie'u vdn cho phat trie"n: cac nu'oc dang phat

tri~n luon phai du'ong dffu VOi Sl,l' thieu hl,lt tri~n mien V~ v6n cho phat tri~n

do trlnh d<) phat tri~n kinh te' con (j muc tha'p va tich luy trong nu'oc con qua nho be so voi nhu cffu cho cac dl,i an phat tri~n kinh te' xa h<)i cua h9 Trong khi d6 cac khoan vay thu'ong rn~i la ganh n~ng qua IOn rna cac nu'oc phat

tri~n khong th~ chiu ndi M~c dli chu'a phai la giai phap t6i u'u d6i voi cac

mtoc dang phat tri€n nhu'ng vO'n ODA la m()t giai phap ra't kha thi va c6 hil$u

dang phat tri€n da duqc hil$n thl!c hoa

• E>O'i voi nhfi'ng dl! an phat triin hf!- tilng cd siJ, ODA giup nude nh~n vil$n trq

c6 di~u kil$n tO't hdn d€ xay dl!ng nhfi'ng cong trlnh doi hoi vO'n IOn, mile sinh loi tha'p nhu' du'ong xa, cffu cang, san bay nhu'ng l~i la nhfi'ng dl! an mang

l~i lqi ich kinh te' - xa h()i IOn, d~t n~n m6ng cho sl! phat tri€n v~ lau dai thong qua linh vl!c dffu tu' chinh la xay dl!ng, nang ca'p cd sd h<;l tffng ky thu~t, t~o ra sue ha'p d~n m~nh dO'i voi cac nha dffu tu' nu'oc ngoai, nhAm thu hut cung m()t luc ca hai ngu6n vO'n FDI va ODA cho cong CUQC phat tri€n kinh te'

phiL V oi cac khoan cho vay ttu dai, tlnh hlnh can can thanh toan, dl! trfi'

ngo~i t<$ Va tham hl,lt ngan sach chinh phu du'QC cai thil$n; qua trlnh cai t6 Cd

ca'u kinh te' cilng nhu' cai each cac th€ che' kinh te' cil chuy€n sang cd che'

kinh te' mdi theo hudng thi tru'ong va md cii'a du'qc troi chay hdn

c6 di~u kil$n tie'p c~n voi cac kie'n thuc khoa h<;>c ky thu~t quO'c te', nang cao trlnh d(), hoa nh~p vdi trao lttu phat tri€n tren the' gidi

chu'dng trlnh vil$n trq dl! an, lam cho cd che' quan ly kinh te' C1 nhil'ng nu'oc

t~o di~u kil$n cho cac nu'oc nay c6 d()i ngil nhfi'ng nha quan ly va nhan vien

ky thu~t thich hqp voi yeu cffu quO'c te'

-

7-chinh sach kinh t€ - xa h()i, 7-chinh sach d6i ngo~i phil h<jp voi l<Ji ich cua ben cung ca'p Cac di~u ki~n vi~n tr<J bi coi nhu' la nhii'ng rang bu()c:

+ Rimg buoc vi chfnh tri: nu'oc cung ca'p ODA mu6n nu'oc tie'p nh~n di

+ Rimg buoc vi diiu kien kinh tt- chfnh tri: nu'oc cung c{p ODA du'a ra nhfi'ng di~U ki~n ffil,IC dich tac d()ng de'n chinh sach kinh te' - Xa hQi CUa nu'OC

nh~n theo chi~u hu'ong rna ben cung ca'p mong mu6n Ching h~n nhu': ben nh~n

cam ke't phat tri~n theo m6 hlnh kinh t€ thi tru'ong, phai danh m9t phffn vi~n tr<J

nha't dinh cho phat tri~n kinh te' tu' nhan, phai u'u tien phat tri~n m()t s6 dia ban hay linh vlf.c kinh te' Cl,l th~

+ Rimg buoc vi diiu kien kinh tt: nhii'ng di~u ki~n rang bu()c du'<Jc du'a ra

phai danh ph~n Ion ho~c h~u he't v6n vi~n tr<J d~ chi cho cac khoan Ci nu'oc cung ca'p nhu' hang hoa, dich v1,1, thie't bi ; ben nh~n phai u'u tien cho cac c6ng ty Ci

Tlnh tr~ng t~p trung ODA vao cac thanh ph6 tr<;mg di~m cilng t~o nen sl,l' ma't can d6i trong co ca'u kinh t€- xa h()i cua qu6c gia d6, lam cho h6 ngan each

1.2.1 Nguyen tAc giai ngan

VO'n ODA chi du'<jc dung thanh toan cho cac m1,1c dich ghi trong dlf an va

c~n xet de'n tlnh hlnh kinh te', hi~u qua va tie't ki~m Di~u nay c6 nghia Ia v6n

van ki~n dlf an Them d6, kinh te', hi~u qua va tie't ki~m la cac ye'u t6 ra't quan trQng d6i voi cac nha tai tr<j ding nhu' phia co quan thlf.c hi~n dlf an do v~y, cac quy dinh v~ d{u th~u va xet th~u c~n du'<jc dam bao

voi ffiQt s6 nha tai tr<j da phu'ong, cac hang hoa Va dich Vl,l h<jp 1~ la cac hang hoa c6 ngu6n g6c til' cac nu'oc thanh vien ( d6i voi cac h<Jp d6ng cung ca'p hang hoa thl hang hoa d6 phlti du'<jc san xua't til' m()t nu'oc thanh vien, c6ng ty xay dlf.llg ho~c tu' va'n phlti c6 qu6c tich cua 1 nu'oc thanh vien) D6i voi m()t s6 nha tai tr<J song

ly v6n ODA la theo Lu~t Ngan sach Nha nu'oc t{t ca v6n ODA d~u dtt<jc coi la

v6n thu()c Ngan sach Nha nu'oc va du'qc qm'in ly theo cac quy dinh v~ quan ly chi tieu ngan sach nha nu'oc hi~n hanh

1.2.2 Cac di~u ki~n rut vO'n

V6n vay chi du'qc thanh toan cho cac h~ng ffil)C da du'qc ghi trong quy dinh, khong th~ rut v6n ODA d~ thanh toan cho cac h~ng mvc khong du'qc ghi trong van ki~n dl,l' an Cac di~u ki~n rut v6n ODA:

Hi~p dinh vay c6 hi~u h;tc: d6i voi cac hi~p dinh vay WB ho~c ADB sau khi dam phan va ky hi~p dinh ben vay phai thl,l'c hi~n m()t s6 cong vi~c

nha't dinh da du'qc quy dinh trong hi~p dinh d~ hi~p dinh c6 hi~u ll,l'c

Mftu chfi' ky rut v6n phai du'qc thong bao cho phia nha tai trq D6i voi cac dl,l' an do WB va ADB tai trq, mftu chfi' ky c~n du'qc gioi thi~u Ia mftu chii'

ky cua BQLDA va ngan hang phvc Vl,l dl,l' an Cac mftu chfi' ky nay phai duqc gti'i cho Ngan hang nha nu'oc Vi~t Nam d~ gii'i cho nha tai trq

Cac di~u ki~n rut v6n quy dinh trong Hi~p dinh da duqc thl,l'c hi~n

- D~y du h6 sd thanh toan:

+ D(Jfl rut vo'n va cac ban sao ke di kem theo

+ Hc;p d6ng hoijc d(Jfl hang

+ Hoa d(Jfl hoijc yeu cdu thanh toan theo titn dq cua nha thdu

+ Phitu gia dii duc;c C(/ quan kiim soat chi xac nh(in

+ Cac tai lifu giai trlnh btl sung khdc ntu Bq Tai Chinh yeu cdu

Cac chi phi khong duqc thanh toan bAng v6n ODA: thong thu'ong cac ngu6n v6n tai trq ODA khong tai trq cac chi phi sau:

+ Thut nh(ip khtiu va lf phi hili quan Tuy nhien, trong tru?mg hc;p mua sdm theo gid xudt xuiJng cua cdc hang hod san xudt trong nuac, gid xudt xuiJng d6 dii c6 thi bao gam ca cdu phtln thut nh(ip khtiu

+ Cdc loq_i thut trong nuac

+ Cdc chi phi v~ ddt nhu giai ph6ng mijt bdng

+ Mqt sff chi phi khdc nhu chi phi v(in chuyin hang hod trong nuac, chi phi bao hiim trong nuac

-

9-1.2.3 Cac thu t1,1c citn thie't cho gh'li ngan ODA

•!• Thll gidi nglin cua nha tai trf/: D6i voi cac dlf an cua ADB va WB, nha tai tr9 se gli'i phfa Vi«$t N am m()t thu giiH ngan voi m1;1c dich chi d~n thu t1;1c rut tien tu khoan vay CUa nha tai tr<;j m()t khi khoan vay nay du'QC tuyen b6 CO hil$u

phfa Vi«$t Nam m()t s6 va"n de c1;1 th~ hon trong qua trlnh rut v6n nhu':

