Kỷ yếu Hội thảo khoa học Ý nghĩa lịch sử và giá trị thời đại của sự kiện Hồ Chí Minh đi tìm đường cứu nước: Phần 2

(NB) Kỷ yếu Hội thảo khoa học Ý nghĩa lịch sử và giá trị thời đại của sự kiện Hồ Chí Minh đi tìm đường cứu nước: Phần 2 gồm có các bài viết của nhiều tác giả với các chủ đề như: Hành trình tìm đường cứu nước; Người đi tìm hình của nước; Hồ Chí Minh sống mãi. Mời bạn đọc cùng tham khảo.

ĐƯỜNG KÁCH MỆNH ‐ TÁC PHẨM MANG SỨ MỆNH

QUAN TRỌNG SAU HÀNH TRÌNH 15 NĂM TÌM ĐƯỜNG CỨU NƯỚC

CỦA NGUYỄN TẤT THÀNH

TS BÙI THỊ NGỌC TRANG

Phó Giám đốc Học viện Cán bộ Thành phố Hồ Chí Minh

Ngày 5/6/1911, từ Cảng Sài Gòn, Chủ tịch Hồ Chí Minh ­ khi ấy với tên gọi Nguyễn Tất Thành bắt đầu cuộc hành trình ra nước ngoài tìm đường cứu nước Đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong lịch sử đấu tranh vì sự sinh tồn và phát triển của dân tộc Việt Nam 15 năm sau, Nguyễn Tất Thành­Nguyễn Ái Quốc đã tổ chức 3 lớp huấn luyện chính trị cho 75 thanh niên ưu tú của Việt Nam tại Quảng Châu, Trung Quốc Năm 1927, Bộ Tuyên truyền của Hội Liên hiệp các dân tộc bị áp bức Á Đông đã tập hợp những bài giảng của

Nguyễn Ái Quốc thành cuốn sách với tên gọi Đường Kách mệnh và bí mật chuyển về trong nước Tác phẩm Đường Kách mệnh đánh dấu một bước ngoặt

trong hành trình tư tưởng của Nguyễn Tất Thành ­Nguyễn Ái Quốc đến với chủ nghĩa Mác­Lênin là minh chứng của sự giác ngộ lý tưởng cộng sản chủ nghĩa,

sự lựa chọn con đường cách mạng vô sản của Nguyễn Ái Quốc Đường Kách mệnh được xem là tác phẩm đầu tiên truyền bá chủ nghĩa Mác­Lênin vào Việt

Nam và mãi là “cuốn sách giáo khoa về chủ nghĩa cộng sản đối với những người cách mạng Việt Nam” từ đầu thế kỷ XX cho đến mai sau

Ngày 1/10/2012, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 1426/QĐ­TTg phê duyệt công nhận 5 tác phẩm của Hồ Chí Minh nằm trong danh mục 30 Bảo vật quốc gia1, trong đó có Đường Kách mệnh

Về hình thức, tác phẩm được kết cấu khác biệt: Không đánh số trang từ đầu cho đến hết tác phẩm mà đánh số trang theo từng phần; tác phẩm được phân theo vấn đề, có tất cả 15 vấn đề: (1) Tư cách một người cách mệnh; (2) Vì sao phải viết sách này?; (3) Cách mệnh; (4) Lịch sử cách mệnh Mỹ; (5) Cách mệnh Pháp; (6) Lịch sử cách mệnh Nga; (7) Quốc tế; (8) Phụ nữ quốc tế; (9) Công

1 05 tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh được công nhận là Bảo vật quốc gia: Đường Kách mệnh, Nhật ký trong tù, Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến, Lời kêu gọi đồng bào và chiến sĩ cả nước,

Di chúc

nhân quốc tế; (10) Cộng sản thanh niên quốc tế; (11) Quốc tế giúp đỡ; (12) Quốc tế cứu tế đỏ; (13) Cách tổ chức công hội; (14) Tổ chức dân cày; (15) Hợp

tác xã

Nội dung tác phẩm bao hàm ba vấn đề cơ bản: Những vấn đề lý luận chung

về cách mạng xã hội; Các cuộc cách mạng điển hình trên thế giới với những kết quả và bài học rút ra cho cách mạng Việt Nam; Phương pháp tổ chức và hoạt động cách mạng

1 Đường Kách mệnh là một đáp án vĩ đại cho đề bài mà vận mệnh dân tộc

đã đặt ra cho Nguyễn Ái Quốc khi Người khởi hành ra nước ngoài: “Sau khi xem xét họ làm thế nào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào chúng ta”1 Những “ẩn số” quan trọng đã được Người “giải mã”

Tác phẩm Đường Kách mệnh đã được Người nghiên cứu, đúc kết từ lịch

sử và tình hình thực tiễn xã hội của các nước đế quốc và thuộc địa của các nước đế quốc mà Người đã có dịp đi qua trong hành trình 15 năm, từ năm1911 đến năm 1925

Nguyễn Ái Quốc đã dày công nghiên cứu và giới thiệu để người đọc trong

nước biết trên thế giới lúc bấy giờ có nhiều điều mà “An Nam chưa có”, cụ thể:

“Ngày nay nước nào cũng có thanh niên cộng sản Chỉ An Nam là chưa”2

Người chỉ ra những việc cần thiết nhiều nước đã làm và những việc cách mạng Việt Nam nên làm: “An Nam cách mệnh cũng phải có nữ giới tham gia mới thành công, mà nữ giới An Nam muốn cách mệnh thì phải theo Phụ nữ Quốc tế chỉ bảo”3; “nếu thợ thuyền An Nam biết tổ chức thì chắc Quốc tế đỏ sẽ hết lòng giúp cho mà làm cách mệnh Nhưng muốn người ta giúp cho, thì trước mình phải tự giúp lấy mình đã”4

Cùng với đó, Người cũng chỉ ra nguyên nhân vì sao nhân dân Việt Nam vẫn chưa biết đến những điều bổ ích trên thế giới lúc bấy giờ Bằng những từ ngữ mộc mạc, chân phương nhưng đanh thép và đầy động lực, Người đã thức tỉnh nhân dân: “Lý luận và lịch sử cách mệnh có nhiều sách lắm Pháp nó sợ, nên cấm chúng ta học, cấm chúng ta xem”.”Pháp sợ Quốc tế làm cho dân ta biết cách thân ái và liên hợp của vô sản giai cấp trong thế giới; Nó sợ tuyên truyền cách mệnh cho nên nó hết sức giấu dân ta không cho biết rằng trong thế giới có một hội như thế và ngăn trở Quốc tế ấy lọt vào đến An Nam Cái gì Pháp ghét, tất là có ích cho An Nam”5

Với tư duy khoa học, sự cẩn trọng đối với một việc “to tát”, Nguyễn Ái Quốc đã khảo sát thực tiễn, so sánh, đánh giá để đưa ra kết luận cho mục đích

1 Hồ Chí Minh - Biên niên tiểu sử, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2016, t 1, tr 28

2 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2017, tr 64

3 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 55

4 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t 2, tr 320

5 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 68

nghiên cứu của mình ­ tìm hướng đi đúng cho dân tộc Người viết: “Mỹ tuy rằng cách mệnh thành công đã hơn 150 năm nay, nhưng công nông vẫn cứ cực khổ, vẫn cứ lo tính cách mệnh lần thứ hai Ấy là vì cách mệnh Mỹ là cách mệnh tư bản, mà cách mệnh tư bản là chưa phải cách mệnh đến nơi”1

“Cách mệnh Pháp cũng như cách mệnh Mỹ, nghĩa là cách mệnh tư bản, cách mệnh không đến nơi, tiếng là cộng hòa và dân chủ, kỳ thực trong thì nó tước lục công nông, ngoài thì nó áp bức thuộc địa Cách mệnh đã 4 lần rồi, mà nay công nông Pháp hẵng còn phải mưu cách mệnh lần nữa mới hòng thoát khỏi vòng áp bức Cách mệnh An Nam nên nhớ những điều ấy”2

“Trong thế giới bây giờ chỉ có cách mệnh Nga là đã thành công, và thành công đến nơi, nghĩa là dân chúng được hưởng cái hạnh phúc tự do, bình đẳng thật, không phải tự do và bình đẳng giả dối như đế quốc chủ nghĩa Pháp khoe khoang bên An Nam Cách mệnh Nga đã đuổi được vua, tư bản, địa chủ rồi, lại

ra sức cho công, nông các nước và dân bị áp bức các thuộc địa làm cách mệnh

để đập đổ tất cả đế quốc chủ nghĩa và tư bản trong thế giới”3

Với tinh thần nghiêm túc, Nguyễn Ái Quốc xem xét sự việc một cách biện chứng khách quan và thực hành lời dạy của ông cha: “Thất bại là mẹ thành công”, từ thất bại của các cuộc cách mạng trên thế giới, Người đã chỉ ra những bài học kinh nghiệm quí báu cho cách mạng Việt Nam: “Cách mệnh Pháp dạy cho chúng ta: 1 Dân chúng công nông là gốc cách mệnh 2 Cách mệnh thì phải

có tổ chức rất vững bền mới thành công 3 Đàn bà trẻ con cũng giúp làm việc cách mệnh được nhiều 4 Dân khí mạnh thì quân lính nào, súng ống nào cũng không chống lại 5 Cách mệnh Pháp hy sinh rất nhiều người mà không sợ; ta muốn làm cách mệnh thì cũng không nên sợ phải hy sinh”4

“Cách mệnh Nga dạy cho chúng ta rằng muốn cách mệnh thành công thì phải dân chúng (công nông) làm gốc, phải có đảng vững bền, phải bền gan, phải hy sinh, phải thống nhất Nói tóm lại là phải theo chủ nghĩa Mã Khắc Tư và Lênin” “Chúng ta cách mệnh thì cũng phải liên lạc tất cả những đảng cách mệnh trong thế giới để chống lại tư bản và đế quốc chủ nghĩa (như Đệ tam quốc tế)5

2 Đường Kách mệnh là cẩm nang soi đường dẫn lối cho con thuyền cách

mạng của dân tộc Việt Nam thoát khỏi “đêm trường đen tối”; Là ánh sáng giác ngộ, thức tỉnh nhân dân Việt Nam thoát khỏi u mê; Là sự chuẩn bị về tư tưởng cho sự ra đời của một Đảng cách mệnh ở Việt Nam sau này vào mùa xuân năm 1930

1 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 23

2 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 30

3 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 40

4 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 30

5 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 41

Đồng thời, Nguyễn Ái Quốc đã vẽ ra đường đi đúng đắn và dẫn dắt cả dân tộc cùng đi từng bước, từng bước một, thật cẩn thận, tỉ mỉ Người chỉ ra nguyên nhân cho biết rõ vì sao dân tộc Việt Nam chìm trong “đêm trường nô lệ”: “Tụi

tư bản và đế quốc chủ nghĩa nó lấy tôn giáo và văn hóa làm cho dân ngu, lấy phép luật buộc dân lại, lấy sức mạnh làm cho dân sợ, lấy phú quý làm cho dân tham Nó làm cho dân nghe đến 2 chữ cách mệnh thì sợ rùng mình Dân khổ quá hay làm bạo động, … không có chủ nghĩa, không có kế hoạch, đến nỗi thất bại mãi Dân vì không hiểu tình thế trong thế giới, không biết so sánh, không có mưu chước, chưa nên làm đã làm, khi nên làm lại không làm Dân thường chia

rẽ phái này bọn kia… nên nỗi yếu sức đi, như đũa mỗi chiếc mỗi nơi”1

Từ đó, Người vạch ra đường đi, nước bước cho cách mạng Việt Nam:

“cách mệnh trước phải làm cho dân giác ngộ… phải giảng giải lý luận và chủ nghĩa cho dân hiểu… phải hiểu phong triều thế giới, phải bày sách lược cho dân… sức cách mệnh phải tập trung, muốn tập trung phải có đảng cách mệnh”2 Các cụm từ “Đảng cách mệnh”, “theo chủ nghĩa chân chính” được Nguyễn

Ái Quốc nhấn mạnh vì đó chính là “cẩm nang” là “trí khôn” mà người cách mệnh cần phải có để cùng nhau đứng vững trên con thuyền cách mệnh: “Trước hết phải có đảng cách mệnh, để trong thì vận động và tổ chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấp mọi nơi Đảng có vững cách mệnh mới thành công, cũng như người cầm lái có vững thuyền mới chạy”3 Thêm vào đó, Nguyễn Ái Quốc ví sự nghiệp cách mạng Việt Nam như con thuyền lớn đang đi giữa sóng to gió cả mà Đảng cách mạng được giao trách nhiệm là người cầm lái Do đó, muốn đưa con thuyền cách mạng của dân tộc đi đến bến bờ độc lập, tự do thì Đảng cách mạng cần có “chủ nghĩa chân chính” làm “la bàn” định hướng và tất cả mọi người trên con thuyền đó phải tin và đi theo hướng kim chỉ nam đã định hình trên la bàn: “Đảng muốn vững thì phải có chủ nghĩa làm cốt, trong đảng ai cũng phải hiểu, ai cũng phải theo chủ nghĩa ấy Đảng mà không có chủ nghĩa cũng như người không có trí khôn, tàu không có bàn chỉ nam”4

Trong hành trình gần 15 năm tìm kiếm học hỏi, Nguyễn Ái Quốc đã tận mắt chứng kiến thực tiễn đời sống khổ cực, bần cùng của những người nô lệ ở các thuộc địa và những người dân lao động ở các nước tư bản như: nước Pháp, Mỹ… Do đó, khi Cách mạng Tháng Mười Nga thành công, sau quá trình khảo sát, tìm tòi Nguyễn Ái Quốc đã quyết định lựa chọn học thuyết của chủ nghĩa Mác­Lênin cho cách mạng Việt Nam: “Bây giờ học thuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều, nhưng chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất, cách mệnh nhất là chủ

1 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 19­20

2 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 19­20

3 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 40

4 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 20

nghĩa Lênin”1 Để rồi hơn 100 năm qua, thực tiễn cách mạng Việt Nam đã chứng minh sự lựa chọn của Người là hoàn toàn đúng đắn

3 Đường Kách mệnh là pho sách quí về đạo đức cách mạng, khẳng định

vai trò nền tảng của đạo đức cách mạng đối với sự nghiệp cách mạng của dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam; sức mạnh của đạo đức cách mạng đối với người cách mạng, là nội lực quan trọng cho mỗi cán bộ, đảng viên Nguyễn Ái Quốc xác định: “Cách mạng là phá cái cũ đổi ra cái mới, phá cái xấu đổi ra cái tốt”2 Mặc dù, đơn giản, ngắn gọn chỉ bằng một câu nhưng hàm ý lại rất sâu sắc, đó là: chỉ có người thật sự đức hạnh mới có đủ năng lực phá bỏ cái cũ xấu xa, mới có đủ khả năng để làm cho cái mới tốt đẹp nảy sinh, tồn tại, phát triển

Do vậy, mở đầu cuốn sách bồi dưỡng lớp cán bộ đầu tiên cho cách mạng Việt Nam theo học thuyết Mác­Lênin, Nguyễn Ái Quốc xác định chuẩn mực đạo đức của những người tham gia trực tiếp vào sự nghiệp đầy gian khổ, hy sinh, nhưng vẻ vang của dân tộc, về “Tư cách một người cách mệnh”:

“Tự mình phải: Cần kiệm Hòa mà không tư Cả quyết sửa lỗi mình Cẩn thận mà không nhút nhát Hay hỏi Nhẫn nại (chịu khó) Hay nghiên cứu, xem xét Vị công vong tư Không hiếu danh, không kiêu ngạo Nói thì phải làm Giữ chủ nghĩa cho vững Hy sinh Ít lòng tham muốn về vật chất Bí mật Đối người phải: Với từng người thì khoan thứ Với đoàn thể thì nghiêm Có lòng bày vẽ cho người Trực mà không táo bạo Hay xem xét người Làm việc phải: Xem xét hoàn cảnh kỹ càng Quyết đoán Dũng cảm Phục tùng đoàn thể”3

