Giáo trình Gia đình học: Phần 2 - TS. Nguyễn Thị Hồng Nga

Tiếp nội dung phần 1, Giáo trình Gia đình học: Phần 2 cung cấp cho người học những kiến thức như: những yếu tố tác động đến sự phát triển của gia đình Việt Nam; xu hướng biến đổi về giá trị cấu trúc và giá trị chức năng của gia đình Việt Nam; định hướng phát triển gia đình trong xã hội hiện đại. Mời các bạn cùng tham khảo!

Chu'dng3 , , ,.,,

XU HUONG PRAT TRIEN GIA DINH VI:ij;T NAM

1 Nhung ye'u t6 tac d(mg den stf phat triin cu a

g1a dinh Vi~t Nam

I.I Su b"' d''· · ten ot gia in · di h V" N iet am · s a lua c

ling hinh tluii gia dinh trong licli sit

Cac hinh thai gia dinh tu the' ky XV de'n cuoi the' ky XIX

Tu truck the' ky' XV chua tim thay tai lieu nao nghien

ho:;,c ghi chep cac hinh thai gia dinh Viet Nam

d' Co tni)t so hinh thai gia dinh Viet Nam n6i bat la: gia

~nh nho giao va gia dinh quan lai gia dinh nong dan (biln

de':g, :rung nong, dia chu) ve can ban khong thay d6i cho Cach mang thang s

C , C<ic hinh thai gia dinh tit driu the' ky XX den truce

Och rn <;Ing thang 8 ,

t Trang thci ky nay gia dinh nha nho chiem vi trf quan c~~ng trong xa hoi, gia dinh nha nho quan tam nhieu de'n tnh trj c6 XU huong di tim dudng cuu nuoc Cuoi the' ky

Gilio trinh Gia dinh hc;,c

XIX, thcti ky Phap thuoc xuat hien nhung hinh thai gia

dinh moi nhu:

Gia dinh c6ng chirc (co chilng hoac con lam viec c~o chinh quyen thuc dan Phap); gia dinh tu san; gia dinh tieu

tu sari; gia dinh tiJu thuong

Nhung nam dilu cua thi).p ky XX, do Ian s6ng Au ho~ phat triJn manh, phong trao narn nu binh quyen xuat hien Vi th€, vai tro cua nguoi phu nu trong mot so gia dinh thanh thj da c6 su thay d6i

- Cac hinh thai gia dinh tu sau Cach mang thang 8 den nay

Cac hinh thai gia dinh nhu gia dinh ke SI, gia dinh c6ng nhiin, gia dinh quy t(lc duce thay d6i bang hinh thai

gia dinh khac nhu: gia dinh c6ng nhiin; gia dinh c6ng chuc; gia dinh b(l d(li, gia dinh can b(l, gia dinh tiJu tti san, gia dinh tiJu thuong

Hinh thai gia dinh can b(l la nhung gia dinh lam vi~c trong cac co quan c6ng quy€n Thcti ky d6 khuynh huong b~t con cai phai theo Sl,f s~p d(it cua cha m~ tU vi~c hQC hanh den hon nhiin - Gia dinh can b(l nhin chung song d?m b?c va song theo che d(l tem phieu bao cap

0 n6ng th6n tu sau cai each ru(lng dat xuat hi~n m(lt hinh thai gia dinh d6 la gia dinh xii vien, do n6ng dan dii

182

TRUONG O~I HQC LAO OQNG XA HQI

Chuong Ill Xu hUcing phat trien gia dinh Vi~t Nam

h~p tac hoa, moi nguoi lam chung va chia san ph~m theo

cong di~m lao dong

Hien nay, trong XU the phat tri~n cua xa hoi hien dai,

gi~ dinh Vi~t Nam co nhirng ten goi moi nhu gia dinh trf

thuc gia ' di in h d oanh nhan, gia dinh quan chuc ,

Van de nam nu binh quyen diroc hien phap c6ng nhan,

VJ tn Xii hi_\i CUa nguoi phu nu trong gia dinh dliQC thay d6i

l.2 Nhilng van de' diit ra do'i v<1i gia dinh Viet

i~n nay

Yeu t6 truyen thong tac di_\ng den gia dinh Vi~t Nam

Xii h9i sari xuat nong nghiep thlidng dliQC g9i la xii hoi

truyen th'' ong va gia dinh trong xii h91 san xuat nong , ,, ,

nghiep cun th ' · g uong ucc g91 a gia in ruyen orig d l' di h t ,, th,.,

h'· Do quy luat phat tri~n kh6ng d6ng deu, c6 nhung xii

~l dii chuyen tu nen van minh n6ng nghi~p sang nen van

h'" ong ngh1~p va h~u c6ng ngh1~p trong In ling xa

\ll khac moi dat dude hoac moi b~t d:iu chuy~n sang nen

c, In c6ng nghi~p, Ir:ii do quy lu~t g1ao thoa, Ian toa

ua van · h , mm ma nhieu xii h6i d trong tm r1:1ng on f:!I · ' · h t t' t ·

2

d1 ca hai tham chi ba nen van mm ac an nhauT''t h.,' ,.d, h , ,,"

dot" _a n, Ien ,trong nhung XU h91 0 t lidng C~ S!f ~U~g

· giua cac nen van minh va s\l dan xen ton tr:i1 cua hhieu h' h m thai gia dinh

(

TRL!ONG O~I HQC LAO OQNG · XA HQI 183

Gicio trinh Gia dinh hoc

Trong thoi ky qua do len chu nghia xii h9i, cac dieu kien d~ hinh thanh gia dinh mdi khong xuat hien va CO t~C

dung dil.y du ngay l~p tuc ma chi c6 th~ hoan chinh dan tung bucc Luc dil.u xii hoi moi con t6n tai nhiiiu gia dinh ' '

duce tao li;ip tu xii h9i cu, nhieu yeu t6 cua gia dinh cil con

an ucng trong cac tang lop dan cu Xay ung gl

mdi bat dil.u tu viec cai tao nhung gia dinh cu theo ti~h thil.n cua chu nghia xii h9i, g~n li6n voi viec giao dvc lop

thanh nien den vci tinh yeu va hon nhan tien b9

Do xii h9i con nhieu thanh phan kinh te va cac gial ca'.p khac nhau, viec chuy~n bien hinh thanh yeu tfJ gla

dinh moi se i'J muc d9 khac nhau trong cac gia dinh el tun_

lo:;i.i dan Cli Tuy vi;ly, trong thcli ky qua d9 len chu ngn;a :a h9i, vfin ciin thiet de ra nhiing d/nh huang chu yeu de xaY dljng gia dinh moi

