Hoạt chất ức chế tế bào ung thư vú trong quả cây thôi chanh trắng tetradium ruticarpum

Trong nghiên cứu Hoạt chất ức chế tế bào ung thư vú trong quả cây thôi chanh trắng tetradium ruticarpum , ba hợp chất alkaloid là rutaecarpine (1), evodiamine (2), schinifoline (3) và một hợp chất phenylpropanoid là integrifoliodiol (4) đã được tinh sạch từ dịch chiết của quả cây Thôi chanh trắng Tetradium ruticarpum (A. Juss.) T. G. Hartley thu tại Lạng Sơn. Cấu trúc của chúng được xác định bằng các phương pháp phổ hiện đại như phổ khối (MS) và phổ cộng hưởng từ hạt nhân hai chiều (2D NMR).

This paper is available online at http://stdb.hnue.edu.vn

HO T CH T  C CH  T  BÀO UNG TH  VÚ TRONG QU  CÂY THÔI CHANHẠ Ấ Ứ Ế Ế Ư Ả  

TR NG Ắ TETRADIUM RUTICARPUM 

Nguy n Phi Hùng ễ 1, Tr n Qu c Toàn ầ ố 1, Nguy n Anh Tu n ễ ấ 2,3, Tr nh Ng c Th o Vy ị ọ ả 4, 

Ngô Th  Ng c Y n ị ọ ế 4, Tô Đ o C ạ ườ ng5, Đ ng Ng c Quang ặ ọ 2*

1 Vi n Hóa h c các h p ch t thiên nhiên, Vi n Hàn lâm Khoa h c và Công ngh  Vi t Nam, 18 ệ ọ ợ ấ ệ ọ ệ ệ   Hoàng Qu c Vi t, Hà N i ố ệ ộ

2 Khoa Hóa h c, Tr ọ ườ ng Đ i h c S  ph m Hà N i, 136 Xuân Th y, Hà N i ạ ọ ư ạ ộ ủ ộ

3 Tr ườ ng THCS&THPT Lê Quý Đôn, Lô 1. A.II, Hàm Nghi, Hà N i  ộ

4 Khoa Y D ượ c, Tr ườ ng Đ i h c Tây Nguyên, 567 Lê Du n,  ạ ọ ẩ Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk 

5 Khoa D ượ c, Tr ườ ng Đ i h c Phenikaa, Nguy n Văn Trác, Hà N i ạ ọ ễ ộ

Tóm t t. ắ Ba h p ch t alkaloid là ợ ấ rutaecarpine (1), evodiamine (2), schinifoline (3) và m t h pộ ợ  

ch t phenylpropanoid là ấ integrifoliodiol (4) đã đ c tinh s ch ượ ạ t  d ch chi t c a ừ ị ế ủ quả cây Thôi  chanh tr ngắ  Tetradium ruticarpum (A. Juss.) T. G. Hartley thu t i L ng S n. ạ ạ ơ C u trúc c a chúngấ ủ  

được xác đ nh b ng các phị ằ ương pháp ph  hi n đ i nh  ph  kh i (MS) và ph  c ng hổ ệ ạ ư ổ ố ổ ộ ưởng từ 

h t nhân hai chi u (2D NMR). C  b n h p ch t đ u đạ ề ả ố ợ ấ ề ược nghiên c u kh  năng kháng t  bàoứ ả ế   ung th  vú (MCF­7) và t  bào kháng thu c ung th  vú (MCF/TAMR). K t qu  cho th y, h pư ế ố ư ế ả ấ ợ  

ch t rutaecarpine (ấ 1) có kh  năng  c ch  s  phát tri n c a t  bào kháng thu c ung th  vúả ứ ế ự ể ủ ế ố ư   MCF/TAMR v i ICớ 50 là 64,6 mM, ngoài ra ba h p ch t ợ ấ 1, 2 và 4 có kh  năng  c ch  t  bào ungả ứ ế ế  

th  vú MCF­7   m c đ  trung bình. ư ở ứ ộ

T  khóa:  ừ Tetradium ruticarpum, rutaecarpine, evodiamine, schinifoline, integrifoliodiol. 

Cây Thôi chanh tr ng hay còn g i làắ ọ  Chân hương, Thù dù, Ngô vu và Xà l p, có tên khoa h cạ ọ  

là  Tetradium ruticarpum  (A. Juss.) T. G. Hartley, thu c h  Cam quýt (ộ ọ Rutaceae). Cây này 

được (A. Juss.) T.G. Hartley mô t  đ u tiên vào năm 1981 [1]. Cây có chi u cao đ t kho ngả ầ ề ạ ả   2,5­8,0 m. Cành cây có m u nâu ho c nâu tía, khi còn non có nhi u lông dài m m, khi già thìầ ặ ề ề  

nh n. Lá m c đ i hình lông chim s , c  cu ng và lá dài 15­35 cm, mang 2­5 đôi lá chét cóẵ ọ ố ẻ ả ố  

cu ng ng n, lá chét dài 5­14 cm, r ng 2,5­6,0 cm, nh n   mép, hai m t có lông màu nâu. ố ắ ộ ọ ở ặ Hoa 