23 tiêu chuẩn, quy tụ trong ba mối quan hệ cơ bản của mỗi cá nhân được Nguyễn Ái Quốc xác định là “tư cách một người cách mệnh” đã tạo thành giá trị

về nhân cách của một người làm cách mạng chân chính ­ một hình mẫu người cách mạng cao quý hiện diện trong phong trào cách mạng của dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng và ngày càng cần xuất hiện nhiều hơn thông qua việc tiếp tục đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh Đây được xem là căn cốt quan trọng để người cách mệnh hoàn thành mục tiêu Hay nói cách khác, với Nguyễn Ái Quốc, người cán bộ cách mạng trước hết phải có cái đức mới làm được việc, nhất là làm việc đại sự như là làm cách mạng thì trước hết càng phải rèn cái đức Vì vậy, Người cho rằng giáo dục đạo đức là một trong những vấn đề sống còn của cách mạng; không phải ngẫu nhiên mà giáo dục đạo đức cách mạng là việc Người làm đầu tiên, làm thường xuyên và trước

lúc đi xa, Người cũng không quên nhắn nhủ trong bản Di chúc của mình

Những giá trị đạo đức của người cách mạng ­ “Tư cách một người cách

1 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 20

2 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 13

3 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t 2, tr 280­281

mệnh” là sự đúc kết từ giá trị của đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam với những đức tính cao quý của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được tôi luyện trên hành trình đi tìm đường cứu nước

“Cần kiệm, Nhẫn nại (chịu khó)” là các phẩm chất cao đẹp của nhân cách

Hồ Chí Minh Đồng thời, cũng là tiêu chuẩn hàng đầu mà Người yêu cầu “người cách mệnh” nhất quyết phải có Cùng với lòng yêu nước, những phẩm chất ấy cũng là hành trang quý giá mà Người đã mang theo khi rời bến cảng Sài Gòn Hành trang Người mang theo chỉ là hai bàn tay trắng và khối óc cùng trái tim tràn đầy nhiệt huyết Đến đâu, Người cũng làm việc để kiếm sống và hoạt động cách mạng, không nề hà bất cứ việc gì: phụ bếp, đốt lò, cào tuyết, làm bánh,…

“Hòa mà không tư”là chuẩn mực đạo đức được Nguyễn Ái Quốc xếp ở

vị trí thứ hai trong 14 chuẩn mực của mỗi người cách mạng Người đã sớm nhìn ra sự nguy hại của câu chuyện vì lợi ích riêng tư không trong sáng mà người ta có thể kết lại với nhau mà dẫn đến vướng mắc lợi ích vào nhau; khi không còn tỉnh táo để phân định “riêng ­ chung” thì con người ta sẽ sa vào

“lợi ích nhóm” ­ “hòa để tư”

“Hay hỏi”, “Hay nghiên cứu, xem xét”, đây là sự thể hiện tính cách khiêm tốn của Nguyễn Ái Quốc theo truyền thống cha ông “đi một ngày đàng học một sàng khôn” Trên hành trình tìm kiếm con đường cách mạng đúng đắn cho dân tộc Việt Nam, Người luôn miệt mài nghiên cứu, xem xét, khiêm tốn học hỏi:

“Đem lịch sử cách mệnh các nước làm gương cho chúng ta soi Đem phong trào thế giới nói cho đồng bào ta rõ”1 Theo quan điểm của Người, người cách mạng không nên giấu dốt, một dân tộc không chịu học hỏi, không chịu tiến bộ sẽ mãi

là dân tộc không có đủ sức mạnh: “Tây nó áp bức ta vì ta không thương yêu nhau, vì ta ngu dốt”2

“Dũng cảm”,đây là đức tính của người Việt Nam đã được hun đúc từ hàng ngàn năm bằng lòng yêu nước nồng nàn, sự gan dạ Nguyễn Ái Quốc khẳng định tinh thần dũng cảm có sức mạnh vô địch: “một người cách mệnh có gan, hơn một ngàn người vô chí”3

“Hy sinh”, Nguyễn Ái Quốc dạy phải vì chính nghĩa mà hy sinh, chấp nhận hy sinh, không hy sinh uổng phí:”Cách mệnh Pháp hy sinh rất nhiều người mà không sợ; ta muốn làm cách mệnh thì cũng không nên sợ phải hy sinh”4; “Chúng ta đã hy sinh làm cách mệnh, thì làm cho đến nơi, nghĩa là làm sao cách mệnh rồi thì quyền giao cho dân chúng số nhiều, chớ để trong tay một bọn ít người Thế mới khỏi hy sinh nhiều lần, thế dân chúng mới

1 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 11

2 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 89

3 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 27

4 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 30

được hạnh phúc”1, “Cách mệnh Nga dạy cho chúng ta rằng muốn cách mệnh thành công… phải bền gan, phải hy sinh,…”2

Càng đọc càng thấm thía giá trị “Tư cách một người cách mệnh” mà Nguyễn Ái Quốc­Hồ Chí Minh đã xác định “Tư cách một người cách mệnh” với 23 tiêu chuẩn được Người nêu ra cách đây gần 100 năm đã thể hiện một quan niệm trở thành triết lý nhân sinh về lý luận cách mạng, hàm chứa các giá trị nhân văn cao cả của lý luận cách mạng Đây là một thành tố của văn hóa Đảng Người cách mạng, theo Đảng cách mạng cần phải có nhân cách, đạo đức thì mới tiếp thu được tinh thần của lý luận, mới vượt qua được gian truân để gánh vác sự nghiệp cách mạng hào hùng, oanh liệt, vẻ vang của dân tộc

4 Tác phẩm Đường Kách mệnh từ đầu cho đến cuối đã thể hiện rõ quan

điểm của Nguyễn Ái Quốc­Hồ Chí Minh về sức mạnh của nhân dân, của liên minh công ­ nông, của đoàn kết dân tộc và đoàn kết quốc tế Đây là vấn đề mang tính chiến lược để tập hợp lực lượng cách mạng và là một trong các nhân tố quyết định sự thành công của cách mạng

Ngay từ đầu, nêu mục đích viết Đường Kách mệnh, Nguyễn Ái Quốc đã xác

định việc cách mạng cần phảichung lòng, chung sức, phải làm cho đồng bào biết “Vì sao cách mệnh là việc chung cả dân chúng chứ không phải việc một hai người”3 Cùng với đó, Người nêu bài học kinh nghiệm của cách mạng các nước:

“Cách mệnh Nga dạy cho chúng ta rằng muốn cách mệnh thành công thì phải dân chúng (công nông) làm gốc,… phải thống nhất”4

Người cũng phân tích và chỉ ra vai trò to lớn của đoàn kết: “Tây nó áp bức

ta vì ta không thương yêu nhau”; “làm việc to tát như việc giải phóng gông cùm

nô lệ cho đồng bào, cho nhân loại, nếu không hết sức thì làm sao được”… Việc

gì khó cho mấy, quyết tâm làm thì làm chắc được, ít người làm không nổi, nhiều người đồng tâm hiệp lực mà làm thì phải nổi”5

Bên cạnh đó, Người thẳng thắn trình bày: “Sửa cái xã hội cũ đã mấy ngàn năm làm xã hội mới, ấy là rất khó Nhưng biết cách làm, biết đồng tâm hiệp lực

mà làm thì chắc làm được, thế thì không khó”6

Đặc biệt, Người dành một nửa nội dung của tác phẩm để chỉ ra thực lực của cách mạng đang tiềm tàng trong các giai cấp, tầng lớp trong nước và thế giới; Người chỉ ra cho nhân dân thấy lợi ích của việc hợp lực bằng các hình thức tổ chức: “công hội”, “dân cày”, “hợp tác”; lợi ích của vấn đề liên lạc giữa cách mạng Việt Nam với phong trào cách mạng thế giới: “Cách mệnh An Nam cũng

1 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 24

2 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 41

3 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 11

4 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 41

5 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t 2, tr 282

6 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 19

là một bộ phận trong cách mệnh thế giới Ai làm cách mệnh trong thế giới đều là đồng chí của dân An Nam cả Đã là đồng chí, thì sung sướng cực khổ phải có nhau Huống gì, dân An Nam là đương lúc tranh đấu với đế quốc chủ nghĩa Pháp, chắc là về sau sẽ có nhiều người cách mệnh phải hy sinh, phải khốn khổ, phải cần anh em trong thế giới giúp giùm”1

5 Đường Kách mệnh là biểu hiện sinh động của phong cách Hồ Chí Minh

về tư duy khoa học, tự chủ; diễn đạt bình dân, gần gũi để dễ hiểu, dễ nhớ

Đường Kách mệnh là tác phẩm bàn về một vấn đề to tát nhưng lại được viết

bởi từ những ngôn từ giản dị, mộc mạc, dễ hiểu, dễ nhớ, không hàn lâm, bác học Bởi theo Nguyễn Ái Quốc, mục đích chủ yếu của tác phẩm là: “Sách này chỉ ước ao sao đồng bào xem rồi thì nghĩ lại, nghĩ rồi thì tỉnh dậy, tỉnh rồi thì đứng lên đoàn kết nhau mà làm cách mệnh”; “Sách này muốn nói cho vắn tắt, dễ hiểu,

dễ nhớ Đây nói việc gì thì nói rất giản tiện, mau mắn, chắc chắn như 2 lần 2 là

4, không tô vẽ trang hoàng gì cả”2

Chính sự chân thật, dung dị trong tâm tư của Nguyễn Ái Quốc: “Thì giờ đâu rảnh mà vẽ vời trau chuốt” càng làm cho tác phẩm lôi cuốn người đọc Trong bối cảnh đồng bào ta lúc bấy giờ “đối với hai chữ cách mệnh còn lờ mờ” nhưng để hiểu “Cách mệnh là gì?”,Người diễn giải bằng một câu ngắn gọn:

“Cách mệnh là phá cái cũ đổi ra cái mới, phá cái xấu đổi ra cái tốt”3

Ngoài ra, Người cũng giải thích cho đồng bào lúc ấy biết “Cách mệnh khó hay là dễ?”bằng cách dẫn dắt từng vấn đề: “Sửa cái xã hội cũ đã mấy ngàn năm làm xã hội mới, ấy là rất khó Nhưng biết cách làm, biết đồng tâm hiệp lực mà làm thì chắc làm được, thế thì không khó Khó dễ cũng tại mình, mình quyết chí làm thì làm được”4 Lời giải thích của Người cũng chính là lời thuyết phục, động viên đồng bào tin tưởng và sẵn lòng tham gia cách mạng

Nguyễn Ái Quốc cũng chỉ cho người làm cách mạng phương pháp tuyên truyền, vận động và thuyết phục nhân dân bằng cách, nói và viết phải tạo được cảm giác gần gũi với dân, cuốn hút dân, khiến nhân dân đã đọc thì không muốn dừng, càng đọc càng suy ngẫm mà thấm thía: “Muốn đồng tâm hiệp lực, muốn bền gan thì trước hết ai ai cũng phải hiểu rõ vì sao mà phải làm, vì sao mà không làm không được, vì sao mà ai ai cũng phải gánh một vai, vì sao phải làm ngay không nên người này ngồi chờ người khác Có như thế mục đích mới đồng; mục đích có đồng, chí mới đồng;chí có đồng, tâm mới đồng; tâm đã đồng, lại phải biết cách làm thì làm mới chóng”5

Năm tháng đã trôi qua, nhưng tác phẩm Đường Kách mệnh của Nguyễn

1 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 72

2 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 11

3 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 13

4 Nguyễn Ái Quốc, Đường Cách mệnh, Sđd, tr 19

5 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t 2, tr 282

Ái Quốc­Hồ Chí Minh vẫn vẹn nguyên giá trị lịch sử và thời đại; mãi là nền tảng lý luận cho sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng Cộng sản Việt Nam Việc tiếp tục giới thiệu và tuyên truyền sâu rộng trong mọi tầng lớp nhân dân

tác phẩm Đường Kách mệnh của Người chính là góp phần gìn giữ và phát huy

giá trị to lớn của tác phẩm ­ Bảo vật quốc gia; Đồng thời, góp phần thiết thực đẩy mạnh cuộc vận động học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh./

NGUYỄN TẤT THÀNH ‐ NGUYỄN ÁI QUỐC HÀNH TRÌNH 30 NĂM TÌM ĐƯỜNG CỨU NƯỚC (1911‐1941)

ThS LƯU THỊ TUYẾT TRINH

Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh

110 năm ­ Một chặng đường lịch sử đầy vẻ vang của dân tộc Việt Nam nhưng biết bao khó khăn thử thách, luôn gắn liền với tên tuổi Hồ Chí Minh ­ Người đã hy sinh cả cuộc đời để lãnh đạo nhân dân Việt Nam đánh thắng hai cường quốc thực dân đế quốc và phong kiến tay sai, giành độc lập cho Tổ quốc,

tự do cho nhân dân Trong 110 năm ấy, có hơn 30 năm Người phải bôn ba khắp các châu lục, làm đủ mọi nghề để kiếm sống và tìm con đường cứu nước cứu dân Nhân kỷ niệm 110 năm Ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước (5/6/1911 ­ 5/6/2021), chúng ta cùng tìm hiểu và làm sáng tỏ thêm ý chí quyết tâm cứu nước, cứu dân của Chủ tịch Hồ Chí Minh thể hiện sinh động qua việc ra đi tìm đường cứu nước của Người

1 Chí lớn ra đi tìm đường cứu nước, cứu dân của chàng trai xứ Nghệ - Nguyễn Tất Thành

Sinh ra và lớn lên trong gia đình nhà Nho yêu nước, trên vùng đất “địa linh nhân kiệt”, giàu truyền thống cách mạng đã hun đúc nên nhân cách một con người vĩ đại ­ Hồ Chí Minh

Với trí thông minh và trí tuệ thiên tài, ngay từ nhỏ Nguyễn Tất Thành ­

Hồ Chí Minh đã sớm nhận ra cảnh đất nước lầm than, các nhà cách mạng tiền bối chưa tìm ra được hướng đi đúng đắn để đưa đất nước thoát khỏi sự xâm lược của thực dân Pháp và phong kiến tay sai

Không như những người bạn cùng lứa tuổi thiếu niên “ăn không no, lo chưa tới”, khi được bê trà hầu cha và các bạn của đàm đạo việc nước, Nguyễn Tất Thành đã có những suy nghĩ khác biệt với bậc cha chú đương thời về con đường cứu nước Người sớm nhận ra những hạn chế trong con đường của các vị ấy… xác định mục tiêu, đối tượng, nhiệm vụ cách mạng; về phương thức, phương pháp đấu tranh; về nhận thức “bạn ­ thù” của cuộc cách mạng dân tộc,

dân chủ ở Việt Nam Người nhận định “Tôi thấy phải đi ra nước ngoài xem cho

rõ Sau khi xem xét họ làm ăn ra sao, tôi sẽ trở về giúp đồng bào tôi”1

Ngay từ lúc này, ý chí quyết định đi ra nước ngoài tự mình tìm con đường cứu nước, cứu dân đã hình thành trong tư tưởng người thiếu niên yêu nước Nguyễn Tất Thành Có thể nói là rất sớm đối với một thiếu niên đang tuổi

trưởng thành Đi đâu? Đến nước nào để tìm con đường cứu nước, cứu dân? Đây

có thể là câu hỏi lúc nào cũng đau đáu trong suy nghĩ của Nguyễn Tất Thành

Và Người đã tìm được câu trả lời từ chính trong cuộc sống xã hội mà Người đã trải qua