G" d' h , ' ' , , t 'n stl k8

la m mel1 cua chu nghia xii h91 ra del1 re · ,., thua nhung net d~p gia dinh truyen th6ng, d6ng thcli ueP thu nhung tien b9 cua thcli d:;i.i ve gia dinh

e xay dljng gia dinh moi phai ngi'tn chiftn n n ; tuqng tieu cljc, manh dan hta chon va xti ly dung d~-~

nhung yeu t6 moi nay sinh va quan trong heln, la phal ,,,

t ,, iep thu nhu· , d ,, ' ' h" d X" ly va · , , , t1eP

ng n91 ung tien b9 cua t el1 :;i.1 u , n" thu nhung va'.n de cua thcli d:;i.i khong phai la "each ta

184

TRl!ClNG O~I HQC LAO OQNG - XA HQI

-

ChLIO'ng Ill Xu hu6'ng phat trien gia dinh Vi?t Nam

gian don, ma phai phu hop vdi truyen thong cua dan toe,

cua gia dinh va su phat tri€n chung cua xa hoi,

Phuong huong quan trong ct€ hinh thanh ngay cang

nhieu cac gia dinh mdi la viec thuc hien hon nhtin tie'.'! bt)

Hon nhan tien bi_\ coi tinh yeu la co scJ tinh than chu

yeu, la yeu t6 quyet dinh nhat cua hon nhan

Hon nhan tien bi_\ con bao ham nguyen tiic tu nguyen

Hon nhan tV nguyen bao darn t6i da cho tinh yeu tien toi

hon nhan mot each hien thuc D€ cho narn nu tu do tim

hi6u, de'n voi nhau c6 nghia la d€ ho tu dinh doat lfty tuong

lai hanh phuc

Xay dung gia dinh van hoa moi, ke't hop truyen thong

voi hi~n d0i, la rn9t trong nhung rnvc tieu phat tri6n xa

h9i cua Dang va Nha nuoc Trong thdi ky chuy6n di.\i tu

m9t xii h9i quan lieu bao cap sang xa h9i tieu dung cao

moi chlia hinh thanh, hoan thi~n, cac gia trj CU dang (lliQC

sang l9c, nhung bat c~p thai qua xay ra Hang lo:;it cac tac

nhan xii h9i moi, lam giam slj lien ket trong gia dinh, giua

vq va ch6ng nhu: ph:;im vi ho:;it d9ng rnd r9ng, vai tro cua

Phv nu thay di.\i, tarn ly chu9ng hinh thuc, s]!' chuy6n djch

cua moi trudng s6ng va lam vi~c Van hoa gia dinh ciing

chuy6n di.\i tu truyen th6ng sang hi~n d0i, theo djnh

huong: binh dfrng, diin chu, quyen con ngudi

TRlfdNG O~I HQC LAO OQNG - XA HQI

;

185

Giao trinh Gia dinh noc

Trong nen van hoa lau doi cua dan t9c Viet Nam, ,gia dinh d6ng vai tro nen tang giu gin cac gia trj truyen th6n!:

su thuy chung cua VO chong, long hieu thao CUa con cai VOi cha me da trc'J thanh gia tri nhan van Tat ca nhirng die_u nay da di sau vao tiem thirc va tinh cam d;10 due con ngli~l Vi$t Nam D6 la sue manh ngiin chan su tac dong cua nen kinh te thi truong' Va su bang hoai d\10 due

Su chuyiin tiep tu gia dinh truyen thong sang gia din~ hi$n dai dii b:it diiu tu lau, truoc het cJ cac thanh thi Trong thoi gian giin day, qua trinh nay duce di\y nhanh chua tung thay va lan ra ca cac vung n6ng th6n rong lon

Tu ch6 gia dinh la m9t don vi san xuat (chu yeu la n6ng nghi$p va phiin nao thu c6ng nghi~p), nay n6 chi con duy tri chuc niing kinh te trong linh Vl)'.C thu nhip Va ti~U dung Tu chil gia dinh Ian kiiiu gia tntcJng, n6 diin dan chuyiin thanh gia dinh h\lt nhan Cac thanh vien trong gia dinh c6 nhung moi quan he doi voi nhau khac trlioc: tinh d9c l*p CUa nglidi VQ Va ca cua con cai tiing len; cac quan h$ hon nhan dl)'.a tren co scJ tv nguy$n hon la bi ap d~t; kh6ng khi "dil.n chu" va "binh d&ng" trong gia dinh cJ nuoc

ta da duqc, cac qua trinh each m\lng va khang chien thuc, di\y Sl)' chuyJn bien nay CUa gia dinh, m~c du nen kinh te cua xa h9i chua c6 nhung bien d6i ve chat

Thiet che gia dinh duqc ph\J.c h6i trc'J l\li: trong thcJi ky d6i m{Jj v{Jj tat Ca nhung tiem niing Von c6 sau may Ch\J.C