.K

von

• Nguang cua cac h<;Jp d6ng d~ c6 th~ ap d1;1ng hlnh thuc sao ke chi tieu

• f>ia chi d~ glli h6 so rut v6n

dinh tai tr9

Thu' giai ngan la m()t van ban hu'ong d~n quan tn,mg Thu' giai ngan ap

•!• Diing kj chil kj cua dqi difn dllf/c uj quye'n kj ddn rut vtfn: Cac dt;t' an

b~c Nha nu'oc noi giao dich, Ngan hang ph1;1c v1;1 (ne'u c6) va nha tai tr<J

•!• Thu tt~c [(Ia chf)n nglin hang pht~c Vfl: D6i voi dt;t' an cua ADB, WB, NHNNVN chu trl, ph6i h<;Jp voi B() Tai Chlnh tham khao y kie'n cua co quan chii quan dt;t' an d~ lt;(a ch<;>n m()t NHTM d~ lam ngan hang phl}C Vl} cho dt;t' an BQLDA c~n chu d()ng c6 cong van de xua"t vil$c llfa ch<;>n NH ph1;1c Vl} gli'i cho NHNNVN sau khi dam phan v6n vay voi nha tai tr<;1 D6i voi cac dlf an khac, vil$c lt;t'a ch<;>n NH ph1;1c v1;1 do BQLDA ph6i h<;Jp voi B() Tai Chfnh llfa ch<;>n

1.2.4 Cac thu t1,1c rut vo'n ODA

ngu6n tai trQ cua mlnh, cac quy trlnh thu tl}C chi tiSt CO th~ khac nhau gifi'a cac nha tai trQ nhu'ng nhln chung c6 4 hlnh thuc sau:

•!• Rut vlln thanh toan tn.tc ti(p: La hlnh thuc thanh tmin rna theo d~ nghi cua Ben vay, Nha tai tr<J se thanh tmin tr\fc tie"p ti~n cho nha thffu, nha cung ca'p hang hoa, dich vl}

Pham vi dp dung:

• Thanh todn cho cdc h(lp d6ng xfiy hip lr:Jn

• Thanh toan cho chi phi tu vdn ( thuiJng la cac h(lp dbng Zan, d(ic bi~t la cdc h(lp d6ng kY wJi tll van quffc tt}

• Thanh todn hang nhqp khilu wJi gid trj nho, chua dtn mac cdn thitt phaimiJUC

• Dffi voi cdc d¥ an JBJC thl hlnh thac nay chl dp drj,ng dffi voi cac don rut vffn bling VND

•!• Thanh toan theo hinh thuc thll cam ket: La hlnh thuc thanh toan rna theo d~ nghi cua ben vay, nha tai tr<J phat hanh thu' cam ke't khong huy ngang

nha cung ca'p theo m<)t thu' tin dl}ng L/C

Pham vi dp dung:

• Thanh toan ti~n di nhqp hang hoa, thitt bj bling thll tin drj,ng

• Dffi voi cac d¥ an JBJC thl hlnh thac nay chl ap drj,ng dffi voi cdc don rut vffn bdng JPY

•!• Thu t11-c holm vifnl thanh toan ho'i tif

Holm vifn: la phu'dng thuc rna Nha tai tr<J thanh toan tu tai khoan v6n vay vao tai khoan cua Ben vay (hol}c c6 th~ vao tai khoan cua d\f an) d6i voi cac khoan chi phi h<Jp 1~ rna Ben vay hol}c cd quan th\fc hi~n d\f an da th\fc hi~n chi tra bAng ngu6n cua mlnh

Ho'i tlf: La phu'dng thuc rna Nha tai tr<J tai tr<J cho cac khoan chi cua d\f an

da phat sinh va da du<Jc Ben vay thanh toan bAng ngu6n v6n cua mlnh tru'oc khi

Hi~p dinh vay c6 hi~u l\fc Phu'dng thuc nay thu'ong ap dl}ng trong cac tru'ong h<Jp thanh toan cac hoc,tt d<)ng mua sa:m nho, chi phi hoc,tt d<)ng cua BQLDA hol}c thanh toan m<)t s6hc,tng ml}c XDCB

Pham vi ap dung: thong thuiJng c6 thi chi cho cdc khoan chi chuiln bj d¥ an, thiit ki kY thuqt chi titt, mua sdm trang thitt bj ho(ic bdt kY khoan chi naoma c6

r,

11

-thi thf!c sf! lam cho qua trznh thf!c hifn df! an thul)n lf!i han, dam bdo chdt lu(/ng cao han

•!• Thu tl}c tai khoiin lf!-m ung I tai khoiin dijc bifl: La h1nh thuc rna Nha tai

bi~t md tC;ti m()t NHTM d~ Ben vay chu d()ng thanh tmin tu khoan nay ph~n tai tr<J cua nha tai tr<J cho cac chi tieu h<Jp I~, bAng ca d6ng ti€n n9i t~ va ngoC;ti t~

Pham vi ap dung:

• Thanh toan cho cac cong trznh xay ldp, dijc bift la cac cong trznh quy

mo nho va phan tan tren difn rqng

• Mua sdm thilt bi vai gia tri nho, chu ytu la mua sdm trong nuac

• Chi trd cho cac djch V(J tli vdn, chu ytu la tli vdn trong nuac hoqc tu vdn quffc te'

• Chi trd cho cac chi phi hoc;zt dqng cua BQLDA

• Va mqt sff khodn chi khac

1.3 TINH HINH ODA THE GIOI VA KINH NGHI).tM QUA.N LY, sif

DT,JNG ODA fJ CAC Nu'OC 1.3.1 Tinh hlnh ODA thl gim

•!• Tinh hinh cung cap va tiep nhljn ODA

ODA tu cac nha tai tr<J da lien tvc suy giam:

1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 Tfnh thea gia tri

60,9 56,5 59,2 58,9 55,1 48,3 52,1 56,4 52,1 56,4 (ty USD)

Tfnh thea

0,33 0,30 0,30 0,27 0,25 0,22 0,23 0,24 0,23 0,24

%GNP

NguiJ'n: The World Bank, Global Development Finance 2001, 2002

ODA tu cac nha tai tr<J da suy giam lien tvc tu nam 1992 de'n nam 1997,

mtoc thuoc Uy Ban Vil$n trq Phat tri€n (DAC) xu6ng con 0,22% GNP cila cac

ky 1990 va con each kha xa mvc tieu 0, 7% cila Lien Hil$p Qu6c

Cho vay t1u dai 15,0 14,4 15,9 13,4 15,4 13,5 11,6 9,5 11,1 11,4

Trongd6

E>a phltdng 6,7 8,1 7,4 6,7 8,9 8,6 8,6 8,0 8,2 7,1

Ngu6n: The World Bank, Global Development Finance 2002

•!• Cd quan tai trt/ ODA: Trong th~p ky 1990, m~c du s6 lttqng tai trq

giam slit nhttng s6 cac cd quan tai trq l<,ti gia tang mot each m<,tnh me, tu 7 cd

phi chinh phil ngay cang gia tang Nam 1995 c6 tOi 28.900 t6 chuc phi chinh phil

giai thich bdi slf gia tang trong trach nhil$m cong cong cfing nhtt slf qua tai trong quan ly hanh chinh Va Slf gia tang nhanh cila cac dlf an tai trq

• Nha tai tr(/ da phtt(Jflg Mn nhl{t: IMP va WB hil$n dang Ia nhung nha tai trq da phttdng IOn nhfft the' giOi

• Nha tai tr(/ song phtt(Jflg Zein nha't: vil$c phan b6 ODA di@n ra khac nhau giua

cac khu vJ!c: c6 th€ khu vJ!c nay nh~n dttqc ODA nhi6u hon khu vJ!c khac,

ho~c mot nha dffu ttt c6 ty II$ dffu ttt cao d khu vlfc nay nhttng l<,ti thffp Ci khu

Nh~t Blm Ia nhung nttoc dfin dffu the' giOi

•!• Khu v¥c tiep nh{jn ODA nhie'u nhdt

v oi vil$c stl' dvng c6 hil$u qua cac ngu6n 1-gc tai chinh, d6ng thCJi tlnh hlnh

13

-trung nhi~u v~w cac mtoc Chau A, d~c bi~t la Dong NamA, trong do co Trung

Qu6c Ia nuoc thu hut ODA nhi~u nha't

•!• Llnh v(lc tai trf/ ODA nhie'u nhift:

Tuy theo d~c di~m rieng m6i nuoc tai tr<J co chinh sach uu tien khac nhau, nhling qua th6ng ke cua OECD Hinh Vl,l'C dli<JC cac nlioc u'u tien h6 tr<J thliong la

d~u tli cho h~ t~ng xa h()i hanh chanh va xoa n<J Cac khmln gicli ngan cho ccJ sd

h~ t~ng v~ xa h()i va hanh chinh da tang len va chie'm g~n 30% trong cac cam ke't song phlicJng trl,l'c tie'p toan c~u TucJng tl,l' ctl'u tr<J kh~n ca'p cling tang len va chie'm ty tn;mg IOn hcJn trong vi~n tr<J Trai l~i, vi~n tr<J trl,l'c tie'p cho nong nghi~p

va cong nghi~p va tr<J giup cac chlicJng trlnh san xua't va hang boa khac d~u

khong con quan tn;mg nhli trlioc day nua Song song voi nhung thay d6i nay vi~n

tr<J theo chlicJng trlnh dli<JC chu trQng nhi~u hcJn so voi vi~n tr<J theo dl,l' an Do co sl,l' nha't tri ngay cang cao v~ nhu c~u h6 tr<J cho quan trj nha nuoc va xay dl,l'ng

th~ che' nen muc phan b6 vi~n tr<J cho nhfi'ng nuoc co chinh sach du<Jc coi la thoa dang da tang len

