ĐẶT VẤN ĐỀ Trong thời gian gần đây, vấn đề thực hiện cơ chế Nhà nước thu hồi đất của người đang sử dụng đất để giao đất cho các nhà đầu tư vẫn đang gây nhiều bức xúc trong thực tế triển
Trang 1ĐÁNH GIÁ THỰC TIỄN TRIỂN KHAI CÔNG TÁC THU HỒI ĐẤT, BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ,
TÁI ĐỊNH CƯ THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT
Đào Trung Chính 1* , Đặng Hùng Võ 2 , Nguyễn Thanh Trà 3
1 Nghiên cứu sinh, Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội;
2 Trường Đại học Khoa học Tự nhiên Hà Nội 3
Khoa Tài nguyên và Môi trường, Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội
Email*: dtchinhmonre@yahoo.com\vo.monre@gmail.com
Ngày gửi bài: 16.05.2013 Ngày chấp nhận: 21.06.2013
TÓM TẮT Nghiên cứu này dựa trên số liệu điều tra trên địa bàn 3 thành phố: Hà Nội, Đà Nẵng, thành phố Hồ Chí Minh và
4 tỉnh: Vĩnh Phúc, Quảng Ninh, Long An, Bình Dương với 3 đối tượng là: 1.445 hộ gia đình, 70 doanh nghiệp sử dụng đất và 224 cán bộ địa phương; nhằm đánh giá việc thực hiện các quy định về: chuyển đổi đất đai, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Về chuyển đổi đất đai: đa số các hộ dân, doanh nghiệp cho rằng nên thực hiện theo hình thức thỏa thuận, các cán bộ địa phương đề nghị cả 2 cơ chế bắt buộc và tự nguyện Về thu hồi đất: cơ bản các hộ dân đánh giá đã thực hiện theo đúng trình tự, hợp lý và đảm bảo tính minh bạch; các doanh nghiệp cho rằng còn khó khăn trong tiếp cận đất đai do nhiều quy định chồng chéo Về bồi thường: nhiều ý kiến đề nghị khung giá đất được ban hành định kỳ 1-3 năm một lần; phải xác định giá đất cụ thể để bồi thường Về hỗ trợ: cần giao đất sản xuất mới, tăng mức hỗ trợ ổn định đời sống, việc làm Về tái định cư: cần tăng diện tích các căn hộ tái định cư, đất dịch
vụ hoặc ưu tiên được mua nhà, đất thuộc các dự án phát triển đô thị với giá ưu đãi và được miễn thuế Các đề xuất trên là cơ sở để hoàn thiện pháp luật về thu hồi, bồi thường, hỗ trợ tái định cư
Từ khóa: Bồi thường, chuyển đổi đất đai, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất
Assessment of Implementing the Land Acquisition, Compensation, Supports and Resettlement as Stipulated by Law
ABSTRACT The research was based on the survey data collected from three cities: Ha Noi, Da Nang and Ho Chi Minh and four provinces: Vinh Phuc, Quang Ninh, Long An and Binh Duong Data collection involved 1,445 households, 70 entepreneurs using land and 224 local government officials in order to to assess the implementation of regulations on change of land use purpose, land acquisition, compensation, support and resettlement In terms of change of land use purpose, the majority of households and enterpreneurs suggest that agreement/negotiation should be applied; while local officials support the coexistence of compulsory and voluntary mechanisms Land acquisition as evaluated