đ n tính, màu tr ng vàng, hoa cái to h n hoa đ c. Qu  hình c u d t, d y 3 mm, đơ ắ ơ ự ả ầ ẹ ầ ường kính 6 

mm, v  lúc chín ỏ có màu tím đ , trên m t có đ m tinh d u ỏ ặ ố ầ  [1­3].   Vi t Nam, cây m c nhi uỞ ệ ọ ề  

 Hà Giang, ngoài ra nó cũng đ c tr ng nhi u trong các v n d c li u. Theo kinh nghi m

dân gian, người ta thường thu hái qu  vào tháng 9 và 10 hàng năm khi qu  có màu xanh ho cả ả ặ   vàng xanh. Sau khi làm khô, qu  đả ượ ử ục s  d ng làm thu c [4].   Trung Qu c, ngố Ở ố ười ta dùng 

qu  c a nó đ  ch a nhi u b nh nh  đau đ u, bu n nôn, b nh đả ủ ể ữ ề ệ ư ầ ồ ệ ường ru t,… Ngoài ra, nóộ   cũng có m t trong nhi u bài thu c c  truy n   Nh t B n, Hàn Qu c, Thái Lan và Vi t Namặ ề ố ổ ề ở ậ ả ố ệ   [2,4]. Nhi u h p ch t đã đề ợ ấ ược tinh s ch và đạ ược xác đ nh c u trúc t  cây này g m cóị ấ ừ ồ   alkaloid, terpenoid, flavonoid, phenolic, steroid và phenylpropanoid v i nhi u ho t tính sinhớ ề ạ  

h c quý nh  kháng t  bào ung ọ ư ế

Ngày nh n bài: 20/12/2020. Ngày s a bài: 30/12/2020. Ngày nh n đăng: 20/3/2020. ậ ử ậ

Tác gi  liên h : Đ ng Ng c Quang. Đ a ch  e­mail: ả ệ ặ ọ ị ỉ quangdn@hnue.edu.vn   

Y n, Tô Đ o Cế ạ ường, Đ ng Ng c Quangặ ọ

th , kháng viêm và kháng sinh ư [5]. Ngoài ra, d ch chi t cây ị ế T. ruticarpum còn có kh  năngả  

ch a b nh ti u đữ ệ ể ường [6] và b nh béo phì [7]. Ti p t c các nghiên c u v  ho t ch t khángệ ế ụ ứ ề ạ ấ  

t  bào ung th  t  các cây thu c Vi t Nam, chúng tôi đã thu đế ư ừ ố ệ ược qu  c a cây ả ủ T. ruticarpum 

và tinh s ch đạ ược b n h p ch t, đ ng th i đánh giá ho t tính kháng t  bào ung th  vúố ợ ấ ồ ờ ạ ế ư   (MCF7) và t  bào kháng thu c ung th  vú (MCF/TAMR) ế ố ư c a chúng. ủ  

2.1.    Th c nghi m ự ệ

2.1.1. M u th c v tẫ ự ậ

Qu  ảcây Tetradium ruticarpum được thu hái năm 2019   L ng S n và đở ạ ơ ược đ nh danh b i TS.ị ở   Nguy n Qu c Bình, B o tàng Thiên nhiên Vi t Nam, Vi n Hàn lâm KH&CN Vi t Namễ ố ả ệ ệ ệ   (VAST). M u tiêu b n (EVO­LS01) đẫ ả ượ ưc l u tr  t i Phòng Phân tích hóa h c, Vi n Hóa h cữ ạ ọ ệ ọ   các h p ch t thiên nhiên, VAST.ợ ấ

2.1.2. Phương pháp chung  

S c ký l p m ng (TLC) ắ ớ ỏ được th c hi n trên b n m ng tráng s n Kieselgel 60 F254. Phátự ệ ả ỏ ẵ  

hi n ch t b ng ệ ấ ằ đèn t  ngo i   ba bử ạ ở ước sóng 254, 302 và và 366 nm ho c dùng thu c th  làặ ố ử   dung d ch Hị 2SO4 10% được phun đ u lên b n m ng, s y khô r i h  nóng t  t  ề ả ỏ ấ ồ ơ ừ ừ đ n khi hi nế ệ   màu. S c ký c t (CC) ắ ộ được ti n hành v i ch t h p ph  là ế ớ ấ ấ ụ silica gel pha thường Kieselgel 60  (40­63 μm và 63­200 μm, Merck). Ph  kh i đo trên máy ổ ố Agilent 1260 series single quadrupole  LC/MS system. Các ph  c ng hổ ộ ưởng t  h t nhân ừ ạ 1H (500 MHz) và 13C (125 MHz) được đo  trên  máy   Bruker   AM500  FT­NMR,   v i   chu n   n i   TMS   trong  dung  môi   CDClớ ẩ ộ 3  và/ho cặ  

acetone­d6. 