Năm 1905, Nguyễn Tất Thành được ông Nguyễn Sinh Huy xin cho theo học lớp dự bị (préparatoire) tại Trường Tiểu học Pháp ­ bản xứ ở thành phố Vinh Tại trường này, lần đầu tiên Nguyễn Tất Thành được tiếp xúc với khẩu hiệu TỰ DO ­ BÌNH ĐẲNG ­ BÁC ÁI, được tiếp xúc văn hóa Pháp, Người nhận thấy sức hấp dẫn của những từ Tự do, Bình đẳng, Bác ái… mà người Pháp

đã tuyên truyền, Người muốn tìm hiểu xem cái gì ẩn giấu đằng sau những từ ngữ

mỹ miều ấy… Nguyễn Tất Thành thấy, cần phải ra nước ngoài xem cho rõ Người đã nung nấu ý chí ra nước ngoài, xem nước Pháp và các nước khác làm

ăn ra sao, nhất là xem họ tổ chức và cai trị như thế nào rồi sẽ về giúp dân, giúp nước Độc lập cho Tổ quốc, tự do, dân chủ và hạnh phúc cho nhân dân, đó là mục đích, “ham muốn tột bậc” của Người Với mục đích và ý chí đó, Người đã rời Sài Gòn đi ra nước ngoài vào ngày 5/6/1911

2 Hành trình Nguyễn Tất Thành tìm kiếm con đường đi tới “tự do cho đồng bào tôi, độc lập cho Tổ quốc tôi”

Ngày 5/6/1911, Nguyễn Tất Thành lên tàu Amiral Latouche Trévillerời Việt Nam thực hiện ý chí ra nước ngoài, xem nước Pháp và các nước khác làm

ăn ra sao, rồi trở về giúp dân, giúp nước

Người đã đi nhiều nước, đến nhiều nơi, tiếp xúc nhiều nền văn hóa, chính trị và đã dần hiểu rõ thực chất của nền văn minh tư sản, nền dân chủ tư sản dưới các hình thức khác nhau của nó Đi đến đâu, Người cũng hòa mình vào với phong trào của quần chúng lao động, luôn tìm hiểu đời sống kinh tế, chính trị, xã hội những nơi mình đã đi qua Người đã chứng kiến cảnh những người nô lệ bị bóc lột, bị hành hình Thực tế qua những chuyến đi vòng quanh thế giới, Người

đã hiểu rõ hơn về bản chất của chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa thực dân Từ đó, Người đã nhận thức được đâu là bạn, đâu là thù Và Người đã trở lại Pháp, chọn Paris làm nơi hoạt động vào cuối năm 1917

Câu hỏi được đặt ra: Tại sao Nguyễn Tất Thành lại chọn nước Pháp để bắt

1 Bảo tàng Hồ Chí Minh, Hồ Chí Minh tiểu sử, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2009, tr 20

đầu cuộc đấu tranh trực diện chống lại chủ nghĩa thực dân Pháp? Với trí thông minh thiên tài, Người nhận thức rõ nước Pháp chính là nơi sản sinh ra chủ nghĩa thực dân Pháp, sẽ không có nơi nào tốt hơn cho việc tìm hiểu cặn kẽ kẻ thù của dân tộc bằng ngay tại nơi sản sinh ra chúng Lúc bấy giờ, Paris là trung tâm quan trọng nhất của các sự kiện chính trị thế giới, nơi diễn ra hội nghị của các nước đế quốc thắng trận Đây là điều kiện, là cơ hội tốt cho ý định đấu tranh của Người Nước Pháp cũng là nơi có phong trào công nhân phát triển mạnh, có khá đông đồng bào Việt Nam đang sinh sống, họ có mối liên hệ thường xuyên với

Tổ quốc, sẽ có sự đồng cảm lớn với Người

Tại Paris, Nguyễn Tất Thành gia nhập “Hội những người Việt Nam yêu nước ở Pháp”, tích cực tham gia các hoạt động trong các chức tổ chức, hòa mình vào phong trào đấu tranh của quần chúng nhân dân lao động Pháp, tích cực đọc

và học ở các thư viện, tham gia thường xuyên vào các buổi diễn thuyết của Đảng

Xã hội Pháp và câu lạc bộ Faubourg Qua đó giúp Nguyễn Tất Thành trưởng thành dần về nhận thức và đã gặp, làm bạn với những người bạn Pháp như Marcel Cachin, Paul Vaillant Couturier, Jacques Duclos… Người thường tranh luận về vấn đề dân tộc, dân chủ, tự do… Khi ở với Phan Văn Trường và Phan Châu Trinh, Nguyễn Tất Thành thường tranh luận (có lúc gay gắt) với hai người

về con đường cứu nước

Đầu năm 1919, Nguyễn Tất Thành tham gia Đảng xã hội Pháp Khi được hỏi vì sao vào Đảng, Anh trả lời: “Chỉ vì đây là tổ chức duy nhất ở Pháp bênh vực nước tôi, là tổ chức duy nhất theo đuổi lý tưởng cao quý của Đại cách mạng Pháp: Tự do, Bình đẳng, Bác ái”1 Vào tháng 6/1919, Người đã thay mặt cho

nhóm người Việt Nam yêu nước cùng thảo ra bản Yêu sách gồm tám điểm gửi

đến Hội nghị Versailles và ký tên bên dưới là Nguyễn Ái Quốc đề nghị Chính phủ Pháp và các nước đồng minh thừa nhận nguyên tắc của quyền dân tộc tự

quyết Tuy không được các nước thừa nhận, bản Yêu sách như “một quả bom,

chúng tôi gọi đó là tiếng sấm, tiếng sét Tiếng sấm mùa xuân đã xua tan màn sương mù Bây giờ, ở ngay tại thủ đô nước Pháp, ở ngay giữa các hội nghị

“cường quốc”, có một người Việt Nam ngang nhiên đứng ra đòi quyền lợi cho

cả dân tộc mình, dư luận thế giới xôn xao lên bàn tán rầm rầm Ai mà không kính, không phục Độ ấy, người mình ở Pháp gặp nhau đều nói độc lập, tự quyết, đều nói đến Nguyễn Ái Quốc Chính cái tên Nguyễn Ái Quốc bản thân nó có sức hút rất lạ”2 Sự thờ ơ của các nước tham dự hội nghị và việc thực dân Pháp

không chấp nhận bản Yêu sách, dù là những đòi hỏi “rất ôn hòa cả về nội dung

và hình thức” khiến Nguyễn Ái Quốc càng nhận rõ bản chất của chủ nghĩa đế

1 Hồ Chí Minh - Biên niên tiểu sử, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2016, t 1, tr 47

2 Épghênhi Cabêlép, Đồng chí Hồ Chí Minh, Nxb Thanh niên, Hà Nội, 1985, t 1, tr 74­75

quốc Sau này, Người viết: “Chủ nghĩa Uynxơn chỉ là một trò bịp bợm lớn”1 và

“Muốn được giải phóng, các dân tộc chỉ có thể trông cậy vào mình, trông cậy vào lực lượng của bản thân mình”2

Phân tích cách mạng tư sản Mỹ (1776) và cách mạng tư sản Pháp (1789), Nguyễn Ái Quốc đi đến kết luận: Không thể đi theo con đường cách mạng tư sản vì con đường đó không giải phóng dân tộc thuộc địa, không giải phóng nhân dân lao động bị áp bức, bóc lột; những cuộc cách mạng kiểu đó, sớm muộn thì nhân dân phải làm cách mạng một lần nữa mới xong

Tháng 7/1920, đọc được bản Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn

đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của Lênin đăng trên báo L’Humanité (Pháp),

Nguyễn Ái Quốc lập tức bị cuốn hút vì tính chất cách mạng triệt để của Luận cương, vì Luận cương đã giải đáp thỏa đáng những điều mà bấy lâu nay Người hằng mong ước, đợi chờ Người đã đọc đi, đọc lại nhiều lần Qua lăng kính chủ nghĩa yêu nước chân chính, Người tìm thấy ở đó con đường đúng đắn giải phóng đất nước khỏi ách đô hộ của thực dân Sau này khi nhớ lại thời điểm đọc Luận cương Lênin, Nguyễn Ái Quốc có viết: “… Luận cương của Lênin làm cho tôi rất cảm động, phấn khởi, sáng tỏ, tin tưởng biết bao! Tôi vui mừng đến phát khóc lên Ngồi một mình trong buồng mà tôi nói to lên như đang nói trước quần chúng đông đảo: “Hỡi đồng bào bị đọa đày đau khổ! Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đường giải phóng chúng ta!” Từ đó tôi hoàn toàn tin theo Lênin, tin theo Quốc tế thứ ba”3

Tin theo Lênin, từ lập trường của một người yêu nước, Nguyễn Ái Quốc chuyển sang lập trường của một người cộng sản Sau này, Người kể lại rằng:

“Lúc đầu, chính là chủ nghĩa yêu nước, chứ chưa phải chủ nghĩa cộng sản đã đưa tôi tin theo Lênin, tin theo Quốc tế thứ ba Từng bước một, trong cuộc đấu tranh, vừa nghiên cứu lý luận Mác­Lênin, vừa làm công tác thực tế, dần dần tôi hiểu được rằng chỉ có chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mới giải phóng được các dân tộc bị áp bức và những người lao động trên thế giới khỏi ách nô lệ”4 Đây là sự kiện mang tính chất bước ngoặt đối với Nguyễn Ái Quốc, là mốc Người tìm được con đường cách mạng đúng đắn cho dân tộc Việt Nam Nhu cầu đang đặt ra của lịch sử lúc bấy giờ là xác định một con đường đúng đắn cho cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc Việt Nam nói riêng và các dân tộc thuộc địa nói chung Nguyễn Ái Quốc chính là người đảm nhận nhiệm vụ lịch sử đó Đây

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật , Hà Nội, 2011, t 1, tr 441

2 Trần Dân Tiên, Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, Nxb Sự thật, Hà Nội,

1975, tr 33

3 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t 12, tr 562.

4 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t 12, tr 563.

cũng chính là cơ sở để Người truyền bá chủ nghĩa Mác­Lênin vào Việt Nam, gieo hạt giống cộng sản và trực tiếp chuẩn bị những điều kiện cần thiết bảo đảm cho thắng lợi của cách mạng Việt Nam Sự kiện Nguyễn Ái Quốc đọc bản Luận cương của Lênin, cùng với những hoạt động sát cánh với các tầng lớp công nhân, trí thức Pháp và các đại biểu thuộc địa là tiền đề có tính quyết định việc Người

bỏ phiếu tán thành gia nhập Quốc tế Cộng sản (Quốc tế III) và tham gia thành lập Đảng Cộng sản Pháp Sau khi bỏ phiếu tán thành gia nhập Quốc tế III, Rose (đồng chí ghi biên bản tốc ký Đại hội) đã hỏi Nguyễn Ái Quốc tại sao lại ủng hộ cho Quốc tế III? Người trả lời: “Rất đơn giản Tôi không hiểu chị nói thế nào là chiến lược, chiến thuật vô sản và nhiều điểm khác! Nhưng tôi hiểu rõ một điều: Quốc tế III rất chú ý đến vấn đề giải phóng thuộc địa Tự do cho đồng bào tôi, độc lập cho Tổ quốc tôi, đấy là tất cả những điều tôi muốn, đấy là tất cả những điều tôi hiểu”1 Qua đây chúng ta thấy, Nguyễn Ái Quốc đã khẳng định rõ ràng con đường mà Người đã lựa chọn và sẽ dẫn dắt cách mạng Việt Nam đi theo con đường ấy Đó là con đường cách mạng vô sản và chỉ có con đường ấy mới mang

lại”tự do cho đồng bào tôi, độc lập cho Tổ quốc tôi”

Như vậy, Nguyễn Ái Quốc đã kịp thời đáp ứng nhu cầu bức thiết của lịch

sử, đã vượt qua sự hạn chế về tư tưởng của các sỹ phu và các nhà hoạt động cách mạng có xu hướng tư sản đương thời, Người đã đến với chủ nghĩa Mác­Lênin và lựa chọn con đường cách mạng vô sản… Người nói: “Muốn cứu nước

và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác ngoài con đường cách mạng vô sản”2

Năm 1923, Nguyễn Ái Quốc sang nước Nga, trực tiếp nhìn thấy những thành quả to lớn của Cách mạng Tháng Mười đem lại cho giai cấp công nhân, nông dân và các tầng lớp lao động khác, Người càng quyết tâm theo con đường

đã chọn Tại đây, Người hoạt động trong Quốc tế Cộng sản và trực tiếp quan sát, nghiên cứu việc xây dựng nền dân chủ mới ­ dân chủ vô sản Nguyễn Ái Quốc không chỉ nghiên cứu lịch sử cách mạng, con đường, phương pháp và những kinh nghiệm cách mạng trong giai đoạn “giành chính quyền” mà Người còn rất chú ý tìm hiểu cách thức, kinh nghiệm tổ chức xây dựng chế độ dân chủ mới dưới ánh sáng khoa học của học thuyết dân chủ cách mạng Mác­Lênin Những thành công “đến nơi” của cách mạng Nga, những ưu việt thực chất của nền dân chủ mới ở Nga đã trở thành mẫu hình quan trọng đầy tính gợi mở để Nguyễn Ái Quốc từng bước xây dựng mô hình dân chủ cho cách mạng Việt Nam

Hơn một năm sống và làm việc trên đất nước Xôviết, Người đã thực sự trở thành một chiến sĩ kiên cường, một lãnh tụ của phong trào cộng sản quốc tế,

1 Hồ Chí Minh - Biên niên tiểu sử, Sđd, t 1, tr 86.

2 Trần Dân Tiên, Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, Sđd, tr 33

hoạch định một đường lối chiến lược cho cách mạng Việt Nam, chuẩn bị về tư tưởng, tổ chức cho việc ra đời Đảng Cộng sản Việt Nam Tháng 11/1924, Nguyễn Ái Quốc đến Quảng Châu tổ chức lớp huấn luyện chính trị cho những thanh niên Việt Nam yêu nước, nhằm xây dựng lực lượng hạt nhân nòng cốt cho cách mạng Việt Nam và sáng lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, tiến tới thành lập một chính đảng của giai cấp công nhân Việt Nam ­ Đảng Cộng sản Việt Nam (1930) Đảng Cộng Sản Việt Nam ra đời có Cương lĩnh chính trị, Điều lệ đã đáp ứng kịp thời bức thiết nhất của phong trào cách mạng Việt Nam

Là bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử đấu tranh của giai cấp công nhân Việt Nam và cách mạng Việt Nam, chứng tỏ rằng giai cấp vô sản Việt Nam đã trưởng thành

và đủ sức lãnh đạo cách mạng

Từ nước ngoài, Người thường xuyên theo dõi rất sát tình hình trong nước, thường xuyên viết báo cáo, thư ca ngợi tinh thần quật cường của quần chúng cách mạng Việt Nam, kịp thời gửi cho Trung ương Đảng những ý kiến chỉ đạo đúng đắn về đường lối, chiến lược, về vai trò lãnh đạo của Đảng trong các thời kì cách mạng; kêu gọi Quốc tế Cộng sản và các tổ chức Đảng Cộng sản quốc tế ủng hộ, giúp đỡ Đảng Cộng sản Việt Nam Khi nhận thấy nguy cơ cuộc chiến tranh đế quốc trên quy mô toàn thế giới đã đến gần, đe dọa các dân tộc cả châu Âu và châu Á, trong đó có Đông Dương, vận mệnh của Tổ quốc đang lâm nguy, Nguyễn Ái Quốc đã nhanh chóng trở về và triệu tập cuộc họp với tất cả các đảng viên cộng sản tại Côn Minh (Trung Quốc) Người nhận định: “Việc Pháp mất nước là một cơ hội rất thuận lợi cho cách mạng Việt Nam, ta phải tìm mọi cách để trở về nước ngay, tranh thủ mọi thời

cơ, chậm trễ lúc này là có tội với cách mạng”1

Với kinh nghiệm hoạt động quốc tế phong phú, trên cơ sở phân tích, đánh giá chính xác tình hình thế giới, mưu đồ của chủ nghĩa phát xít, Người quyết định thành lập Việt Nam đồng minh hội ngay trên đất Trung Quốc, để hợp pháp hóa về mặt tổ chức, có điều kiện về nước một cách công khai; còn về lâu dài, để

có tổ chức liên lạc với quốc tế Những quyết định trên thể hiện tầm nhìn xa trông rộng, sự mẫn cảm chính trị đầy trách nhiệm của Nguyễn Ái Quốc trước vận mệnh của dân tộc, định hướng cho thành công của Cách mạng Tháng Tám Người tích cực triển khai các hoạt động quốc tế dồn dập: trực tiếp gặp đại diện Đảng Cộng sản Trung Quốc, gửi thư cho Quốc tế Cộng sản yêu cầu giúp đỡ… Người quyết định mở lớp huấn luyện chính trị và quân sự cấp tốc đưa về nước tuyên truyền, tổ chức các đoàn thể cứu quốc, chọn Cao Bằng làm căn cứ địa cách mạng… Những quyết định sáng suốt và kịp thời của Người trong việc