186

Chuong Ill Xu hu6'ng phat trien gia dinh Vi~t Nam

narn bi lu mo va bo quen trong nen kinh te' quan lieu bao cap duy y chi, cac chuc nang dac biet la chuc nang kinh te' cua gia dinh duce phuc h6i da giup cho gia dinh Viet Nam thoat khoi nguy co khung hoang do bi dut UO\\n voi truyen thong Vi trf nen tang cua gia dinh trong quan h$ vdi xa h9i Uli(JC kh£ng dinh trO lai Kinh te' gia dinh la CO SO tao nen su g/in b6 Va moi quan he tinh cam, tinh than dac biet giua cac thanh vien trong gia dinh (tinh nghia thuy chung

vo chong, yeu thuong dum boc anh em, ho hang, long hieu thao cha me, t6 tien ) Gia dinh la mot thiet che dij.c thu, mang nhieu dnu an tinh cam cho nen viec thuc hien cac chirc nang cua gia dinh vua thi'i hien trach nhi$m gia dinh doi voi xa h9i vita thoa man tinh cam ma cac thanh vien cua gia dinh danh cho nhau Kh£ng dinh chuc nang cua gia dinh Vi$t Nam la bao v¢, cham s6c, xa h9i hoa tre em

va nu6i duang ngli<Ji gia

Quy m6 gia dinh nho, tv do ca nhan duqc kh:'mg djnh Ph6 bie'n la gia dinh h\\t nhan t\\O dieu ki¢n thuc diiy qua trinh dan chu trong gia dinh va kh£ng djnh t\]' do ca nhan

Sv ap dij.t hon nhan cua cha m() da suy giam dang ki'i Trong doi song vc;J ch6ng, S\i thoa man ve doi song tam sinh ly du9c de cao

Xay d\fng gia dinh moi c&n khiic phvc va lo\\i tru t¢ ll\l,n Ctfdng ep Va quan diilm "bo m() dij.t dau COn ng5i day"

Giao trinh Gia dinh noc

trong hon nhiin Tat nhisn, trong xii h9i moi, hanh phuc lua doi rat can su huong d§.n, khuysn nhu cua ngudi than,

se, ganh vac Cong viec gia dinh,

Day ciing la m9t phudng huong Ion cua xay d\fng gia dinh rndi Trong van dg nay, truoc he't phai n6i toi qu~n h¢ vo ch6ng Quan h¢ vo - chong nay c6 y nghia va ,tac d9ng lon de'n cac quan h¢ khac trong gia dinh Binh d~ng

va ton tr9ng nhau la net di;tc trung cua quan h¢ v(/ chong trong gia dinh moi Vq ch6ng c6 quygn lqi va nghia _vv ngang nhau vg m9i mi;tt trong deli song gia dinh Vq chong duqc tv: do l\fa ch9n nhung va"n dg rieng, chinh dang (nghg nghi¢p, vi¢c tham gia c6ng tac xii h(>i ) va thil~~ nhat giai quye't nhung van dg chung (ndi d, t6 chuc ddl

"' ) t • ' ' h , , 1 · hanh song ren cd sd cung n au ban bl).c ve quyen 91,

phuc cua ca gia dinh Trong gia dinh di;tc bi¢t phai quan tam de'n di;tc di~m vg gioi tinh d~ tao digu kien phu h<JP cho vq ch6ng hoan thanh duqc nhi¢~ vv gia dinh va c6ng

188 TRlfONG O~I HQC LAO DONG - XA HQI

Chu'Cmg Ill Xu hu6'ng phat triffn gia dinh Viiffet Nam

tac xa hoi, Chung thuy la yeu t6 quan trorig dJ gia dinh c6 hanh phuc viirig ben

Quan h¢ b6 me va con cai cung mang tinh tluiri miti B6

me yeu thuong va khong phan biet d6i xi't voi cac con, ton trong va hudng diin nhung nhu cilu chinh dang cua con

Nuoi day cac con thanh ngucJi c6 ich cho xii hoi la nhi¢m V\J, cua b6 me Cac con phai biet on, kinh trong, nghe lcJi

khuyen nhu cua b6 me va khong ngung hoc hoi vuon len giu vimg truyen thong t6t dep cua gia dinh Quan h¢ b6

me va cac con trong gia dinh con la hinh anh chung cua quan h¢ the h¢ ngoai xa h9i

Trong gia dinh, cdn xay d(lng nhftng m6'i quan h~ t6't gifta anh chi em vrJi nhau

Tren co sd gia dinh hoa thu:\(n, xay d(lng t6't ccic quan h? v<ii ccic c¢ng d6ng, t6 chuc ben ngoai gia dinh (h9 hang,

than t9c, thong gia, lang XOID ho~C dcJn V\ dan Cli khac nhau ncJi gia dinh d )

Doan ket tuong tr9, giup da liin nhau la trach nhi¢m cu.a nguiJi than, cu.a ba con x6m gieng D9ng vien nhau th~c hi¢n chinh sach chung cu.a xa h9i va nhung quy dtnh chung CU.a t:\(p thJ cung nhli nhung t:\(p t\J,C tien b9 cu.a dong h9, la vfln de dlicJC quan tam cu.a xay d~ng gia dinh trong xa h9i

TRVONG O~I HQC LAO OQNG - XA HQI 189

Giao trinh Gia dinh hoc

Trong nhirng phudng hudng xay dung gia dinh moi cua

chu nghia xii hoi, con otin de bdo ddm quyen fl.J do ly hon

Cong nhan quyen ly hon la mot bucc tien thuoc v€ n<)i dung giai ph6ng phu nu va bao dam nhan quy€n n6i chung V.I Lenin vict: "Thitiu quyen tu do ay la mot s\f UC

hiep 16n d6i voi gioi bi ap buc, d6i vdi phu nu"

Chi nhung trucng hop ly hon chinh dang mdi la m<)t mat cua che de) hon nhil.n tu do tien be) Mac du dii qua nhung bucc hoa giai, duoc xii hoi, nguui than he't long vun d:ip cho su dean tu gia dinh, neu tinh yeu vc;J chong kh6ng con nira, thi ly hon hie do la cil.n thiet, se la dieu hay cho ca

doi hen ciing nhu cho xii h<)i Tuy nhien, ly hon nao ciing

dJ ]:;ii h?U qua, nhi€u khi tac h:;ii rat n~ng ne, nhfft ]a d6i voi ph9- nu va nhung dua con

Gia dinh d nuoc ta hinh thanh trong S\f ke' thua va chju anh hudng trljc tie'p cu.a gia dinh truyin thong