2.1.3. Tách các h p ch tợ ấ

M u qu  tẫ ả ươi (1,6 kg) sau khi thu th p đậ ượ ấc s y khô   nhi t đ  50ở ệ ộ oC trong t  s y, sau đóủ ấ  

được ngâm chi t v i MeOH (5 L x 3 l n) có s  d ng h  tr  sóng siêu âm   nhi t đ  45°Cế ớ ầ ử ụ ỗ ợ ở ệ ộ   trong vòng 5 ti ng/m  Các d ch chi t đế ẻ ị ế ượ ọc l c b ng gi y l c, g p l i và cô quay dằ ấ ọ ộ ạ ưới áp 

su t gi m, thu đấ ả ược cao chi t MeOH t ng (121,5 g). Cao chi t MeOH t ng sau đó đế ổ ế ổ ược hòa  trong 1,0 lít nướ ấc c t và ti n hành chi t phân đo n v i dung môi EtOAc, sau đó cô quay đu iế ế ạ ớ ổ   dung môi dưới áp su t gi m, thu đấ ả ược cao EtOAc. Phân đo n EtOAc (40 g) đạ ược ti n hànhế  

ch y s c ký c t (5,0 x 60 cm) pha thạ ắ ộ ường (SiO2, c  h t 63~230 µm), s  d ng h  dung môiỡ ạ ử ụ ệ   hexane/acetone (t  20:1 đ n 0:1), thu đừ ế ược 10 phân đo n ký hi u t  TR­1 đ n TR­10. ạ ệ ừ ế Phân 

đo n TR­2 (2,2 g) đạ ược hòa tan vào dung môi methanol t i bão hòa, sau đó đ  l ng t o t a,ớ ể ắ ạ ủ  

l c l y t a, ti n hành r a ph n t a thu đọ ấ ủ ế ử ầ ủ ược nhi u l n v i dung môi methanol thu đề ầ ớ ược h pợ  

ch t ấ 1 (68 mg) và ph n dung d ch còn l i ký hi u là TR­2S. T ng t , phân đo n TR­3 (3,5g)ầ ị ạ ệ ươ ự ạ   cũng được hòa tan vào dung môi methanol t i bão hòa, sau đó đ  l ng t o t a, ti n hành l cớ ể ắ ạ ủ ế ọ  

l y ph n k t t a, lo i b  ph n dung d ch. Ph n t a sau đó đấ ầ ế ủ ạ ỏ ầ ị ầ ủ ượ ửc r a v i MeOH nhi u l nớ ề ầ   cho t i khi d ch trong, đ  bay h i dung môi thu đớ ị ể ơ ược h p ch t ợ ấ 2 (125 mg). Ph n d ch r a TR­ầ ị ử 2S thu đượ ừc t  phân đo n 2 đạ ược ti n hành ch y s c ký c t pha thế ạ ắ ộ ường v i h  dung môi r aớ ệ ử  

gi i là CHả 2Cl2/EtOAc tăng d n đ  phân c c (t  30:1 đ n 20:1) thu đầ ộ ự ừ ế ược hai h p ch t ợ ấ s  ố3  (19,5 mg) và h p ch t s  ợ ấ ố4 (8,7 mg)

2.1.4. D  li u ph  các ch t 1­4 ữ ệ ổ ấ

H p ch tợ ấ  1 (Rutaecarpine): B t màu vàng nh t; Ph  ộ ạ ổ1H­NMR (500 MHz, CDCl3)   ppm: 9,67δ  

(1H, brs, 1H, NH), 8,34 (1H, dd, J = 1,0, 6,5 Hz; H­19), 7,70 (1H, dt, J = 1,0, 6,5 Hz, H­17), 

7,65 (1H, d, J = 7,0 Hz, H­9), 7,62 (1H, d, J = 6,5 Hz, H­16), 7,42 (1H, t, J = 6,5 Hz, H­12), 7,32  (1H, t, J = 6,5 Hz, H­18), 7,30 (1H, d, J = 6,5 Hz, H­11), 7,17 (1H, dt, J = 1,0, 6,5 Hz, H­10),  4,61 (2H, t, J = 6,9 Hz, H­5), 3,23 (2H, t, J = 6,9 Hz, H­6). Phổ 13C­NMR (125 MHz, CDCl3) δ  ppm: 162,0 (C­21), 147,5 (C­15), 145,4 (C­3), 138,3 (C­13), 134,3 (C­17), 127,2 (C­2), 127.1 (C­ 18), 126,6 (C­19), 126,2 (C­16), 125,6 (C­8/C­11), 121,1 (C­20), 120,6 (C­9), 120,1 (C­10), 118,4  (C­7), 112,1 (C­12), 41,1 (C­5), 19,7 (C­6). 

