Bài viết Khảo sát chiều dày xương vòm miệng cứng bằng phim CT Conebeam tại Bệnh viện Đại học Y Hải Phòng năm 2019 được tiến hành thực hiện đề tài này với mục tiêu chính là xác định chiều dày xương vùng vòm miệng cứng tại 20 vị trí trên phim CT Conebeam.
Trang 1KHẢO SÁT CHIỀU DÀY XƯƠNG VÒM MIỆNG CỨNG BẰNG PHIM CT CONEBEAM TẠI BỆNH VIỆN ĐẠI HỌC Y HẢI PHÒNG NĂM 2019
Phạm Thanh Hải 1 , Lê Mạnh Quỳnh 1
TÓM TẮT 23
Mục tiêu: Xác định chiều dày xương vùng
vòm miệng cứng tại 20 vị trí trên phim CT
Conebeam Nghiên cứu m tả cắt ngang trên 69
phim CT Conebeam với FOV tối thiểu 9*12, của
bệnh nhân trên 18 tuổi có đầy đủ 28 răng trên
cung hàm, chưa có tiền sử chấn thương, chỉnh
hình hay can thiệp thủ thuật ở vòm miệng Mỗi
phim có 20 vị trí cần khảo sát chiều dày Kết quả
nghiên cứu: Chiều dày xương trung bình cao
nhất tại vị trí cách đường giữa khẩu cái 6mm ở
mặt cắt đứng ngang cách lỗ răng cửa 4mm, và
giảm dần, thấp nhất tại vị trí cách đường giữa
khẩu cái 6mm ở mặt cắt đứng ngang cách lỗ răng
cửa 24mm Kết luận: Vị trí cách đường giữa
khẩu cái 6mm ở mặt cắt đứng ngang cách lỗ răng
cửa 4mm là vị trí an toàn nhất và vị trí cách
đường giữa khẩu cái 6mm ở mặt cắt đứng ngang
cách lỗ răng cửa 24mm là vị trí dễ d n đến nhiều
nguy cơ thất bại trong việc cắm minivis điều trị
chỉnh nha
Từ khóa: Chiều dày xương; Vòm miệng
cứng; CT Conebeam
SUMMARY
THICKNESS OF HARD PALATE BONE
BY CT CONEBEAM AT THE
HOSPITAL OF HAIPHONG MEDICAL
UNIVERSITY IN 2019
Chịu trách nhiệm chính: Phạm Thanh Hải
Email: pthai@hpmu.edu.vn
Ngày nhận bài: 11.2.2022
Ngày phản biện khoa học: 19.3.2022
Objective: Determine the thickness of the
hard palate bone at 20 locations on CT Conebeam A cross-sectional descriptive study was done on 69 CT Conebeams with a minimum FOV 9*12, of patients over 18 years of age with all 28 teeth, without a history of trauma, orthopedic or intervention in the palate Each film had 20 positions to investigate the thickness
bone Research results: The mean bone
thickness was highest at 6mm from the mid-palatal line in the coronal plane at 4mm from the incisor foramen, and gradually decreased, the lowest at 6mm from the mid-palatal line in the coronal plane 24mm from the incisor foramen Conclusion: In minivis implantation of orthodontic treatment, the safest point is 6mm from the mid-palatal line in the coronal plane which is 4mm from the incisor foramen and The risky point of failure is 6mm from the mid-palatal line in the coronal plane which is 24mm from the incisor foramen
Keywords: Bone thickness; Hard palate; CT
Conebeam
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Khẩu cái hay vòm miệng là trần của khoang miệng, ngăn cách khoang miệng và khoang m i thành hai phần riêng biệt ở người Ngoài ra, khẩu cái còn có những chức năng quan trọng khác, nhất với việc phát âm