S\f phil.n c6ng lao d<)ng trong gia dinh va dja vj xii h9i Duoi tac d(lng cua truy€n th6ng ve cac phong trao giai ph6ng ph9- nu va nil.ng cao dja vj kinh te' xii h(li cua ph9- nu dii CO S\f thay d6i C!i vi! nh?n thuc va hanh di_lng cua Xii hi_li

Va cac C~p Vc;J ch6ng trong tucJng quan ve gioi voi phil.n c6ng lao d(lng trong gia dinh S\f thay d6i nay dien ra mf!.nh me

6 cac gia dinh tre va o cac vung do thj va thanh ph6 ]on

190 TRlfONG OJ!,I HQC LAO OQNG XA HQI

Chucmg Ill Xu hu'dng phat trien gia dinh Vi<# Nam

H9 ket hon muon, gianh thoi gian cho lap nghiep, song binh d£ng va thuc te hon, ho chu y den chidn luoc song ket qua tuong hop binh d£ng cua hai vq chiJng - t:;10 dieu kien cho nhau va cho gia dinh phat tri~n ben vung

Thoi dai kinh te th] truong nay sinh hien tuong lay chong vi tien khong k~ tu6i tac, lay chong nguoi nuoc ngoai Va cac dich V\] moi gioi hon nhan, cac duong day buon ban phu nu cung Ia van de n6i corn trong xa hoi,

1.3 Nhi1ng kh6 khan, th.acli tluic d{i'i v&i gia dinli Vift Nam va nhiing van de' hluu:

Giang nhu nhieu nuoc kern phut tri~n, xa hoi Viet Nam dang chuyen minh d~ trcJ thanh mot xa h9i hien dai, Rieng m9t qua trinh chuyen tu truyen thong sang hi$n d<).i ay cung gay ra biet bao dao l9n trong d6i song xa h9i Do d6, cung khong th& tranh khoi nhung dao l9n, nhung d6 va vf) th~ che gia dinh Them vao d6, m9t qua trinh chuy6n bien khac c6 y nghfa quan tr9ng khong kem cung lam cho gia dinh bien d6i ghe gom: tu kinh te t:\lp trung quan lieu sang kinh te thi trUdng va khong chi trong Hnh V\J'.C kinh te Khong thay het boi canh d6, kh6ng th~ ban toi van de giao dvc gia dinh t:\ln goc duqc

Gia dinh hi$n d:;ti xuat hi~n voi nhieu miiu thuftn, do d6 c6 th6 nhin thay tinh tr0ng lo0n cUdng (amonie) cua n6

TRlfdNG D';\I HQC LAO OQNG - XA HQI 191

Gieo trinh Gia dinh hoc

hon, N6i chung, ve mat van hoa va nghe nghiep, gia dinh

, '

kh6ng con giu vai tro chu yeu trong qua trinh xa h9i hoa d

nhung lua tu6i vj thanh nien nhu truoc Nhieu b6 m~ kh6ng du sue "ren cij.p" con cai Uy tin cua b6 m~ bj uy tin

CUa trlidng h9c Va ndi lam viec "canh tranh" vi d6 ]a , nhung ndi bao dam cho S\f tien than CUa m6i nglidi nhieu hdn Dij.c bi~t dang chti y la trong m6i trudng d6 thj, nha't ]a Cac do thj Ion, ft ai biet ai, S\f ki~m soat CUa gia dinh d5i voi con cai bj bu6ng long

'

Nhung hi~n tuc;ing g:ln nhu tat yeu ay, cang kh6ng the ngan chij.n m9t each duy y chi Van de la lam sao d~ gia

dinh v:'i.n giu duqc chuc nii.ng xii h9i hoa cua n6 ding voi

truelng h9c va ndi lam vi~c Ngoai nhung quan h~ khac, (kinh te, Xii h9i Va ca chfnh trj nua), gia dinh con CO mi_l.t tam linh cua n6, b~t ngu6n tu huyet th6ng, dong d6i ma con nguoi cam thay la thieng lieng Vi~c tho cting t6 tien,

192 TRUONG O':'I HQC LAO OQNG XA HQI

Chuang Ill Xu hU6"ng phet trien gia dinh Vi~t Nam

SUa sang m6 ma cha ong dang di6n ra, ve CO ban, la mot hien tli<;lng tich cue, Neu so sanh qua trinh hinh thanh gia dinh hien dai i!J nuoc ta vdi nhieu nuoc khac, c6 th& thay do

la mot uu the kh6ng di\ gi tao duoc

Tinh trang btit cgp cua gia dinh trong qua trinh bien

d6i tu xa hoi truyen thong sang xii hoi hien dai nhu vira n6i la net chung cua cac nuoe dang phat trien, bi!Ji vi khong phai moi cai truyen thong deu dang bi tu bo, cung

nhu kh6ng phai moi cai duoc coi la hien dai deu dang tiep

nhan Van d6 i!J day la d.n c6 su chon loc khi tiep nhan cai

rnoi va loai bo cai cu

Ngoai ra, d nude ta hien dang dien ra m<)t tinh tr:;ing

hdng hl!,t d nhieu gia dinh trong qua trinh chuy&n tu kinh

te "quan lieu baa cap" sang kinh te thj tructng Ve thVc chat, diiy la sv thay the h$ gia trj nay b&ng h~ gia trj khac Dua den hi$n tli(;lng de cao tV do ca nhan, gia dinh

da th:;tt S\f b9c )9 ClliQC quyen UY ClOi VcJi con Cai ClO la S\i ra quyet djnh vi) nghi) nghi$p, tlicJng lai cua con cai

Tren the gi6i, ngucti ta da n6i nhieu toi "khung hoang gia dinh", g~n v6i nhung bicn d&i m:;inh me cua cac quan h~ hon nhiin - gia dinh di6n ra trong khoang 20 - 25 niim g:in diiy, g9i d6 la nhung "bicn ct6i d1ch m:_ing"

Tinh chat "toan d.u hoa" cua nhfing qua trinh bicn ci&i trong dcti song con nglicti la m<)t stf th:;tt hi6n nhien Nhli

lRlfdNG 01;11 HQC LAO OQNG - XA HQI 193

Giao trinh Gia dinh hoc

da thay, nhirng bien d6i ve van hoa va sinh heat cua con nguoi c6 sue manh "lay lan" rat ldn