H p ch t ợ ấ 2 (Evodiamine): B t màu vàngộ ; Ph  ổ1H NMR (500 MHz, acetone­d 6)   δ(ppm): 10,32 

(1H, br, s, NH), 7,93 (1H, dd, J = 1,5, 7,5, H­19), 7,54 (1H, br, d, J = 7,5, H­9), 7,47 (ddd, J =  1,5, 7,5, 8,0, H­17), 7,41 (1H, br, d, J = 8,0, H­16), 7,41 (1H, br, d, J = 8,0, H­12), 7,14 (1H, brt, J 

= 8,0, H­18), 7,08 (1H, brt, J = 7,5, H­11), 7,04 (1H, ddd, J = 0,5, 7,5, 8,0, H­10), 6,06 (1H, s, H­

3), 4,77 (1H, m, H­5a), 3,22 (1H, m, H­5b), 2,96 (2H, m, H­6), 2,80 (3H, s, N­CH3); Ph  ổ 13C 

NMR (125 MHz, acetone­d 6)   δ (ppm): 165,2 (C­21), 150,8 (C­15), 138,1 (C­13), 135,0 (C­2),  134,0 (C­17), 130,8 (C­19), 129,3 (C­10), 125,1 (C­8), 123,1 (C­11), 122,4 (C­18), 120,2 (C­9),  119,3 (C­16), 113,4 (C­20), 112,5 (C­12), 110,8 (C­7), 70,8 (C­3), 41,3 (C­5), 37,3 (N­CH3), 20,7  (C­6).    

H p ch t ợ ấ 3 (Schinifoline): Tinh th  màu tr ngể ắ ; Ph  kh iổ ố  FAB­MS m/z: 258,1 [M + H]+, Phổ 

1H NMR (400 MHz, CDCl3)  H  (ppm): 6,21 (1H, s, H­3), 8,43 (2H, dd, J = 8,0, 1,6 Hz, H­8),  7,36 (1H, brt, J = 8,0 Hz, H­6), 7,64 (1H, dt, J = 1,6, 8,0 Hz, H­7), 7,49 (1H, brd, J = 8,0 Hz, H­ 5), 2,69 (2H, t, J = 7,6 Hz, H­1 ), 1,67 (2H, q, J = 7,6 Hz, H­2 ), 1,27­1,42 (8H, m, H­3 /H­

4 /H­5 /H­6 ), 0,88 (3H, t, J = 6,8 Hz, H­7 ), 3,72 (3H, s, N­CH3); Ph  ổ13C NMR (100 MHz,  CDCl3)  C  (ppm): 154,9 (C­2), 111,3 (C­3), 178,0 (C­4), 126,8 (C­5), 123,4 (C­6), 132,2 (C­7),  115,5 (C­8), 142,1 (C­9), 126,7 (C­10), 34,9 (C­1 ), 28,7 (C­2 ), 29,4 (C­3 ), 29,2 (C­4 ), 31,8  (C­5 ), 22,8 (C­6 ), 14,2 (C­7 ), 34,3 (N­CH3). 

H p ch t ợ ấ 4 (Integrifoliodiol): Tinh th  hình kimể ; Ph  kh i FAB­MS ổ ố m/z: 257,03 [M+ Na]+; Phổ 

1H NMR (400 MHz, CDCl3)  H (ppm):  H: 7,32 (2H, d, J = 8,4 Hz, H­2/H­6), 6,87 (2H, d, J = 8,4 

Hz, H­3/H­5), 6,55 (1H, brd, J = 16,0 Hz, H­7), 6,21 (1H, dt, J = 16,0, 6,0 Hz, H­8), 4,30 (2H, dd, 

J = 6,0, 1,2 Hz, H­9), 4,59 (2H, brd, J = 6,4 Hz, H­1 ), 5,77 (1H, m, H­2 ), 4,09 (2H, s, H­4 ), 

1,77 (3H, s, H­5 );  Ph  ổ 13C NMR (100 MHz,  CDCl3)  C  (ppm): 129,5 (C­1), 127,6 (C­2/C­6),  114,9 (C­3/C­5), 158,4 (C­4), 130,9  (C­7), 126,2 (C­8), 63,9 (C­9), 64,3 (C­1 ), 119,7 (C­2 ),  140,1 (C­3 ), 67,8 (C­4 ), 14,0 (C­5 )