1 Vũ Anh, Những ngày gần Bác (in trong cuốn Đầu nguồn), Nxb Văn học, Hà Nội, 1975,

tr 234

tranh thủ sự ủng hộ quốc tế, chuẩn bị thực lực bên trong là bước chuẩn bị cần thiết cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám Giữa lúc bão táp cách mạng đang nổ ra dồn dập, mùa xuân năm 1941, Người đã chỉ thị: “Trung ương Đảng phải chuyển về trong nước để trực tiếp lãnh đạo phong trào”1 Sau 30 năm bôn

ba, ngày 28/01/1941, Người về đến Cao Bằng, trực tiếp chỉ đạo phong trào cách mạng Việt Nam

Về nước được hơn 3 tháng, với danh nghĩa là đại biểu Quốc tế Cộng sản, Nguyễn Ái Quốc triệu tập và chủ trì Hội nghị Trung ương lần thứ tám từ ngày

10 đến ngày 19/5/1941, Hội nghị quyết định giương cao hơn nữa ngọn cờ giải phóng dân tộc, xác định rõ: “Cách mạng Đông Dương trong giai đoạn hiện tại

là một cuộc cách mạng dân tộc giải phóng”2 Đó chính là sự phát triển hoàn chỉnh chủ trương chuyển hướng chỉ đạo chiến lược cách mạng do Hội nghị Trung ương lần thứ 6 (tháng 11/1939) và lần thứ 7 (tháng 11/1940) của Đảng

đề ra Chủ trương đó đã thể hiện tư duy chiến lược, nhãn quan chính trị nhạy bén của Nguyễn Ái Quốc, đồng thời phản ánh đúng tâm tư nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân là thoát khỏi ách áp bức “một cổ hai tròng” của đế quốc

và phong kiến tay sai Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã chủ động xây dựng lực lượng cách mạng hùng hậu đủ sức tiến hành tổng khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi Người vạch ra đường lối cách mạng trước thời cơ mới: “Sẽ thành lập một Chính phủ nhân dân của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, lấy lá cờ đỏ ngôi sao vàng năm cánh làm lá cờ Tổ quốc” (Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ VIII, Đảng Cộng sản Đông Dương, tháng 5­1941) Hội nghị đã mở ra một trang sử mới trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, quyết định thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, đóng góp to lớn vào kho tàng lý luận về cách mạng dân tộc dân chủ ở Việt Nam

Sau Hội nghị Trung ương lần thứ tám, Nguyễn Ái Quốc­Hồ Chí Minh tiếp tục lãnh cách mạng Việt Nam thực hiện Tổng khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền về tay nhân dân lao động, lập nên Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1945) ­ Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á; Huy động sức mạnh đoàn kết toàn dân giành thắng lợi to lớn trong hai cuộc kháng chiến chống sự xâm lược của thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, bảo vệ vững chắc nền độc lập cho nước nhà

Với ý chí kiên cường, nghị lực phi thường, sau hơn ba mươi năm bôn ba vất vả, Nguyễn Ái Quốc­Hồ Chí Minh đã tìm được con đường cứu nước, cứu dân Người trở về nước trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng Việt Nam liên

1 Hồ Chí Minh - Biên niên tiểu sử, Sđd, t 2, tr 65.

2 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, t

7, tr 119

tiếp đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Từ một nước thuộc địa, nửa thuộc địa không có tên trên bản đồ thế giới, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, chúng ta đã đánh thắng hai cường quốc thực dân đế quốc, xây dựng một nước Việt Nam hùng cường, độc lập và tự chủ, nhân dân Việt Nam thật sự làm chủ đất nước

Thắng lợi của cách mạng Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử đã chứng tỏ con đường cách mạng vô sản mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lựa chọn và dẫn dắt dân tộc Việt Nam là hoàn toàn đúng đắn, đó là kim chỉ nam soi sáng dẫn dắt cho mọi hoạt động của cách mạng Việt Nam trong quá khứ, hiện tại và tương lai Chúng

ta nguyện sẽ mãi mãi đi theo con đường Người đã chọn và quyết tâm học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức và phong cách của Người./

GIÁ TRỊ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN TRONG TÁC PHẨM

ĐƯỜNG KÁCH MỆNH ‐ KIM CHỈ NAM CHO THẮNG LỢI

CỦA CÁCH MẠNG VIỆT NAM

TRẦN HOÀI VŨ

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh

Đường Kách mệnh là tập hợp những bài giảng của Nguyễn Ái Quốc đã

giảng tại lớp Huấn luyện chính trị trong những năm 1925­1927 Trong bối cảnh Việt Nam đang khủng hoảng trầm trọng về đường lối cách mạng, về phương pháp cách mạng và đặc biệt hơn là sự khủng hoảng về tổ chức cách mạng thì

những nội dung quan trọng của Đường Kách mệnh đã góp phần trang bị cho

nhân dân tư tưởng mới của thời đại, đưa cách mạng Việt Nam hòa nhập cùng dòng chảy chung của cách mạng thế giới Ở giai đoạn hiện nay, việc nghiên cứu

và vận dụng những giá trị của tác phẩm Đường Kách mệnh vào sự nghiệp xây

dựng và bảo vệ Tổ quốc, tiến hành công cuộc đổi mới đất nước vẫn còn nguyên giá trị và có ý nghĩa hết sức quan trọng

1 Những giá trị lí luận của tác phẩm Đường Kách mệnh

Đường Kách mệnh là sự kết tinh có chọn lọc của Nguyễn Ái Quốc đối với những gì tiếp thu được trong quá trình tìm đường cứu nước Người đã tìm hiểu

và nghiên cứu các cuộc cách mạng trên thế giới, đặc biệt Người đã tiếp thu và vận dụng chủ nghĩa Mác­Lênin một cách sáng tạo vào tình hình cách mạng Việt Nam để tạo ra những giá trị lí luận sâu sắc cho tác phẩm

1.1 Vấn đề tư cách người cách mạng

Với một quan niệm mới, Nguyễn Ái Quốc đã đánh giá cao vai trò, vị trí của đạo đức, coi đạo đức là cái gốc của người cán bộ, là yếu tố quyết định thành bại của cách mạng Nội dung đạo đức cách mạng không chỉ bao hàm những phẩm chất cá nhân mà cả những vấn đề cơ bản về nhân sinh quan, thế giới quan cách mạng, về ý thức và phương pháp tư tưởng của giai cấp công nhân Người đã coi việc giáo dục đạo đức cách mạng là một trong những nguyên tắc cơ bản, nhằm

xây dựng những con người cách mạng chân chính, để tiến tới xây dựng một đảng cách mạng chân chính của giai cấp công nhân Việt Nam Đây cũng là một bài học quan trọng hàng đầu đối với tổ chức tiền thân của Đảng ­ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên Có thể nói, việc lấy tiêu chuẩn đạo đức làm một trong hai tiêu chuẩn (đức và tài) của người cán bộ cách mạng, người đảng viên cộng sản, ngay từ khi chuẩn bị về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam là một sáng tạo độc đáo, mang đậm dấu ấn Hồ Chí Minh Ngày nay, tiêu chuẩn này vẫn còn nguyên giá trị trong việc lựa chọn cán

bộ cho công cuộc đổi mới đất nước

1.2 Xác định con đường cách mạng Việt Nam

Trong Đường Kách mệnh, Nguyễn Ái Quốc đã giới thiệu, phân tích những

cuộc cách mạng điển hình trên thế giới: Từ cách mạng tư sản Mỹ 1776; cách mạng tư sản Pháp 1789; đến Cách mạng Tháng Mười Nga 1917 Sau khi so sánh cách mạng tư sản với cách mạng vô sản, Người khẳng định: “Cách mệnh Pháp cũng như cách mệnh Mỹ, nghĩa là cách mệnh tư bản, cách mệnh không đến nơi, tiếng là cộng hòa và dân chủ, kỳ thực trong thì nó tước lục công nông, ngoài thì

nó áp bức thuộc địa Cách mệnh đã 4 lần rồi, mà nay công nông Pháp hẵng còn phải mưu cách mệnh lần nữa mới hòng thoát khỏi vòng áp bức”1

Người chỉ ra: “Trong thế giới bây giờ chỉ có cách mệnh Nga là đã thành công, và thành công đến nơi, nghĩa là dân chúng được hưởng cái hạnh phúc tự

do, bình đẳng thật, không phải tự do và bình đẳng giả dối như đế quốc chủ nghĩa Pháp khoe khoang bên An Nam”2 Vì vậy, Nguyễn Ái Quốc khẳng định rằng:

“Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản”3 Theo Người, cách mạng Việt Nam phải đi theo con đường cách mạng vô sản, chỉ có cách mạng vô sản mới là cách mạng triệt để

nhất và cũng chỉ có nó mới vì lợi ích của đại đa số nhân dân lao động

Đây là điểm xuất phát, đồng thời là điểm khác nhau cơ bản giữa con đường cứu nước của Nguyễn Ái Quốc với các con đường cứu nước trước đó

1.3 Tính chất và mục tiêu của cách mạng Việt Nam

Đường Kách mệnh đưa ra một cách khái quát những quan điểm cốt lõi của

chủ nghĩa Mác­Lênin vận dụng vào cách mạng Việt Nam: độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội và chia thành hai giai đoạn trên một nền tảng chung,

đó là “dân tộc cách mệnh” và “thế giới cách mệnh” “Cách mạng thuộc địa trước hết là một cuộc cách mạng dân tộc đánh đổ đế quốc giành độc lập tự do” Muốn

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t 2, tr 296

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t 2, tr 304

3 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t 12, tr 30

xóa bỏ chế độ bóc lột, muốn có tự do, hạnh phúc, bình đẳng thật sự thì phải đánh đuổi đế quốc giành được độc lập

Tư tưởng về đường lối chiến lược cách mạng ở thuộc địa là tiến hành giải phóng dân tộc tiến lên cách mạng xã hội chủ nghĩa Song, trước hết phải giải phóng dân tộc, đánh đuổi bọn đế quốc, giành lấy độc lập tự do, Nguyễn Ái Quốc

đã sớm xác định một cách đúng đắn tính chất của cách mạng ở các nước thuộc địa là “dân tộc cách mạng”: Nước đã mất thì dân cũng mất cả quyền lợi về kinh

tế ­ chính trị, mất cả tự do độc lập, “bọn cường quyền này bắt dân tộc kia làm nô lệ đến khi dân nô lệ ấy không chịu nổi nữa, tỉnh ngộ lên, đoàn kết lại, biết rằng thà chết được tự do hơn sống làm nô lệ, đồng tâm hiệp lực đánh đuổi tụi áp bức mình đi; ấy là dân tộc cách mệnh”1 Người cho rằng cần phải nhận thức và xác định đúng các vấn đề về kẻ thù, về nhiệm vụ cách mạng Ở các nước thuộc địa, bọn đế quốc và phong kiến phản động thường cấu kết với nhau, áp bức bóc lột nhân dân lao động và dân bản xứ, vì vậy, nhiệm vụ chủ yếu của cách mạng ở thuộc địa là phải tập trung lực lượng chống chủ nghĩa đế quốc xâm lược và thống trị, giương cao ngọn cờ chống đế quốc, giành độc lập tự do và sau khi thắng lợi sẽ phát triển đi lên chủ nghĩa xã hội

1.4 Xác định lực lượng cách mạng

Xuất phát từ mục tiêu, nhiệm vụ trước mắt của cách mạng giải phóng dân tộc là đánh đổ đế quốc và bọn phong kiến tay sai, giành độc lập dân tộc, nên Nguyễn Ái Quốc đánh giá cao sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước và tinh thần dân tộc, chủ trương tập hợp rộng rãi các tầng lớp nhân dân, Người nhấn mạnh:

“Công nông là người chủ cách mệnh, là gốc cách mệnh”; “còn học trò, nhà buôn nhỏ, điền chủ nhỏ cũng bị tư bản áp bức, song không cực khổ bằng công nông; 3 hạng ấy chỉ là bầu bạn cách mệnh của công nông thôi”2 Rõ ràng đó là một nhận thức sáng suốt, một chủ trương đúng đắn, không phải người mácxít nào thời đó cũng có quan điểm rõ ràng như vậy Theo Mác và Ăngghen: Trong thời đại hiện nay, giai cấp công nhân là giai cấp độc nhất và duy nhất có sứ mệnh lịch sử là lãnh đạo cách mạng đến thắng lợi cuối cùng Nông dân là lực lượng đông đảo nhất ở thuộc địa, bị đế quốc và phong kiến bóc lột nặng nề, phải đi với giai cấp công nhân, thì mới có thể giải phóng được Ngược lại, giai cấp công nhân muốn giành được quyền lãnh đạo thì phải liên minh với nông dân

1.5 Xác định phương pháp cách mạng

Xuất phát từ nhận thức việc giải phóng gông cùm nô lệ cho đồng bào, cho nhân loại là công việc “to tát”, cho nên phải “dùng hết sức”, phải “quyết tâm

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t 2, tr 286

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t 2, tr 288

làm thì chắc được”, “thà chết tự do còn hơn sống làm nô lệ” Nhưng phải “biết cách làm thì mới chóng”; và “cách mệnh trước phải làm cho dân giác ngộ”1 Ở tác phẩm Đường Kách mệnh, Nguyễn Ái Quốc đã phát triển thêm: “Dân khí

mạnh thì quân lính nào, súng ống nào cũng không chống lại”2 Quan điểm của

Nguyễn Ái Quốc về phương pháp cách mạng thể hiện rõ quan điểm cách mạng bạo lực Người chỉ ra những thiếu sót của những người đi trước như “xúi dân bạo động mà không bày cách tổ chức” hoặc “làm cho dân quen tính ỷ lại mà

quyên tính tự cường”, phê phán các phương pháp ám sát, cải lương,… Tóm lại

phải có sách lược, mưu chước, kế hoạch, lúc nào nên làm, lúc nào chưa nên làm, như vậy cách mạng mới đi đến thắng lợi Như vậy, phương pháp cách mạng mà

Đường Kách mệnh nói tóm lại nó là gì? Chính là con đường sử dụng bạo lực

cách mạng

1.6 Vấn đề đoàn kết quốc tế

Đi đôi với đại đoàn kết dân tộc, Đường Kách mệnh đã chỉ ra tầm quan

trọng của đoàn kết quốc tế: Cách mạng An Nam cũng là một bộ phận của cách mạng thế giới Ai làm cách mệnh trong thế giới đều là đồng chí của dân