by most households was accordingly implemented followed the order prescribed and ensuring transparency whereas the enterprises argue that there are still difficulties in accessing land due to many overlapping regulations In terms of compensation: many comments suggest that land price frames should be built and issued every 1-3 years and specific land price must be determined for compensation In terms of support policy, new production land should be allocated, the level of support for livelihood and employment stability should be increased The area for resettlement, land for service should be increased or land users whose lands have been acquisited should be given the priority of buying house or land in urban development project with preferential prices and tax exemption The above-mentioned recommendations can be considered as basis to improve legislation in land acquisition, compensation and support for resettlement
Keywords: Change of land use purpose, compensation, land acquisition, support, resettlement
Trang 21 ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong thời gian gần đây, vấn đề thực hiện cơ
chế Nhà nước thu hồi đất của người đang sử
dụng đất để giao đất cho các nhà đầu tư vẫn
đang gây nhiều bức xúc trong thực tế triển khai,
nhất là những bức xúc của người bị thu hồi đất
về thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (Đặng
Hùng Võ, 2009) Mặc dù các quy định của pháp
luật về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
đã từng bước được hoàn thiện, ngày càng rõ ràng,
cụ thể về nguyên tắc, điều kiện, đơn giá thực
hiện bồi thường, hỗ trợ về đất đai và tài sản khi
Nhà nước thu hồi đất Tuy nhiên, về lý thuyết
kinh tế đất đai, việc bồi thường một giá trị lớn
hơn giá trị mà họ nhận được từ đất có thể được
coi là đã phù hợp, nhưng đất đai có những đặc
trưng riêng, ngày càng khan hiếm, điều này
tương ứng với giá đất luôn luôn có xu hướng tăng
ngay cả khi nó không được sử dụng, vì vậy người
sử dụng đất luôn có xu hướng yêu cầu giá bồi
thường về đất cao hơn nhiều lần so với thực tế
(Đặng Thái Sơn, 2002) Chính điều này đã làm
nẩy sinh nhiều vướng mắc trong việc thực hiện
các thủ tục khi thu hồi đất Để có thêm thông tin
từ thực tế giúp cho việc hoàn thiện chính sách
đất đai, chúng tôi tiến hành nghiên cứu thực tiễn
triển khai công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ
trợ, tái định cư tại một số tỉnh, thành phố
2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1 Điều tra thu thập số liệu, thông tin
Các địa bàn khảo sát được lựa chọn là
những địa phương có nhiều đổi mới trong việc
chuyển đổi đất đai, thu hồi đất, tạo quỹ đất để
thực hiện các dự án phát triển khu đô thị, khu
dân cư mới, khu công nghiệp, cụm công nghiệp,
gồm 7 tỉnh, thành phố: Hà Nội, Đà Nẵng, thành
phố Hồ Chí Minh, Vĩnh Phúc, Quảng Ninh,
Long An, Bình Dương
Phương pháp điều tra xã hội học được lựa
chọn để thu nhận thông tin, các mẫu điều tra
được lựa chọn ngẫu nhiên từ 3 loại đối tượng, cụ
thể như sau:
- Điều tra các hộ gia đình được thực hiện
đối với trường hợp bị thu hồi đất ở, đất sản xuất
nông nghiệp và bị thiệt hại về nhà cửa, cây lâu năm, hoa màu trên đất với 1.445 hộ gia đình
- Điều tra các doanh nghiệp được thực hiện đối với trường hợp được Nhà nước giao đất, cho thuê đất hoặc tự nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất để thực hiện các dự án phát triển khu
đô thị, khu dân cư mới, khu công nghiệp, cụm công nghiệp, sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp với 70 doanh nghiệp