M(lt hien tuong mia ciing duoc chu y; so cap v<;l ch6ng

ly than tang manh, Trang nhung narn 1980, so cap ly than g6m 6 trieu ngu:oi (bang 2/5 so vu ly h6n chinh thuc)

Viec ke't hon 11:1-i cling kha ph6 bien, chiern khoang 1/4

so ke't h6n hang narn, nhu:ng thuong kh6ng lau ben vi nhieu van de rndi nay sinh (nhu nu6i nhirng dua con kh6ng phai ruot ra )

C6 nhieu nguyen nhar; rat khac nhau dil.n tdi khung hoang th€ che' gia dinh Theo cac nha nghien cuu, m(lt trong nhung nguyen nhfin hang di\.u cua tinh trang giarn d(l ben h6n nhan la tinh d(lc lap ve kinh te' cua gioi nu tang len: nam 1970, so ph\l nu tich eve tham gia ho1:1-t d(lng lao d(lng la 39%, nam 1989 ti 1~ d6 tang len 59% Hai xu hu:ong hi\.u nhu: song hanh tu cuoi the' ky tru:oc: tinh d(lc l~p ve kinh te' cua ph\l nu tang len cung voi ty 1~ ly h6n cung tang len Sv tham gia ho1:1-t d(lng lao d(mg cua ph\l nu

la m(lt hi~n tu:qng tie'n b9, n6 lam cho nhan each ph\l nu phat trit'\n va tro nen phong phu hdn, cung nhu: lam bie'n d6i Cd cau CUa Cac quan h~ gia dinh, cac chuc nang truyen thong cua gia di~h

M9t nguyen nhan khac anh hu:ong toi d9 ben cua gia dinh ]a theli gian V<;l ch5ng gil.n gui nhau hang ngay giam

•

Chuong Ill Xu hucing phat trien gia dinh Vi(fet Nam

di Them vao d6 la each nhin dii d6i khac ve tmh due C'cach mang tinh due"): du luan xii hoi ft khat khe hen ve quan h$ tinh due trudc hon nhan va ngoai hon nhan

Mliu so chung cua nhung hinh mau nhan each cu la

lay nha nude lam chiJ dua Con mau so chung cua cac hinh

mliu nhan each dang hinh thanh la lay nang luc ca nhiin cua ban than minh lam ch6 dua Tu do h$ gia trj gia dinh Cung bion d6i theo

Gia dinh Vi$t Nam dang dung truce nhung kh6 khan khong nho do tac d9ng cua nhung bien d6i kinh te xii h9i trong thcJi ky cong nghi$p hoa, hien dai hoa Cac cau true, chuc nang, cac mrii quan h$ gia dinh, dinh hudng gia trj se c6 nhirng thay d6i Qua trinh nay se lam xuat hicn m9t so loi/-j hinh gia dinh mdi khong theo truyen thong, ti/-O nen tfnh da di/-ng cua cau true va ciic khuon mliu gia dinh D~c bi$t la chuc nang c6 nhung thay d6i, m(lt so chuc nang suy giam, m(lt so chuc nang khac dU9c tang cUcJng, nhU v~y se di~n ra tinh tr:;mg kh6ng 6n djnh cua gia dinh

Tu6i ket hon trung binh cua ca nam va nu c6 chieu huong du9c niing cao nhung tinh tr~ng tao hon vlin con

h" b ,

p O ien d mien nui, vung siiu, vung xa

Hang tri$u cu(lc hon nhiin khong dang ky

Quan h$ tinh d9-c trUdc hon nhan lien quan den sue khoe va loi song vj thi:mh nien dang ngay m(lt ph6 bien

TRUONG D.1;11 HQC LAO OQNG - XA HQI

195

Giet: trlnt: Gia c!inh h',!r:

kh6ng ch] 6 thanh thj rn8_ r~B ~i nfinrr thrm Ci1r flfi tr] v8 su

trong tr:ing, trinh tict chun thuy cb bi coi nhe

T\', lf cfic vu ly h61-t tf111g len nhnuh qua c{1r: 118.rn d~c

bi(,t (j ~llC thanh phfl lun

Bao luc gioi trong gia dinh la van de dang lo ng:;t:

khong chi (j 11rti.ing gia dinh lao C1')t1g ma xav ra trong C~

nhung gia dinh tri t!n:tc dttcli nhieu hinh thuc (bao Ive ve

tinh thil.n, ve thil xac )

T$ nan xii h9i xarn nhi,p vao gia dmh vii toi pham tre

'

em c6 nguyen nhan t.ir pLit< gia dinh ,:ia tiing d)c bi(,t tre

vi thanh vien vi ph,1m phfip lu(it tiing nhanh trong nhi.ing

niim ghn day

Tam ly chu9ng con trai vim con ph6 bif;n lilm mf1t can

b~ng gicli trong xii h9i, diiy la m9t hi~n tudng d{rng bao

d9ng

Qua trinh h:;tt nhan hoa gia dinh VOi vi~c dam bao CUQC

song cho nguiJi cao tu6i !ii van de cua xii h9i hi~n d:;ti

NguiJi gia co ddn khilng ndi nudng tva du9c de c~p de'n

nhieu tren cac phucJng ti¢n thong tin d:;ti chung

s,1 ncli long ki6m so,\t ci'1a gia dinh vii trach nhi(\m cua

l,6 lll/f di\i v{Jj Vi?C f'.if10 d,1c con cai da Jam gia tang cfic hi~n

ttl\Jng tre em cl6i giao tiep, r6i nhieu cam xuc va roi nhieu

hanh vi

Chuang Ill Xu /1u611u1;!~a~_trien gia dinh Vi¢t Nam

-~ ·· ~·· -

Ti8rn 118.ng phat tr1e'u k10J l11) gin dinh (_/J nhieu h0-11

che trong boi canh h(,i ul,i.tp kt1d1 ;;t, lil Lliu vuc quoc te do

sv suy thoai kinh te toun c[;ll :inlt J,,1,J11g

S1J Jech cb11i\n vii.n boa giCl clin], ''fl suv thofi.i nhRn each

CU:1 tn) em bieu hien \/\ S\1 sn i ]€•ch t1 Olli'° himh vi c{1 nhi\n

va hanh vi xi\ hoi

2 Xu hu'ong hie11 dfli V<' <;i{1 t.-j <:/{11 truc V,I gift trj

clnro niing cu a gi::i d in h Vi~t N,,m

Trnng Iich si'.i phat tri/:n, nlum inai dii trai qua ri\t nhi/iu thoi ky khfrc nh.iu nl11i11,, ,,i11.1 cLu:1;; c<i ba thili ky chic.Jc danh dau riJ net t1/cJng un« v,\ b,, r,fa, v/in rninh, clt1 Ju nen Vi\n mi11h nfmg llf;ht',P, :;/., v;\n ,1) iu1 ci,1,g nghii;p vu nen