An Nam cả… “dân An Nam đương lúc tranh đấu với đế quốc chủ nghĩa Pháp… phải cần anh em trên thế giới giúp giùm” Nguyễn Ái Quốc đã không nhìn nhận cách mạng Việt Nam một cách biệt lập mà đặt nó trong thể thống nhất biện chứng với cách mạng thế giới Người cho rằng: “An Nam dân tộc cách mệnh thành công thì tư bản Pháp yếu, tư bản Pháp yếu thì công nông Pháp làm giai cấp cách mệnh cũng dễ Và nếu công nông Pháp cách mệnh thành công, thì dân tộc An Nam sẽ được tự do”3 Nhận định trên của Người không hề võ đoán mà có căn cứ khoa học, thể hiện sự hiểu biết sâu sắc đất nước, con người, lịch sử của nhân dân các nước thuộc địa Thông qua việc trình bày lịch sử, phân tích sự giống nhau và khác nhau giữa Đệ nhất quốc tế,

Đệ nhị quốc tế với Đệ tam quốc tế thực hiện khẩu hiệu “Vô sản giai cấp và

các dân tộc bị áp bức trên thế giới liên hợp lại!”, Đường Kách mệnh chỉ rõ

mối quan hệ mật thiết giữa cách mạng Việt Nam và cách mạng thế giới, vấn

đề đoàn kết dân tộc và đoàn kết quốc tế trong cách mạng giải phóng dân tộc ở Việt Nam Nguyễn Ái Quốc nâng tầm cuộc cách mạng giải phóng dân tộc bằng quan điểm chủ nghĩa yêu nước chân chính không thể tách rời chủ nghĩa quốc tế vô sản và khẳng định: “Chúng ta cách mệnh thì cũng phải liên lạc tất

cả những đảng cách mệnh trong thế giới để chống lại tư bản và đế quốc chủ nghĩa”4 Tuy nhiên, Nguyễn Ái Quốc cũng xác định, muốn người ta giúp cho

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t 2, tr 288

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t 2, tr 297

3 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t 2, tr 287

4 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t 2, tr 305

thì trước hết mình phải tự giúp lấy mình, dựa vào sức mạnh bên trong của dân tộc chứ không trông chờ vào bên ngoài

1.7 Vai trò hạt nhân lãnh đạo của Đảng

Đường Kách mệnh nhấn mạnh vai trò là hạt nhân lãnh đạo của Đảng ­ nhân

tố quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam và việc lựa chọn mô hình nhà nước trong tương lai

Nghiên cứu kinh nghiệm của phong trào yêu nước Việt Nam, phong trào của các dân tộc và giai cấp vô sản trên thế giới, Nguyễn Ái Quốc kết luận, cách mạng cần phải có tổ chức vững bền mới giành được thắng lợi và sức cách mạng phải tập trung, muốn tập trung phải có đảng cách mạng Người chỉ rõ: “Trước hết phải có đảng cách mệnh, để trong thì vận động và tổ chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấp mọi nơi Đảng có vững cách mệnh mới thành công, cũng như người cầm lái có vững thuyền mới chạy”1 Nguyễn Ái Quốc cũng chỉ rõ, “cách mệnh trước phải làm cho dân giác ngộ… cách mệnh phải giảng giải lý luận và chủ nghĩa cho dân hiểu… cách mệnh phải hiểu phong triều thế giới, phải bày sách lược cho dân… Vậy nên sức cách mệnh phải tập trung, muốn tập trung phải có đảng cách mệnh”2 Đảng có vai trò to lớn

và quyết định đối với sự nghiệp cách mạng Đảng có vững thì cách mệnh mới thành công, cũng như người cầm lái có vững thuyền mới chạy Vai trò lãnh đạo, tiên phong của Đảng đòi hỏi Đảng phải có chủ nghĩa làm cốt, chủ nghĩa ấy phải được thấm nhuần trong từng đảng viên Chủ nghĩa tức là ý thức hệ, là tư tưởng

và tinh thần, là tình cảm, niềm tin cách mạng, bảo đảm cho Đảng có sự thống nhất về nhận thức và hành động Không có chủ nghĩa, Đảng không thể có phương hướng hành động, không thành tổ chức tự giác và kỷ luật, giống như người không có trí khôn, tàu không có bàn chỉ nam Ở Việt Nam, cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, bên cạnh luồng tư tưởng mácxít mới được truyền bá còn nhiều trào lưu tư tưởng phức tạp khác, đủ mọi màu sắc của chủ nghĩa dân tộc tư sản và tiểu tư sản Nhờ có đầu óc phê phán cùng với sự phân tích thực tiễn, Nguyễn Ái Quốc đã nghiên cứu các chủ nghĩa, học thuyết, kiểm nghiệm nó qua thực tiễn cách mạng, Người khẳng định: “Bây giờ học thuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều, nhưng chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất, cách mệnh nhất là chủ nghĩa Lênin”3 Đó là vấn đề cốt yếu của lý luận cách mạng và cũng là nội dung

lý luận cốt yếu của tác phẩm

Như vậy, sáu nội dung trên thể hiện tinh thần độc lập tự chủ sáng tạo trong việc vận dụng chủ nghĩa Mác­Lênin phù hợp với thực tiễn đặc điểm cách mạng Việt Nam Đồng thời, sáu nội dung cũng đã thể hiện rõ con đường mà Hồ Chí

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t 2, tr 289

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t 2, tr 288­289

3 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t 2, tr 289

Minh đã vạch ra cho cách mạng Việt Nam Đường Kách mệnh đã xác định được

con đường của cách mạng Việt Nam, không còn con đường nào khác ngoài con đường cách mạng vô sản

2 Giá trị thực tiễn của tác phẩm đối với cách mạng Việt Nam

2.1 Huấn luyện và đào tạo cán bộ nòng cốt cho quá trình thành lập Đảng

Đường Kách mệnh từ khi ra đời trở thành cuốn sách giáo khoa gối đầu

giường của nhiều thế hệ cách mạng Việt Nam, là tài liệu huấn luyện cho hội

viên của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên Trong giai đoạn 1927­1929, Đường Kách mệnh là một cuốn sách giáo khoa, là tài liệu chính thống để các

học viên có thể tự rèn luyện trau dồi vốn kiến thức về con đường cách mạng chung cũng như thực tiễn cách mạng Việt Nam Đây chính là quá trình xây dựng đào tạo về chính trị, tư tưởng đối với mỗi một người cán bộ trước khi tự mình tiến về sống cùng và giác ngộ quần chúng

Các học viên sau khi đã được trang bị cho mình những kiến thức cơ bản về cách mạng, về con đường cách mạng Việt Nam, về chủ nghĩa Mác­Lênin sẽ về nước hoạt động nhằm giác ngộ lý luận cho giai cấp công nhân, đồng thời từng bước trau dồi cho mình về phương pháp cách mạng, cũng như hoạt động thực tiễn cách mạng Đặc biệt, các học viên sẽ làm việc tại các nhà máy, công trường… để cùng ăn, ở cùng làm với giai cấp công nhân, để từ đó làm nên các phong trào “Vô sản hóa” năm 1928

Khi phong trào công nhân phát triển đến đỉnh cao, lúc này đòi hỏi phải có một tổ chức đứng ra lãnh đạo, chèo lái con thuyền cách mạng Những người cộng sản như: Ngô Gia Tự, Nguyễn Đức Cảnh, Trịnh Đình Cửu,… đã nhận thấy được yêu cầu bức thiết đó và tự mình lập ra các tổ chức cộng sản để lãnh đạo cách mạng, đó là: Đông Dương Cộng sản Đảng, An Nam Cộng sản Đảng,…

Từ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên với cuốn sách gối đầu giường Đường Kách mệnh của mình đã trở thành “lò luyện” cán bộ, đào tạo ra những

con người ưu tú nhất tô điểm thêm cho phong trào cách mạng, trở thành nhân tố

có ảnh hưởng trực tiếp tới việc thành bại của cách mạng Những người cán bộ vừa thấm nhuần chủ nghĩa Mác­Lênin vừa là những người có đạo đức cách mạng sẵn sàng hy sinh vì sự nghiệp cách mạng, vì quyền, lợi ích hợp pháp của đại bộ phận nhân dân

2.2 Cơ sở lí luận cho những thắng lợi vẻ vang của cách mạng Việt Nam

Những tư tưởng về đoàn kết dân tộc, lực lượng cách mạng, phương pháp

cách mạng, trong Đường Kách mệnh đã được áp dụng hiệu quả trong những

thắng lợi của cách mạng Việt Nam Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, Hồ Chí Minh lấy nhân dân làm nguồn sức mạnh Quan điểm “lấy dân làm gốc” xuyên suốt quá trình chỉ đạo chiến tranh của Người

Người đặt niềm tin ở truyền thống yêu nước nồng nàn của nhân dân Việt Nam Người khẳng định: “Địch chiếm trời, địch chiếm đất, nhưng chúng không làm sao chiếm được lòng nồng nàn yêu nước của nhân dân ta”1

Khi phát động cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp (tháng 12/1946), Người kêu gọi toàn dân đánh giặc và đánh giặc bằng mọi vũ khí có trong tay: “Bất kỳ đàn ông, đàn bà, bất kỳ người già, người trẻ, không chia tôn giáo, đảng phái, dân tộc Hễ là người Việt Nam thì phải đứng lên đánh thực dân Pháp để cứu Tổ quốc Ai có súng dùng súng Ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuổng, gậy gộc Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước”2

Trong chiến tranh, “quân sự là việc chủ chốt”, nhưng đồng thời phải kết hợp chặt chẽ với đấu tranh chính trị Theo Người, thắng lợi quân sự đem lại thắng lợi chính trị, thắng lợi chính trị sẽ làm cho thắng lợi quân sự to lớn hơn Đấu tranh ngoại giao cũng là một mặt trận có ý nghĩa chiến lược, có tác dụng thêm bạn bớt thù, phân hóa và cô lập kẻ thù, phát huy yếu tố chính nghĩa của cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc, tranh thủ sự đồng tình ủng

Trong tác phẩm Đường Kách mệnh, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dẫn luận

điểm của V.I.Lênin rằng: “Không có lý luận cách mệnh, thì không có cách mệnh vận động Chỉ có theo lý luận cách mệnh tiền phong, đảng cách mệnh mới làm nổi trách nhiệm cách mệnh tiền phong”3 để nhấn mạnh: “lý luận như cái kim chỉ nam, nó chỉ phương hướng cho chúng ta trong công việc thực tế Không có lý luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi”4 Người cho rằng phải dựa vào lý luận cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác­Lênin, phải làm cho chủ nghĩa Mác­ Lênin trở thành nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho mọi hành động của Đảng:

“Đảng muốn vững thì phải có chủ nghĩa làm cốt, trong đảng ai cũng phải hiểu,

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t 9, tr 525

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t 4, tr 534

3 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t 2, tr 279

4 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t 5, tr 273­274

ai cũng phải theo chủ nghĩa ấy Đảng mà không có chủ nghĩa cũng như người không có trí khôn, tàu không có bàn chỉ nam”1 Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, vấn đề vô cùng quan trọng, quyết định đến sự tồn tại và phát triển của Đảng là xây dựng đường lối chính trị đúng đắn dựa trên cơ sở lý luận Mác­Lênin, vận dụng sáng tạo, phù hợp với điều kiện Việt Nam, học tập kinh nghiệm của các Đảng Cộng sản anh em, Người lưu ý phải thường xuyên giáo dục đường lối, chính sách của Đảng cho cán bộ, đảng viên; đồng thời, Người cũng cảnh báo nguy cơ sai lầm về đường lối chính trị có thể gây hậu quả nghiêm trọng đến sự nghiệp cách mạng của nhân dân, vận mệnh của Tổ quốc

Có chủ nghĩa Mác­Lênin làm nền tảng tư tưởng, soi đường, dẫn lối, Đảng

đã đạt được những mục tiêu nhất định, đã lãnh đạo được giai cấp công nhân thực hiện được sứ mệnh lịch sử của mình, đưa dân tộc Việt Nam vượt qua những khó khăn, thử thách của lịch sử, đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu: “Đảng áp dụng lập trường, quan điểm và phương pháp Mác­ Lênin mà giải quyết các vấn đề thực tế của cách mạng Việt Nam… không phải chỉ học thuộc lòng vài bộ sách của Mác­Lênin mà làm được như vậy Đảng phải

có tinh thần khoa học và tinh thần cách mạng rất cao, phải hiểu rõ lịch sử xã hội, phải quyết tâm phấn đấu cho giai cấp và nhân dân, phải tin tưởng vào lực lượng

và sáng kiến của quần chúng”2 Điều đó cho thấy tầm quan trọng của việc học tập, nâng cao năng lực về lý luận để vận dụng vào thực tiễn cách mạng “chứ không phải học lý luận vì lý luận, hoặc vì tạo cho mình một cái vốn lý luận để sau này đưa ra mặc cả với Đảng”3

Xây dựng Đảng và chỉnh đốn Đảng là hai mặt của một quá trình thống nhất,

có quan hệ chặt chẽ với nhau, gắn kết với nhau vì mục tiêu đem lại cho Đảng một chất lượng mới, một tầm cao mới để Đảng luôn tồn tại với tư cách người lãnh đạo cách mạng, luôn phát triển với tư cách Đảng cầm quyền Do vậy, với Người, xây dựng và chỉnh đốn Đảng không chỉ là nhiệm vụ then chốt, mang tầm

chiến lược, mà còn là công việc thường xuyên của Đảng trong vai trò lãnh đạo

cách mạng, bởi “Đảng có vững cách mệnh mới thành công, cũng như người cầm lái có vững thuyền mới chạy”4 Trên thực tế, ở đâu, “muốn hoàn thành tốt mọi việc, thì toàn thể đảng viên và cán bộ phải chấp hành nghiêm chỉnh đường lối và chính sách của Đảng Và muốn như vậy, thì các cấp ủy đảng phải tăng cường công tác kiểm tra Vì kiểm tra có tác dụng thúc đẩy và giáo dục đảng viên và cán

bộ làm trọn nhiệm vụ đối với Đảng, đối với Nhà nước, làm gương mẫu tốt cho nhân dân Do đó mà góp phần vào việc củng cố Đảng về tư tưởng, về tổ chức”5

Trong thời kì hiện nay, thực hiện đường lối Đại hội XII của Đảng, đất nước đang đứng trước những thời cơ và những thách thức đan xen, thì những lý luận

trong tác phẩm Đường Kách mệnh vẫn còn nguyên giá trị thời đại Việc vận

dụng tư tưởng trong tác phẩm phù hợp với tình hình hiện nay là một trong những biện pháp đúng đắn nhất trong việc xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam thật sự trong sạch, vững mạnh đủ sức lãnh đạo cách mạng giành thắng lợi trong

sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hoàn thành mục tiêu “sớm đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại”

Đường Kách mệnh là một trong những tác phẩm tập trung lý luận chủ

nghĩa Mác­Lênin đầu tiên ở Việt Nam Trong tác phẩm này, Nguyễn Ái Quốc đã trình bày một cách rất đơn giản, dễ hiểu và cô đọng những vấn đề cơ bản nhất thuộc về cương lĩnh, chiến lược, sách lược, về phương pháp tổ chức và vận động quần chúng, về xây dựng chính đảng của giai cấp công nhân để tiến hành cuộc cách mạng dân tộc dân chủ, tiến lên làm “giai cấp cách mạng” tức là cách mạng

xã hội chủ nghĩa Tác phẩm có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc Lý luận của tác phẩm không sách vở mà vạch ra lý luận cách mạng Việt Nam một cách thiết thực, cụ thể Tri thức lý luận cách mạng Việt Nam đã được hiện diện trong tác phẩm rất mácxít nhưng cũng rất Việt Nam, dễ hiểu, dễ tiếp thu, kết hợp rất tài tình phương pháp lịch sử và lôgíc Dùng lịch sử để nói lý luận, từ Cách mạng Pháp đến Cách mạng Nga và kết luận ở Cách mạng Nga, rồi lấy lý luận soi sáng thực tiễn Việt Nam, và kết luận: Chỉ có cách mạng vô sản mới giải phóng được dân tộc Đúng như Người đã viết: “Văn chương và hy vọng sách này chỉ ở trong hai chữ: Cách mệnh! Cách mệnh!! Cách mệnh !!!”1