Buoc sang thien nien ky moi, vi~n tr<J tu cac nha tai tr<J m~c du giam theo gia trj tuy~t d6i nhung da tlicJng d6i 6n djnh theo ty 1~ ph~n tram so voi GNP Theo s61i~u cua DAC, nam 2001 dong v6n ODA (tinh theo gia hi~n hanh) tu cac nha tai tr<J d~t muc 51,4 ty USD M~t du giam khong dang k~ (4% tinh theo gia

hi~n hanh va 1,4% tinh theo gia trj thl,l'c) so voi nam 2000 (53,7 ty USD) khi tinh theo gia trj tuy~t d6i nhung do la muc 6n djnh ne'u so sanh vi~n tr<J tinh theo GNP cua cac nuoc DAC (trong ca hai nam 2000 va 2001, vi~n tr<J tinh theo GNP cua cac nuoc DAC d~u d~t 0,22%)

Trong nam 2001, dong v6n ODA tu My va Lien minh chau Au d~u tang, trong do My trd thanh nlioc cung ca'p ODA IOn nha't the' giOi (10,9 ty USD) vli<Jt qua Nh~t Ban (9,7 ty USD) v6n la nuoc cung ca'p ODA IOn nha't tren the' gioi tu truoc de'n nay Nhung nuoc cung ca'p ODA IOn tie'p theo laDue, Anh, Phap va Ha Lan Tuy nhien, chi co Dan M~ch, Na Uy, Ha Lan, Lucxambua va Thuy Di~n la

d~t dli<Jc m1,1c tieu 0,7% cua Lien Hi~p Qu6c

Tri~n vQng phat tri~n cua ODA trong thien nien ky moi: vi~n tr<J cho cac nlioc dang phat tri~n gia tang d~ dap Ung m1,1c tieu phat tri~n thien nien ky moi

va m()t da'u hi~u d~y hua hyn la vao thang 3/2002 t~i Monterrey, Lien minh

Chau Au va My da tuyen b6 muc ODA moi Cac vj nguyen thu qu6c gia cua Lien minh Chau Au cam ke't tang muc dong gop ODA trung blnh len tai 0,39%

vao nam 2006, tuc la se tang them 7 ty USD m6i nam My cam ke't tang muc dong gop ODA them 5 ty USD trong vong 3 nam tai chinh tie'p theo

Trong bO'i clmh do, Vi~t Nam da nh~n duqc ngay cang nhi~u vi~n trq hon

trong nhii'ng nam qua va d~c bi~t la nhung nam 90 Slf gia tang m~nh v~ vi~n trq

nhU' v~y m<)t ph~n Ia do Vi~t Nam co m<)t xu(t phat di~m tu'ong dO'i thip Tuy nhien trong nam 2000 vi~n trq da tang de'n muc khie'n Vi~t Nam trd thanh nu'oc dung thu 3 tren the' gioi v~ muc ODA tie'p nh~n tu cac nu'oc thanh vien cua DAC

1.3.2 Kinh nghi~m tho hut va sti' dQng ODA lJ cac nti6'c

Qua trlnh tie'p nh~n va su dvng ODA da di~n ra C5 nhi~u noi tren the' giOi,

co nhii'ng nu'oc su dvng ODA thanh cong, co nhung nu'oc roi vao tham hQa nq n~n

chang chit, hang chvc uam khong thanh toan duqc nq

1.3.2.1 Kinh nghi~m thanh cong:

Theo danh gia vi~n trq du'qc xem Ia thanh cong C5 m<)t sO' nu'oc nhu'

BO'txoana va Han QuO'c vao nhii'ng nam 1960, Indonexia vao cuO'i nam 1970; Bolivia va Gana vao cuO'i nhung nam 1980; Uganda va Vi~t Nam Yao nhung nam 1990 Ia d~n chU'ng cho thiy cac nu'oc thoat ra thoi khung hmlng d~ co slf phat tri~n nhanh chong Vi~n trq nu'oc ngoai giu vai tro quan trQng trong tung slf

bie'n dlSi, dong gop cac y tu'dng v~ chu'ong trlnh phat tri~n, dao t~o cac nha ho~ch

dinh chinh sach cong CQng va tai trq cho cfti each Va md r<)ng cac dich Vl) cong c<)ng

•!• Kinh nghiem thlmh cong II Thai Lan: Nam 1966, Thai Lan Ia m<)t nu'oc ngheo da sO' ngu'oi dan sO'ng voi muc duoi 1 USD/ngu'oi/ngay Giai do~n

1966 de'n 1990, Thai Lan da tang thu nh~p d~u ngu'oi len g(p 3 l~n va giam ty I~

ngheo xuO'ng con 2% sO' dan Trong do, vi~c t~n dvng ngu6n vO'n ODA cho d~u tu' phat tri~n da mang I~i hi~u qua cho slf nghi~p phat tri~n kinh te'- xa h<)i C5 Thai Lan

- Nghien cU'u qua trlnh thu hut va su dvng ODA cua Thai Lan, ta th(y d~

tang kha nang khai thac ngu6n vO'n ODA Thai Lan da thlfc hi~n tO't cac cong vi~c:

• Chuiin hi tdt dlf an xin vi?n trf/:

Vi~c chuftn bi cac dlf an tru'oc khi xin vi~n trq se giup cho Thai Lan chu

d<)ng dinh hu'ong ngu6n vO'n va Ianh vlfc d~u tu' u'u tien, tu do co ke' ho~ch su dvng dung ffil).C dich va ke' ho~ch tra nq hqp ly Khi d~ xuit voi ben d(p vi~n trq,

Chfnh phu Thai Lan thu'ong tie'n hanh xem xet d~ xac dinh tru'oc nhung vffn d~:

./ Tinh c(p thie't cua dlf an

./ Nen vay nu'oc ngoai hay huy d<)ng vO'n trong nu'oc

-

/ Hi~u qua sii' dvng va kha nang hoan tra trong tu'dng lai

Sau d6 tie'n hanh dam phan (J ca'p Chinh phil d~ llJa ch<;>n ngu6n vay voi muc lai sua't cilng nhtt cac di~u ki~n ttu dai khac

Khi chu'a c6 S\1' phe duy~t cila Chinh phil, cac chil d\1' an khong du'<Jc tie'p

quan

• Xac dinh dung liinh v(lc dli'u tllllu tien

Nhii'ng lanh vlJc du'<Jc llJa ch<;>n d~ u'u tien c6 cd ca'u h<Jp ly:

Ph~n vi~n tr<J khong hoan l~i du'<Jc sii' d1;mg vao cac lanh vlJc h~ t~ng xa h9i ho~c vao nhii'ng lanh vlJc c6 tac d9ng IOn de'n d~i da s6 qu~n chung nhan dan

Ph~n v6n hoan l~i sii' dvng d~ d~u tu' cho cac lanh vlJc doi hoi v6n d~u tu'

nhu' cac d\1' an thUQC h~ tffng kinh te': giao thong, Vi~n thong, nang lu'<jng, thuy l<Ji

• Quy dinh ro nguyen tile trong sit dZJng v6n ODA:

Cac di~u khoan khi sii' dvng v6n vay du'<Jc quy dinh ch~t che:

M6i d\1' an h~t hu9c phai c6 khoan chi v~ tu' va'n chie'm 4-5% tri gia d\1' an

va phai du'<JC th\l'C hi~n hdi cac cong ty tu' vffn CO trlnh dQ, CO nang 1\l'C thLfC S\1' V~

thie't l~p lu~n chung kinh te'- ky thu~t, thie't ke' chi tie't th\l'c hi~n d\1' an, mua s~m

thie't hi voi tinh nang ky thu~t hi~n d~i gia ca h<Jp ly

Ph~n thi cong cong trlnh va mua s~m thie't hi phai du'<JC tie'n hanh da'u th~u

theo nguyen t~c: ne'u trong nu'oc dam du'dng du'<Jc thl th\l'c hi~n da'u th~u trong

ch<;>n nha th~u t6t nha't

• Quy dinh h{m mftc vay va trii nf/ hlmg niim

n<J nffn nhu' m9t scf nu'oc khac do xac dinh r6 tr~n vay, tra hang nam M<;>i khoan vay khong du'<Jc tinh la ngu6n thu ngan sach, nhttng cac khoan tra n<J l~i phai tinh

Chinh phil Thai Lan thttong khcfng che':

+ Muc vay n<J khong vu'<Jt qua 10% thu ngan sach

+ Muc tnl n<J bAng 9% kim ng~ch xua't khftu ho~c 20% chi ngan sach,

Nhieu dlf an co ngu6n vay va phu h<Jp voi yeu cffu phat triSn kinh te"- xa h<)i nhu'ng do cac chi tieu Vu'<Jt qua muc cho phep nen bi gac l~i Bi~n phap nay giup Thai Lan luon Ia nu'oc tnl n<J dung h~n m~c du Ia nu'oc co muc vay n<J nu'oc ngoai cao

