Tài liệu HƯỞNG CỦA THÓI QUEN VIẾT TIẾNG VIỆT ĐẾN CÁCH DIỄN ĐẠT CÂU VÀ SỬ DỤNG TRẠNG NGỮ TRONG CÁC BÀI VIẾT HỌC THUẬT TIẾNG ANH pdf

TẠP CHÍ KHOA HỌC, Đại học Huế, Số 68, 2011 ẢNH HƯỞNG CỦA THÓI QUEN VIẾT TIẾNG VIỆT ĐẾN CÁCH DIỄN ĐẠT CÂU VÀ SỬ DỤNG TRẠNG NGỮ TRONG CÁC BÀI VIẾT HỌC THUẬT TIẾNG ANH Đỗ Thị Xuân Dung T

TẠP CHÍ KHOA HỌC, Đại học Huế, Số 68, 2011

ẢNH HƯỞNG CỦA THÓI QUEN VIẾT TIẾNG VIỆT ĐẾN CÁCH DIỄN ĐẠT CÂU VÀ SỬ DỤNG TRẠNG NGỮ

TRONG CÁC BÀI VIẾT HỌC THUẬT TIẾNG ANH

Đỗ Thị Xuân Dung Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Huế

TÓM TẮT

Bài báo phân tích một số lối diễn đạt chưa trang trọng và chưa đạt chuẩn về văn phong khoa học của sinh viên Việt Nam trong các bài luận học thuật và bài nghiên cứu tiếng Anh; đồng thời thảo luận các nguyên nhân chủ yếu của lối diễn đạt này Nguyên nhân chính của sự khác biệt được lý giải dựa trên những ảnh hưởng của thói quen viết tiếng Việt và lối suy nghĩ của người Việt đến cách hành văn trong tiếng Anh Bài báo còn đề xuất một số biện pháp để cải thiện chất lượng bài viết luận học thuật hoặc bài nghiên cứu bằng tiếng Anh; giúp sinh viên ngành tiếng Anh tiếp cận thành công những chuẩn mực ngôn ngữ và diễn đạt tu từ của người bản xứ trong cách hành văn

1 Mở đầu

Khi thế giới vốn rộng lớn ngày càng trở nên bé nhỏ hơn nhờ con người đã tìm cách tiếp cận, chia sẻ tri thức và giao tiếp toàn cầu, sinh viên là một trong những đối tượng được hưởng lợi từ quá trình này bởi họ là những trí thức trẻ được mở mang kiến thức ra khỏi tầm quốc gia của mình Trong xu hướng hội nhập quốc tế, ngày càng có nhiều sinh viên Việt Nam được đi học lấy bằng cấp hoặc nâng cao trình độ chuyên môn

ở các nước tiên tiến, tham gia báo cáo khoa học tại các hội nghị chuyên ngành hoặc viết bài gửi đăng trên các tạp chí khoa học trong nước và quốc tế Đây chính là những môi trường đòi hỏi sinh viên phải thể hiện kỹ năng viết tiếng Anh theo phong cách học thuật, hay còn gọi là hàn lâm (academic writing) Tiếng Anh hàn lâm là tiếng Anh được sử dụng bởi những người được giáo dục chính quy trong môi trường đại học; là tiếng Anh được viết trong những sách báo chuẩn mực và xuất bản chính danh Do không có nhiều điều kiện để được giáo viên người bản ngữ chỉnh sửa, góp ý… hoặc do không được tiếp cận nhiều với nguồn tài liệu học thuật tiếng Anh của người bản xứ, rất nhiều sinh viên

đã gặp khó khăn khi tìm cách thể hiện các diễn đạt văn phong trong các bài luận học thuật của mình, dẫn đến cách hành văn không đạt chuẩn và có khi là không được hội đồng khoa học phê duyệt, chỉ vì lối diễn đạt chưa đúng với văn phong tiếng Anh chính thống

2 Nội dung

2.1 Những cơ sở lý luận của phép so sánh tu từ trong tiếng Anh và một số nước phương Đông khác

2.1.1 Tu từ và so sánh tu từ (Contrastive Rhetoric)

Phép tu từ (rhetoric) là một lối suy nghĩ, liên quan nhiều đến những gì diễn ra trong đầu của người phát ngôn hơn là những lời phát ngôn cụ thể Mỗi ngôn ngữ đều tạo cho người nói ngôn ngữ đó một cách nhìn nhận và phân tích về thế giới xung quanh rất riêng, cho nên có thể cách nhìn nhận này, lối suy nghĩ của người nói một ngôn ngữ này