Tác phẩm cũng là một hình mẫu của sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác­Lênin vào Việt Nam của tác giả Chẳng hạn: Lênin cho rằng, cách mạng thuộc địa chỉ có thể giành được thắng lợi khi có sự giúp đỡ của cách mạng chính quốc, khi cách mạng vô sản chính quốc đã giành thắng lợi, nhưng tác phẩm đã bổ sung thêm rằng, cách mạng thuộc địa có thể thành công trước cách mạng vô sản ở chính quốc và tác động tích cực đối với cách mạng chính quốc Chủ nghĩa Mác­ Lênin bàn nhiều về vấn đề giải phóng dân tộc Tác phẩm chỉ rõ dân tộc và giai cấp kết hợp với nhau, giải phóng dân tộc bằng con đường cách mạng vô sản

Tác phẩm Đường Kách mệnh ra đời đã chấm dứt cuộc khủng hoảng về

đường lối của cách mạng Việt Nam; thúc đẩy phong trào yêu nước, phong trào

công nhân phát triển mạnh mẽ Tác phẩm Đường Kách mệnh đã cung cấp cho

cán bộ và đông đảo quần chúng nhân dân về chủ nghĩa Mác­Lênin, nhằm xây dựng sự thống nhất trong nhận thức tư tưởng, chuẩn bị thành lập Đảng.Tác phẩm cũng khắc phục tư tưởng sai lầm, ám sát cá nhân, chủ nghĩa cải lương, xác

lập hệ tư tưởng mới ­ tư tưởng của giai cấp công nhân Đường Kách mệnh đã

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t 2, tr 283

xây dựng lập trường, quan điểm của giai cấp công nhân cho cán bộ và quần chúng công nông, vạch ra được đường hướng cơ bản của cách mạng Việt Nam,

làm cơ sở cho việc xây dựng Cương lĩnh chính trị của Đảng

Tác phẩm Đường Kách mệnh đã thể hiện thiên tài lý luận cách mạng của

Nguyễn Ái Quốc, tác phẩm có giá trị thực tiễn lớn lao, tạo ra sự chuyển biến căn bản, nhanh chóng trong nhận thức và hành động cách mạng của cán bộ và đông đảo quần chúng, chuẩn bị tiền đề cho việc thành lập Đảng

90 năm đã trôi qua, những nội dung cơ bản mà Đường Kách mệnh đề cập

đến như: cách mạng, con đường cách mạng, lực lượng cách mạng, Đảng Cộng sản, và các tổ chức quần chúng của Quốc tế Cộng sản, của Đảng Cộng sản, về phương pháp cách mạng, về đoàn kết, vẫn luôn là cẩm nang, là bó đuốc soi đường cho cách mạng Việt Nam đi tới thắng lợi qua những năm đấu tranh giành chính quyền, qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, trong những năm cả nước cùng đi lên chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, đặc biệt là trong thời kì chúng ta tiến hành công cuộc đổi mới đất nước, vì một nước Việt Nam: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Không thể phủ nhận rằng, để có một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh đang ngày một phát triển, hội nhập cùng bạn bè quốc tế như hôm nay, cách mạng Việt Nam đã phải trải qua nhiều khúc ngoặt, nhưng vẫn giành được thắng lợi, vẫn kiên định con đường đã lựa chọn: Độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, ấy là vì, chúng ta

có Đường Kách mệnh của Chủ tịch Hồ Chí Minh soi đường, chỉ lối./

HỒ CHÍ MINH ‐ CUỘC HÀNH TRÌNH CỦA THỜI ĐẠI

TS NGUYỄN THỊ HOA XINH

Trường Đại học Công nghệ Sài Gòn

Hơn một trăm năm qua, Hồ Chí Minh đã trở thành con người lịch sử Nhưng với thời gian, Hồ Chí Minh lại càng gần gũi với hiện tại, càng vĩ đại trong sự khám phá tiếp tục về Người Không những hình ảnh, sự nghiệp và những cống hiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh cho dân, cho nước được giữ gìn, lưu truyền, mà có những điều thế hệ hôm nay còn mong muốn được tìm hiểu sâu sắc hơn, đó là quá trình hình thành và phát triển tư tưởng của Người ­ đặc biệt là cuộc hành trình cứu nước vĩ đại mà Người đã thực hiện trong suốt 30 năm

1 Ngược dòng lịch sử, vào những năm cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX,

nhân dân Việt Nam phải sống trong cảnh khổ cực dưới hai tầng áp bức của đế quốc Pháp và phong kiến triều Nguyễn, các phong trào yêu nước lần lượt bị thất bại và đang đứng trước một cuộc khủng hoảng sâu sắc về đường lối Cùng vào thời điểm ấy, có một người thanh niên tên Nguyễn Tất Thành đã rời Phan Thiết vào Sài Gòn (tháng 02/1911) Trong thời gian lưu lại thành phố này, Nguyễn Tất Thành thường đi vào xóm thợ nghèo, làm quen với những thanh niên cùng trang lứa đang làm thợ hay học nghề ở trường Kỹ nghệ thực hành (École pratique d’industrie), Trường đào tạo thợ máy Á Đông ở Sài Gòn (École des mécaniciens asiatiques de Saigon)…; Nguyễn Tất Thành cũng hay đến những cửa hàng ở gần cảng Sài Gòn, nơi chuyên nhận giặt ủi quần áo cho thủy thủ trên tàu Pháp, để tìm cách xin việc làm trên tàu Cùng làm việc với những người lao động, Nguyễn Tất Thành đã hiểu rõ cuộc sống lầm than cơ cực của họ vì đâu mà có, và từ thực tiễn thất bại của các phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX đã đặt ra nhiều câu hỏi và tác động đến chí hướng của Nguyễn Tất Thành, để rồi anh có một quyết định chính xác và táo bạo là xuất dương tìm đường cứu nước

Ngày 05/6/1911, Nguyễn Tất Thành với tên Văn Ba, đã lên tàu Amiral Latouche Tréville ­ một chiếc tàu lớn chuyên chở hành khách và hàng hóa của hãng Chargeurs Réunis (còn gọi là hãng Năm Sao) từ cảng Sài Gòn rời Tổ quốc

đi sang Pháp, mở đầu cho cuộc hành trình bôn ba khắp thế giới với ý thức rõ rệt:

“Tôi muốn đi ra ngoài, xem nước Pháp và các nước khác Sau khi xem xét họ làm như thế nào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào chúng ta…”1

Như vậy, ở thời điểm đầu tiên ­ từ một thanh niên có học vấn, một người lao động trí óc chuyển nhanh chóng thành người lao động chân tay, điều đó không chút đơn giản nếu như người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành không sẵn có ý chí và quyết tâm cách mạng sắt thép và sự tin tưởng tuyệt đối về sức mạnh của nhân dân lao động Từ bến cảng Sài Gòn ra nước ngoài, không nghề nghiệp, không có bảo trợ, Nguyễn Tất Thành đã có sự suy nghĩ đáng ghi nhận: Hãy tự lực, tự lập, tự mình làm cho mình sống và phát triển; không nên nhờ vả trông cậy vào sức của người khác đến cứu mình Sự suy nghĩ ấy rất khác các bậc cha chú thuộc lớp người Việt Nam yêu nước thời ấy Và cũng không phải ngẫu nhiên mà Nguyễn Tất Thành đã đến Sài Gòn để rồi từ đây Người ra đi tìm đường cứu nước Thành phố Sài Gòn là một thành phố lớn nhất Việt Nam lúc bấy giờ, thực dân Pháp sớm tổ chức khai thác thuộc địa nên giai cấp công nhân sớm ra đời, phong trào yêu nước ở đây rất sôi nổi Sài Gòn còn là con đường giao lưu quốc tế rất thuận tiện Khi có ý thức muốn ra đi tìm đường cứu nước, nhất là sang các nước Tây Âu, tất nhiên thành phố này là nơi rất hấp dẫn đối với Người

Ngày 5/6/1911 đã được ghi lại như một dấu mốc đặc biệt quan trọng, không phải chỉ trong cuộc đời một con người, mà còn với cả lịch sử của một dân tộc Bước xuống tàu để đi tìm đường cứu nước, với tên Văn Ba, Nguyễn Tất Thành cũng chưa hiểu được là chính mình đang gánh vác một nhiệm vụ lịch sử trọng đại Và lịch sử dân tộc cũng chưa biết rằng từ ngày ấy đã bắt đầu giao phó một sứ mệnh hết sức thiêng liêng cho một con người mà tuổi đời mới vừa tròn

21 Tất cả chỉ được khẳng định bằng nhiều năm tháng hoạt động từ đó trở đi để Nguyễn Tất Thành trở thành Nguyễn Ái Quốc, để từ một người đi tìm đường cứu nước trở thành người dẫn đường cho cả dân tộc Việc ra đi của Nguyễn Tất Thành không phải là một hành động ngẫu nhiên do tính bồng bột của tuổi trẻ, cũng không phải do một sự thôi thúc riêng ­ đi tìm một nghề nghiệp, một danh vọng,… Người ra đi không phải vì mình hay cho mình Động cơ ra đi của Người chỉ có một, đó là lòng yêu nước, thương dân Mục đích ra đi của Người chỉ duy nhất là tìm cho được con đường cứu dân, cứu nước Sự nghiệp Hồ Chí Minh bắt đầu từ đây, vận mệnh lớn của nước, của dân đã gắn bó với một quyết định lịch

sử mà sau này công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc thành công đã chứng minh điều sáng suốt phi thường ấy

2 Trên hành trình tìm đường cứu nước, suốt gần 10 năm đầu, Nguyễn Tất

Thành đã trải qua bao nhiêu khó khăn, gian khổ, làm đủ nghề để kiếm sống như:

1 Trần Dân Tiên, Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch Nxb Trẻ, Thành phố

Hồ Chí Minh, 2011, tr 14

cào tuyết, đốt lò, phụ bếp ở khách sạn, làm thuê cho một hiệu ảnh, vẽ thuê cho một xưởng đồ cổ mỹ nghệ Trung Hoa Nguyễn Tất Thành đã đi qua rất nhiều nơi Người đến Pháp ­ nơi đã nổ ra cuộc cách mạng tư sản điển hình năm 1789,

đã đưa ra một Tuyên ngôn bất hủ về quyền con người và quyền công dân, nhưng nước Pháp lại cũng đã đẻ ra một chế độ thực dân thối nát và cực kỳ tàn bạo như chính Người đã thấy trên đất nước mình Nguyễn Tất Thành muốn hiểu cho được cái nghịch đề văn minh ­ dã man mà chính nước Pháp vĩ đại kia đã sản sinh ra Muốn tìm được con đường cứu nước thì trước hết phải hiểu thật đúng, thật đầy đủ về những kẻ đang cướp nước mình Muốn đánh đổ được chủ nghĩa thực dân để giải phóng cho đồng bào thì trước hết phải hiểu cho được cái gốc rễ, cái bản chất của chủ nghĩa thực dân, nhất là từ trên cái mảnh đất đã sản sinh ra

nó Sự khác biệt của Nguyễn Tất Thành so với tất cả những người khác đi sang nước Pháp chính là ở chỗ đó Ở một thời kỳ lịch sử nhất định, việc không lặp lại những thất bại của những người đi trước đã là điều khó khăn đối với lớp người đang kế tục cùng một sự nghiệp và đang bước vào đời Nhưng để từ đó lại tìm ra bằng được con đường mới phù hợp với quy luật phát triển của lịch sử, đưa cả dân tộc đi đến thắng lợi thì quả là điều cực kỳ khó khăn Người đã đến nước Anh, Đức, Ý, Mỹ, qua các thuộc địa của Pháp ở châu Phi Những cuộc tiếp xúc khiến Nguyễn Tất Thành nhận thấy đã hơn 150 năm mà những quyền cơ bản của con người như quyền sống trong tự do, hạnh phúc vẫn không được giai cấp tư sản cầm quyền thực hiện đối với đông đảo người lao động ở trong nước Vẫn còn đấy những tội ác phân biệt chủng tộc với những người da đen; Vẫn có những cuộc chiến tranh xâm lược nước khác Nguyễn Tất Thành cảm nhận một cách bao quát: trên đời này không nên phân biệt màu da mà chỉ nên phân biệt hai loại người: loại người bóc lột và loại người bị bóc lột Và, ở trên đời này “… cũng chỉ có một mối tình hữu ái là thật mà thôi: tình hữu ái vô sản”1 Nó bao gồm cả tình đoàn kết hữu ái giữa những người lao động ở thuộc địa và những người lao động ở chính quốc Với suy nghĩ ấy, năm 1919, Nguyễn Tất Thành gia nhập Đảng Xã hội Pháp Khi được hỏi vì sao vào Đảng, Nguyễn Tất Thành trả lời: “Chỉ vì đây là tổ chức duy nhất ở Pháp bênh vực nước tôi, là tổ chức duy nhất theo đuổi lý tưởng cao quý của Đại cách mạng Pháp: Tự do, Bình đẳng, Bác ái”2 Tháng 6/1919, Nguyễn Tất Thành thay mặt Hội những người yêu nước Việt Nam tại Pháp gửi tới Hội nghị Versailles bản Yêu sách của nhân dân An Nam, dưới bản Yêu sách ký tên: Nguyễn Ái Quốc Từ đây, Người thực sự bắt

đầu sứ mệnh của người chiến sĩ tiên phong của dân tộc trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân Pháp

Ngày 16 và 17/7/1920, qua báo L’Humanité (Nhân đạo), Nguyễn Ái Quốc

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t 1, tr 287

2 Hồ Chí Minh - Biên niên tiểu sử, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2016, t 1, tr 47

được đọc Sơ thảo lần thứ nhất những Luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của V.I.Lênin Luận cương của Lênin đã giải đáp cho Nguyễn Ái

Quốc con đường giành độc lập cho dân tộc và tự do cho đồng bào Sau này, khi

kể lại sự kiện quan trọng đó, Người đã nói: “Luận cương của Lênin làm cho tôi rất cảm động, phấn khởi, sáng tỏ, tin tưởng biết bao! Tôi vui mừng đến phát khóc lên Ngồi một mình trong buồng mà tôi nói to lên như đang nói trước quần chúng đông đảo: “Hỡi đồng bào bị đọa đày đau khổ! Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đường giải phóng chúng ta!”1 Từ thời điểm đó, cuộc hành trình tìm đường cứu nước của Nguyễn Ái Quốc đã bước sang giai đoạn mới, trên con đường giải phóng dân tộc theo chủ nghĩa Mác­Lênin

Từ ngày 25/12/1920, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XVIII của Đảng

Xã hội Pháp họp tại thành phố Tours, Nguyễn Ái Quốc là đại biểu duy nhất của nhân dân Đông Dương tham dự Trên diễn đàn của Đại hội, Nguyễn Ái Quốc

đã tố cáo tội ác của thực dân Pháp ở Đông Dương, kêu gọi giai cấp công nhân

và nhân dân Pháp ủng hộ cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam và nhân dân các thuộc địa khác Người đề nghị: “Đảng Xã hội cần phải hoạt động một cách thiết thực để ủng hộ những người bản xứ bị áp bức Đảng phải tuyên truyền chủ nghĩa xã hội trong tất cả các nước thuộc địa Chúng tôi thấy rằng việc Đảng Xã hội gia nhập Quốc tế thứ ba có nghĩa là Đảng hứa một cách cụ thể rằng từ nay Đảng sẽ đánh giá đúng tầm quan trọng của vấn đề thuộc địa”2 Cũng tại Đại hội này, Người đã bỏ phiếu tán thành tham gia Quốc tế III (Quốc

tế Cộng sản) Sau cuộc bỏ phiếu, khi được hỏi: tại sao lại bỏ phiếu cho Quốc tế III?, Người đã trả lời: “… Quốc tế III rất chú ý đến vấn đề giải phóng thuộc địa… Tự do cho đồng bào tôi, độc lập cho Tổ quốc tôi, đấy là tất cả những điều tôi muốn”3 Từ phút ấy, Nguyễn Ái Quốc trở thành người cộng sản Là một trong những người sáng lập Đảng Cộng sản Pháp, Nguyễn Ái Quốc đồng thời cũng là người cộng sản đầu tiên của dân tộc Việt Nam Đó là một sự kiện chính trị vô cùng quan trọng trong đời hoạt động cách mạng của Nguyễn Ái Quốc và trong lịch sử cách mạng nước ta