2.1.5. Th  ho t tính sinh h cử ạ ọ

Dòng t  bào ung th  vú (MCF7) và t  bào kháng thu c ung th  vú (MCF/TAMR) đế ư ế ố ư ượ cung c 

c p b i ATCC (American Type Culture Collection, USA; https://www.atcc.org) và CLS (Cellấ ở   Lines Service GmbH, CHLB Đ c (https://clsgmbh.de), các dòng t  bào đứ ế ược l u gi  t iư ữ ạ   Phòng  Sinh   h c  th c  nghi m,   Vi n  Hóa   h c  các  h p   ch t   thiên  nhiên  (Vi n   Hàn   lâmọ ự ệ ệ ọ ợ ấ ệ   KHCNVN)  MTT [3­(4,5­dimethylthiazol­2­yl)­2,5­diphenyltetrazolium bromide]  được Vi nệ   nghiên c u ung th  qu c gia M  (NCI) đánh giá là phứ ư ố ỹ ương pháp quy chu n và hi u qu  choẩ ệ ả   sàng l c nhanh các ch t có ho t tính gây đ c ho c  c ch  s  tăng sinh t  bào. Nguyên t cọ ấ ạ ộ ặ ứ ế ự ế ắ  

c a phủ ương pháp là gián ti p xác đ nh ho t tính c a ch t th  qua kh  năng  c ch  enzymeế ị ạ ủ ấ ử ả ứ ế   oxidoreductase ph  thu c NAD(P)H c a t  bào. Enzyme trong ty th  này xúc tác ph n  ngụ ộ ủ ế ể ả ứ  

Y n, Tô Đ o Cế ạ ường, Đ ng Ng c Quangặ ọ

kh  thu c nhu m tetrazolium MTT thành d ng formazan không hoà tan, có màu tím, qua đóử ố ộ ạ  

có th  ph n ánh tể ả ương quan s  lố ượng các t  bào đang phát tri n khi đo   bế ể ở ước sóng   =λ   540/720 nm

2.2. K t qu  và th o lu n ế ả ả ậ

B n h p ch t (ố ợ ấ 1‒4) đ c tinh s ch t  cao chi t EtOAc c a ượ ạ ừ ế ủ qu  ảcây T. ruticarpum nh  mô tư ả 

 m c 2.1.3. Ph  

ở ụ ổ1H NMR c a h p ch t ủ ợ ấ 1 có m t vân tù   tr ng y u v i đ  chuy n d ch hóaộ ở ườ ế ớ ộ ể ị  

h c   9,67 ppm, đọ ở ượ ực d  đoán là c a nhóm N­H, tám proton th m v i đ  chuy n d ch hóa h củ ơ ớ ộ ể ị ọ  

từ 7,17 đ n 8,34 ppm, ngoài ra còn có hai nhóm ­CHế 2­ có đ  chuy n d ch hóa h c   4,61 và 3,23ộ ể ị ọ ở   ppm. Trên ph  ổ 13C NMR c a h p ch t  ủ ợ ấ 1  có 18 nguyên t  carbon, trong đó có m t nhómử ộ   carbonyl   ở 161,6 ppm, 15 olefinic carbon và hai nhóm methylene. Qua phân tích ph  NMR c aổ ủ  

h p ch t ợ ấ 1, có th  d  đoán nó ch a khung ể ự ứ indoloquinazoline alkaloid [8]. Ngoài ra, d  li u phữ ệ ổ  NMR c a h p ch t ủ ợ ấ 1 có s  trùng kh p t t v i ự ớ ố ớ rutaecarpine [8], vì v y h p ch t ậ ợ ấ 1 đ c xácượ  

đ nh là ị rutaecarpine

H p ch t  ợ ấ 2 đ c tinh s ch d i d ng b t màu vàng. Ph  NMR c a nó t ng t  nh  phượ ạ ướ ạ ộ ổ ủ ươ ự ư ổ  NMR c a h p ch t s  ủ ợ ấ ố1, tr  s  xu t hi n c a thêm m t vân đ n c a m t proton có đ  chuy nừ ự ấ ệ ủ ộ ơ ủ ộ ộ ể  

d ch hóa h c   6,06 ppm và m t vân đ n c a nhóm N­CHị ọ ở ộ ơ ủ 3   2,80 ppm trong ph  ở ổ1H NMR. So  sánh ph  NMR c a h p ch t ổ ủ ợ ấ 2 v iớ  evodiamine th y có s  trùng kh p vì v y h p ch t ấ ự ớ ậ ợ ấ 2 đ cượ   xác đ nh là evodiamineị  [3, 8]

Hình 1. C u trúc các h p ch t ấ ợ ấ 1‒4

H p ch t ợ ấ 3 có kh i l ng phân t  ố ượ ử m/z 257 do có pic ion gi  phân t    ả ử ở m/z 258,1 [M+H]+. Phân  tích ph  ổ1H NMR cho th y, h p ch t ấ ợ ấ 3 có b n proton th m c ng h ng t  7,36 đ n 8,43 ppmố ơ ộ ưở ừ ế   trong đó có hai proton có hình d ng vân đôi (doublet) và hai proton có hình d ng vân ba (triplet)ạ ạ  

t  đó g i ý có m t nhân th m v i hai nhóm th    v  trí 1,2. Ngoài ra còn có m t vân đ n đừ ợ ộ ơ ớ ế ở ị ộ ơ ượ  c

d  đoán là proton liên k t v i carbon lai hóa ự ế ớ sp2. Ph  ổ13C NMR có 17 nguyên t  carbon, trong đóử  

có m t nhóm ketone liên h p   ộ ợ ở 178,0 ppm. S  t n t i c a nhân ự ồ ạ ủ quinolone alkaloid được xác 