•!• Kinh nghiem thimh cong iJ Trung Quffc: Trung QuO'c la m<)t nu'oc tie"p

nh~n ODA hang dffu va da t~n dt.mg du'<Jc ngu6n vO'n quan trQng nay trong vi~c

xay dlfng du'<Jc m<)t nen kinh te"- xa h<)i Ion m~nh nhu' hi~n nay:

c~nh dieu ki~n tien de Ia 6n dinh chinh tri - xa h<)i thl vi~c llfa chQn dung va quan ly tO't cac dlf an co y nghia quan trQng nha't dS thu hut ODA

dlf an Han the" do qua trinh phan ca'p trung liang chi quan ly cac va'n de ve nguyen tii:c con thl phan giao cho cac nganh va dia phu'dng

Chu y ra't nhieu de"n chinh sach nang cao hi~u qua va sue c~nh tranh cua nen kinh te", nang cao nhanh chong nang llfc xua't khftu

Sii' dt;mg dung hu'ong va quan ly tO't ngu6n vO'n ODA, d6ng thoi co chinh

chong nang llfc xua't khftu, thu ht;p khoang each phat triSn va khii:c ph1:1c slf cO' moi tru'ong Trung QuO'c da d~t du'<Jc tO'c d<) tang tru'dng xua't khffu nhanh M~c du thi tru'ong n<)i dia to IOn, nhu'ng xua't khftu cfing d~t gffn 20% GDP Co thS noi du

lien t1:1c va duy tri tinh tr~ng n<J nu'oc ngoai trong m<)t ph~m vi co thS khO'ng che" du'<Jc nh{t Ia kha nang tnl n<J lien quan trlfc tie"p de"n nang llfc xua't khftu

Tie"p nh~n va sii' d1:1ng ngu6n vO'n ODA co thS xem nhu' con dao hai lu'oi: ne'u sii' d1:1ng tO't co hi~u qua se Ia d<)ng llfc thuc dffy tang tru'dng va phat triSn kirih te'; ne"u khong bie"t each sii' d1:1ng no se trd thanh ganh n~ng n<J nffn, dffy cac

• Sit d~Jng von ODA kem hi?u qua:

-

19 trong cac quan chuc c6 chuc quyen khie'n cho khong nhung kinh te' khong du'<Jc cai thi~n rna da't nu'oc con rdi vao tinh canh d6i ngheo hdn tru'oc, c6 nhii'ng nu'oc

nhieu so voi gia thi tru'ong, khie'n cho khoan vay u'u dai l~i trd thanh khoan vay

• Chinh stich kinh le': ngu6n vi~n tr<J Ion da khong thuc d~y tang tru'dng kinh te' d hffu he't cac nu'oc Chau Phi va chi gop phffn ra't nho vao vi~c giam

vi~n tr<J phat huy cac tac d1;1ng dang c6 cua n6 Cac chinh sach kinh te' gay ra kh6

tru'oc nhii'ng dlf an dffu tu' cong c()ng sll' d1;1ng vi~n tr<J

• Cd cdu dilu Ill bdt h(lp ly

Brazil la m()t di~n hlnh: cac cong trlnh h~ tffng du'<JC xay dl,l'ng voi lu'<jng v6n IOn, ng6n ma't khoang 3/4 lu'<Jng v6n cho dffu tu' phat tri~n d6i voi m()t nu'oc moi thoat khoai ngheo nan, d~n de'n ke't qua Ia Brazil da trd thanh con n<J IOn nha't the' gioi vao nam 1986 voi t6ng n<J la 108 ti USD va Ia m()t trong hai nu'oc

d~u tien tren the' gioi tuyen b6 vo n<J vao thang 811992 M()t vai cong trlnh dffu tu' ba't h<Jp ly: Xay dlfng nhieu nha may thuy di~n hi~n d~i rna s6 v6n dffu tu' cho

dffu tu' kh6ng 16 62 ti USD

• Xtic dinh khong dung hllung dilu Ill

Nhu' C1 Chau Phi, ngu6n vi~n tr<J da du'<Jc t~p trung qua IOn vao vi~c xay dl,l'ng cac bi~t thlf Ion, dffu tu' vao phat tri~n thanh thi rna khf>ng quan tam tai lanh

dffu tu' khong dung m1;1c dich

1.3.2.3 Nhrrng bai hqc kinh nghi~m cho vi~c sll' d.;mg ODA lJ VN:

Slf nghi~p phat tri~n kinh te' - Xa h()i CUa cac nu'OC dang phat tri~n, trong do CO

Vi~t Nam Vi~c nghien cll'u kinh nghi~m qu6c te' trong linh vl,l'c nay di sau vao kinh nghi~m quan ly va sll' dl;lng ODA d cac nu'oc c6 y nghia thoi Slf va thl,l'c ti~n

• BQ GIAO Dl)C'VA E>.~o T

TRVCJNG DH KINH TE TP.HCM

THUVI:¢N

Giu vfi'ng 6n dinh kinh te' vi mo, 6n dinh chinh tri xa h{)i, t<;~.o di€u kil$n cho

v6n ODA cho phat tri~n kinh te'- xa h{)i va xay dt;tng ccJ sd h<;t t~ng kinh te'- xa

h{)i

Quan ly cac dt;t an d~u tu' hil$u qua: tht;tc hil$n t6t cong tac chuffn hi dt;t an, cong tac theo doi va danh gia dt;t an, tang cu'ong st;( ph6i hqp giua cac ccJ quan qmln ly ODA va nang lt;tc cua BQLDA

V{n d€ quy trlnh quan ly va dao t<;~.o ky nang quan ly cfing Ia nhung v{n d€ lam tang hil$u qua huy d{)ng va sli' d1;1ng ODA

Tinh minh h<;~.ch trong quan ly sli' dvng ODA se la ye'u t6 quan trQng cho

h{)i cua da't nu'oc

KET LUAN CmfONG 1

ODA ta mQt ngutln ll!c ben ngoai co j nghia quan trt,mg song khong thi thay the' nguon lz.tc trong nlluc iJ cap dQ qutfc gia ciing nhll trong ph{lm vi mQt linh vljc ClJ thi Do vljy can phdi coi ODA ta mQt chilt xuc tac, mQt nguon [lfc bo? sung cho qua trinh phat triin

Nhilng xu hllung phat triin gan day cua ODA ciing nhll triin V{Jng cua chung de'u cho thay dong vffn nay de'u se gia tiing trong trung h{ln nhllng chi co nhilng nlluc co nhilng khuon kho? chinh sach kinh tt vi mo vilng m{lnh, cd sll h{l tang kinh t( vflng chifc va chfnh sach thu hut thfch hf/p mui CO thff thu hut dllf/C ngay cang nhie'u dong von nay Kinh nghi~m con cho thay vi~c sit dijng mQt each hi~u qua dong von ODA co j nghia quan tr{Jng hdn nhie'u so vui vi~c thu hut chung Di thlfc hi~n die'u do, mQt ian nila chinh sach kinh tt vi mo vilng m{lnh va qudn lj tot ta die'u ki~n lien quyet

Dffi vUi Vi~t Nam, mQt nude kem phat triin vui cd siJ h{l tang kinh te' l{lc hlju, nguon nhan llfc kem phat triin va chlla co cd hQi tiep cljn tUi thj trlldng vffn quoc t( nhllng l{li dang thitu vtfn, cong ngh~ va nguon nhan llfc co trinh dQ cao nhlim chuyin ddi cd cdu nen kinh t( va hQi nhljp vao nen kinh tt khu vljc va toan ca'u, vtfn ODA dong mQt vai tro rift quan tr{Jng

CHu'ONG2:

PHAN TICH TINH HINH GIAI NGAN

v A THu'c TIEN siJ DUNG on A a VIETNAM

2.1 NHU CAU VON DAU Tu' v A VAl TRO CUA ODA TRONG Slj NGHI~P

.JI' ~ " ' - A ? A

B~i h()i Bang C()ng San Vi<$t Nam l~n thll' IX nam 2001 neu ro m1,1c tieu t6ng qmlt cua Chie'n lU'QC phat tri~n kinh te'- xa h()i 10 nam 2001 - 2010 la " B§y m~nh cong nghi<$p hoa, hi<$n d~i hoa, t~p trung xay dl)'ng c6 ch<;>n l<;>c m()t s6

Cd Sd cong nghi<$p n~ng quan tr<;>ng VOi cong ngh<$ cao, xay dl)'ng nen tang d~

de'n nam 2020 nuoc ta cd ban trd thanh m()t nuoc cong nghi<$p MU'c pha'n da'u trong thC1i ky Chie'n lU'qc 10 nam va ke' ho~ch 5 nam (2001-2005) la GDP tang blnh quan hang nam t6i thi~u la 7% trong cac nam 2001- 2005 va de'n nam 2010

it nha't ga'p doi nam 2000 (blnh quan tang 7,2%/ nam trong 10 nam)"