3 Sau Đại hội Tours, Nguyễn Ái Quốc bắt tay ngay vào hoạt động nhằm

đoàn kết, tổ chức và lãnh đạo nhân dân các thuộc địa đấu tranh chống áp bức, giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội và giải phóng con người Nguyễn Ái Quốc

đã có mười năm liền đi khảo sát và biết được cuộc sống nhiều quốc gia dân tộc ở châu Á, châu Phi Với năng lực so sánh, đối chiếu, suy ngẫm riêng, Nguyễn Ái Quốc nhận thấy đâu phải chỉ ở châu Âu, những người lao động mới bị cực khổ

vì chủ nghĩa tư bản và đế quốc xâm lược Chính ở châu Á, châu Phi và nhiều

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t 12, tr 562

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t 1, tr 35

3 Hồ Chí Minh ­ Biên niên tiểu sử, Sđd, t 1, tr 86

nước chậm tiến, chủ nghĩa tư bản và đế quốc xâm lược đã tước đi quyền của nhiều dân tộc, quyền sống của con người Chủ nghĩa thực dân đã biến con người những nơi đó thành nô lệ, đẩy hàng triệu con người vào những cuộc chiến tranh

ăn cướp lẫn nhau Trong lúc xác định muốn giải phóng dân tộc phải trông cậy ở chính lực lượng của dân tộc mình, Nguyễn Ái Quốc không tự cô lập Trái lại, Người vẫn mở rộng mọi hoạt động, vẫn từng ngày hòa nhập với phong trào đấu tranh cách mạng của giai cấp vô sản Pháp ngay tại Paris, thủ đô của một nước có

lý tưởng: Tự do, Bình đẳng, Bác ái­ chứ không phải ở một nơi nào khác thuộc châu Âu Lòng yêu nước nồng nàn cộng với sự hòa nhập ấy đã kết thành đường dây dẫn Nguyễn Ái Quốc tìm thấy một hợp điểm tất yếu không hẹn trước giữa con đường giải phóng dân tộc và con đường giải phóng giai cấp Người khẳng định: Chỉ có chủ nghĩa xã hội mới giải phóng được các dân tộc bị áp bức Từ đây, hoài bão lớn nhất của Nguyễn Ái Quốc là về nước để thực hiện mục tiêu giành lại độc lập cho đất nước, đem lại tự do, ấm no, hạnh phúc cho nhân dân theo con đường đã chọn

Đặc điểm nổi bật trong quá trình tìm đường cứu nước của Nguyễn Tất Thành­Nguyễn Ái Quốc là đã sớm gắn phong trào cách mạng Việt Nam với phong trào công nhân quốc tế, gắn cách mạng Việt Nam với cách mạng thế giới, gắn cuộc đấu tranh giải phóng của dân tộc Việt Nam với phong trào giải phóng của tất cả các dân tộc bị áp bức khác Vì vậy, vấn đề dân tộc và vấn đề quốc tế

đã được kết hợp chặt chẽ trong mọi hoạt động cách mạng của Nguyễn Ái Quốc,

và Người đã sớm đến với lập trường của giai cấp vô sản, lập trường của chủ nghĩa Mác­Lênin để giải quyết mối quan hệ ấy Đó chính là lập trường mà Người đã kiên định trong suốt cuộc đời mình Bằng thiên tài trí tuệ và hoạt động cách mạng của mình, Nguyễn Tất Thành­Nguyễn Ái Quốc đã vượt qua sự hạn chế của chủ nghĩa yêu nước của các sĩ phu và của các nhà cách mạng có xu hướng tư sản đương thời, sớm đến với chủ nghĩa Mác­Lênin và đi vào con đường cách mạng vô sản, kịp thời đáp ứng nhu cầu bức thiết của lịch sử Đó là

sự kết hợp những yếu tố chủ quan của một con người kiệt xuất với những điều kiện khách quan của gia đình, quê hương, đất nước, của phong trào công nhân

và phong trào cộng sản thế giới, của tất cả các quan hệ xã hội đã tạo nên bản chất của Người, để Người vượt qua mọi người đi trước cũng như tất cả lớp trẻ đương thời, đưa cách mạng Việt Nam bước vào một thời đại mới

Năm 1921, Nguyễn Ái Quốc cùng với một số người yêu nước tại các thuộc địa Pháp thành lập Hội Liên hiệp thuộc địa nhằm tổ chức và lãnh đạo phong trào cách mạng giải phóng dân tộc

Tháng 6/1923, được sự giúp đỡ của Quốc tế Cộng sản và Đảng Cộng sản Pháp, Nguyễn Ái Quốc rời nước Pháp sang Liên Xô Tại Mátxcơva, Nguyễn Ái Quốc tham gia lớp học ngắn hạn tại Trường Đại học Cộng sản của những người lao động phương Đông (gọi tắt là Trường Đại học Phương Đông) của Quốc tế

Cộng sản Trong thời gian ở Liên Xô (1923­1924), Nguyễn Ái Quốc đã có những hoạt động khá tích cực và có hiệu quả Nguyễn Ái Quốc tham dự và thẳng thắn đóng góp những ý kiến riêng dựa trên những tư liệu cụ thể, vốn sống phong phú, phương pháp khoa học về vấn đề thuộc địa tại Đại hội lần thứ V của Quốc tế Cộng sản (tháng 6/1924) (với tư cách là đại biểu tư vấn) và các Hội nghị Quốc tế diễn ra ở Mátxcơva

Ngày 11/11/1924, Nguyễn Ái Quốc đến Quảng Châu, Trung Quốc Để hợp pháp hóa hoạt động của mình, Nguyễn Ái Quốc lấy bí danh là Lý Thụy, làm phiên dịch trong văn phòng của Đoàn cố vấn Xôviết tại Quảng Châu trong phái bộ Brodin, nhưng trên thực tế Nguyễn Ái Quốc liên lạc trực tiếp với Quốc

tế Cộng sản Quảng Châu là trung tâm cách mạng của Trung Quốc, ở đây nhiều nhà yêu nước Việt Nam đang sống và học tập, làm việc Nguyễn Ái Quốc trực tiếp đến gặp gỡ trao đổi với họ như: Hồ Tùng Mậu, Lê Hồng Sơn, Lê Hồng Phong liên lạc thư từ với cụ Phan Bội Châu Tháng 6/1925, trên cơ sở số cán

bộ được huấn luyện, Nguyễn Ái Quốc thành lập “Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên” ­ tổ chức tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam Cuộc vận động cách mạng trong đồng bào yêu nước ngày càng mạnh mẽ, Nguyễn Ái Quốc đứng ra tổ chức các lớp huấn luyện chính trị cho các thanh niên yêu nước từ Việt Nam sang tại ngôi nhà số 13 và 13/1 đường Văn Minh (nay là số 248 và

250 đường Văn Minh), Quảng Châu từ năm 1925­1927 Những bài giảng của

Người được tập hợp và in thành sách mang tên Đường Kách mệnh xuất bản

năm 1927

Tháng 5/1927, Nguyễn Ái Quốc rời Quảng Châu, đi Mátxcơva, sau đó đi Béclin, tham dự Hội nghị Ban Chấp hành mở rộng của Liên đoàn chống chiến tranh đế quốc tại Bruxelle (Bỉ), đi Ý và trở về Xiêm (Thái Lan) Cuối năm 1929, Người trở lại Trung Quốc, triệu tập Hội nghị thống nhất các tổ chức cộng sản, thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam vào đầu năm 1930

Thế là, sau 19 năm lao động, tù đày, đấu tranh, quan sát và học tập, tiếp thu kinh nghiệm quốc tế, cũng như tổng kết thực tiễn đời sống trong nước, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành ­ lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã làm tròn

sứ mệnh lớn lao, tạo ra một bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử đó là sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam ­ người tổ chức mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam sau này

4 Ngày 6/6/1931, Nguyễn Ái Quốc (tên gọi khi đó là Tống Văn Sơ) bị

chính quyền Anh bắt giam trái phép tại Hồng Kông (Trung Quốc) Với bản lĩnh vững vàng và sự cảm hóa kỳ diệu của Người cùng sự giúp đỡ của Luật

sư Francis Henry Loseby, luật sư dân chủ tiến bộ người Anh (Giám đốc Công ty Luật sư Russ & Co ở Hồng Kông), Nguyễn Ái Quốc thoát khỏi nhà tù Hồng Kông Đầu năm 1933, Nguyễn Ái Quốc rời Hồng Kông đến Hạ Môn (Trung Quốc)

Đầu năm 1934, Nguyễn Ái Quốc trở lại Liên Xô Tại đây Nguyễn Ái Quốc (với bí danh Lin) chính thức được nhận vào học Trường Quốc tế Lênin năm học 1934­1935 Tháng 3/1935, Nguyễn Ái Quốc được cử đi dự Đại hội VII Quốc tế Cộng sản Sau Đại hội VII Quốc tế Cộng sản, Nguyễn Ái Quốc được Quốc tế Cộng sản điều động tạm thời nghỉ học và công tác tại Viện Nghiên cứu các vấn

đề dân tộc và thuộc địa; đồng thời tiếp tục theo dõi, chỉ đạo phong trào cách mạng trong nước trong tình hình chủ nghĩa phát xít đã công khai đàn áp mọi phong trào dân chủ và hòa bình Năm 1937, Nguyễn Ái Quốc là một trong 21 người được tuyển chọn vào lớp nghiên cứu sinh do Viện Nghiên cứu các vấn đề dân tộc và thuộc địa mở cho một số cán bộ, giảng viên, phiên dịch viên của Viện, nhằm đào tạo các giảng viên có trình độ cao cho các khoa kinh tế, lịch sử… Trước những chuyển biến của tình hình thế giới, tháng 10/1938, Nguyễn Ái Quốc rời Liên Xô về Trung Quốc Tháng 9/1940, Người về sát biên giới Việt ­ Trung, bắt liên lạc với tổ chức Đảng, chuẩn bị về nước Người đã mở lớp huấn luyện chính trị để chuẩn bị cán bộ đáp ứng tình hình nhiệm vụ mới Và, thời điểm đáng ghi nhớ là vào ngày 28/01/1941, sau 30 năm hoạt động ở nước ngoài, Người đã qua cột mốc 108 trên biên giới Việt ­ Trung trở về Tổ quốc, để trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam

Với cuộc hành trình cứu nước vĩ đại thực hiện trong suốt 30 năm ­ từ buổi đầu ra đi tìm đường cứu nước năm 1911, rồi trở về nước vào năm 1941 trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam tiến tới tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ kính yêu đã dẫn dắt cả dân tộc vượt qua bao gian nan, thử thách để hoàn thành công cuộc giải phóng dân tộc, đánh tan kẻ thù xâm lược, thống nhất nước nhà, tiến lên con đường mà Người đã chọn và di huấn lại cho đời sau./

QUÁ TRÌNH HỌC VÀ SỬ DỤNG NGOẠI NGỮ CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH ­ BÀI HỌC KINH NGHIỆM

CHO THANH NIÊN VIỆT NAM

ThS NGUYỄN THỊ YẾN

Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật

Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890­1969), là vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc, là danh nhân văn hóa thế giới, Người đã sáng lập ra Đảng Cộng sản Việt Nam và cùng Đảng lãnh đạo cách mạng đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Không những vậy, Người còn để lại một kho tàng văn hóa, những giá trị nhân văn cao cả

Sự thất bại của các phong trào yêu nước ở Việt Nam từ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX đã làm cho cách mạng Việt Nam khủng hoảng về con đường giải phóng dân tộc Hồ Chí Minh ­ lúc đó còn là cậu thanh niên lấy tên là Nguyễn Tất Thành đã sớm nhận thấy con đường do những người đi trước mở ra sẽ không giải phóng được dân tộc Với một lòng yêu nước, căm thù giặc, Người đã quyết định đi tìm đường cứu nước, cứu dân Ngày 05/6/1911, trên con tàu Amiral Latouche Tréville, từ Bến Cảng Sài Gòn, Nguyễn Tất Thành đã rời Tổ quốc, bắt đầu cuộc hành trình dài 30 năm Và cuộc hành trình đó đã giúp Người tìm thấy con đường cách mạng vô sản để giải phóng các dân tộc bị áp bức và những người lao động trên thế giới khỏi ách nô lệ

Trên con tàu định mệnh đó, Người đã đi khắp năm châu, bốn biển để khảo sát, nghiên cứu, lao động, học tập, mục đích cuối cùng của Người là “Tôi chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành” Và cũng chính bởi mục đích, ham muốn tột bậc này, mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phải trải qua rất nhiều khó khăn, gian khổ, có lúc phải “ẩn nấp nơi núi non, ra vào chốn tù tội…”

Trong quá trình tìm đường cứu nước ấy, Người không những là một nhà cách mạng kiên trung mà Người còn là một nhà thơ, nhà văn, nhà văn hóa, nhà ngoại giao xuất sắc, rất nhiều bài học mà Người để lại cho các thế hệ người Việt không những về tinh thần yêu nước, yêu dân tộc mà còn có tinh thần vượt qua khó khăn, tự lực cánh sinh

Để có thể bôn ba ở nước ngoài 30 năm thì Người đã rất coi trọng việc học ngoại ngữ, đó cũng là một trong những nguyên nhân giúp Người tìm thấy con đường cứu nước Ngay từ khi lên tàu, Người đã lên kế hoạch để giúp mình tự học ngoại ngữ, việc học ngoại ngữ ấy chính là tấm gương về nghị lực, về ý chí Trong khuôn khổ bài viết Hội thảo, tác giả xin đi sâu nghiên cứu về quá trình học ngoại ngữ của Chủ tịch Hồ Chí Minh và bài học kinh nghiệm cho thanh niên Việt Nam

1 Quá trình học các ngoại ngữ của Chủ tịch Hồ Chí Minh

1.1 Quá trình học tiếng Pháp của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Tiếng Pháp là ngoại ngữ mà Bác học đầu tiên, trên con tàu Đô đốc, Bác làm quen với 2 người lính Pháp, ban ngày Bác làm việc nặng nhọc, đêm khuya Bác lại tranh thủ đọc và viết, Bác còn đọc báo và học thêm tiếng Pháp

từ một cô sen Người ở lại Sainte Adress làm thuê cho ông chủ tàu và nhờ ông chủ giới thiệu, Người đã xin được việc trên tàu chở hàng đi nhiều nước châu Phi, được đi nhiều nước, tiếp xúc với nhiều người, dần dần vốn tiếng Pháp của Người cũng nhiều hơn

Giai đoạn từ 1917­1923, Người trở về nước Pháp, khi ấy phong trào cách mạng thế giới đang dâng cao, Cách mạng Tháng Mười Nga thành công, Người

đã đại diện cho nhóm người Việt Nam yêu nước gửi đến hội nghị Versailles bản

Yêu sách của nhân dân An Nam để đòi quyền độc lập, tự do, bình đẳng giữa các

dân tộc, đó là sự đánh dấu một bước ngoặt mới trong phong trào giải phóng dân tộc, lúc đó Người cũng chưa hẳn đã viết được bản tiếng Pháp này mà phải nhờ luật sư Phan Văn Trường viết hộ vì có nhiều từ mới Ngay sau đó, Người đã tập viết các văn bản báo chí ­ tin tức bằng cách làm quen với các ông chủ nhiệm tờ

báo Nhân đạo, Dân chúng để được họ hướng dẫn viết, lúc đầu viết ngắn, dần

viết dài, viết đi viết lại, một bản gửi đi, một bản giữ lại, khi báo đi in, Người bỏ bản giữ lại ra đối chiếu, chỗ nào viết sai thì Người tập viết lại Đặc biệt, Người còn tập viết các truyện ngắn, tiểu thuyết của các nhà văn nổi tiếng trên thế giới,

cứ như vậy, Người dần biết đọc, biết viết nhiều từ hơn và tham gia vào làng viết báo, nhờ viết báo mà Người đã kiếm được tiền nuôi thân