đ nh b ng ph  HMBC, trong đó có các tị ằ ổ ương quan i) H­3 và C­2, C­4; ii) N­CH3 và C­2, C­9;  iii) H­5, H­8 và C­4 (Hình 2). M ch nhánh ạ n­heptyl được g n v i nhân quinolone alkaloid t iắ ớ ạ  

v  trí C­2 do có tị ương tác xa gi a H­1 , H­2  và C­2 trong ph  HMBC (Hình 2). Ngoài ra, dữ ΄ ΄ ổ ữ 

li u ph  c a h p ch t ệ ổ ủ ợ ấ 3 trùng kh p v i d  li u ph  c a h p ch t ớ ớ ữ ệ ổ ủ ợ ấ schinifoline [9]. Do đó, 

h p ch t ợ ấ 3 đ c xác đ nh là schinifoline (Hình 1).ượ ị    

Ph  kh i c a h p ch t ổ ố ủ ợ ấ 4 có pic ion gi  phân t    2ả ử ở 57,03 [M + Na]+. Trên ph  ổ1H NMR c a nóủ  

có hai vân đôi v i cớ ường đ  2H   7,ộ ở 32 và 6,87 v i cùng h ng s  tách ớ ằ ố J = 8,4 Hz, đ ng th iồ ờ   chúng có tương tác v i nhau trong ph  ớ ổ1H­1H COSY (hình 2) ch ng t  h p ch t ứ ỏ ợ ấ 4 có nhân th mơ  

v i hai nhóm th    v  trí ớ ế ở ị para. Ngoài ra, trong ph  ổ1H NMR c a ủ 4 còn có hai olefinic proton v iớ  

đ  chuy n d ch hóa h c   6,55 và 6,21 v i ộ ể ị ọ ở ớ J l n là 16 Hz, ch ng t  hai proton này có c u hìnhớ ứ ỏ ấ  

trans. Ph  ổ13C NMR c a ủ 4 có 14 nguyên t  carbon, trong đó có ba nguyên t  carbon no liên k tử ử ế  

v i oxi   63,0, 64,3 và 67,8 ppm. Phân tích ph  ớ ở ổ 1H­1H COSY (hình 2) th y có s  t n t i c aấ ự ồ ạ ủ  

g c ố trans­3­hydroxy­1­propenyl, g c này g n v i nhân th m t i v  trí C­1 do có tố ắ ớ ơ ạ ị ương tác xa  HMBC gi a H­7 và C­6, H­2 và C­7 (Hình 2). Nhánh còn l i g p v i nhân th m   v  trí C­4 làữ ạ ắ ớ ơ ở ị  

4­hydroxyprenyl do có các tương quan HMBC gi a H­2  và C­4, H­5  và C­2 , C­3 , C­4ữ ΄ ΄ ʹ ʹ ʹ  (Hình 2). T  các phân tích trên cho th y h p ch t  ừ ấ ợ ấ 4  là  integrifoliodiol [10]. H p ch t nàyợ ấ  

được tách ra t  cây ừ Zanthoxylum integrifoliolum [10] và Hortia longifolia [11] cùng thu c hộ ọ  Cam quýt (Rutaceae)

Hình 2. Ph  HMBC (mũi tên) và ổ 1H ­1H COSY (nét đ m) c a h p ch tậ ủ ợ ấ 3 và 4

Ba h p ch t alkaloid (ợ ấ 1‒3) đã đ c thông báo có các ho t tính kháng t  bào ung th  t t [12]ượ ạ ế ư ố  

và h p ch t ợ ấ 4 th  hi n ho t tính kháng viêm [13]. Ung th  vú là căn b nh th ng g p và gâyể ệ ạ ư ệ ườ ặ  

t  vong nhi u cho ph  n  ử ề ụ ữ Tamoxifen đượ ử ục s  d ng r ng rãi và có hi u qu  trong đi u trộ ệ ả ề ị  ung th  vú. Tuy nhiên, ngay c  khi s  dung thu c này trong vòng 5 năm thì 1/3 s  b nh nhânư ả ử ố ố ệ  

s  tái phát b nh sau 15 năm [14]ẽ ệ  Do v y, vi c tìm ra các lo i ho t ch t m i có kh  năngậ ệ ạ ạ ấ ớ ả   kháng ung th  vú và kháng thu c ung th  vú là vi c làm c n thi t. Vì v y, các h p ch t tinhư ố ư ệ ầ ế ậ ợ ấ  

