Tiểu luận Luật hình sự phần chung Phân tích quy định về Sự kiện bất ngờ trong Luật hình sự Việt Nam, phân biệt sự kiện bất ngờ với lỗi vô ý cẩu thả.

Tuy nhiên, trên thực tế, có một số loại hành vi, về hình thức gây thiệt hại cho các quan hệ xã hội được pháp luật hình sự bảo vệ nhưng không bị coi là tội phạm vì trong những trường hợp

VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIỂM SÁT HÀ NỘI

♕♛♕

TIỂU LUẬN

MÔN: LUẬT HÌNH SỰ I

Đề bài 07: Phân tích quy định về Sự kiện bất ngờ trong Luật hình sự Việt Nam, phân biệt sự kiện bất ngờ với lỗi vô ý cẩu thả.

SINH VIÊN

 Họ và tên: Lê Thanh Tín

 MSSV: 183801010054

Hà Nội 2020

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU 1

B NỘI DUNG 2

I Khái niệm và đặc điểm trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự 2

1.1 Khái niệm 2

1.2 Đặc điểm 2

II Quy định pháp luật Hình sự về sự kiện bất ngờ 3

2.1 Khái niệm sự kiện bất ngờ 3

2.2 Điều kiện của sự kiện bất ngờ 3

III Phân biệt sự kiện bất ngờ với lỗi vô ý do cẩu thả 6

C KẾT LUẬN 9

Đề số 07: Phân tích quy định về Sự kiện bất ngờ trong Luật hình sự Việt Nam, phân biệt sự kiện bất ngờ với lỗi vô ý cẩu thả

A MỞ ĐẦU

Công bằng, nhân đạo, dân chủ, pháp chế là giá trị chung của nền văn minh nhân loại, là mục tiêu mà Đảng, Nhà nước hướng tới Điều này hàm chứa mọi hành vi xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của con người, của công dân đều phải được xử lý kịp thời, công minh nhằm tạo lập trật tự pháp luật, duy trì

ổn định xã hội Nguyên tắc này được áp dụng như một nguyên tắc cơ bản trong luật hình sự Việt Nam, những hành vi có tính nguy hiểm đáng kể cho xã hội được các nhà làm luật cân nhắc để quy định là tội phạm và phải chịu trách nhiệm hình sự Tuy nhiên, trên thực tế, có một số loại hành vi, về hình thức gây thiệt hại cho các quan hệ xã hội được pháp luật hình sự bảo vệ nhưng không bị coi là tội phạm vì trong những trường hợp đó, người thực hiện hành vi nguy hại được coi là cần thiết hoặc pháp luật cho rằng họ không có lỗi, do đó không phải chịu trách nhiệm hình sự Đó là những trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự

Những trường hợp loại trừ trách nhiệm hinh sự là một chế định riêng lần đầu tiên được quy định trong Chương IV của Bộ luật hình sự 2015 Trong đó có quy định về sự kiện bất ngờ (Điều 20 BLHS 2015) là một trong những trường hợp người thực hiện hành vi không có lỗi Tuy nhiên, thực tế khi xem xét người thực hiện hành vi gây ra hậu quả nguy hại cho xã hội có thuộc trường hợp sự kiện bất ngờ còn nhiều khó khăn Xuất phát từ một trong những nguyên nhân chính là người gây thiệt hại trong sự kiện bất ngờ và người phạm tội với lỗi vô ý

do cẩu thả có nhiều điểm tương đồng nhưng lại khác nhau về hậu quả pháp lý dẫn đến tình trạng oan sai, bỏ lọt tội phạm trong quá trình truy tố, xét xử Như vậy, việc làm rõ vấn đề lý luận và pháp luật của sự kiện bất ngờ và nhận thức được sự khác biệt giữa sự kiện bất ngờ và lỗi vô ý do cẩu thả là hết sức quan trọng Đó cũng chính là lý do em thực hiện đề tài này

B NỘI DUNG

I Khái niệm và đặc điểm những trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự

1.1 Khái niệm

Chương IV của BLHS 2015 quy định về những trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự Căn cứ theo nội dung các điều luật quy định tại Chương này, có thể định nghĩa về những trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự như sau:

Những trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự là những trường hợp được quy định trong Bộ luật hình sự, theo đó người có hành vi gây ra thiệt hại đáng kể cho xã hội có dấu hiệu của tội phạm nhưng không phải chịu trách nhiệm hình

sự do hành vi của họ không bị coi là tội phạm.

