Tiếp cận chẩn đoán bệnh nhân rối loạn nuốt

PowerPoint Presentation Tiếp cận chẩn đoán bệnh nhân rối loạn nuốt Ths Bs Tạ hùng sơn Bộ môn tai mũi họng – đh y dược hải phòng NUỐT Nuốt là một tập hợp các động tác phối hợp nhịp nhàng và đông bộ để đưa thức ăn từ miệng xuống đến dạ dày Trung tâm điều khiển sàn não thất 4 sát tủy cổ, kết nối với vỏ não – trung tâm nôn – trung tâm hô hấp Không tự chủ 2 chặng 13 trên miệng họng 23 dưới thực quản NUỐT NUỐT Rối loạn nuốt (dysphagia) Sự khó khăn hoặc sự di chuyển bất thường > ăn uống trở thành sự.

T i ế p c ậ n c h ẩ n đ o á n

b ệ n h n h â n r ố i l o ạ n n u ố t

T h s B s T ạ h ù n g s ơ n

B ộ m ô n t a i m ũ i h ọ n g – đ h y d ư ợ c h ả i p h ò n g

NUỐT

Rối loạn nuốt (dysphagia)

nhà.

Phân loại rối loạn nuốt

• Theo vị trí: tại họng và tại thực quản

• Theo cơ chế: cơ học và thần kinh

• Theo cảm giác: đau và khó

• Theo thời gian: cấp và mạn

• Theo tổn thương: thực thể và cơ năng

Bệnh hệ thống cơ và mô liên kiết

•Loạn dưỡng cơ mắt-hầu

• Viêm đa cơ

•Loạn dưỡng cơ mắt-hầu

• Viêm đa cơ

•Viêm tủy, Hội chứng sau viêm tủy

•Chứng rối loạn vận động muộn

•Bệnh não do RL chuyển hóa

•Viêm tủy, Hội chứng sau viêm tủy

•Chứng rối loạn vận động muộn

•Bệnh não do RL chuyển hóa

•Xơ cứng cột bên

•Bệnh Parkinson

•Sa sút trí tuệ

Các cấu trúc bất thường

• Sẹo xơ cứng vùng nhẫn hầu

• Túi thừa zenker,

• Màng dính vùng họng

• Khối u vùng họng thanh quản

• Bât thường của cột sống cổ

Vôi hóa mỏm trâm, dài sưng trên sụn giáp

• Di tật bẩm sinh (hở hàm ếch, túi thừa …)

• Sẹo xơ cứng vùng nhẫn hầu

• Túi thừa zenker,

• Màng dính vùng họng

• Khối u vùng họng thanh quản

• Bât thường của cột sống cổ

Vôi hóa mỏm trâm, dài sưng trên sụn giáp

• Di tật bẩm sinh (hở hàm ếch, túi thừa …)

Sau điều trị

• Do điều trị

• Tác dụng phụ của thuốc (hóa chất, thuốc an thần…)

• Sau PT cơ hoặc thần kinh

• Sau xạ trị

• Tổn thương cắt bỏ một phần họng

• Do điều trị

• Tác dụng phụ của thuốc (hóa chất, thuốc an thần…)

• Sau PT cơ hoặc thần kinh

• Sau xạ trị

• Tổn thương cắt bỏ một phần họng

Nguyên nhân

T ạ i h ọ n g

Chèn ép cơ học Rối loạn vận động cơ thực quản Chức năng

Khối u lành tính ĐM dưới đòn lạc chỗ Co thắt cơ thực quản Nuốt vướng cơ năngViêm thực quản (do thuốc, hóa chất, nhiễm

trùng, trào ngược…)