s ch t  cây ạ ừ Thôi chanh tr ng ắ được nghiên c u kh  năng gây đ c t  bào trên hai dòng t  bàoứ ả ộ ế ế  

là ung th  vú (MCF­7) và kháng thu c ung th  vú (MCF/TAMR). K t qu  (b ng 1) cho th y,ư ố ư ế ả ả ấ  

h p ch t rutaecarpine (ợ ấ 1) có kh  năng  c ch  s  phát tri n c a c  hai dòng t  bào MCF­7 vàả ứ ế ự ể ủ ả ế   MCF/TAMR v i ICớ 50 l n lầ ượt là 41,2 và 64,6 µM. H p ch t ợ ấ 2 và 4 ch  có kh  năng  c ch  tỉ ả ứ ế ế  bào ung th  vú MCF­7   m c đ  trung bình. Ngoài ra, h p ch t ư ở ứ ộ ợ ấ 3 không có ho t tính trên cạ ả  hai dòng t  bào ung th  th  nghi m. K t qu  này đã ph n nào ch ng t  tác d ng ch a tr  ungế ư ử ệ ế ả ầ ứ ỏ ụ ữ ị  

th  vú trong m t s  bài thu c dân gian có s  d ng dư ộ ố ố ử ụ ược li u Thôi chanh tr ngệ ắ

B ng 1. Ho t tính  ả ạ ứ c ch  t  bào ung th  vú c a các h p ch t 1 4 ế ế ư ủ ợ ấ ‒

H p ch tợ ấ Tác d ng gây đ c t  bào (ICụ ộ ế 50, µM)

3. K t lu n ế ậ

B n h p ch t là ố ợ ấ rutaecarpine (1), evodiamine (2), schinifoline (3) và integrifoliodiol (4) đ cượ   tinh s ch và xác đ nh c u trúc t  qu  cây Thôi chanh tr ng (ạ ị ấ ừ ả ắ Tetradium ruticarpum). Trong đó, 

hai alkaloid, rutaecarpine (1) và evodiamine (2) là các thành ph n chính, ầ có tác d ng kháng ụ hai  dòng t  bào ung th  vú (MCF­7) và kháng thu c ung th  vú (MCF/TAMR), đi u này đã ph nế ư ố ư ề ầ   nào ch ng t  tác d ng ch a tr  ung th  vú ứ ỏ ụ ữ ị ư c a qu  cây Thôi chanh tr ng trong các bài thu củ ả ắ ố   dân gian.  

L i c m  n ờ ả ơ

Nhóm tác gi  xin g i l i c m  n sâu s c t i Chả ử ờ ả ơ ắ ớ ương trình H  tr  cán b  tr  c p Vi n Hànỗ ợ ộ ẻ ấ ệ   lâm Khoa h c và Công ngh  Vi t Nam (mã s  đ  tài: ĐLTE00.04/19­20) đã h  tr  kinh phíọ ệ ệ ố ề ỗ ợ  

đ  th c hi n nghiên c u này.ể ự ệ ứ

Y n, Tô Đ o Cế ạ ường, Đ ng Ng c Quangặ ọ

TÀI LI U THAM KH OỆ Ả  

[1] T. G. Hartley, 1981. Tetradium ruticarpum (A. Juss.). Singapore, Vol. 34, 116

[2] Z. Fang, Y. Tang, J. Ying, C. Tang, Q. Wang, 2020. Traditional Chinese medicine for anti­ Alzheimer's disease: Berberine and evodiamine from Evodia rutaecarpa. Chin. Med., Vol. 

15, 82. 

[3] J. Jiang, C. Hu, 2009  Evodiamine: a novel anti­cancer alkaloid from Evodia rutaecarpa. 

Molecules, Vol. 14, pp. 1852­1859.  

[4] Nguy n Ti n Bân, Nguy n Qu c Bình, Vũ Văn C n, Lê M ng Chân, Nguy n Ng cễ ế ễ ố ẩ ộ ễ ọ   Chính, Vũ Văn Dũng, Nguy n Văn D , Tr n Đình Đ i, Nguy n Kim Đào, Nguy n Thễ ư ầ ạ ễ ễ ị 

Đ , Nguy n H u Hi n, Nguy n Đình H ng, Dỏ ễ ữ ế ễ ư ương Đ c Huy n, Nguy n Đăng Khôi,ứ ế ễ   Nguy n Kh c Khôi, Tr n Kim Liên, Vũ Xuân Phễ ắ ầ ương, Hoàng Th  S n, Nguy n Vănị ả ễ  

T p, Nguy n Nghĩa Thìn, 2000.ậ ễ  Tên cây r ng Vi t Nam ừ ệ  Nhà xu t b n Nông nghi p,ấ ả ệ   trang 141

[5] M. Li, C. Wang, 2020. Traditional uses, phytochemistry, pharmacology, pharmacokinetics   and toxicology of the fruit of  Tetradium ruticarpum:  A review. J. Ethnopharmacol., Vol. 