1.2 Đặc điểm

Thứ nhất, trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự là những trường hợp

gây ra thiệt hại đáng kể cho xã hội Trong những trường hợp này, người phạm tội đã có những hành vi gây thiệt hại đáng kể cho xã hội, như gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tài sản Tuy nhiên, hành vi gây thiệt hại không bị coi là tội phạm do không thỏa mãn các dấu hiệu của tội phạm

BÌNH LUẬN: Có sự khác nhau về tính chất nguy hiểm đáng kể cho xã

hội giữa trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự với trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 8 BLHS 2015: “những hành vi tuy có dấu hiệu tội phạm nhưng tính chất nguy hiểm cho xã hội không đáng kể thì không phải là tội phạm và được xử lý bằng các biện pháp khác”

Thứ hai, hành vi gây thiệt hại trong trường hợp loại trừ trách nhiệm hình

sự không bị BLHS coi là tội phạm Vì hành vi gây thiệt hại trong những trường hợp này đã được loại trừ các dấu hiệu của tội phạm

Thứ ba, về hậu quả pháp lý, người gây thiệt hại trong các trường hợp loại

trừ trách nhiệm hình sự không phải chịu trách nhiệm hình sự

BÌNH LUẬN: Có sự khác nhau giữa trường hợp loại trừ trách nhiệm hình

sự với trường hợp miễn trách nhiệm hình sự quy định tại Điều 29 và một số điều khác của BLHS 2015 Trong trường hợp miễn trách nhiệm hình sự, hành vi gây thiệt hại bị coi là tội phạm, nhưng do có những điều kiện nhất định được quy định trong BLHS nên người phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự

VÍ DỤ: Để tránh đụng vào đứa bé bất ngờ chạy ra đường, A buộc đánh

tay lái sang bên kia đường, tông vào một chiếc ô tô đắt tiền khiến ô tô bị hư hỏng (phần hư hỏng xác định 500 triệu đồng) Tình huống này A đã thực hiện hành vi vi phạm về an toàn giao thông đường bộ, gây thiệt hại đáng kể về tài sản, tuy nhiên A gây thiệt hại trong tình thế cấp thiết nên A không bị coi là tội phạm, và không phải chịu trách nhiệm hình sự

II Quy định pháp luật Hình sự về sự kiện bất ngờ

2.1 Khái niệm sự kiện bất ngờ

Theo Điều 20 BLHS năm 2015 quy định sự kiện bất như sau: “Người thực hiện hành vi gây hậu quả nguy hại cho xã hội trong trường hợp không thể thấy trước hoặc không buộc phải thấy trước hậu quả của hành vi đó, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự.”

BÌNH LUẬN: Đây là trường hợp người có hành vi gây hậu quả nguy hại

cho xã hội không có lỗi, không có sự lựa chọn xử sự phù hợp do điều kiện khách quan nên “không thể thấy trước hoặc không buộc phải thấy trước hậu quả của hành vi” Không có lỗi tức là hành vi của họ không đủ cấu thành tội tội phạm, cụ thể là thiếu dấu hiệu của mặt chủ quan của cấu thành tội phạm Hay theo nguyên tắc trách nhiệm do lỗi của pháp luật hình sự Việt Nam, không ai có thể phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi nguy hiểm của mình nếu không có lỗi

Sự kiện bất ngờ được quy định trong Bộ luật hình sự, thể hiện sự phù hợp với tình hình thực tế Trong thực tiễn xét xử, sự kiện bất ngờ xảy ra không phải

ít và cũng không ít trường hợp do không thể đánh giá đúng điều kiện về mặt chủ quan của tội phạm nên đã kết án oan hoặc bỏ lọt tội phạm

2.2 Điều kiện của sự kiện bất ngờ

Để được coi là “sự kiện bất ngờ” cần thoả mãn một trong hai điều kiện sau:

Thứ nhất, người gây ra hậu quả nguy hại cho xã hội không thể thấy trước

hậu quả của hành vi đó, do những điều kiện khách quan như điều kiện hoàn cảnh, môi trường làm cho không thể biết trước hậu quả xảy ra Trước khi thực hiện hành vi, người có hành vi không nhận thức được hành vi của mình sẽ gây

ra hậu quả, sự nhận thức này của họ là cơ sở khoa học và được mọi người thừa nhận

Về mặt khách quan, trong hoàn cảnh cụ thể đó, bất kỳ ai cũng không thể thấy trước được hành vi của mình sẽ gây hậu quả nguy hiểm, còn về mặt chủ quan phải xem xét các đặc điểm về nhân thân của người có hành vi gây ra hậu quả như: tuổi, trình độ hiểu biết, tình trạng sức khỏe và những đặc điểm khác có ảnh hưởng đến nhận thức của họ Chính vì vậy mà có thể với người này thì có thể là không thể thấy trước hậu quả nhưng với người khác lại không thuộc trường hợp này

VÍ DỤ: Đường ở nông thôn thì có rất nhiều rơm mà người dân phơi giữa

đường Mọi ngày ông A lái xe đi trên đường đều cán qua những đống rơm này

vì rơm phơi phủ kín đường Tuy nhiên, hôm nay lại có 01 cậu bé nằm núp dưới một trong những đống rơm đó và ngủ quên, ông A lái xe qua và cán chết cậu bé

đó Đây được coi là sự kiện bất ngờ vì A không nhận thức được hành vi của mình gây ra hậu quả nguy hiểm do hoàn cảnh, môi trường khách quan

VÍ DỤ: B mở cửa sổ nhà mình, nhưng phía bên ngoài cửa có C là cậu bé

hàng xóm đang trốn sau đấy, việc mở cửa của B khiến C ngã xuống đất bị chấn thương sọ não Như vậy, B không nhận thức được hành vi của mình sẽ gây ra hậu quả do hoàn cảnh không có dấu hiệu gì để B biết được có người đang ở phía sau cánh cửa, thì trường hợp này được xem là sự kiện bất ngờ

VÍ DỤ: Cũng là tình huống “mở cửa sổ”, B đang trong phòng, D là người

đang đứng trên thang gần cửa sổ phòng B để lắp đặt điều hòa cho phòng kế bên,

việc khoan đục tường của D gây ra tiếng động lớn B mở cửa sổ phòng mình khiến cầu thang D đang đứng bị ngã, hậu quả D chấn thương sọ não Tình huống này không còn là sự kiện bất ngờ, mà B phạm tội với lỗi vô ý do cẩu thả Bởi vì, mặc dù B không nhận thức được hành vi của mình gây ra hậu quả, tuy nhiên B

có đủ điều kiện để thấy trước hậu quả xảy ra vì nếu B chú ý, quan tâm tiếng động do máy khoan của D thì sẽ biết có người đang đứng gần phía sau cửa phòng mình

Thứ hai, người gây ra hậu quả nguy hại cho xã hội có thể thấy hậu quả

nguy hại cho xã hội nhưng thuộc trường hợp pháp luật không buộc người đó phải thấy trước hậu quả đó Do những điều kiện khách quan như sự kiện diễn ra quá nhanh, điều kiện không cho phép… Nên mặc dù có thể thấy được hậu quả nguy hại cho xã hội nhưng pháp luật không buộc người đó phải thấy được hậu quả đó

VÍ DỤ: E lái xe đang đi trên đường theo đúng tốc độ và làn đường theo

quy định thì bất ngờ có người băng qua đường cách E 1 mét, E không kịp xử lý

đã gây tai nạn Tại thời điểm thấy người băng qua đường, E nhận thức được hậu quả nguy hiểm của hành vi của mình nhưng vì sự kiện diễn ra quá nhanh nên pháp luật không bắt buộc E phải thấy trước Do đó đây là trường hợp sự kiện bất ngờ và E không phải chịu trách nhiệm hình sự