- Điều tra đối với cán bộ địa phương được thực hiện đối với các cán bộ trực tiếp làm công tác bồi thường giải phóng mặt bằng Số lượng cán bộ được điều tra có sự khác nhau tại từng địa bàn, do đa số các địa phương chỉ cử cán bộ trả lời mang tính đại diện cho cơ quan với 224 cán bộ địa phương
2.2 Xử lí, phân tích thông tin, tài liệu sơ cấp
Phân tích thông tin tài liệu, số liệu theo phương pháp thống kê mô tả để chỉ ra mong muốn của các đối tượng được điều tra và định hướng cần hoàn thiện các quy định về chuyển đổi đất đai, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong thực tiễn Số liệu được xử lý bằng phần mềm Excel
3 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
Kết quả điều tra được tổng hợp, đánh giá theo các nội dung: chuyển đổi đất đai; chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và việc tổ chức thực hiện thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định
cư Bảng 1 trình bày tổng hợp chung về các đối tượng điều tra
3.1 Cơ chế chuyển đổi đất đai
3.1.1 Phạm vi áp dụng cơ chế chuyển đổi đất đai tự nguyện, chuyển đổi đất đai bắt buộc
Việc tạo quỹ đất thực hiện các dự án phát triển kinh tế, theo đề xuất của các hộ dân (tại khu vực điều tra) chủ yếu là thực hiện với hình thức thỏa thuận và chiếm tỷ lệ cao hơn so với đề xuất Nhà nước thu hồi đất Để lý giải cho đề xuất này, các hộ cho rằng thỏa thuận mới đảm bảo các quyền sử dụng đất của họ, giá cả phù
Trang 3nhiều thủ tục rườm rà, tiền bồi thường doanh
nghiệp chi trả nhanh hơn Thực tế là người dân
không quan tâm nhiều đến quy định về các
chính sách hỗ trợ mà luôn có một bài toán so
sánh giá trị đền bù về đất và giá đất thị trường
tại thời điểm hiện tại
Nhiều hộ có ý kiến Nhà nước cần cân nhắc
việc thu hồi đất nông nghiệp của dân để thực
hiện các dự án phát triển kinh tế Nhiều diện
tích đất nông nghiệp đã bị thu hồi nhưng chưa
đưa vào sử dụng mà Nhà nước hiện cũng chưa
có những giải pháp kịp thời, đất nông nghiệp
sau khi thu hồi lại để hoang hóa trong khi nông
dân không còn đất để sản xuất (Bảng 2)
Theo số liệu điều tra, có tới 1096/1445 hộ cho rằng đối với các dự án phát triển kinh tế nên để các doanh nghiệp tự thỏa thuận với người dân về mức bồi thường Tuy nhiên về phương án này, bên cạnh những ưu điểm như mức giá cao, dễ đạt được sự đồng thuận của những hộ có đất bị thu hồi, nhưng lại tiềm ẩn sự bất bình đẳng giữa các dự án với nhau và giữa các hộ dân trong cùng một dự án
Có đến 87% doanh nghiệp được điều tra quan tâm đến chính sách thỏa thuận với người dân để có đất thực hiện các dự án Chính sách này được doanh nghiệp vận dụng khá linh hoạt
Bảng 1 Tổng hợp chung về các đối tượng được điều tra
Địa bàn điều
tra
Số cán bộ được điều tra
Số hộ điều
tra (hộ)
Tổng số nhân khẩu (người)
Tổng diện tích đất
sử dụng (m2)
Số doanh nghiệp
Diện tích (ha)
Nguồn: Tổng hợp kết quả điều tra năm 2012
Bảng 2 Tổng hợp ý kiến các hộ gia đình về cơ chế chuyển đổi đất đai (Đơn vị tính: hộ)
Địa bàn
điều tra Tổng số hộ
Nhà nước thu hồi toàn bộ
Tự thỏa thuận
Tổng số Doanh nghiệp tự
thỏa thuận
Nhà nước thu hồi và giao cho DN tự thỏa thuận
Nguồn: Tổng hợp kết quả điều tra năm 2012
Trang 4bởi các ưu điểm chủ động về thời gian thực
hiện, đảm bảo tiến độ đầu tư theo yêu cầu của