263, 113231.  

[6] A. Kato, H. Yasuko, H. Goto, J. Hollinshead, R.J. Nash, I. Adachi, 2009. Inhibitory effect of  rhetsinine isolated from Evodia rutaecarpa on aldose reductase activity. Phytomedicine, 

Vol. 16, pp. 258­261

[7] J.F. Liao, W.F. Chiou, Y.C. Shen, G.J. Wang, C.F. Chen, 2011. Anti­inflammatory and anti­ infectious effects of Evodia rutaecarpa (Wuzhuyu) and its major bioactive components. 

Chin. Med., Vol. 14, 6

[8] R. Liu, X. Chu, L. Kong, 2005. Preparative isolation and purification of alkaloids from the   Chinese medicinal herb  Evodia rutaecarpa  (Juss.) Benth by high­speed counter­current   chromatography. Journal of Chromatography A, Vol, 1074, pp. 139–144. 

[9]   Z.L   Liu,   S.S   Chu,   G.H   Jiang,   2009  Feeding   deterrents   from Zanthoxylum  schinifolium against two stored­product insects. J. Agric. Food Chem., Vol. 57, pp. 10130–

10133

[10] M.J. Cheng, C.F. Lin, C.J. Wang, I.L. Tsai, I.S. Chen, 2007. Chemical constituents from  the root wood of  Zanthoxylum integrifoliolum  Journal of the Chinese Chemical Society, 

Vol. 54, pp. 779­783

[11] D.P.K. Queiroz, A.G. Ferreira, A.S. Lima, E.S. Lima, 2013. Isolation and identification of  

­glucosidase,  ­amylase and lipase inhibitors from Hortia longifolia

of Pharmacy and Pharmaceutical Sciences, Vol. 5, pp. 336­339

[12] K.M. Tian , J.J. Li , S.W. Xu, 2019. Rutaecarpine: A promising cardiovascular protective   alkaloid from Evodia rutaecarpa (Wu Zhu Yu). Pharmacol. Res., Vol. 141, pp. 541­550.  

[13] P.H. Nguyen, B.T. Zhao , O. Kim , J.H. Lee , J.S. Choi , B.S. Min , M.H. Woo, 2016. Anti­ inflammatory terpenylated coumarins from the leaves of Zanthoxylum schinifolium with  ­α

glucosidase inhibitory activity. J. Nat. Med., Vol. 70, pp. 276­281.

[14] Y. Zhu, Y. Liu , C. Zhang , J. Chu , Y. Wu , Y. Li, J. Liu , Q. Li , S. Li, Q. Shi , L. Jin , J.  Zhao , D   Yin , Sol   Efroni , F   Su , H   Yao , E   Song , Q   Liu,   2018  Tamoxifen­resistant  breast cancer cells are resistant to DNA­damaging chemotherapy because of upregulated   BARD1 and BRCA1. Nature Communications, Vol. 9, 1595. 

ABSTRACT  

TETRADIUM RUTICARPUM

Nguyen Phi Hung1, Tran Quoc Toan1, Nguyen Anh Tuan2,3, Trinh Ngoc Thao Vy4, Ngo 

Thi Ngoc Yen4, To Dao Cuong5, Dang Ngoc Quang 2*

1 Institute of Natural Products Chemistry, Vietnam Academy of Science and Technology, 18  

Hoang Quoc Viet, Hanoi 

2  Faculty of chemistry, Hanoi National University of Education, 136 Xuan Thuy street, Hanoi 

3 Le Quy Don Middle & High School, Lot 1. A. II, Ham Nghi road, Hanoi 

4 Faculty of Medicine and Pharmacy, Tay Nguyen University, 567 Le Duan street, Buon Ma 

Thuot city, Dak Lak 

5  Faculty of Pharmacy, Phenikaa University, Nguyen Van Trac street, Hanoi 

Three   alkaloids   named  rutaecarpine   (1), evodiamine  (2),  schinifoline  (3)  and one phenylpropanoid,  integrifoliodiol (4) have been isolated from the EtOAc extract of the fruits of Tetradium ruticarpum (A. 

Juss.) T. G. Hartley) collected in Lang Son province. Their structures have been identified by 1D and 2D  NMR spectroscopies. All four compounds were tested for their cytotoxicity against human breast cancer  cell line (MCF­7) and tamoxifen resistant breast cancer cell line (MCF/TAMR). The result showed that  rutaecarpine (1) inhibited the growth of MCF7 and MCF/TAMR with its IC50 values of 41.2 and 64.6 µM,  respectively. In addition, compounds 1, 2 and 4 showed the moderate activity toward MCF­7 cell line. 

Keywords: Tetradium ruticarpum, rutaecarpine, evodiamine, schinifoline, integrifoliodiol.