VÍ DỤ: A vừa lái xe vừa mải mê nói chuyện với người ngồi ghế kế bên,

thì A nhận ra mình sắp sửa đâm vào những người đang đứng chờ đèn đỏ, cách A tầm vài mét, A không xử lý kịp đã gây tai nạn Trong tình huống này A nhận thức được hậu quả nguy hiểm đáng kể của hành vi của mình tuy nhiên lại không thuộc các trường hợp pháp luật không buộc phải thấy trước hậu quả, vì xuất phát

từ nguyên nhân chủ quan là A thiếu sự chú ý, tập trung khi lái xe Do đó đây không phải là sự kiện bất ngờ

BÌNH LUẬN: Có thể đúc kết các dấu hiệu nhận biết Sự kiện bất ngờ

thông qua các dấu hiệu của tội phạm như sau:

- Về mặt chủ thể, chủ thể thực hiện hành vi phải là chủ thể đủ năng lực chịu trách nhiệm hình sự Nếu không đáp ứng điều kiện này thì người thực hiện

hành vi nguy hiểm “vô tội” không phải vi yếu tố sự kiện bất ngờ mà vì họ không

có năng lực chịu trách nhiệm hình sự

- Về mặt khách quan, hành vi phải xâm hại “đáng kể” đến các quan hệ mà Luật Hình sự bảo vệ, điều này cần phần biệt với trường hợp được quy định tại khoản 2 Điều 8 BLHS 2015

- Về ý chí (mong muốn) của người thực hiện hành vi, người thực hiện hành vi không mong muốn hậu quả của hành vi đó sẽ xảy ra

- Về lý trí (ý thức) của người thực hiện hành vi, người thực hiện hành vi không thể thấy được hậu quả nguy hiểm của hành vi đó vì những điều kiện khách quan, hoặc là người thực hiện hành vi có thể thấy được hậu quả nhưng pháp luật không bắt buộc người thực hiện hành vi phải thấy trước hậu quả Nếu người thực hiện hành vi có nghĩa vụ phải thấy trước hậu quả và có điều kiện để thấy được thì người thực hiện hành vi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự vì lỗi vô ý do cẩu thả đối với một tội phạm nào đó tương ứng

III Phân biệt sự kiện bất ngờ với lỗi vô ý do cẩu thả

Theo khoản 2 Điều 11 BLHS 2015 thì lỗi vô ý do cẩu thả là lỗi trong trường hợp “Người phạm tội không thể thấy trước hành vi của mình có thể gây

ra hậu quả nguy hại cho xã hội, mặc dù phải thấy trước và có thể thấy trước hậu quả đó”

Căn cứ vào mặt lý luận về các dấu hiệu của lỗi vô ý do cẩu thả, thì xét thấy sự kiện bất ngờ và lỗi vô ý do cẩu thả có những điểm giống nhau và khác nhau như sau:

 Giống nhau:

Về mặt nhận thức, người phạm tội với lỗi vô ý do cẩu thả và người thực hiện hành vi nguy hại trong sự kiện bất ngờ (trong một số trường hợp) đều không nhận thức được hậu quả nguy hiểm đáng kể cho xã hội của hành vi của mình Nghĩa là cả hai trường hợp này đều không dự đoán trước, không biết trước hành vi của mình sẽ gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đáng kể cho những quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ

Về mặt ý chí, người thực hiện hành vi nguy hại trong sự kiện bất ngờ và người phạm tội với lỗi vô ý do cẩu thả đều không mong muốn hậu quả xảy ra

 Khác nhau:

Tiêu chí Sự kiện bất ngờ Lỗi vô ý do cẩu thả

Lỗi Người thực hiện hành vi không

có lỗi

Người phạm tội có lỗi vô ý

Lý trí - Trường hợp người thực hiện

hành vi không thấy được hậu quả là do điều kiện, hoàn cảnh khách quan không thể thấy trước được

- Người thực hiện hành vi không thể thấy trước hậu quả hoặc có thể thấy trước hậu quả nguy hại của hành vi nhưng pháp luật không buộc họ phải thấy trước hậu quả