và nuốt của con người nhờ các vân khẩu cái
ở phía trước cùng sự phối hợp hoạt động của các cơ xung quanh Ngày nay, ngoài những chức năng về giải ph u sinh lý kể trên, vòm miệng cứng còn cung cấp cho các bác sĩ một phương thức neo chặn tuyệt đối, đó là neo chặn xương thay vì chỉ có neo chặn răng như
Trang 2trước đây Vòm miệng cứng cung cấp một
diện tích bề mặt cắm minivis neo chặn khá
rộng rãi Tuy nhiên độ dày xương của vòm
miệng cứng là bao nhiêu ở các vị trí thường
sử dụng cắm minivis? Câu h i này đã được
Gracco A [2], Nguyễn Hiếu [1] nghiên cứu
vào những năm 2008, 2016 Tuy nhiên
những nghiên cứu này có hạn chế: Số lượng
đo còn ít, chưa chỉ r được vấn đề góc tham
chiếu khảo sát vòm miệng cứng, chưa nêu ra
vấn đề tư thế đầu của bệnh nhân,… ể góp
phần khảo sát chiều dày xương của vùng
này, t i tiến hành thực hiện đề tài này với
mục tiêu chính là xác định chiều dày xương
vùng vòm miệng cứng tại 20 vị trí trên phim
CT Conebeam
II ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1 Đối tượng nghiên cứu
Là những phim CT Conebeam của bệnh
nhân th a mãn những tiêu chuẩn sau: trên 18
tuổi, có đủ 28 răng trên cung hàm, chưa điều
trị chỉnh hình hoặc phục hình, chưa từng can
thiệp thủ thuật gì ở phần vòm miệng cứng
Phim có FOV tối thiểu 9x12 để khu vực khẩu
cái hiển thị r ràng, thấy được ranh giới
xương, m mềm vùng khẩu cái
2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu:
Nghiên cứu thực hiện từ tháng 03/2019 đến
03/2020 tại ệnh viện ại học Y Hải Phòng
3 Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu m
tả cắt ngang
4 Cỡ mẫu nghiên cứu: 69 phim CT
Conebeam
5 Phương pháp chọn mẫu: Chọn m u
thuận tiện
6 Biến số nghiên cứu
- Giới: nam/nữ
- Nhóm tuổi: <20, 20 – 29, 30 – 39
- ộ dày xương tại vị trí đường giữa khẩu
cái tương ứng trên lát cắt Coronal cách lỗ
răng cửa 4mm, 8mm, 16mm, 24mm
- ộ dày xương ở vị trí cách đường giữa khẩu cái 3mm sang hai bên tương ứng lát cắt Coronal cách lỗ răng cửa 4mm, 8mm, 16mm, 24mm
- ộ dày xương ở vị trí cách đường giữa khẩu cái 6mm sang hai bên tương ứng lát cắt Coronal cách lỗ răng cửa 4mm, 8mm, 16mm, 24mm
7 Phương pháp thu thập thông tin: Các bước tiến hành:
- ước 1: Sử dụng máy tính và phần mềm đọc DICOM: DDS-Pro
- ước 2: Thiết lập góc nhìn 90 độ từ phía trước để tiến hành đo chiều dày khẩu cái cứng
+Trên lát cắt Axial, chỉnh thước về vị trí chính giữa cung hàm với 2 điểm quy chiếu là giữa lỗ răng cửa và giữa đốt sống cổ
+Trên lát cắt Sagittal, điều chỉnh thước sao cho vừa chạm 2 điểm trước nhất và sau nhất của xương khẩu cái ây c ng chính là góc nhìn của bác sĩ trên lâm sàng
- ước 3: Tiến hành đo trên mặt phẳng Coronal Xác định vị trí 20 điểm cần khảo sát chiều dày Chỉ đo 5 phim 1 ngày để tránh