Neu v[,~1 m,;,L 1,,,nr: m:,J ,J :: i: ·,;;o khoang 8000 lli\rn tnidc ciJng ngu;fot v:'1 :;, lii;•i : n L,,•n t.rf1i tH{t den ni'.in

cuoi theky tl11'.i XVII XV!Jl r;r;,,o ! '/\iiJ

,,;{111 1ni11b Lilt h(t·)

thui)c nen V,\11 miJ11J tJ'''' • ''.1' ' :,:', "' ,i;{t ]h crl C.(1 kinh tc'\,

dctisongvan h6,1, 61111]'0(' :•i:i ,i,,.,

Ghio trinh Gia dinh noc

h9i san xuat n6ng nghiep ciing thuong duce goi la gia din~ truyen thong Do quy luat phat tri~n kh6ng dong' deu, co nhung xii h9i dii chuyen ht nen van minh n6ng nghiep san~ nen van minh c6ng nghi$p va hau c6ng nghiep, trong k~J nhung xii· h9i khac rnoi dat duqc hoZic moi bil.t dib chuyen sang nen van rninh c6ng nghi$p, 1<1-i do quy luat giao thoa, lan toa cua van minh ma nhieu xii h6i d trong tinh tr'/-ng t6n tai d6ng thoi ca hai, th~m chi ha nen van minh khac hin nhau Tat nhisn, trong nhiing xii h

sv d6ng d'/-ng cua cau true gia dinh truyen th5ng co c~

Sd tfr S\f giong nhau trong phudng thuc sinh s5ng cua d(ll b9 phi).n cac ddn vi san xuat - gia dinh trong xii h9i truyen th6ng la deu lam ru9ng va song a n6ng than D6 la phi.id~g thuc san xuat n6ng nghi$p, hinh thanh nhung gia dinh d1a chu va d'/-i dia chu

Phudng thuc san xuat n6ng nghi$p ma Cac Mac phiin tich la phtidng thuc san xuat c6 tinh tv cung ti,t ci'lp

198 TRL!CJNG 0~1 HQc LAO OQNG - xA HQI

Chuong Ill Xu hU'6ng phat trien gia dinh Vi~t Nam

0 xii h(>i Vi$t Nam truyen thong, phuong thuc san xuat n6ng nghiep t6n tai ph6 bien va n6ng dan chism tren 90% dan so Bit dfiu tu the ky thu XVIII va dac biet la buck sang the ky XIX, vdi su giai thil cua dai b9 phan cac c6ng xii n6ng th6n, ruong dat duoc chia nho ra duoi su chiern hiru cua cac gia dinh n6ng dan,

Nhu vay, gia dinh truyen thong Viet Nam mac du c6 mot so bien thil khac nhau nhung v€ can ban n6 la con de

cua nen sari xuat n6ng nghiep tu cung tu cap khep kin

trong do m6i gia dinh la mot don vi sari xuat d(>c lap Gia dinh truyen thong c6 nhirng dac dii\m chung rat ph6 bien Hai dac dii\m quan trong nhat v€ chuc nang va Cd cau cua gia dinh trong san xuat n6ng nghi$p truy€n thong d6 la: tfnh da chuc nang cua gia dinh va sv coi tr9ng moi quan h$ gia dinh theo chi€u doc

Gia dinh trong xii h(>i san xuat nong nghi$p truy€n

thong la gia dinh da chuc niing Trang ca.c xii h(>i san xuat

n6ng nghi$p truy€n thong, gia dinh la m9t trong nhung thiet che quan tr9ng nhfft, hdn nua la m9t thiet che Cd Sd cu.a xii h9i Nha nuoc va ca.c t6 chuc c(>ng d6ng dVa vao thiet che Cd Sd la C8.C gia dinh di\ tien hanh san xuiJ.'t, duy tri CUQC

Song, thvc hi$n C8.C nghfa V\l, giu gin Va chuyi\n giao C8.C gia trj Van hoa tu the h$ nay sang the h$ kha.c Trang the gioi quan cua ca.c tri€u d~i phong kien phuctng Dong, "nuoc"

Giao trinh Gia dinh hoc

cung chi du<_Jc quan niem nhu su md r9ng cua "nha" Xii h(\i cung chi la mot gia dinh Ion, dung d:iu la 6ng vua va b(i may quan lai Vua va quan la cha me cua dan,

Doi vdi cac ca nhan, gia dinh la c9ng d6ng lao d9ng va c9ng d6ng sinh heat, la khuon kh6 t6n tai va tructng

thanh, Chuc nang cua gia dinh vua phan anh nhirng nhu c:i u cua xii h9i doi voi thie't che' gia dinh vua phan anh moi quan h~ giua gia dinh Va ca nhan, cac thanh vien cua gia dinh

Trang boi canh xii h9i nhu vay, gia dinh truyen thong

la m9t thie't che' xii h9i di[tc thu dam nhiern rat nhieu chuc nang Vi v& can ban, gia dinh trong cac xii h9i n6ng nghi¢p

la nhung don vj tv thoa man

Trang xii hi_li truy&n thong, gia dinh h:iu nhu la noi duy nhi\t bao dam cui_lc song cho m6i con ngudi tu hie sinh ra cho de'n khi v& gia