họ mặc dù chi phí ban đầu có tốn kém hơn
nhưng xét về lợi nhuận tổng thể thì không có
ảnh hưởng nhiều Khi chính sách này được mở
ra cũng là lúc rất nhiều dự án phát triển nhà ở,
khu đô thị, các dự án sản xuất kinh doanh ngoài
khu công nghiệp được hình thành Sự thành
công của các Khu đô thị Nam Vĩnh Yên, Khu đô
thị thành phố mới Bình Dương và hàng loạt các
dự án sản xuất kinh doanh ngoài khu công
nghiệp ở Long An là những minh chứng và bài
học cụ thể về việc áp dụng chính sách này
Các cán bộ địa phương đều đánh giá cao vai
trò tích cực của cơ chế chuyển đổi đất đai trong
việc khai thác tiềm năng đất đai, tăng nguồn
thu ngân sách, tạo sự dịch chuyển cơ cấu sản
xuất, ngành nghề trong khu vực nông nghiệp, nông thôn, tạo hệ thống hạ tầng đồng bộ, hiện đại hơn; đồng thời cũng góp phần tạo việc làm mới, tăng thêm các phúc lợi xã hội, công cộng Nhìn chung họ vẫn ủng hộ tồn tại song song cả 2
cơ chế chuyển đổi đất đai bắt buộc và tự nguyện Trong cơ chế tự nguyện, các ý kiến đề xuất nên khuyến khích hình thức thuê đất, góp vốn bằng đất nhằm giảm áp lực về hỗ trợ chuyển đổi nghề, tạo việc làm, giải quyết sinh kế cho người có đất
bị thu hồi Hình thức thuê đất, góp vốn bằng đất
đã bước đầu xuất hiện tại một số địa phương (như góp đất trồng cao su tại Sơn La, cánh đồng mẫu lớn tại An Giang), tuy nhiên còn thiếu khung pháp lý quy định chi tiết về quyền lợi các bên tham gia, trình tự và thủ tục thực hiện để các địa phương vận dụng
Bảng 3 Tổng hợp ý kiến doanh nghiệp về cơ chế chuyển đổi đất đai
TT Địa bàn điều tra Số doanh nghiệp Nhà nước thu hồi đất DN tự thỏa thuận
Nguồn: Tổng hợp kết quả điều tra năm 2012
Bảng 4 Đề xuất hình thức tạo quỹ đất để chuyển đổi đất đai
TT Địa bàn điều tra Số cán bộ được
điều tra
Nhà nước thu hồi
Tự thỏa thuận
Tổng số Nhận chuyển
nhượng
Thuê quyền, góp vốn bằng QSD đất
Trang 5Bên cạnh kết quả điều tra tại 7 tỉnh, thành
phố nêu trên, quá trình tổng kết việc thi hành
Luật đất đai năm 2003 đã tổ chức lấy ý kiến một
số Bộ, ngành và UBND các tỉnh, thành phố trực
thuộc Trung ương về cơ chế chuyển đổi đất đai
theo quy định của pháp luật hiện hành (thực
hiện theo hai cơ chế Nhà nước thu hồi đất và
nhà đầu tư tự nhận chuyển nhượng quyền sử
dụng đất) Hầu hết các ý kiến đều cho rằng thực
hiện chuyển đổi đất đai theo 2 cơ chế như quy
định hiện hành đã cơ bản đáp ứng được cho các
mục tiêu về quốc phòng, an ninh, các dự án
phục vụ mục tiêu quốc gia, lợi ích công cộng và
phát triển kinh tế - xã hội; cần tiếp tục thực
hiện các cơ chế này; tuy nhiên cần có quy định
chi tiết hơn nữa đối với các trường hợp Nhà nước
thu hồi đất cũng như các trường hợp nhà đầu tư
được phép nhận chuyển nhượng quyền sử dụng
đất để thực hiện các dự án phát triển kinh tế
(Chính phủ (2013), Báo cáo tổng hợp kết quả lấy
ý kiến nhân dân đối với dự thảo Luật Đất đai
(sửa đổi) – 05/2013)
3.1.2 Thu hồi đất
Về cơ bản các hộ dân đánh giá việc thu hồi
được thực hiện theo đúng trình tự quy định, hợp
lý và đảm bảo tính minh bạch Một số nhận
định về sự không minh bạch, không nhất quán
trong thu hồi đất xuất phát từ một số nguyên
nhân khác nhau như: so sánh giữa một dự án