m i mắt, mỗi phim được đo bởi 3 người và
so sánh kết quả
- ước 4: Ghi lại số liệu với Exel, xử lí và phân tích số liệu với SPSS 16
- ước 5: ánh giá kết quả
8 Phương pháp xử lý số liệu
Số liệu được nhập bằng phần mềm Epidata 3.1, xử lý và phân tích bằng phần mềm SPSS 22.0 Sử dụng thuật toán thống
kê m tả tính tần số, tỷ lệ phần trăm Sử dụng test thống kê: Chi-square test, Two-way ANOVA Test, Unpaired-Samples T-test Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê khi p < 0,05
9 Đạo đức nghiên cứu
Nghiên cứu được sự đồng ý của ệnh
Trang 3viên ại học Y Hải Phòng ối tượng nghiên
cứu được cung cấp đầy đủ nội dung, mục
đích nghiên cứu và đồng ý tham gia nghiên
cứu Toàn bộ th ng tin thu thập được quản lý bởi nghiên cứu viên, giữ bí mật và chỉ sử dụng cho mục đích nghiên cứu
III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Bảng 1 Chiều dày xương trung bình các vị trí trên 4 mặt cắt đứng ngang các lỗ răng cửa: 4mm, 8mm, 16mm và 24mm (đơn vị: mm)(n=69)
Mặt cắt đứng
ngang các lỗ
răng cửa
Cách đường giữa 6mm bên phải
Cách đường giữa 3mm bên phải
ường giữa
Cách đường giữa 3mm bên trái
Cách đường giữa 6mm bên trái 4mm 9,49 ± 1,57 8,20 ± 1,82 6,10 ± 1,74 8,56 ± 1,78 9,48 ± 1,57 8mm 6,05 ± 1,58 5,90 ± 1,52 6,31 ± 1,53 5,98 ± 1,50 6,22 ± 1,63 16mm 2,80 ± 1,37 3,62 ± 1,30 5,53 ± 1,30 3,70 ± 1,45 3,00 ± 1,44 24mm 2,05 ± 0,92 2,98 ± 1,10 4,97 ± 1,36 2,93 ± 1,14 2,12 ± 1,03
- Chiều dày xương trung bình ở vị trí cách đường giữa 6 mm bên phải trên mặt cắt đứng ngang cách lỗ răng cửa 4 mm có giá trị lớn nhất (9,49 ± 1,57 mm)
- Chiều dày xương trung bình ở vị trí cách đường giữa khẩu cái 6 mm bên phải, trên mặt cắt cách lỗ răng cửa 24mm có giá trị nh nhất (2,05 ± 0,92 mm)
Bảng 2: Chiều dày xương trung bình tại vị trí đối xứng qua đường giữa (n=69)
Cách lỗ răng cửa 4mm
Vị trí cách đường giữa 3mm ên phải 8,20 ± 1,82 0,248
Bên trái 8,56 ± 1,78
Vị trí cách đường giữa 6mm ên phải 9,49 ± 1,57 0,963
Bên trái 9,48 ± 1,57
Cách lỗ răng cửa 8mm
Vị trí cách đường giữa 3mm ên phải 5,90 ± 1,52 0,768
Bên trái 5,98 ± 1,50
Vị trí cách đường giữa 6mm ên phải 6,05 ± 1,58 0,533
Bên trái 6,22 ± 1,63
Cách lỗ răng cửa
16mm
Vị trí cách đường giữa 3mm ên phải 3,62 ± 1,30 0,731
Bên trái 3,70 ± 1,45
Vị trí cách đường giữa 6mm ên phải 2,80 ± 1,37 0,376
Bên trái 3,00 ± 1,44
Cách lỗ răng cửa
24mm
Vị trí cách đường giữa 3mm ên phải 2,98 ± 1,10 0,819
Bên trái 2,93 ± 1,14
Vị trí cách đường giữa 6mm ên phải 2,05 ± 0,92 0,641
Bên trái 2,12 ± 1,03
Trang 4So sánh độ dày trung bình xương tại các vị trí đối xứng qua đường giữa thấy tương đối bằng nhau, sự khác biệt kh ng có ý nghĩa thống kê với p>0,05
Bảng 3 Chiều dày xương trung bình theo giới (n=69)
Mặt cắt đứng ngang
cách lỗ răng cửa Giới
Đường