Mu6n thl)'c hi<$n dU'qc chU'dng trlnh va ke' ho~ch nay, Vi<$t Nam cha:c cha:n

ph~i c~n m_()t luqng v6n Ion cao hdn so voi ca giai do~n va ke'-ho~ch trU'oc Bdi vl VOi vi<$c thl)'c hi<$n chie'n lU'QC va ke' ho~ch phat tri~n kinh t€ xa h()i moi, nhu C~U

v6n d~u tU' se ngay cang tang Theo tinh toan ban d~u neu trong van ki<$n f>~i h()i E>ang C()ng San Vi<$t nam l~n thll' IX d~ t6c d() tang trudng kinh te' 7,5%/nam

trong 5 nam 2001-2005 va c6 cong trlnh g6i d~u choke' ho~ch 5 nam tie'p theo, Vi<$t Nam c~n phai huy d()ng duqc khoang 830- 850 nghln ty VNE> (gia nam 2000), tU'dng dU'dng 59- 61 ty USD, tang khoang 11 - 12% I nam Trong s6 nay, ngu6n v6n trong nuoc chi dam bao duqc 2/3

Bang 2-1: Nhu cii'u vtfn cho dii'u tll phat triin II Vift Nam

T6ng tie't ki~m quO'c gia (% GDP) 25.5 24.7 23.3 23.2 24.5 25.6

CL tie't ki~m so vd'i dh U.t (%GDP) +1.6 -0.7 -4.6 -3.6 -2.7 -2.2

Ngu6n: B() Ki hoq,ch va Ddu tu

Nhu v~y khong nhung ngu6n v6n trong nU'oc h~n che' rna nhu c~u ve v6n

d~u tU' cfing tang nhanh, trong khi d6 t6ng tie't ki<$m qu6c gia l~i tie'n tri~n khong tU'dng U'ng Cho tOi nay, tie't ki<$m n()i dia cua Vi<$t Nam dang d con s6 he't sll'c khiem t6n M~c du, ty 1<$ tie't ki<$m da duqc nang cao trong nhung nam g~n day, nhU'ng v§:n (j mll'c khoang 25% va tha'p hdn nhieu so voi cac nU'oc trong khu vl)'c nhU' Thai Lan: 35,6%; Indonexia: 35,3%; Malayxia: 35,9% Hdn nua do t6ng luqng GDP con d mll'c tha'p nen con s6 tie't ki<$m n()i dia cua VN ra't thffp ve gia tri tuy<$t d6i Khoang chenh 1<$ch cua tie't ki<$m so voi d~u tu se ngay cang IOn va theo huang ngay cang tieu cl)'c, tu th~ng du 1,6% GDP nam 2000 da chuy~n sang thie'u h1,1t -0,7% nam 2001, -4,6% nam 2002, -3,6% nam 2003, -2,7% nam 2004,

va -2,2% nam 2005

Sl)' khan hie'm ngu6n v6n d~u tU' trl)'c tie'p nU'oc ngoai hi<$n nay do cu()c khung hoang tai chinh E>ong A gay ra cung voi slf suy giam trong tie'n trlnh cai

Vi~t Nam hoan toan co kha nang tra n<J vl s6 n<J cffn thanh toan hang nam chi chie'm khoang 10-14% kim ngqch xua't khffu cua Vi~t Nam rna thoi Tuy v~y, vC1i tlnh hlnh tham hl;lt can can vang lai Wn va tlnh trqng n<J nu'C1c ngoai tang nhanh trong nhung nam gffn day, d€ dap ung nhu cffu phat tri€n kinh te', kha nang tra n<J

trong tu'ong lai cua Vi~t Nam co nguy co ye'u di nhanh chong Do v~y, trong thai gian h.i_~n tqi, cac khoan vay nude ngoai co tinh u'u dai cao Ia di~u ra't cffn thie't St! h6 tr<J b~ng tin dl;lng u'u dai tu ngu6n v6n ODA giup cho Vi~t Nam giam bot

vi~c phai vay cac khoan v6n thu'ong mqi, lai sua't cao, thai gian tra n<J nga:n rna cac cong ty, cac nha san xua't Vi~t nam phai chiu khi trao d6(m~u dich vC1i nu'C1c

ngoai Noi each khac, vdi cac khoan vay u'u dai ODA Vi~t Nam co di~u ki~n

ranh tay giai quye't cac nhu cffu nh~p khffu c(p thie't trong khi Ccli thi~n du'<JC can can thanh toan va nang cao kha nang tra n<J nu'dc ngoai

Ngu6n v6n ODA con h6 tr<J cho phat tri~n kinh te'- xa h()i, gop phffn tht!c

hi~n m1:1c tieu xoa doi, giam ngheo, phat tri€n ngu6n nhan lt!c va tqo nhung ti~n d~ cffn thie't cho st! phat tri€n nhanh va b~n vung

2.2 TONG QUAN TiNH HiNH THU HUT v A su Dl)NG ODA (j VI)tT

NAM

Nhung thanh tl,l'U phat tri~n kinh te' - xa h()i, nhung bi~n phap cai each kinh te' bao dam St! tang tru'CJng nhanh va b~n vung trong nhung nam dffu CUa

th~p ky 90 da coy nghia quye't dinh du'a cac nha tai tr<J trCJ lqi Vi~t Nam

Ben c(.lnh do, nhung va'n d~ xung quanh Campuchia du'<Jc xU' ly, My khong can thi~p vi~c IMF tai l~p quan h~ tai chinh, tin dl;lng vdi Vi~t Nam; Vi~t Nam trCJ thanh quan sat vien cua ASEAN da tqo ra moi tru'ang qu6c te' thu~n l<Ji cho

vi~c n6i lqi quan h~ giua Vi~t Nam va C()ng d6ng tai tr<J qu6c te'

Trong 2 nam 1991-1992, hffu he't cac nu'dc thUQC t6 chuc h<Jp tac kinh te' va phat tri€n (OECD) da n6i lqi vi~n tr<J cho Vi~t Nam MQt s6 nu'dc chau A cling cung ca'p m()t s6 khoan cho vay u'u dai va vi~n tr<J khong hoan lqi Ngu6n v6n ODA song phu'ong tu cac nude OECD va 1 s6 nude khac da tang tu 75 tri~u USD m6i nam trong giai doqn 1985-1990 len khmlng 350 tri~u USD trong nam 1992

Til' nam 1990, cac t6 chuc cila Lien hi<$p qu6c vi<$n tnJ cho Vi<$t Nam hang nam tren 70 tri<$u USD

Ngoai ra cac t6 chuc da phu'ong khac nhu' C(>ng d6ng Chau Au (EC) va Quy qu6c te' v~ phat tri€n nong nghi<$p (IF AD) da hilt d~u cung ca'p kh6i lu'<Jng vi<$n tr<J c6 y nghia trong hai nam 1991 -1992

Tuy dlnh chi cac chu'ong trlnh tai tr<J vao nam 1979, song Quy Ti~n t<$

qu6c te' (IMF), Ngan hang The' giOi (WB) va Ngan hang Phat tri€n Chau A

(ADB) vfin eli' cac doan toi Vi<$t Nam d€ thao lu~n cac va'n d~ chinh sach, chuffn

bi m(>t s6 dt! an (J m(>t s6 nganh nhu' giao thong, nang luqng, nong nghi<$p, y te', giao dl;LC, ngan hang Day la m(>t thu~n lqi khi cac t6 chuc nay n6i l~i quan he$ voi nu'oc ta

ta't ca cac ca'p tu trung u'ong de'n co sd

H(>i nghi cac nha tai tr<J danh cho Vi<$t N am hQp vao thang 11 nam 1993

t~i Paris (Phap) danh da'u cho vi<$c thie't l~p quan he$ d~y dil v~ h<Jp tac phat tri€n giua Vi<$t Nam va c(>ng d6ng tai tr<J qu6c te' Cac nam tie'p theo H(>i nghi cac nha tai tr<J du'<Jc ddi ten thanh H(>i nghi Nh6m tu' va'n cac nha tai tr<J danh cho Vi<$t Nam (H(>i nghi CG)

H(>i nghi CG 1a di~n dan trao ddi y kie'n giua Chinh phil va cac nha tai tr<J

v~ chinh sach phat tri€n kinh te' - xa h(>i va cac nha tai tr<J cam ke't vi<$n tr<J

thu'ang nien H(>i nghi di~u ph6i vi<$n tr<J d6i voi m(>t s6 nganh cling t6 chuc nhu' trong linh vlfc giao thong v~n tai, y te', giao dl;lc

V~n d(>ng ODA cling du'<Jc tie'n hanh thong qua cac CUQC g~p ca'p cao cila Dang, Nha nu'oc va Chinh phil ta voi cac ca'p tu'ong ling cila cac d6i tac phat

·~

tnen

• Nguyen tiic van dl)ng ODA: V~n d(>ng ODA du'<Jc thlfc hi<$n tren co

sd chie'n lu'<Jc phat tri€n KT-XH, chie'n lu'<Jc vay va tra n<J nu'oc ngoai, cac chu'ong trlnh d~u tu' cong c(>ng, quy ho~ch, ke' ho~ch phat tri€n KT- XH cila Nha nu'oc,

cac nganh, nhu c~u tie'p nh~n v6n, cong ngh<$, kie'n thuc, kinh nghi<$m, quan ly,