Mai quan h¢ gia dinh theo chieu d9c la moi quan h¢

giua cac the' h¢ trong gia dinh, trong d6 quan h¢ giua cha

ill\) - con cai (quan h¢ than tu) la moi quan h¢ chu ye'u Moi quan h¢ theo chi&u doc thi! hien truoc tien ct quy&n

Ive chi phoi cu.a cha m'? doi v8i con cai va sv ph1,1c tung cu.a con cai doi voi cha ill(; Trang gia dinh truy&n thong bo m'? kh6ng chi s&p d!it hon nhiin cho con cai ma con s&p di).t ca

Chuong Ill Xu hU'6'ng phat trien gia dinh Viet Nam

viec ly hon cua con cai Ngoai viec sap dat hon nhan, cha

rne cung quyet dinh nghe nghiep va phan chia tai san cho

con cai, Viec con cai c6 di hoc hay khong di hoc, hoc d.e'n

diiu va lam nghe gi deu do cha me quyet dinh Thong

thuong nhung nguci lam ruong, lam nghe thu Cong hay

buon ban thi con cai ho ciing lam nghe d6 Con gai it

diroc truyen nghe vi nguci ta so khi vi' nha chong se dem

theo bi mat nghe nghiep sang cho mot dong ho khac

Quan he cua gia dinh theo chieu doc con thii hien (j su

ton sung dao hieu N6 nhan manh nghia vu, due hy sinh,

su phuc tung cua COn cai diJi vdi cha me, ong ba, t6 tien

Cu thii la su phuc tung cua nguoi con d6i voi ngurri cha,

khong lam dieu gi trai voi y cha Con nguiJi hie'u d~ thi bao

gici Cung lam vua long cha anh, khong bao gici du'QC nh(\n

xet, danh gia hanh vi cua cha m~, khong cai l::ii ma phai

Vang lcii

ThiJ phvng t6 tien, n6i doi tong duiJng la vi$c khong thii

thie'u du9c trong quan ni$m ve d:;to hie'u Mu6n v(iy, phai

sinh du'<;Jc con trai vi chi c6 con trai moi lam du'<;Jc cai vi¢c

thiJ ph\mg t6 tien, n6i d6i tong du'cing

M6i quan h$ gia dinh theo chieu d9c cua gia dlnh

truyen th6ng Clu'QC xay dsfng d\fa tren che' di_J ph\l h$ gia

trui'Jng Ngudi dan ong gia trui'Jng niim quyen chi huy d6i

Voi tat ca cac thanh vien trong gia clinh nh1J VQ, COil trni,

TRVONG O~.I HQC LAO OQNG ·· XA HQI

\

201

Gieo trinh Gia dinh hoc

con gai, chau trai, chau gai va nhung ngudi khac so'ng chung trong gia dinh Che d9 phu h~ gia truong xay dung gia dinh theo mot ton ti trat tu rii rang, m6i ngudi phai Y

thuc ve phan vi, S\i X\J Va hanh d9ng theo dung than phan cua minh Nho giao day: "Phu phu, ti':i ti':i, huynh huynh, d~ d~, phu phu, phu phu, nhi gia dao chinh'' (cha ra cha, con

ra con, anh ra anh, em ra em, ch6ng ra chong, v(J ra v(J, the la gia dao chinh),

De cao m6i quan h~ cha me - con cai theo chieu doc dii chi ph6i quan h~ V<J ch6ng theo chieu ngang Muc dich cua hon nhan la sinh de chir khong nharn thoa man tinh yeu

ca nhan, Trong gia dinh truyen th6ng nghla V\J- duoc d?t

len hang d:iu Hon nhan du<Jc s~p d?t va ghep n6i ve cd

ban la hon nhan khong tinh yeu Ly hon la dieu hiem thiiy trong xii h9i truyen th6ng

,

Gia dinh Vi~t Nam truyen tho'ng du c6 nhung bien the khac nhau song ve Cd ban la m9t cau true nhat th~ hoa N6 du<Jc xay dtJng tren che d9 phv h~ gia tru6ng Gia dinh truyen tho'ng Ia m9t c9ng d6ng san xuat, c9ng d6ng sinh ho::it, c9ng d6ng van hoa M6i thanh vien s6ng vi gia dinh

Va hy sinh cho gia dinh, de Cao trach nhi~m, nghia V\J- hdll

!Qi ich ca nhan

Tinh da khuon muliu cua gia dinh trong xii h9i cong nghi~p hoa: Cu9c each m::ing cong nghi~p !:in d:iu tien pha

202 TRUONG 0~1 HQC LAO OQNG - XA HQI

Chuong Ill Xu hu6'ng phat trie'n gia dinh Viet Nam

vd S!J thong nhftt CU.a san xuat Va tieu dung, tach san xuat

ra khoi tieu dung Xii h9i c6ng nghiep ciing phan doi con

nguoi ra thanh nguoi san xuat va nguoi tieu dung

Xii hoi c6ng nghiep phan biet "sari xuat d~ tieu dung"

(san xuat tu cap tu tuc) voi "san xuat d~ trao d6i" (san

xuat hang hoa) Trang xii h9i c6ng nghiep, sari xuat tu

cung tu cap bi diiy lui, nhuong ch6 cho sari xuat hang hoa,

Phan c6ng lao dong xii h9i phat trien, m6i nguoi chi lam ra

mot loai sari pham, tharn chi mot b9 phan cua san pham

nhung lai tieu dung nhieu san pham hon truce day Cuoc

song cua moi nguoi ngay cang phu thuoc vao hang hoa va

djch vv do ngueii khac san xuilt ra

Qua trinh phi n6ng nghi~p hoa dii di chuy~n ngay cang

nhieu lao d9ng tu d6ng ru9ng va nha a sang nha may, xi

nghi~p, co quan Thanh nien dii di ra khoi nhung h9 gia

dinh cu.a bo ill{:) d~ tham gia vao nhung c9ng d6ng lao d9ng

moi Ta"t ca nhung dieu nay dii tac d9ng du d9i den dbi

song gia dinh, lam thay d6i ca"u true gia dinh, nhung moi

quan h¢ va nhung chuc niing ben trong gia dinh

Cong nghi¢p hoa dii anh huong den tinh thuiin nha't

cua cau true gia dinh, lam xua't hi¢n nhieu ki~u lo::ii gia

dinh khong theo truyen thong N6 kh6ng xoa bo truyen

thong nhung n6 lam cho gia dinh truyen thilng viln la m9t

khu6n miiu va chuii'n muc duy nha"t ph6 bien trong xii h9i

Gieo trinh Gia dinh hoc

n6ng nghi$p gi6 day chi con la mo] trong nhiYng hinh thuc

gia dinh ben canh nhfing hinh tlnrc gia dinh k hac trong xii hi)i c6ng nghi$p D6 1,\ tinh lien tuc vii su bien dfli cua cil'.u true gia dinh,