4mm Nam 6,08 ± 1,37 8,96 ± 1,76 9,78 ± 1,54 0,245
Nữ 6,06 ± 2,00 7,99 ± 1,58 9,28 ± 1,48 8mm Nam 6,91 ± 1,38 6,48 ± 1,32 6,24 ± 1,47 0,210
Nữ 5,89 ± 1,52 5,58 ± 1,47 6,06 ± 1,65 16mm Nam 5,50 ± 1,26 3,56 ± 1,24 2,56 ± 0,96 0,512
Nữ 5,56 ± 1,35 3,73 ± 1,41 3,14 ± 1,56 24mm Nam 4,75 ± 1,18 3,00 ± 0,87 2,00 ± 0,86 0,473
Nữ 5,17 ± 1,50 2,93 ± 1,20 2,15 ± 1,00
Kh ng có sự khác biệt về chiều dày xương trung bình giữa nam và nữ tại các vị trí khảo sát (p>0,05)
Bảng 4 Chiều dày xương trung bình theo nhóm tuổi (n=69)
Mặt cắt đứng ngang
cách lỗ răng cửa
Nhóm
4mm
< 20 5,68 ± 1,44 8,03 ± 2,04 8,93 ± 2,02
0,894
20 - 29 6,29 ± 1,98 8,42 ± 1,64 9,60 ± 1,34
30 - 39 5,68 ± 1,05 8,50 ± 1,71 9,50 ± 1,63 8mm
< 20 5,97 ± 1,32 5,50 ± 1,55 5,98 ± 1,70
0,884
20 - 29 6,40 ± 1,52 6,02 ± 1,47 6,32 ± 1,64
30 - 39 6,26 ± 1,79 6,00 ± 1,47 5,70 ± 1,23 16mm
< 20 5,46 ± 0,67 3,00 ± 1,00 2,40 ± 0,94
0,793
20 - 29 5,57 ± 1,37 3,85 ± 1,40 3,11 ± 1,49
30 - 39 5,46 ± 1,48 3,53 ± 1,25 2,62 ± 1,16 24mm
< 20 4,39 ± 0,88 2,40 ± 0,78 1,96 ± 0,85
0,776
20 - 29 5,23 ± 1,42 3,09 ± 1,01 2,18 ± 0,98
30 - 39 4,72 ± 1,46 2,93 ± 1,34 1,88 ± 0,88 Không có sự khác biệt về chiều dày xương trung bình giữa các nhóm tuổi tại các vị trí khảo sát (p>0,05)
IV BÀN LUẬN
Trong nghiên cứu này, t i tiến hành đo
đạc dựa trên phần mềm DDS-Pro tại 5 vị trí
(đường giữa khẩu cái, cách đường giữa khẩu
cái 3 mm bên trái và bên phải, cách đường
giữa khẩu cái 6 mm bên trái và bên phải),
trên 4 mặt cắt đứng ngang cách lỗ răng cửa lần lượt 4mm, 8mm, 16mm, 24mm
Sự khác biệt về chiều dày xương trung bình giữa các vị trí đối xứng nhau qua đường giữa vòm miệng trên cùng một mặt cắt đứng ngang kh ng mang ý nghĩa thống kê iều
Trang 5này cho thấy có sự cân xứng giữa chiều dày
xương vùng khẩu cái cứng ở cung hàm trên
phải và cung hàm trên bên trái qua đường
giữa khẩu cái
Trên 4 mặt cắt, chiều dày xương có xu
hướng giảm dần từ mặt cắt ngang cách lỗ
răng cửa 4mm đến mặt cắt ngang cách lỗ
răng cửa 24mm (giảm dần theo chiều trước
sau) ngoại trừ vị trí cách lỗ răng cửa 4mm tại
đường giữa có chiều dày trung bình thấp hơn
so với vị trí cách lỗ răng cửa 8mm tại đường
giữa
Trên mặt cắt cách lỗ răng cửa 4mm, chiều
dày xương thấp nhất ở vị trí đường giữa
(6,10 ± 1,74 mm), dày nhất ở vị trí 6mm hai
bên (9,48 ± 1,50 mm), kết quả này tương
đồng với nghiên cứu của A Gracco và cộng
sự (2008)[1], khác với kết quả của S Kang
và cộng sự tại Hàn Quốc (2007)[3]; Mariana
Marquezan và cộng sự tại razil (2011)[4];
Nguyễn Hiếu (2016)[1] Sự khác nhau này
giải thích bởi việc lựa chọn hướng khảo sát
chiều dày trên lát Sagittal của phim C CT
trong mỗi nghiên cứu Với nghiên cứu của
Marquenzan và nghiên cứu của Nguyễn
Hiếu, hướng khảo sát vu ng góc với trục
đứng của phim C CT Trong nghiên cứu của