-23-2.2.2 Tinh hlnh thu hut va sti' dt;mg ODA

Vi~c thu hut va sit dl,mg ODA phl.,lC Vl.,l Sl.,l' nghi~p phat tri~n kinh t6- xa h9i thoi ky 1993 - 2002 du<Jc ti6n hanh tren ccJ sd Nghi quy6t cua Bc;ti h9i Bang

l~n thu VII, VIII va IX, cac Nghi quy6t cua H9i nghi Trung UcJng, chi6n lu<Jc 6n dinh va phat tri~n kinh t6- xa h9i 10 nam 2001 - 2010; cac k6 ho~ch 5 nam 1991- 1995; 1996- 2000 va 2001 - 2005; Quy ho~ch ngu6n v6n ODA thoi ky 1996- 2000; cac Nghi dinh cua Chinh phd va Quy6t dinh cua Thu tudng Chinh phu v~ quan ly va sit d1.,1ng ODA, cac quy ho~ch phat tri~n cac nganh, cac dia phltcJng

Thong qua 10 H9i nghi CG, cac nha ali tr<J da cam k6t ODA cho nude ta vdi t6ng lu<Jng d~t 22,45 ty USD Muc cam ke't nam sau cao hcJn nam trade va

d~t dinh di~m trong nam 2002la 2,5 ty USD

Bang 2-2: Tinh hinh cam kei ODA giai dot,~n 1993- 2002

f>cJn vi: Ty USD Nam 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 22,45 1,81 1,94 2,26 2,43 2,40 2,20 2,21 2,40 2,40 2,50

NguOn: B9 Ke'hot:;~ch va Dtiu tu

Hinh 2-1: Tinh h'inh cam ket ODA giai do{ln 1993-2002

1993 1994' 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Nam

Tinh hlnh cam ke't ODA tang nhanh k~ til' khi cac nha tai tr<J n6i l~i quan

h~ voi Vi~t Nam giai do~n 1993-1996, do anh hudng cua CUQC khung hoang ti~n t~ khu vl.,l'c nam 1997 nen muc cam k6t ODA giam trong nam 1997- 1998 va c6

dffu hi~u khoi phl,lc va gia tang dffn tu nam 1999 Tu nam 2000 cho de'n nay da dc:tt va Vu'Qt du'QC ffillC cam ke't tru'OC day

• Phiin tich cd ciiu von ODA cung cap cho VietNam:

ODA da du'<Jc ky ke't uoc dc:tt khoang 16,6 ty USD, dc:tt khoang 83% t6ng ngu6n v6n ODA da du'qc cam ke't Trong d6:

+ Vi~n tr<J khong hoan lc:ti: 3 ty USD (chie'm 18,07%)

Vi~n trQ

Vi~n tr<J khong hoan lc:ti ciia Vi~t Nam dc:tt tu 18-21% trong t6ng s6 tai tr<J

Nhln chung, ti 1~ vi~n tr<J khong hoan lc:ti tren t6ng ·sa v6n cam ke't rna Vi~t Nam

nh~n du'<Jc tu'dng d6i tha'p (muc blnh quan ciia the' gioi la 25%, c6 nhil'ng tru'ong h<Jp d~c bi~t nhu' Malaysia, ti 1~ nay la 30% ) Theo danh gia ciia cac nha tai tr<J,

nguyen nhan chii ye'u la vi~c chii d9ng du'a ra nhil'ng chu'dng trlnh, dlf an d€ du'<Jc h6 tr<J theo phudng thuc vi~n tr<J khong hoan lc:ti ciia phia Vi~t Nam thie'u sue

thuye't phl,lc, th~m chi con khong du'a ra du'<Jc nhil'ng n9i dung d€ du'<Jc nh~n vi~n

tr<J khong hoan lc:ti, cac nha tai tr<J gQi d6la tinh "chii d9ng mi~n cu'ong" ciia Vi~t

Nam

• Phiin tich cd cdu nglmh:

Can cu vao chinh sach u'u tien sii' dl,lng ODA ciia Chinh phii, dinh hu'ong ngu6n v6n vay u'u tien cho cac linh vl;t'c giao thong v~n tai, phat tri€n h~ th6ng

thon bao g6m ca thuy l<Ji, thiiy san, lam nghi~p; cffp thoat nu'oc va bao vi$ moi tru'ong; y te', giao dl,lC va dao tc:to; khoa hQC va cong ngh~

phil d~ thl;l'c hi<$n di~u chinh cd ca'u kinh t~ va thl)'c hi<$n chinh sach ciH each kinh

t~ ( cac khoan tin dvng di~u chinh cd ca'u kinh t~, di~u chinh cd ca'u kinh t~ md r()ng, Quy Miyazawa, PRGF & PRSC)

- Giao thOng v~n tiii

- Ngu6n, du'ong day chuy€n tiH di~n va lu'oi di~n phan ph6i

- Nong nghi~p va phat tri€n nong thOn

- Ca'p thmit nude

'- Giao dlJC, dao t<;t.O, khoa hQC va cong ngh~

- Y te', xa h()i

- Cac IInh vlfc khac

Nguf}n: Bq Kihot(lch va DJ.u tu

Hinh 2-3: PhAn·tich cdca'u ODA theo nganh

13.10%

16.30%

D Cli'p thmit nl1oc (8,80%)

• Gi<io dvc, dao tl).o, khoa hQC va cong nghe(7,90%)

• Oic linh Vlfc khac (13,10%)

25,70 22,40 16,30 8,80 7,90 5,80 13,10

Tuy m6i nha tai tr<J c6 nhii'ng u'u tien khac nhau v~ nganh, nhling n6i chung cac nha tai tr<J chu y nhi~u d~n cd sCi h~ t~ng nhtt xay dl)'ng cac nha may di<$n, d~u tli vao giao thong v~n tai vi cac llnh vl)'c thu()c cd sCi h~ t~ng gian ti~p

kich thich d~u tli trl)'c ti~p nttoc ngoai

• Phiin tich cd cdu cac nha tai trd:

Ngu6n cung ca'p ODA cho Vic$t Nam tu cac nha tai tr(j song phu'ong va da phu'cJng

* Vi song phztdng, hic$n c6 25 nha tai tr(j song phu'ong, trong d6 c6 21 nha

Phap, E>uc, Italy, Nh~t Ban, Han QuO'c, Luxambua, Ha Lan, New Zealand, Na

Uy, Tay Ban Nha, Th1,1y E>i~n, Th1,1y SI, Thai Lan, Anh, Hoa Ky); 4 nha tai tr(j

khong cam ke't ODA thu'ong nien (Ao, Trung QuO'c, Nga, Singapore) rna cam ke't ODA theo tung dg an Cl,l th~

M()t sO' nha tai tr(j song phu'ong chu ye'u xe'p theo thu tl,l' cam ke't ODA nam 2002:

Chau A: Nh~t Ban (747 tric$u USD), Uc (40 tric$u USD), Han QuO'c (40 tric$u USD) Trong d6, Nh~t Ban va Han QuO'c cung ca'p ca vic$n tr(j khong hoan l~i l~n vO'n vay u'u dai Uc chi cung ca'p vic$n tr(j khong hoan l~i

Chau Au: Phap (103 tric$u USD); E>uc (50 tric$u USD), E>an M~ch (50 tric$u USD), Italy (43 tric$u USD), Anh (40 tric$u USD) Tru Anh, ta't ca cac nu'oc tren d~u cung ca'p ca vic$n tr(j khong hoan l~i va vO'n vay u'u dai

Chau My: Hoa Ky (33 tric$u USD), Canada (18 tric$u USD) Hai nu'oc nay chi c6 vic$n tr(j khong hoan l~i ODA cua My chu ye'u Ia cac dg an nhan

d~O quy ffiO nho Va h6 tr(j ky thu~t lien quan trl,l'C tie'p de'n CaC ffil,IC tieu thu'ong m~i

(ADB), Ngan hang The' gioi (WB), Uy Ban Chau Au (EC), Quy cac nu'oc xua't khffu d~u mo (OPEC), Quy Kuwait, Cong ty Tai Chinh QuO'c te' (IFC), chu'ong trinh Phat tri~n cua Lien hic$p quO'c (UNCP), Quy Dan sO' The' gioi (UNFPA), Quy Nhi d6ng Lien Hic$p quO'c (UNICEF), T6 chuc Y te' The' gioi (WHO), Quy Phat tri~n Nong nghic$p QuO'c te' (IFAD), Chu'ong trinh Luong thl,l'c The' gioi (WFP), Quy Moi tru'ong toan c~u (GEF) va Quy E>~u tu' phat tri~n cua Lien Hic$p QuO'c (UNCDF) Trong sO' d6, OPEC va IFC khong cam ke't ODA thu'ong nien, rna cam ke"t theo tung dl,l' an Cl,l th~

M()t sO' nha tai tr(j da phu'ong chu ye'u xe'p theo khO'i lu'cjng ODA cam ke't nam 2002 g6m: WB (720 tric$u USD), ADB (321 tric$u USD), EC (60 tric$u USD), cac t6 chuc Lien Hic$p quO'c (61 tric$u USD) Cac t6 chuc Lien hic$p quO'c va ~C

chi cung ca'p vic$n tr(j khong hoan l~i, WB va ADB cung ca'p ca vic$n tr(j khong hoan l~i va vay u'u dai