này với một dự án khác nhưng không gắn kết với chính sách quy định ở mỗi giai đoạn có khác nhau Một số hộ cho rằng những người không chấp hành chính sách của Nhà nước, di chuyển sau được hưởng thêm các khoản hỗ trợ khác…hay sự không minh bạch trong quá trình kiểm đếm tài sản cũng được người dân chỉ ra (Bảng 5)
Hình 1 Mức độ quan trọng đối với hỗ trợ
về các thủ tục hành chính
Một trong nhiều khó khăn của doanh nghiệp là mặt bằng sản xuất, đặc biệt trong vấn
đề tiếp cận đất đai với nhiều quy định còn chồng chéo Theo ý kiến của các doanh nghiệp để giải quyết tình trạng này, cần lập các sàn giao dịch những dự án đầu tư và sàn giao dịch quy hoạch tương tự như sàn giao dịch bất động sản Có thể
Bảng 5 Đánh giá của người dân về trình tự thu hồi đất
TT Địa bàn điều tra Tổng
số hộ
Tổng
số
Đúng trình tự quy định
Hợp
lý Minh bạch
Tổng
số
Không đúng trình tự
Rườm
rà
Không minh bạch
Tổng cộng 1445 939 379 259 301 506 138 292 76
Nguồn: Tổng hợp kết quả điều tra năm 2012
0 10 20 30 40 50 60 70 80
(%)
Trang 6đưa vào các sàn giao dịch có uy tín hoặc thành
thành lập các sàn giao dịch chỉ có các dự án đầu
tư chưa có hoặc đã có chủ đầu tư cùng với quy
hoạch chi tiết Khi đó, người muốn được giao
đất, thuê đất chỉ việc lên sàn giao dịch dự án
đầu tư tìm địa điểm Phương thức làm này sẽ
đảm bảo tính minh bạch hơn
Theo ý kiến của các doanh nghiệp có vốn
đầu tư nước ngoài, chính sách đất đai hiện hành
còn chưa nhất quán, chưa đảm bảo tính bình
đẳng trong tiếp cận đất đai giữa các thành phần
đầu tư Cụ thể, theo quy định, nhà đầu tư là tổ
chức, cá nhân nước ngoài không được trực tiếp
nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất từ các
tổ chức trong nước của Việt Nam được Nhà nước
giao đất có thu tiền sử dụng đất một lần Do
vậy, để nhận quyền sử dụng đất của các tổ chức
trong nước này, nhà đầu tư nước ngoài và tổ
chức kinh tế trong nước đó sẽ phải “đi đường
vòng”, bằng cách nhận góp vốn bằng giá trị
quyền sử dụng đất thành lập liên doanh sau đó
thực hiện giao dịch chuyển nhượng phần vốn
góp vào vốn điều lệ hoặc cổ phần trong công ty
liên doanh Phương thức hợp tác này gây ra
nhiều phiền toái và mất thời gian cho các bên
Khi được hỏi về mức độ quan trọng khi doanh
nghiệp được các cơ quan nhà nước hỗ trợ về các
thủ tục hành chính trong triển khai thực hiện
các dự án, đặc biệt là công tác giải phóng mặt
bằng thì hầu hết (69%) các doanh nghiệp đều
cho rằng đây là vấn đề rất quan trọng (Hình 1)
Đồng thời, khi được hỏi về việc bổ sung các
chính sách về thu hồi đất đai thì hầu hết các
doanh nghiệp đều kiến nghị cần phải đổi mới
các chính sách như: cải cách các thủ tục về thu
hồi đất đai (33%); bổ sung chính sách về giá đất
(32%) và quy định đơn giản hơn về xác định
nguồn gốc đất
3.1.3 Tổ chức thực hiện
Kết quả phỏng vấn từ các hộ cho thấy, tại
thành phố Đà Nẵng, Quảng Ninh, Long An tính
chuyên nghiệp và việc làm đúng chức trách
không gây sách nhiễu với dân trong công tác thu
hồi được đánh giá cao hơn so với 4 tỉnh, thành
phố còn lại Tuy nhiên, đối với tổ chức phát triển
lượng chưa đồng đều, số lượng mỏng nên khi tổ chức thực hiện nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng tạo quỹ đất hiệu quả còn chưa cao Kết quả điều tra từ các doanh nghiệp về công tác thu hồi đất, tạo quỹ đất nhằm đáp ứng cho việc thực hiện các dự án phát triển kinh tế -