- Người phạm tội không thấy trước được hậu quả là do yếu

tố chủ quan, tức là do cẩu thả, thiếu sự quan tâm, cẩn thận,…

- Người phạm tội buộc phải thấy trước và có thể thấy trước hậu quả, đủ điều kiện để thấy trước hậu quả của hành vi của mình

Hậu quả

pháp lý

Không phải chịu trách nhiệm hình sự

Phải chịu trách nhiệm hình sự

BÌNH LUẬN: Những điểm cần lưu ý để phân biệt sự kiện bất ngờ và lỗi

vô ý do cẩu thả:

- Sự kiện bất ngờ chính là sự loại trừ trường hợp có hành vi nguy hiểm cho xã hội do lỗi vô ý cẩu thả, khi không có căn cứ xác định người có hành vi do

vô ý cẩu thả thì cũng tức là hành vi của họ thuộc trường hợp sự kiện bất ngờ

- Khi nghiên cứu về sự kiện bất ngờ thì luôn luôn phải xem xét đó có phải

là lỗi vô ý do quá cẩu thả không Phải xét trong hoàn cảnh cụ thể để xác định, nếu hoàn cảnh đó, một người bình thường đều có thể thấy trước được hành vi sẽ dẫn đến hậu quả nguy hiểm thì sự việc xảy ra là lỗi vô ý do cẩu thả; còn nếu trong hoàn cảnh đó, bất kỳ ai cũng không thể thấy trước được hành vi của mình

sẽ gây hậu quả nguy hiểm thì đó là sự kiện bất ngờ

Ngoài ra, phải xét đến yếu tố nhân thân của người có hành vi gây ra hậu quả như: tuổi, trình độ hiểu biết, tình trạng sức khỏe và những đặc điểm khác có ảnh hưởng đến nhận thức của họ, bởi có thể đối với người này họ thuộc sự kiện bất ngờ, với người khác thị lại phạm tội với lỗi vô ý do cẩu thả (Quay lại ví dụ trên, B mở cửa sổ khiến D đang lắp đặt máy lạnh phía sau bị ngã dẫn đến D chấn thương sọ não, giả sử B là người câm – điếc nên không thể nghe được tiếng máy khoan của D, do đó B không biết có người đang ở phái sau cánh cửa phòng mình nên đây là trường hợp sự kiện bất ngờ)

VÍ DỤ: Chị T đang điều khiển chiếc xe mô tô, đoạn qua ngã tư X thì xe

của chị T va chạm với 01 xe mô tô khác đậu bên lề đường và chị T ngã ra đường Lúc đó có xe tải của ông G điều khiển chạy tới cán quan người chị T khiến chị T tử vong

- Tình huống 1: ông G chạy ngay phía sau chị T, lúc chị T ngã xuống đường thì xe của ông G cách chị T một ví trí rất gần, mặc dù Ông G đã phanh gấp và chuyển hướng tránh nhưng không kịp, xe vẫn cán qua người chị T khiến chị tử vong Tình thế này thuộc trường hợp sự kiện bất ngờ, ông G nhận thức được hành vi gây ra hậu quả nguy hiểm của mình nhưng pháp luật không bắt ông G thấy trước hậu quả của hành vi đó Do đó, hành vi của ông G không bị coi

là tội phạm, không bị truy cứu trách nhiệm hình sự

- Tình huống 2: ông G chạy song song với chị T, lúc chị T ngã xuống đường thì cơ thể chị ở vị trí dưới gầm xe tải của ông G, phần bánh sau của xe ông G cán qua người chị T khiến chị tử vong, và thời điểm đó ông G không biết được mình gây tai nạn giao thông Tình thế này thuộc sự kiện bất ngờ, vì ông G không thể thấy trước được hành vi lái xe của mình sẽ gây chết người, bởi vì chị

T ngã quá bất ngờ

- Tình huống 3: lúc chị T ngã xuống đường thì xe của ông G cách chị T một khoản cách vừa đủ để ông G giảm tốc, đánh xe sang trái để tránh chị Tuy nhiên, khi lái xe ông G mải mê nói chuyện với người ngồi ghế kế bên, và không biết phía trước có chị T đang nằm trên mặt đường, xe cứ thế cán qua người chị Tình huống này ông G không thấy trước được hậu quả do hành vi mình gây ra