(NGO) ho~t d()ng t~i Vic$t Nam, cung ca'p b!nh quan m()t nam khoang 80 tric$u USD vic$n tr<;1 khong hoan l~i

Trong s6 cac nha tai tr<;1, c6 3 nha tai tr<;1 c6 quy mo cung cffp ODA Ion nha"t la Nh~t Ban, WB va ADB, chie'm khoang 70% t6ng gia tri cac di~u u'oc

qu6c te' v~ ODA du'<;jc ky ke't trong thai ky 1993 -2002, trong d6 Nh~t.Ban chie'm 40%

2.2.3 Danh gia vi~c thu hut va sti' dqng ODA

2.2.3.1 Nhilng milt dat dude:

diJ'ng tinh va iing hi) ciia bf!-n b~ qutfc ti d6i voi chu tru'dng, chinh sach phat tri€n

nu'oc ta tren tru'ong qu6c te'

•!• Tranh thii dllf/c nguiJ'n vtfn vay ODA co j nghla, song kha nang tra nf/ nude ngoai ciia ta lldc tinh se ben vilng trong trung va dili hf!-n Theo WB, kh6i lu'<;jng n<;1 nu'oc ngoai chua tra hic$n nay u'oc tinh vao khoang 13,3 ty USD tinh de'n

qu6c te' la 50 -60%) va 84% xua't kh~u (giOi h~n t6i da theo kinh nghic$m qu6c te'

la 150%), nghia V\1 tra n<;1 hang nam chie'm 8% xua't kh~u (giOi h~n t6i da theo

cd sll hf!- tang kinh tt va xii hl)i, ngu6n v6n ODA da c6 vai tro quan tr9ng Trong

xa h()i, b~ng 24% t6ng v6n d~u tu' tu ngan sach nha nu'oc va b~ng 50% v6n tin

Cd sCi h~ t~ng du<;5c cai thic$n g6p ph~n tang tru'dng kinh te', giao lttu giua

•!• Cai each chinh sach kinh tt du'<;1c tri€n khai theo lich tdnh phil h<;1p voi chu tru'dng, chinh sach cua Dang va Nha nu'oc, ngan sach nha nu'oc du<;1c h6 tr<;1, hic$u qua va uy tin cua cac dinh che' tai chlnh trong nu'oc du'<;jc cai thic$n D6 Ia

ti~n tc$ qu6c te' (IMF), WB, ADB

dai nhu': khoan vay tin d\lng dlf phong (SBA), th€ thuc chuy€n d6i cd ca'u (STF),

ngheo (PRGF); ciia WB nhu': tin dl;lng di~u chinh co ca'u (SAC-a), Chuang trlnh tin dl;lng H6 tr<J giam ngheo (PRSC), D\1' an ali chinh nong thon 1, D\1' an Tai chinh nong thon 2; ciia ADB nhu': Khoan vay chu'ong trlnh cai each Doanh nghi~p Nha nu'oc va Quan tri cong ty (SCPL), Khoan vay chuang trinh Tai chinh

cac khoan vay chu'ong trlnh nay dl;lt hon 1,6 ty USD Nhi~u nha tai tr<J song phu'ong ding cung ca'p ODA khong hoan ll;li cho cac chuang trlnh nay

•!• M9t m~t du'<Jc khac ciia vi~c sii' dl;lng ODA la ngu6n vO'n nay da dong gop cho sl/ thanh cong cua mf)t so' chlldng trinh xii hf)i co y nghla siiu rf)ng nhu

x6a d6i giam ngheo, chu'ong trinh phong chO'ng sO't ret ODA da g6p phffn cai

thi~n thu hl;lng ciia chu'ong trlnh ciia chung ta v~ cac chi sO' phat tri~n con nguoi

1990 vu'<Jt m1fc tieu phat tri~n thien nien ky (MDGs) rna nuoc ta da cam ke't voi the' giOi

linh vlf'c xa h<)i doi hoi c6 slf' tham gia r<)ng rai ciia cac tffng lOp dan eli

Trong linh V\l'C giao dl;lC va dao tl;lO ngu6n vO'n ODA da g6p phffn cai each giao dl;lC ti~U hQC, trung hQC va dl;li hQC, tang Cu'ong nang llf'c dao tl;lO Va quan ly giao dlfc, phat tri~n mc,lng lu'oi dl;ly ngh~ Bay la ngu6n llf'c quan trQng trong vi~c

h6 tr<J slf' nghi~p giao dl;lc va dao tl;lo nh~m tl;lo ra ngu6n nhan llf'c theo chO't cho S\1' nghi~p cong nghi~p hoa va hi~n dc,li hoa d(t nu'OC

•!• M~t du'<Jc ciia ODA dO'i voi phat triin nong nghi~p va nong thon da g6p phffn thay d6i cd ca'u san xua't, tang san lu'<Jng lu'dng thlf'c, dffy ffic,lnh tr6ng

BC;lt du'<Jc cac ke't qua neu tren nho c6 dffu tu' ODA t~p trung cho cung ca'p ngu6n tin dl;lng cho nong dan, khoi phlfC va phat tri~n h~ thO'ng thuy l<Ji, phat trlen cong tac khuye'n nong, khuye'n ngu', phat tri~n giao thong nong thon, lu'oi

di~n sinh hOC;lt Va CaC h~ thO'ng cung c(p nu'OC sinh hoc,lt, tru'ong hQC va cac trc,lffi y te'

•!• M<)t sO' lu'<Jng Ion cac dlf' an h6 tr<J ky thu~t du<Jc tai tr<J b~ng ODA khong hoan ll;li da c6 tac dl;lng tich clf'c giup ta tiing cllilng niing l(lc, phat triin thi cht tren nhie'u linh v(lc, dao tt;~o nguo'n nhiin 11/c, xiiy dtjng phap luljt, cdi each hanh chinh Cffn nha'n mc,lnh r~ng nhi~u dlf' an ky thu~t da mang lc,li chota nhung kinh nghi~m quO'c te' c6 gia tri dO'i voi slf' nghi~p phat tri~n ciia nhi~u linh

-29-VrfC kinh te', Xa h()i, khoa hQC, cong ngh~ va bao V~ moi tn.fong, quan ly nha

2.2.3.2 Nhilng to'n tai:

•!• Quan diem sai [fch vi ODA ddn dtn vifc kem hifu qua trong sii dz.mg ODA: Trong quan ni~m cila nhi~u co quan tht;t hu'dng ODA C5 ca trung u'ong lftn dia phu'ong vftn con vu'ong va"n "ODA thoi bao cffp", coi "ODA khong hoan l~i la Chinh phil cho, ODA vO'n vay Ia Chinh philtra n<J" H~u qua cila quan ni~m sai l~ch nay lara sue tr~mh thil ngu6n vO'n ODA rna khong tinh toan hi~u qua kinh te', tinh b~n vfi'ng sau drf an va kha nang tra n<J (dO'i voi drf an ODA vO'n vay)

chu'ong trlnh, drf an sll' dt;tng ODA vO'n vay t~i 7 B(), nganh trung u'dng va 10 tinh, thanh phO' da phat hi~n 34 drf an cila 9 nha tai tr<J gi;ip kh6 khan tra n<J vO'n vay,

V oi quan ni~m v~ ODA nhu' neu tren vi~c sll' dt;tng cac drf an h6 tr<J ky

thu~t vi~n tr<J khong hoan l~i ci.lng chua d~t du'<Jc nhung hi~u qua nhu' mong muO'n d day ni;ing v~ cac ye'u tO' d~u vao (nh~p xe con, di khao sat d nu'oc

n()i dung, ke't qua drf an khai thac va sll' dt;tng m()t each thich dang, nha tai tr<J thu

v~ ph~n IOn vO'n tai tr<J qua dich vt;t chuyen gia tu' va"n

•!• Vi bl) may va cd cht qudn lf die'u pho'i: Chinh phil da xac dinh h~ thO'ng quan ly di~u phO'i vi~n tr<J cila Chinh phil voi 5 co quan t6ng h<Jp la B() Ke' ho~ch

Chinh phil, do B() Ke' ho~ch va D~u tu' lam co quan d~u mO'i Co che' quan ly thO'ng nha"t nay cho phep tang cu'ong va phat huy hi~u qua cac ngu6n lrfc, tranh tlnh tr~ng lang phi do trung l~p trong qua trlnh sll' dt;tng vi~n tr<J, t~o co che' phO'i h<Jp thu~n l<Ji va c6 hi~u qua cho c()ng d6ng cac nha tai tr<J nhu'ng thrfc te' ci.lng

da gi;ip kh6 khan ba"t c~p nha"t dinh D6la b() may con ngu'oi cila cac co quan t6ng h<Jp d6, di;ic bi~t la B() Ke' ho~ch va D~u tu', chua dap U'ng du'<Jc so voi nhu c~u

cila thrfc te' cong Vi~c Tinh tr~ng qua tai da thrfc Srf lam ch~m va tac d()ng XffU de'n qua trlnh thrfc hi~n cac drf an vi~n tr<J nhu' tie'n d() ch~m, quy trlnh va thil tt;tc phe duy~t ru'om ra va con nhi~u ye'u tO' quan lieu, cac bi~n phap phO'i h<Jp gifi'a cac co quan c6 lien quan phuc t~p va ma"t nhi~u thoi gian, tlnh tr~ng khong c6 ngu'oi chiu trach nhi~m cho nhfi'ng va"n d~ ct;t th~ phat sinh