xã hội, hầu hết các doanh nghiệp được hỏi đều kiến nghị thành lập một cơ quan, doanh nghiệp thuộc Nhà nước (với gần 75%) và có các chi nhánh tại các tỉnh trong cả nước để thực hiện nhiệm vụ này trên cơ sở quy hoạch sử dụng đất,
kế hoạch sử dụng đất đã được xét duyệt
3.1.4 Quá trình lập phương án thu hồi đất, giải phóng mặt bằng
Có tới 95,8% số hộ tham gia vào quá trình đàm phán đền bù; 4,2% số hộ không tham gia đàm phàn do không có mặt tại địa phương 48%
số hộ trả lời thời gian đàm phán đền bù thông thường là từ 1-2 tháng 52% số hộ cho biết thời gian đàm phán kéo dài từ 3-4 tháng 77,7% số
hộ cho rằng thời gian như vậy là phù hợp, 11%
số hộ đánh giá thời gian là quá dài 79,2% số hộ hài lòng với kết quả đàm phán; 11,8% số hộ không hài lòng với kết quả đàm phán ngay trong lần 1 và nguyên nhân chủ yếu là do các hộ không đồng thuận về giá đền bù, họ cho rằng việc vận dụng xác định mốc thời gian quy định
để tính giá cho các loại đất là không phù hợp Tỷ
lệ số hộ không hài lòng với kết quả đàm phán chủ yếu tập trung tại các địa bàn như thành phố
Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Vĩnh Phúc,
3.2 Bồi thường
3.2.1 Đối tượng chịu ảnh hưởng của việc chuyển đổi đất đai bắt buộc
Việc triển khai các dự án chủ yếu thu hồi vào đất nông nghiệp, đối tượng bị thu hồi đất làm sản xuất nông nghiệp cũng chiếm đến 69%, tiếp đó là thu hồi vào đất ở tại khu dân cư nông thôn Việc thu hồi đất thực hiện các dự án nêu trên không chỉ ảnh hưởng đến địa bàn sinh sống
mà còn ảnh hưởng đến phương kế sinh nhai của các hộ, đặc biệt là các hộ sản xuất nông nghiệp
Ở mỗi địa phương đều có những cách làm,
Trang 7lòng của người dân đối với chính sách bồi
thường, hỗ trợ, tái định cư cũng rất khác nhau,
thể hiện qua việc đánh giá về mức độ ổn định
đời sống, mức độ đảm bảo đời sống của nguồn
thu nhập sau thu hồi đất Long An là địa
phương có tỷ lệ cao nhất về số hộ hài lòng với
cuộc sống sau thu hồi đất, tuy nhiên tỷ lệ này
cũng chỉ đạt 50%
3.2.2 Sử dụng khoản tiền bồi thường
Qua điều tra các hộ về việc sử dụng số tiền
bồi thường, có 65% tổng số hộ sử dụng tiền để
xây nhà, mua sắm các trang thiết bị cơ bản và
chia cho con cái, chỉ có khoảng 25% số hộ sử
dụng tiền để sản xuất kinh doanh chuyển đổi
nghề và 10% số hộ gửi tiền vào các ngân hàng
Đã xuất hiện nhiều trường hợp sử dụng khoản
tiền bồi thường không có kế hoạch nên chỉ sau
một thời gian ngắn các hộ này lại lâm vào tình
trạng thất nghiệp, đói nghèo (Bảng 6)
3.2.3 Xác định giá đất bồi thường
Chính sách giá đất hiện hành còn nhiều
mâu thuẫn do vừa quy định khung giá vừa quy
định phải sát với giá thị trường đã dẫn đến phức
tạp hoá trong quá trình áp dụng, khi bồi thường
dân luôn khiếu nại Nhà nước và doanh nghiệp
định giá bồi thường thấp (đòi bồi thường giá cao)
nhưng khi thu tiền sử dụng đất lại khiếu nại giá
cao (đòi nộp tiền ít), gây nhiều khó khăn, trở
ngại cho doanh nghiệp khi tìm kiếm mặt bằng
sản xuất kinh doanh Theo số liệu điều tra thực
tế, có 628/1.445 hộ có kiến nghị nâng giá bồi thường vì với mức bồi thường hiện nay không đảm bảo sự ổn đời sống Có nhiều ý kiến đề nghị sửa đổi khung giá đất được xây dựng và ban hành định kỳ 1 - 3 năm một lần; khi thu hồi đất, phải xác định giá đất cụ thể