Người tích cực đến thư viện đọc sách, sưu tầm tài liệu, tham gia các Hội nghị, trên đất Pháp để mở rộng tầm mắt và để có thể giao tiếp với nhiều người Trong thời gian này, Người tham gia Đảng xã hội Pháp, năm 1920, Người dự đại hội toàn quốc lần thứ XVIII và tiếp thu luận cương Lênin, chính sự kiện này

đã giúp Người trở thành người Cộng sản Việt Nam đầu tiên Một điều quan trọng mà chúng ta thấy được, tiếng Pháp chính là công cụ giúp Người tìm ra con đường cứu nước, giúp Người trở thành nhà báo, nhà văn am hiểu văn hóa Pháp Người vẫn sử dụng tiếng Pháp thường xuyên trong quá trình giao tiếp với các nhà chính trị, với nhân dân Pháp, trong những cuộc phỏng vấn với các

phóng viên người Pháp, Bác sử dụng thông thạo tiếng Pháp như ngôn ngữ mẹ

đẻ để có thể bày tỏ được hết thái độ, ý nói của mình, Người đã từng viết mấy chục bức thư, điện văn gửi Tổng thống, Thủ tướng, Chính phủ Pháp, các tướng lĩnh Pháp

Trong cuộc đời làm cách mạng giải phóng dân tộc, Người đã viết hai tác

phẩm lớn bằng tiếng Pháp, đó là Đông Dương (1923- 1924), Bản án chế độ thực dân Pháp, hàng trăm bài báo, thư từ, truyện ký… Có thể nói, Người sử dụng tiếng Pháp để viết các loại văn bản là nhiều nhất so với các ngoại ngữ khác 1.2 Quá trình học tiếng Anh của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Sau tiếng Pháp thì tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai mà Người thấy rất cần thiết học Trong những ngày làm phụ bếp trên tàu đi xuyên các đại dương, Người đã có dịp đến với nước Mỹ và làm thuê trên những cánh đồng nho, làm thuê trong khách sạn để kiếm sống, để học tiếng Anh Ở khách sạn Boston, nhờ

cô gái có quốc tịch Mỹ mà Người đã được học rất nhiều từ vựng, năm 1914, Người lại sang nước Anh với mục đích học tiếng Anh và tìm hiểu văn hóa nước Anh, Người đã xin làm thợ đốt lò, làm việc từ 8 giờ sáng đến 22 giờ đêm, và dùng tiền kiếm được để mua sách báo tiếng Anh đọc, ngày nghỉ, Người tranh thủ ra vườn hoa ngồi học, Người nghiên cứu nhiều về các dân tộc, các nước thuộc địa và sưu tầm tài liệu về nước Mỹ, nước Anh

Nhờ có sự cố gắng mà Người đã học được tiếng Anh ­ một thứ tiếng quan trọng và phổ biến của thế giới Người sử dụng tiếng Anh để giao tiếp, để đọc sách báo, nghiên cứu tài liệu và quan hệ với các nhà cách mạng Người viết rất nhiều bài báo, thư từ bằng tiếng Anh trong quá trình sang Liên Xô Khi về Trung Quốc hoạt động, Người tiếp tục sử dụng tiếng Anh để giao tiếp, viết và dịch tài liệu, liên lạc quốc tế Thời gian bị chính quyền Hồng Kông giam giữ, nhờ vào vốn tiếng Anh mà Người đã có quan hệ với rất nhiều người Anh tiến bộ, cảm tình với cách mạng, trong đó có luật sư Loseby đã tận tình giúp Người thoát khỏi ách của thực dân Anh và Pháp

Trở về nước, trong những năm đầu ở chiến khu Việt Bắc, Người sử dụng tiếng Anh để liên lạc với các nước Đồng minh, tranh thủ sự giúp đỡ của họ như yêu cầu cung cấp vũ khí, huấn luyện bộ đội giúp chúng ta chuẩn bị lực lượng tiến tới tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám Do Bác biết tiếng Anh nên Người đã tiếp nhận được tin tức từ đọc tài liệu, báo chí

và trực tiếp nghe đài nên đã nắm bắt được tình hình cụ thể về Chiến tranh thế giới thứ hai, đưa ra những nhận định, phán đoán đúng, chớp lấy thời cơ, tổng khởi nghĩa giành thắng lợi hoàn toàn và khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Việc Người biết và sử dụng tốt tiếng Anh quả thực đã giúp cho Người rất nhiều trong quá trình hoạt động bí mật, và cũng là nguyên nhân quan trọng đưa cách mạng đến thành công

1.3 Quá trình học tiếng Nga của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Có lẽ với Người, nước Nga là một đất nước xinh đẹp, ở đó, Người tìm thấy

sự đồng điệu giữa nước Nga và nước Việt Nam, đó là lòng yêu nước, yêu hòa bình Mặc dù trước đó, Người chưa từng biết một chút tiếng Nga nào, nhưng ngay khi đến Nga, tại khách sạn Axtoria, Người đã học tiếng Nga từ những người đồng chí của mình, chỉ hai ngày sau, Người đã nói được một số câu giao tiếp cơ bản, sau đó Người tranh thủ học tiếng Nga trong Trường Đại học Phương Đông, được giáo viên giảng dạy, hướng dẫn tất cả các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết nên Người tiến bộ rất nhanh Do phải sử dụng tiếng Nga hằng ngày để viết các văn bản báo chí, dịch sách nên Người đã sử dụng thành thạo ngôn ngữ này, tổng cộng có hơn 6 năm Người ở đây và học tập tại Trường Đại học Quốc

tế Lênin, làm nghiên cứu sinh tại Viện nghiên cứu các vấn đề thuộc địa

Khi có các phóng viên người Nga trò chuyện với Người, Người đã nói tiếng Nga như một người bản địa, mặc dù khi về nước lãnh đạo cách mạng, không được sử dụng tiếng Nga thường xuyên Nhiều lần, Người còn sửa giúp các đồng chí phiên dịch, có những thành ngữ khó, các phiên dịch viên không nhớ thì Người sẽ nói trực tiếp luôn

Tiếng Nga là một ngoại ngữ Bác được học thứ ba, sau tiếng Pháp và tiếng Anh, không cần phải học lỏm hay trả tiền thuê người dạy mà Người được học bài bản tại trường, được các thầy cô hướng dẫn, do vậy Người sử dụng ngôn ngữ này rất thành thạo Tiếng Nga giúp Người tạo lập mối quan hệ hữu nghị với Đảng Cộng sản và Chính phủ Liên Xô, nhân dân Liên Xô Nhờ sự ủng hộ của

“người Anh lớn” Liên Xô mà Người cùng nhân dân Việt Nam đã hoàn thành công cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, phát triển đất nước, tạo vị thế trên trường quốc tế và được nhân dân thế giới ca ngợi

1.4 Quá trình học tiếng Trung Quốc của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Tiếng Hán là một ngôn ngữ mà Bác biết từ khi còn nhỏ, ngoài được học ở trường làng, Người còn được cha cho vào Huế để học, nhờ biết chữ Hán mà Người đã sớm tiếp thu tư tưởng yêu nước của một số nhà chí sĩ như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh và tư tưởng của Phật giáo, Nho học Người có thể đọc hiểu nhiều loại văn bản viết bằng chữ Hán, nhưng việc giao tiếp bằng tiếng Trung thì Người chưa được rành cho lắm, nhận thức được điều này, Người đã từ Mátxcơva đi Vlađivốtxtốc, đáp tàu đi Quảng Châu và làm việc trong phái đoàn của đồng chí Borodin, lúc đó Brodin đang làm cố vấn cho lãnh tụ của Quốc dân Đảng Trung Quốc là Tôn Dật Tiên Tại đây, Người cũng làm việc nhiều với các đồng chí Trung Quốc, có thời gian Người đi bán báo, dịch những tờ báo Trung Quốc ra các thứ tiếng khác nhau…

Ở Quảng Châu, Người thành lập tổ chức Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí Hội để bí mật hoạt động, rèn luyện cán bộ, chuẩn bị lực lượng, vì thế vốn tiếng Trung của Người được phát triển khá hoàn thiện về các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết Đặc biệt, Người dùng tiếng Trung để giao tiếp, quan hệ, giảng dạy

lý luận, Người cũng tham gia biết báo bằng tiếng Trung, dịch từ các văn bản ngoại ngữ khác sang tiếng Trung

Suốt khoảng thời gian từ năm 1927 đến năm 1941, Người đều hoạt động cách mạng ở đây, ngày 3/2/1930, Người cùng các đồng chí của mình thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, thời kỳ ở Hương Cảng, bọn đế quốc đã cấu kết với nhau đàn áp cách mạng, Người phải sử dụng cả ba ngoại ngữ Pháp, Anh, Trung như vũ khí để bảo vệ mình để thoát khỏi lao tù Người không những sử dụng được vốn tiếng Trung hiện đại mà cả tiếng địa phương của Quảng Đông, Quảng Tây, Người cũng tự học để giao tiếp hàng ngày, Người còn viết rất nhiều bài báo, dịch các tác phẩm của các nhà quân sự nổi tiếng Trung Quốc, dịch cuốn Lịch sử Đảng Cộng sản Liên Xô từ tiếng Hán sang tiếng Việt, khi bị giam giữ ở Quảng

Tây, Người đã viết 134 bài thơ bằng chữ Hán, nằm trong tập Nhật ký trong tù,

đây chính là tập thơ lớn nhất trong sự nghiệp thơ ca của Người, được dịch ra nhiều thứ tiếng, có giá trị nhân văn sâu sắc

Người đã nhiều lần sang thăm hữu nghị Trung Quốc, thiết lập quan hệ ngoại giao thân thiết với “người chị láng giềng”, Người dùng tiếng Trung để nói chuyện với các nhà lãnh đạo Trung Quốc, trò chuyện thân mật với nhân dân và nhiều phái đoàn ngoại giao, phóng viên người Trung Quốc

1.5 Quá trình học các ngoại ngữ khác của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Ngoài các thứ tiếng chính Người đã học thì đi đến đâu, Người cũng giành thời gian để học tiếng nước ấy, mục đích là giao tiếp, tìm hiểu văn hóa nơi đó, tiếng Tây Ban Nha, Ý, Đức, Thái Lan… Người đều chú tâm học những chữ cơ bản, chủ yếu để chung sống, xã giao nên Người không để lại hoặc để rất ít những dấu ấn ngôn bản, Người đã đi 28 nước trên thế giới, tương ứng với đó là 28 thứ tiếng Người đều đã học, điều đó cho thấy Người

đã coi trọng việc học ngoại ngữ đến như thế nào và điều đó đã giúp ích không nhỏ cho sự nghiệp cứu nước của Người

2 Bài học kinh nghiệm cho thanh niên Việt Nam

2.1 Bài học về nhận thức tầm quan trọng của việc học ngoại ngữ

Ngay khi đặt chân lên con tàu Đông Dương, Bác đã thấy nếu không biết ngoại ngữ sẽ rất bất lợi trong quá trình giao tiếp, tìm hiểu về con người và đất nước ấy, do vậy việc đầu tiên mà Bác đặt ra cho mình là phải học ngoại ngữ, Người đã nhìn trước được tương lai của cách mạng, muốn tìm ra con đường cứu nước thì phải bắt đầu từ nhiệm vụ này, Bác từng nói: “Biết tiếng Tây để hiểu Tây, và hiểu Tây thì mới thắng được Tây”, Bác là người Việt Nam đầu tiên biết nói tiếng Anh, tiếng Pháp… và cũng là người đầu tiên sử dụng được nhiều ngoại ngữ nhất (theo thống kê là 29 thứ tiếng) Cách đây hơn 100 năm mà Bác đã nhận thức được tầm quan trọng của việc học ngoại ngữ, Bác nhìn trước được tương lai sau này của một quốc gia, nếu không có ngoại ngữ thì công cuộc làm cách

mạng cũng chưa chắc đã thành công

Đất nước đã và đang bước vào quá trình xây dựng một xã hội hiện đại, mà tất cả người Việt Nam nói chung, thế hệ thanh niên Việt Nam nói riêng rất cần phải biết ngoại ngữ để giao tiếp, để chung sống, để hội nhập Mỗi thanh niên cần nghiêm túc coi trọng việc học ngoại ngữ, có ngoại ngữ sẽ là một lợi thế rất lớn khi xin việc làm, đồng thời giúp ích cho người đó rất nhiều trong quá trình làm việc Bất cứ ngành nghề hay công việc nào cũng cần đến ngoại ngữ, bởi quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa sẽ thúc đẩy sự giao thương, trao đổi với tất

cả các quốc gia trên thế giới

2.1 Bài học về phương pháp học ngoại ngữ

Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang phát triển mạnh mẽ thì việc học ngoại ngữ cũng trở lên dễ dàng hơn, có nhiều phương pháp để học như học từ thầy cô, học từ bạn bè, học trên các kênh internet, nhưng quan trọng nhất vẫn là

tự bản thân phải nỗ lực tìm tòi để học… Quá trình học ngoại ngữ của Chủ tịch

Hồ Chí Minh chỉ ra cho mỗi người thanh niên Việt Nam cách thức để rèn luyện,

để nói giỏi, viết giỏi, Bác đã đến từng quốc gia, giao tiếp hằng ngày với người bản địa, lấy tiền làm công để thuê thầy về dạy, rồi tập đọc báo, dịch giả…

Mỗi ngày, khi học được một từ mới, Bác vội vàng viết lên tay rồi về nhà viết ra giấy, viết đi viết lại, sai thì viết cho đúng, cứ như thế Bác mới có thể học thuộc nhanh đến vậy Bác học từ vựng bằng cách hỏi người bản xứ về các đồ vật xung quanh, sau đó Bác viết lại vào giấy, dán vào chỗ hay để ý nhất, học được

từ nào, Bác ghép chúng thành câu thực hành ngay, có lần Bác nói: Để học được ngoại ngữ, Người phải kiên trì mỗi ngày học thuộc mười từ, học ở mọi nơi, mọi lúc cho kỳ thuộc, có khi viết các từ đó lên cánh tay để vừa làm vừa nhìn vào đó cho nhớ Hôm sau lại học mười từ khác, cứ thế mà tích lũy dần như ta bỏ tiền tiết kiệm hằng ngày vào ống

Đất nước đang phát triển mạnh mẽ, càng đòi hỏi sự hội nhập với thế giới thì ngoại ngữ chính là một môn học cơ bản xuyên suốt cho học sinh, sinh viên từ cấp 1 cho đến đại học, thậm chí cả sau đại học, nhưng không phải ai cũng biết cách để học tốt môn này, nếu có phương pháp khoa học để học thì không chỉ một ngoại ngữ mà có thể học tốt nhiều ngoại ngữ khác nhau Bác đã chỉ ra các phương pháp để học rất cơ bản như:

Phương pháp quan sát: Người đã đến nhiều nơi, tiếp xúc với nhiều người,

và mỗi lần tiếp xúc ấy, Người tranh thủ quan sát cách nói chuyện của người dân nước ấy, và “học lỏm” về ngữ điệu, phát âm của họ Hiện nay, cũng có nhiều bạn thanh niên học tập theo phương pháp này của Bác bằng cách đến những khu du lịch có nhiều người nước ngoài để nghe họ nói, giao tiếp với họ, nhờ họ chỉnh sửa cho mình, phương pháp này thực sự có hiệu quả Hay nhiều gia đình cho con em mình đi du học, xuất khẩu lao động… đó cũng là một