•!• Vi XQC djnh ztu lien sii dljng Vifn lrf/: khi thrfc hi~n, m()t ph~n do chung

ta con thie'u kinh nghi~m, ph~n khac do tlnh tr~ng thie'u vO'n tr~m trQng xay ra trong tfft ca cac linh VrfC, cac dia phu'dng nen khi xay drfng quy ho~ch d~U tu' n6i

de'n h;I'a ch9n uu tien tuy dung hu'ong nhu'ng phan tan D6ng thoi cfing xua't hit%n

u'u tien cfing du'QC du'a VaO danh ffil,lC dl,l' an u'u tien sti' d1,1ng vit%n do CO nhfi'ng sue ep nha't dinh M~t khac, m~c du da c6 cac tieu chi u'u tien ro rang va quy trlnh danh gia dl,l' an Cl,l th~ nhu'ng trong qua trlnh tri~n khai thl,l'c hit%n (nha't la trong qua trlnh xac dinh va ll,l'a chQn dl,l' an u'u tien), cong tac thffm dinh danh gia ciia cac ca'p nhi~u khi v~n con mang tinh cha't cam tinh, cha't lu'<;1ng tha'p Di~u

nay cling voi m()t s6 nguyen nhan khac da d~n de'n tlnh tr~ng vit%n tr<;1 khong du'QC sti' d1,1ng trit%t d~ dung ffil,lC dfch Va phat tri~n theo hu'ong b~n Vfi'ng

•!• Qua trinh chutln hi va xiiy dl,lng dl/ an: Nhi~u ccJ quan th1,1 hu'dng ODA ciia ta con chua chii d()ng C6 nhi~u tru'ong h<;1p y tu'dng va thie't ke' dl,l' an do nha tai tr<;1 d~ xua't thie'u sl,l' tham gia chii d()ng ciia phia Vit%t Nam Do v?y, cha't lu'<;jng dl,l' antha'p, khong phu h<;1p voi thl,l'c te' va hit%u qua sii' cl1,1ng ODA tha'p

•!• Cac viin ban phap quy v~ quan ly va sii' d1,1ng ODA chua du<;1c thl,l'c hit%n nghiem chinh Theo quy dinh, dam pharr di~u uoc quffc te' voi nha tai tr<;1 phai dl,l'a tren ccJ sd van kit%n dl,l' an ho~c bao cao nghien cU'u kha thi du'<;1c ca'p c6 thffm

quy~n phe duyt%t, song nhi~u tru'ong h<;1p, do nha tai tr<;1 ep va tam ly s<;1 ma't vi~n

tr<;j, ta da dam pharr va ky ke't di~u u'oc quffc te' voi nha tai trQ khi dl,l' an ho~c bao cao nghien cU'u kha thi chua du<;1c ca'p c6 thffm quy~n phe duyt%t Ke't qua la sau

hit%u qua dl,l' an

•

Cac van ban phap quy v~ quan ly dffu tu' va xay dl,l'n& (Nghi dinh 52/CP),

djnh 22/CP) ch?m sii'a d6i va b6 sung, lam keo dai thoi gian chuffn hi va thl,l'c hit%n cac dl,l' an dffu tu' b~ng ngu6n vffn ODA, anh hu'dng de'n tie'n d() giai ngan va hit%u qua dl,l' an

•!• Cac chinh sach tai chinh trong nu'oc n~ng v~ xU' ly theo v1,1 vit%c vl c6 m()t chlnh sach nha't quan, du<;1c cong b6 tru'oc lam ccJ sd vit%c tinh toan va ll,l'a ch9n cac phucJng an sii' d1,1ng cac ngu6n vffn dffu tu phu h<;1p (thus, ccJ che' va cac

di~u kit%n tai chinh cho vay l~i )

•!• Cong tac theo doi va danh gia dl/ an bi bvong long Nhi~u ccJ quan chii quan d trung u'dng va dja phu'dng Va cac tinh chu'a quan ly du'QC cac dl,l' an CUa mlnh Ky lu?t bao cao v~ tlnh hlnh thl,l'c hit%n cac chu'cJng trlnh, dlf an ODA thl,l'c hit%n thie'u nghiem tuc

•!• Niing life can bf) cua nhie'u ban quan lj dif an ODA ye'u kern, ba't c?p

so voi yeu cffu t6 chuc va quan ly qua trlnh thl,l'c hi~n cac chu'dng trlnh, dl,l' an

31

-•!• Quy trinh va thii ttJc ODA ciia mQt slf nha tai tr{l philc t~p kern linh ho(;lt va thie'u minh b~ch gay kh6 khan cho phia Vi~t Nam trong qmln ly va t6 chile thttc hi~n d\f an M<)t s6 nha tai tr<J can thi~p qua sau vao qua trinh thttc

hi~n d\f an nha't la khau da'u thgu va xet thgu nh~m bao v~ lqi ich ciia cac cong ty m.toc mlnh C6 nhi~u tn.tong h<Jp chuyen gia d6ng giam d6c do phia tai tr<J cii' kern nang l\fc, thie'u tinh thgn h<Jp tac xay d\fng

, , ' ' ? "' , , ? "'

2.3.1 Tinh hinh giili ngan vo'n ODA

KS tu khi n6i l~i quan h~ voi cac nha tai tr<J tu thang 1111993 Vi~t Nam da

nh~n du'<Jc stt cam ke't vi~n tr<J v6n ODA ciia nhi~u qu6c gia va t6 chile qu6c t€

- Tuy nnien cho de'n nay lu'<Jng v6n ODA du'<Jc-dua vao dgu tu' phat triSn kinh t€ xa h<)i tren ph~m vi ca nu'oc con chie'm ty 1~ tha'p so voi s6 v6n du'<Jc cam ke't va ky ke't

Bang 2-4: Tinh hinh cam ket- kj ktt va gidi ngan ODA giai do{ln 1993- 2002

Ek1n vi: trieu USD

NgutJ'n: B() Ki hoq,ch va Ddu tu

V6n ODA ky ke't qua cac nam tang m~nh giai do~n 1995-1997, tuy nhien

ty 1~ giai ngan con tu'ong d6i tha'p duoi 50% gia tri ODA ky ke't do ch~m du'a v6n ODA vao cac cong trinh, d\f an Quy ch€ quan ly sii' dt,mg ODA con nhi~u vu'ong

m~c da lam ch~m t6c d9 giai ngan v6n ODA vao dgu tu' phat triSn Nam 1998, do anh hu'dng ciia cu<)c khiing hoang ti~n t~ khu V\fC, cung voi stt suy giam ODA cam ke't, gia tri ODA ky ke't cfing giam sut m~nh Tuy nhien, ta da t~n dt,mg du'<Jc ngu6n v6n ODA ky ke't vao thttc hi~n cac chuang trinh, d\f an thS hi~n C1 vi~c gia tang v6n giai ngan ca v~ gia tq tu'ong d6i l~n tuy~t d6i Dl}c bi~t nam 2000, ty 1~

giai ngan ODA d~t kha cao 97% gia tri ODA ky ke't Mile giai ngan trong nam

2002 tang h~n do m()t s6 nha tai tr<J IOn chuy~n sang ap dt,mg co che' gi<H ngan

vt;(c co sd h<.t t~ng sau khi hoan th~mh m()t s6 dt;t' an Ion v~ nang ht<jng trong giai

khoang 16% sau 8 nam lien tl;lc tang Nguyen nhan chu ye'u Ia do m()t s6 dt;t' an, chuang trlnh do Nh~t Ban tai tr<j da du'<jc hoan thanh nhu' dt;t' an nha may di~n

Phu My, Pha L<.ti, Ham Thu~n- Ba Mi, cilng nhu' sang kie'n Miyazawa h6 tr<J

phat tri~n khu vt;(c tu' nhan, cai each DNNN va thu'ong m<.ti

II Ky ke't • Giiii ngan

• Xet theo Io<.ti hlnh vfin ODA du'<jc pharr b6 thl ty trQng IOn vfin ODA vfin tie'p tl;lc du'<Jc pharr b6 cho nhung dt;t' an co sd h<.t t~ng IOn Cac dt;t' an co sd h<.t

t~ng nh~n du'<jc 568 tri~u USD, tuc Ia 42% t6ng vfin ODA trong nam 2001, m~c

The' gioi va Quy tang tru'dng Xoa d6i giam ngheo (PRSF) cua IMF Cac khoan nay nh~m h6 tr<j cai each khu vt;(c ngan hang va doanh nghi~p nha nu'oc, phat

tri~n khu vt;(c tu' nhan, phat tri~n xa h()i, phat tri~n nong thon va quan tri qufic gia Muc giiii ngan cho linh vt;(c phat tri~n nong thon dung vi tri Ion thu ba, m~c

du xet v~ gia tri tuy~t dfii thl muc giai ngan cho linh vt;(c nay I<.ti giam Unh vt;(c