Cũng vẫn nội dung về giá đất, đa số ý kiến của UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nghiêng về phương án tiếp tục duy trì khung giá đất và giữ ổn định 5 năm, quy định
cụ thể về nguyên tắc, phương pháp xác định giá đất cụ thể, quy định cơ chế cụ thể để xử lý vấn
đề giá giáp ranh nhằm giải quyết tận gốc các khiếu kiện về giá đất bồi thường đối với những trường hợp công trình, dự án đi qua nhiều tỉnh, thành phố (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2012)
3.3 Hỗ trợ
3.3.1 Chuyển đổi nghề, giải quyết việc làm
Kết quả điều tra cho thấy, 100% các hộ dân
bị thu hồi đất đều không được tham gia đào tạo trực tiếp mà được Nhà nước trả bằng tiền Một
số hộ đã đi học nghề, tuy nhiên chỉ có 17% lao động đã học nghề có thể áp dụng ngành nghề đã đào tạo, còn đến 83% lao động đi học nghề trả lời không áp dụng vào công việc ngành nghề đã đào tạo Trong 1.445 hộ phỏng vấn, chỉ có 345 lao động của các hộ này tìm kiếm được công việc tại chính dự án đã thu hồi đất, 313 lao động của các
hộ tìm kiếm được công việc tại các dự án khác
Bảng 6 Hình thức sử dụng tiền bồi thường của các hộ có đất bị thu hồi
TT Địa bàn điều tra Tổng số
hộ Xây dựng mới nhà
Mua sắm tài sản
Chia cho con cái
Gửi tiền tiết kiệm
Cho con cái
đi học
Đầu tư sản xuất/mua đất
Nguồn: Tổng hợp kết quả điều tra năm 2012
Trang 8Trong khi đó khả năng thu hút lao động
vào các khu công nghiệp còn thấp, chưa đến
35% tổng số lao động đang làm việc, chưa kể
một lượng lớn lao động không đáp ứng yêu cầu
về tay nghề (chỉ có 27,23% lao động bị thu hồi
đất tốt nghiệp trung học phổ thông và 14% lao
động được đào tạo chuyên môn kỹ thuật từ sơ
cấp hoặc học nghề) Tuy nhiên, phần lớn lao
động tại khu vực nông thôn hiện nay đều rơi vào
độ tuổi đã khá cao, trên 35 tuổi, khó có thể học
những nghề đòi hỏi nhiều chất xám
3.3.2 Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất
Kết quả điều tra thu được 470 ý kiến của
những hộ trong diện được hỗ trợ ổn định đời
sống và sản xuất cho thấy một số địa phương đã
có những đổi mới để khôi phục nguồn thu nhập
cho người dân Vĩnh Phúc đã thực hiện chính
sách cấp đất dịch vụ cho người bị thu hồi đất
phát triển các khu công nghiệp để người dân
chuyển hướng từ sản xuất nông nghiệp thuần
túy sang phát triển dịch vụ phụ cận khu công
nghiệp Bình Dương do đã trải qua giai đoạn
thu hồi đất cho phát triển công nghiệp cao điểm
từ năm 2000-2005, việc thu hồi đất cho phát
triển khu, cụm công nghiệp mới tại các khu vực
trung tâm của tỉnh hầu như hạn chế, việc thu
hồi hiện nay chủ yếu là thực hiện các dự án
phát triển nhà ở Các điểm bố trí tái định cư khá
thuận lợi để cho người dân chuyển hướng làm
dịch vụ phụ cận khu, cụm công nghiệp Tại Đà Nẵng, đi đôi với chính sách chỉnh trang đô thị, việc bố trí tái định cư cũng được chính quyền địa phương quan tâm xem xét theo hướng để người dân có nhiều cơ hội ổn định cuộc sống và khôi phục thu nhập hơn
3.4 Tái định cư