Gracco và nghiên cứu của t i, hướng khảo
sát được xác định theo mốc trước là mép sau
lỗ răng cửa và mốc sau là điểm cuối của
xương tại vùng vòm miệng cứng trên phim
CBCT Việc lựa chọn hướng khảo sát như
vậy trong nghiên cứu này sẽ hạn chế được sai
số do tư thế chụp phim C CT Mặt khác
hướng khảo sát này phù hợp với ứng dụng
lâm sàng thực hiện cấy minivis bằng tay
khoan, cấy theo hướng nghiêng nhẹ từ sau ra
trước để tăng độ dày xương và tận dụng chất
lượng xương khi cấy
Chiều dày xương tại 5 vị trí (đường giữa
khẩu cái, cách đường giữa khẩu cái 3mm bên
trái và bên phải, cách đường giữa khẩu cái 6mm bên trái và bên phải) trên mặt cắt đứng ngang cách lỗ răng cửa 4mm là dày nhất khi
so sánh với chiều dày xương ở các vị trí trên các mặt cắt còn lại ngoại trừ vị trí đường giữa khẩu cái tại mặt cắt đứng ngang 4mm (6,10 ± 1,74 mm) so với 6mm (6,31 ± 1,53 mm) Tuy nhiên sự khác biệt kh ng quá lớn, hai giá trị trung bình được coi là tương đương
Nhận xét sự chênh lệch về chiều dày xương giữa các vị trí trên mặt cắt đứng ngang cách lỗ răng cửa 4mm: Chiều dày xương nh nhất ở vị trí đường giữa khẩu cái (6,10 ± 1,74 mm), chiều dày xương lớn dần khi cách xa vị trí đường giữa khẩu cái, lớn nhất ở vị trí 6mm cách đường giữa khẩu cái bên phải (9,49 ± 1,57 mm) So sánh với kết quả nghiên cứu của Gracco và cộng sự (2008)[2] có sự khác biệt ở vị trí 3mm cách đường giữa, trên mặt cắt đứng ngang cách lỗ răng cửa 4mm Trong nghiên cứu của Gracco
và cộng sự, ở tất cả các nhóm tuổi, tại mặt cắt này, độ dày xương nh nhất ở vị trí 3mm cách đường giữa (8,61 ± 2,77 mm với nhóm A; 8,40 ± 3,00 mm với nhóm ; 8,26 ± 2,87
mm với nhóm C) và dày nhất ở vị trí 6mm cách đường giữa So sánh kết quả với nghiên cứu của Nguyễn Hiếu (2016): Sự khác biệt kết quả cho thấy sự ảnh hưởng của hướng khảo sát [1] Theo nghiên cứu của Mariana Marquezan và cộng sự, khu vực nguy hiểm khi đặt minivis ở vùng khẩu cái là khu vực
có chiều dày xương nh hơn 4mm, vì: phần rãnh xoắn của minivis cần ngập trong xương tối thiểu phải đạt 3mm và biên độ an toàn về chiều dài minivis khi tiến hành cấy là 1 mm[4] Theo kết quả nghiên cứu của t i, khu vực xương khẩu cái tại mặt cắt đứng ngang cách lỗ răng cửa 4mm và 8mm trên cả 5 vị trí tiến hành nghiên cứu là khu vực an toàn nhất
Trang 6để tiến hành cấy minivis neo chặn Kết quả
này c ng tương đồng với kết quả nghiên cứu
của tác giả Mariana Marquezan và cộng sự
tại razil năm 2011[4] Trên thực tế lâm
sàng, theo nghiên cứu của tác giả enedict
Wilmes, jorn Ludwig và cộng sự, khu vực
này thường được sử dụng trong các điều trị
đánh l n răng hàm lớn thứ nhất (sử dụng neo
chặn tuyệt đối vùng khẩu cái trước kết hợp
khí cụ Mousetrap) [3]
Nhận xét kết quả thu được tại các vị trí
dọc theo đường giữa khẩu cái trên các mặt