Loãng xương, thoái hóa đốt sống cổ Bệnh Chagas

Ung thư Phình quai ĐM chủ Rối loạn vận động tiên phát tại thực quản

Túi thừa thực quản Phình tâm nhĩ Rối loạn vận động thứ phát

Sau phẫu thuật (thực quản, thanh quản, dạ

Biểu hiện lâm sàng

• Nuốt đau

• Nuốt vướng, nuốt nghẹn

• Các biểu hiện kèm theo

– Trào ngược lên mũi

Tiếp cận bệnh nhân rối loạn nuốt

Nuốt đau

KHAI THÁC TRIỆU CHỨNG

• Hoàn cảnh xuất hiện: liên quan đến bữa ăn hay không

• Vị trí đau: họng –sau xương ức, cố định 1 điểm – lan tỏa

• Hướng lan : lên tai, xuống ngực, sau gáy

• Mức độ: nuốt được thức ăn – nước

• Tình trạng toàn thân: sốt, khó thở, gầy sút cân…

• Bệnh lý kèm theo: tim mạch, phổi, khối u…

NỘI SOI Chẩn đoán hình ảnh: Xquang, siêu âm, CT scanner, MRI

Nuốt đau

dễ bỏ sót, nhầm lẫn

• Ung thư giai đoạn sớm

– Ổ loét: mặt dưới cạnh lưỡi, gốc lưỡi, thành bên họng, sụn phễu, xoang lê

• Dị vật di chuyển

– CT scanner

• Thần kinh: Đau dây IX, hội chứng cổ-lưỡi (chèn ép nhánh C2), nhồi máu cơ tim

Tiếp cận bệnh nhân rối loạn nuốt

Nuốt vướng – nghẹn

1 Bạn gặp khó khăn ngay khi bắt đầu nuốt hay sau khi nuốt một vài giây? Xác định tại họng hay thanh quản

2 Bạn có bị ho, ngạt thở hay đưa ngược thức ăn lên mũi sau khi nuốt không? Các biểu hiện trên thường do khó thở và nuốt

vướng do họng

3 Bạn nuốt khó khăn khi uống hay nuốt thức ăn, hay cả hai? Khó nuốt nước hơn thức ăn thường do rối loạn

vận động cơ, nuốt khó đồ ăn rồi đến nước thường

Tiếp cận bệnh nhân rối loạn nuốt

Nuốt vướng – nghẹn

5 Bạn có thể chỉ vị trí thức ăn mắc lại được không? Thông thường vị trí trong nuốt nghẹn thường khó

chính xác, trong trường hợp nuốt khó tại họng thường chính xác hơn

6 Bạn có biểu hiện gì khác như ăn không ngon miệng, sụt cân, buồn nôn, nôn, trào ngược

thức ăn, nôn ra thức ăn mới hoặc cũ, cảm giác nóng ngực, đau khi nuốt hay đau ngực

không?

Định hướng nguyên nhân: tâm lý, trào ngược, tắc nghẽn thực quản, tâm vị…

7 Bạn có bị mắc các chứng bệnh sau không: tiểu đường, xơ cứng bì, hội chứng Sjögren, căng

thẳng quá mức, parkinson, nhược cơ, xơ cứng bì, ung thư…

Tiếp cận bệnh nhân rối loạn nuốt

Nuốt vướng – nghẹn

8 Bạn có từng phẫu thuật thanh quản, dạ dày, cột sống cổ, vùng cổ không?

9 Bạn có tiền sử điều trị xạ trị không?

10 Bạn có đang dùng thuốc gì không? KCl, sắt, quinine, vitamin C, tetracyclin, aspirin,

NSAIDs có thể gây ra chứng viêm thực quản do viên thuốc mắc lại

Tiếp cận bệnh nhân rối loạn nuốt

Nuốt vướng – nghẹn

• Các khả năng theo lứa tuổi

– Trẻ em: dị vật, dị hình bẩm sinh, quá phát amiđan

– Thanh niên, trung niên: viêm thực quản trào ngược, thoát vị hoành, sẹo hẹp, dính thực quản, nuốt vướng cơ năng

– Người già: khối u, ung thư, hẹp thực quản do trào ngược kéo dài, rối loạn vận động cơ do tuổi và do các bệnh lý thần kinh

Ngay khi nuốt

Mắc ở họng, không trôi

Họng

Sau khi nuốt

Đau tức sau xương

ức, khó thở, cảm giác còn thức ăn

Thực quản

Tiếp cận bệnh nhân rối loạn nuốt

Nuốt vướng – nghẹn

• Chứng loạn dưỡng tăng trương lực cơ

• Loạn dưỡng cơ mắt-hầu

• Viêm đa cơ

• Chứng loạn dưỡng tăng trương lực cơ

• Loạn dưỡng cơ mắt-hầu

• Viêm đa cơ

•Viêm tủy, Hội chứng sau viêm tủy

•Chứng rối loạn vận động muộn

•Bệnh não do RL chuyển hóa

•Viêm tủy, Hội chứng sau viêm tủy

•Chứng rối loạn vận động muộn

•Bệnh não do RL chuyển hóa

•Xơ cứng cột bên

•Bệnh Parkinson

•Sa sút trí tuệ

Các cấu trúc bất thường

•Sẹo xơ cứng vùng nhẫn hầu

•Túi thừa zenker

•Màng dính vùng họng

•Khối u vùng họng thanh quản

•Bât thường của cột sống cổ

•Vôi hóa mỏm tram, dài sưng trên sụn giáp

•Di tật bẩm sinh (hở hàm ếch, túi thừa …)

•Sẹo xơ cứng vùng nhẫn hầu

•Túi thừa zenker

•Màng dính vùng họng

•Khối u vùng họng thanh quản

•Bât thường của cột sống cổ

•Vôi hóa mỏm tram, dài sưng trên sụn giáp

•Di tật bẩm sinh (hở hàm ếch, túi thừa …)

Tiếp cận bệnh nhân rối loạn nuốt

Nuốt vướng – nghẹn

Có bất thường về cấu trúc

ĐO VẬN ĐỘNG THỰC QUẢN (esophageal manometry)

Chụp thực quản cản quang Nội soi ống mềm

Chụp thực quản cản quang Nội soi ống mềm

Tiếp cận bệnh nhân rối loạn nuốt

Nuốt vướng – nghẹn