Việc tổ chức tái định cư cho các hộ dân có đất bị thu hồi trong thời gian qua đã được các cấp, ngành quan tâm Chỗ ở tái định cư và đời sống của người dân cơ bản được đảm bảo Thành phố Đà Nẵng là một trong những địa phương có nhiều cách làm tốt trong thực hiện tái định cư, trong đó đã làm tốt việc chia sẽ lợi ích giữa các nhà và người dân, chỉnh trang lại các khu đô thị, các tuyến phố, phát triển đô thị kiểu mẫu ở Việt Nam Qua điều tra các hộ dân thuộc diện tái định
cư tại các địa phương, có 230/275 hộ có ý kiến đề nghị tăng diện tích các căn hộ tái định cư, đất dịch vụ; có 24/275 hộ có kiến nghị cần có chính sách ưu tiên cho người dân được đăng ký mua đất thuộc các dự án phát triển nhà, đô thị với giá ưu đãi; một
số hộ có ý kiến đề nghị đổi đất theo tỷ lệ 100%, thực chất đây là phương án tối ưu nhất, tuy nhiên không khả thi khi mà quỹ đất hiện nay tại các địa phương ngày càng bị thu hẹp lại, các địa phương
đa số vẫn bố trí việc tái định cư tại các điểm tập trung hoặc có mức hỗ trợ để người dân có đất bị thu hồi có thể tạo lập cho gia đình một nơi ở mới
Bảng 7 Kiến nghị của hộ gia đình về hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất
TT Điều bàn điều tra Tổng số hộ
Cấp bổ sung đất (sản xuất) sau khi
bị thu hồi
Tăng mức hỗ trợ
ổn định đời sống
Tạo công ăn việc làm cho người bị thu hồi hết đất SX
Nguồn: Tổng hợp kết quả điều tra năm 2012
Trang 9Bảng 8 Kiến nghị của hộ gia đình về tái định cư
TT Điều bàn điều tra Tổng số
hộ
Đất đổi đất theo tỷ lệ 100%
Ưu tiên người dân đăng ký mua đất
dự án giá ưu đãi
Miễn thuế đất khi người dân mua
ở nơi khác
Tăng diện tích đất dịch vụ, TĐC
Nguồn: Tổng hợp kết quả điều tra năm 2012
4 KẾT LUẬN
Về cơ chế chuyển đổi đất đai, theo đa số các
hộ dân và doanh nghiệp cho rằng nên thực hiện
theo hình thức thỏa thuận, các cán bộ địa phương
vẫn ủng hộ tồn tại song song cả 2 cơ chế chuyển
đổi đất đai bắt buộc và tự nguyện Về thu hồi đất,
các doanh nghiệp cho rằng một trong nhiều khó
khăn là mặt bằng sản xuất, đặc biệt trong vấn đề
tiếp cận đất đai với nhiều quy định còn chồng
chéo Về bồi thường: chính sách giá đất hiện
hành còn nhiều mâu thuẫn, nhiều ý kiến đề nghị
sửa đổi khung giá đất được xây dựng và ban
hành định kỳ 1-3 năm một lần; khi thu hồi đất,
phải xác định giá đất cụ thể Về hỗ trợ: cần quan
tâm đến việc giao đất sản xuất mới cho những
trường hợp đã bị thu hồi phần lớn hoặc thu hồi
hết đất sản xuất; tăng mức hỗ trợ ổn định đời
sống, việc làm Về tái định cư: tăng diện tích các
căn hộ tái định cư, đất dịch vụ hoặc ưu tiên cho
người dân được đăng ký mua đất thuộc các dự án phát triển nhà, đô thị với giá ưu đãi, thực hiện cơ chế đất đổi đất hay miễn thuế khi người dân mua đất tại các dự án khác
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Bộ Tài nguyên và Môi trường (2012) Báo cáo tổng kết Nghị quyết số 26-NQ/TW về tiếp tục đổi mới chính sách pháp luật về đất đai trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước – 10/2012
Chính phủ (2013) Báo cáo tổng hợp kết quả lấy ý kiến nhân dân đối với dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) – 05/2013
Đặng Thái Sơn (2002) Đề tài nghiên cứu xã hội học về chính sách đền bù giải phóng mặt bằng và tái định
cư, Viện Nghiên cứu Địa chính - Tổng cục Địa chính
Đặng Hùng Võ (2009) Báo cáo đề xuất về hoàn thiện chính sách Nhà nước thu hồi đất và cơ chế chuyển đổi đất đai tự nguyện ở Việt Nam - 6/2009