cắt đứng ngang cách lỗ răng cửa lần lượt
4mm, 8mm, 16mm và 24mm, t i thấy: Chiều
dày xương lớn nhất ghi nhận được ở mặt cắt
cách lỗ răng cửa 8mm (6,31 ± 1,53 mm),
chiều dày xương nh nhất ghi nhận được ở
mặt cắt cách lỗ răng cửa 16mm (4,97 ± 1,36
mm) Ứng dụng vào lâm sàng, các kết quả
này hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu về
chiều dày xương khi tiến hành cấy minivis
neo chặn (chiều dày xương tối thiểu trên
4mm) đã nói ở trên Kết quả này tương đồng
với nhận định đường giữa khẩu cái có độ dày
khoảng 5mm Các vị trí nằm trên mặt phẳng
đứng ngang cách lỗ răng cửa 16mm, 24mm,
cách đường giữa 3mm và 6mm về hai phía
có độ dày khảo sát giảm dần theo hướng xa
lỗ răng cửa, xa đường giữa thì chiều dày
giảm dần Tám vị tí này đều có chiều dày
trung bình < 4 mm, nh nhất ở vị trí 6 mm
bên phải, trên mặt phẳng đứng ngang cách lỗ
răng cửa 24 mm (2,05 ± 0,92 mm) Kết quả
này giống với kết quả nghiên cứu của tác giả
Mariana Marquezan, các vị trí này kh ng
đảm bảo cho cấy minivis chỉnh nha trên lâm
sàng[4]
Kết quả nghiên cứu cho thấy sự khác nhau
về chiều dày xương trung bình giữa 2 giới
nam và nữ ở tất cả các vị trí khảo sát kh ng
mang ý nghĩa thống kê do p > 0,05 Kết quả
này giống với kết quả trong nghiên cứu của
A Gracco và cộng sự (2008); khác với kết quả của Nguyễn Hiếu và cộng sự (2016) Tại
vị trí cách lỗ răng cửa 4mm và 8mm, chiều dày xương trung bình của nam lớn hơn chiều dày xương trung bình của nữ Tại vị trí cách
lỗ răng cửa 16mm, chiều dày xương trung bình của nữ lớn hơn chiều dày xương trung bình của nam Tại vị trí cách lỗ răng cửa 24mm, chiều dày xương trung bình của nữ dày hơn của nam ở đường giữa và vị trí cách đường giữa 6mm; chiều dày xương của nữ dày hơn chiều dày xương của nam tại vị trí cách đường giữa 3mm
Sự khác biệt về chiều dày xương trung bình giữa các nhóm tuổi tại các vị trí khảo sát kh ng có ý nghĩa về mặt thống kê do p > 0,05 Kết quả này giống với kết quả trong nghiên cứu của Gracco và cộng sự (2008) iều này có thể được giải thích qua sự phát triển của vòm miệng cứng: Sự bồi đắp xương, tiêu xương ở vòm miệng cứng dời vòm miệng cứng theo hướng nó được dịch chuyển, xương được lấy đi ở sàn m i và được thêm vào ở vòm miệng Tuy nhiên, xương c ng được lấy đi ở bề mặt phía trước, trung hòa phần nào sự dịch chuyển ra trước của xương hàm trên Khi vòm miệng cứng di chuyển xuống dưới, một quá trình bồi đắp xương, tiêu xương tương tự làm cho vòm miệng cứng rộng ra
V KẾT LUẬN
Vị trí cách đường giữa khẩu cái 6mm ở mặt cắt đứng ngang cách lỗ răng cửa 4mm là
vị trí an toàn nhất và vị trí cách đường giữa khẩu cái 6mm ở mặt cắt đứng ngang cách lỗ răng cửa 24mm là vị trí dễ d n đến nhiều nguy cơ thất bại trong việc cắm minivis điều trị chỉnh nha