M6 hinh gia dinh truyen thong viin tiep tuc t6n tai

trong xii hi)i c6ng nghiep do qua trinh c6ng nghiep hoa dicn ra dfrn dan 6 nhung vung n6ng than cfmg nhu d6 thi

gia dinh viin tiep tuc hoat di)ng nhu nhfi"ng don vi kinh ti\

Chung trong GO V(:J, chong, con cai Va tat Ca cac thanh vien

CU.a gia dinh deu CO trach nhiom doi vui su tlrinh Vli(:Jng

Ben canh su tiep tuc nguyen mftu gia dinh truyen thflng, duoi tac di)ng cua c6ng nghi$p hoa tren thuc te dii xuil'.t hi~n nhieu lo?i hinh gia dinh phi\n finh tinh <la d?ng nghe nghi$p vi\ cft.c hlnh thuc lao di)ng moi

C6 nhieu gia dhh t0m g9i la gia dlnh nii·a truyiin th61ig hay mta n6ng nghi{jp D6 la nhung gia dinh si\n xuilt n6ng nghi$p, song <J n6ng thon nhtlng trong gia dinh c6 v(:J ho~C chong (tht((!ng la ch6ng) thoiit ly n6ng thou, lam cfic c6ng vice ngoai n6ng nghi~p H9 c6 thil lit c6ng nhan Jam viec i'J c6c nhii miiy, xi nghiep, can b{\ dlng ch(tc li\rn vii)c cJ cac cd

quan, c6ng si'J, giao vien trong cflc tn16ng hqc, quiin nhiin

phi}" V\1 trong qu{\n d,)i hay nhfing ngt(,Ji Fun 11ghii tlj do nl11t tl111,11,r; JJ!Jii,,, tlH} !J1i'1 cDng, tln\y Lhucic, ngh(, si, nha

·1 PUOfJG DAI HOC LAO " DONG XA HOI

C/Jlf()~1J]_lll Xu hu6ng phat trie11 gia di11h Viefil Nam

- · -·- - -·-· - ·· - -· ···· -·· -

van, nhn brio Diiy la nhung gia dinh pha n Um do vo ch6ng c6 thoi gian chung song bi ngil.t quiing Su phiin tan khi nhung nguoi thoat ly nay chuyen vo con (Iioac chong Con) va gia dinh CU.a ho cJ nong thou ra lam an sinh song cJ

do thi vii nguoc Iai

Mot loai hinh gia dinh kha ph6 bien trong xii hoi c6ng

nghiep la gia dinli hat nluiri hai the' h$ hay con gqi la gia

tlinh U(i ch6ng bao g6m vr;i chong' vii nhirng th'ia con chua

den tu6i tnicJng thanh cung chung song Loai gia dinh nay hinh thanh do qua trinh di cu' nong thon ra thanh pho' tirn kic'm cong an viec lam, hoc t~r,, lap nghiep rCJi khong quay vii n6ng thbn niia Ho kct hon vbi nhfing ngt(iJi thirnl1 pho ho::tc nhling ngt(/Ji c6 cung hoan canh, hinh thanh nhling gia dinh nh6, song tlfcJng doi d:9c l~p v6i h~ thong quan h~ than t9c r9ng riii so voi gia dinh trong xii h9i san xuftt n6ng nghi¢p 6 11611g th6n Gia dinh lwt nhiin duc1c m9t so nha xii h9i h9c coi la c6 tinh cd d9ng cao, d~ thich ung voi xii h9i th/Ji ky d~u cbng nghi~p h6a

Lo[!.i hinh gia dinh nay c6 m9t so bien th§ Thu nhftt la gia dinh h::it nhan chi c6 ch6ng di lam con v() 6 nha nubi con va lam c6ng vi¢c 119i tr() M9t bien thJ khac cu.a gia dinh !wt nhiin trong xii h9i c6ng nghi$p t0m g9i la gia dinh ni'ia h,_1t nhan hoii D6 la nhfing gia dinh v() ch6ng song d9c li:tp voi con cai cua hQ nhung trong nhung th/Ji

·-·· -

Ghio trinh Gia dinh hoc

gian thich hop ho c6 th~ tiep nhan m9t vai thanh vien khae tu gia dinh goc cua ho den cung d, thudng la ho me, doi khi la nhil:ng ngudi anh chi em ruot hoac ho hang cua

vq hoac ch6ng

V€ hinh thuc, gia dinh nua hat nhan hoa giong vdi gia dinh md r9ng vi c6 ha the h$ cung chung song, nhung di~m khac la d chi\ su tiep noi cua cac the h$ khong phai theo so d5 hinh cay (ho me Va nhirng nglidi den d phu thuoc vao cap V<;J ch5ng fa chu gia dinh),

Xa h9i cang phat tri~n cau true gia dinh cang c6 tinh nhieu ve, con ngucJi cang c6 nhi€u each lua chon khac nhau, ho khong song trong nhung khuon mau gia dinh giong nhau, tinh chat d6ng lo::it va nhat th~ hoa cau true gia dinh Cung dftn dftn mat di Cling vdi Sl)' da d

0ng CUa san xuat, ngh€ nghi$p, sinh ho::it, loi song cua con nglicJi trong

206 TRL/ONG D~J HQC LAO DQNG - XA HQI