sẽ khác với những người nói các ngôn ngữ khác Khái niệm so sánh tu từ (contrastive rhetoric) xuất hiện từ năm 1966 khi Kaplan tiến hành nghiên cứu những kiểu diễn đạt tiếng Anh của những sinh viên quốc tế trong các bài luận học thuật tiếng Anh Qua phân tích hơn 600 bài luận tiếng Anh của sinh viên nước ngoài, ông đã đưa ra kết luận về những kiểu so sánh tu từ giữa người bản xứ nói tiếng Anh và người nước ngoài học tiếng Anh như là một ngoại ngữ Ông đã kết luận “Mỗi ngôn ngữ và mỗi nền văn hóa có một kiểu tổ chức ý tưởng văn phong độc đáo riêng; cho nên khi học một ngôn ngữ cụ thể thì cần phải nắm vững một cách có hệ thống (Kaplan, 1966, tr.14) Những giải thích của Kaplan (1987, 1988) và một số tác giả khác sau đó (Connor, 1987, 1996; Kenneth

và cộng sự, 2000; Hirose, 2003) chủ yếu xoay quanh vấn đề hoạt động viết là một hoạt động được quy định và ít nhiều chi phối bởi yếu tố văn hóa Những cách nghĩ, thói quen

và những quy tắc, chuẩn mực trong một nền văn hóa cụ thể sẽ ít nhiều ảnh hưởng đến cách hành văn của người thuộc nền văn hóa đó khi họ học cách viết một ngoại ngữ Hiện nay, rất nhiều người trên thế giới chọn học tiếng Anh như là một ngoại ngữ và họ

có nhu cầu viết bài báo khoa học, viết đơn thư hoặc các văn bản khác để được người bản xứ xem xét, chấp nhận Tuy nhiên, việc không ý thức được những chuẩn mực văn phong chính thống của người nói tiếng Anh bản xứ đã ảnh hưởng đến cách nhìn nhận, đánh giá của người bản xứ đối với sinh viên nước ngoài trong các bài nghiên cứu, bài báo khoa học Có quan niệm còn cho rằng viết tiếng Anh theo lối suy nghĩ của nền văn hóa khác hơn là của người Anh-Mỹ là một biểu hiện của văn phong thiếu trang trọng, chưa chuẩn, chưa hàn lâm, chưa mang tính học thuật

2.1.2 Một số kiểu so sánh tu từ

2.1.2.1 Trực tiếp (directness) và gián tiếp (indirectness)

Người châu Á, đại diện cho nền văn hóa Đông phương được cho là có lối viết văn, tổ chức ý hay đề cập vấn đề một cách gián tiếp, vòng vo; trong khi người phương Tây có thói quen theo mô-típ trực tiếp, tuyến tính (linear patterns) Từ cấp độ câu cho đến cấp độ văn bản, người phương Tây thường đi thẳng vào vấn đề cần nói hơn là cung cấp những lý giải, rào đón để chuẩn bị cho ý chính như người châu Á thường làm Sinh viên Trung Quốc được cho là thể hiện rõ sự khác biệt này khi họ học tiếng Anh, bởi họ

đã quá quen thuộc với kiểu viết văn và diễn đạt tu từ gián tiếp mà họ lĩnh hội khi học

tiếng mẹ đẻ và những đặc trưng văn hóa của một đất nước đậm chất Á đông như vậy (Scollon, 1991- trích trong Connor, 1996; Hinds, 1990; Cai, 1993; Cho, 1999) Người châu Á có quan niệm về lịch sự khác với người phương Tây Trong khi một người Trung Quốc xem việc nói năng không có sự rào đón và giải thích là đường đột, là thiếu lịch sự

và dễ làm người đối diện “mất mặt”; thì người châu Âu hay người Mỹ đề cao tính trực tiếp, sự nói thẳng bởi họ quan niệm rằng đấy chính là biểu hiện của tiếng nói cá nhân, là lịch sự, là tự chịu trách nhiệm về những phát ngôn của mình- những chuẩn mực văn hóa của xã hội phương Tây

Nếu tính đến yếu tố ảnh hưởng của thói quen viết bằng tiếng mẹ đẻ và những suy nghĩ thuộc nền văn hóa bản địa, người Việt Nam cũng giống người Trung Quốc trong việc áp đặt thói quen đó lên cách diễn đạt ngoại ngữ mà họ đang học Chính vì trong tiếng Trung và tiếng Việt rất khó diễn đạt các khái niệm thì, thức, thể… ngay trong nội thân của một từ (ví dụ: đi và (đã) đi); nên người ta thường hay thêm những trạng ngữ diễn đạt thì, thức, thể vào đầu câu nhằm mục đích nhấn mạnh yếu tố cần nói Theo các định nghĩa của Diệp Quang Ban, Mai Ngọc Chừ hay Nguyễn Minh Thuyết, Nguyễn Thị Lương thì để bổ sung cho nòng cốt câu, tức là bổ nghĩa cho cả cụm chủ vị trung tâm, người ta thường dùng trạng ngữ Trạng ngữ thường là những từ chỉ thời gian, địa điểm nơi chốn, mục đích, phương tiện, cách thức… để biểu thị các ý nghĩa tình huống: thời gian, địa điểm, nguyên nhân, mục đích, kết quả, phương tiện…” Khi học tiếng Anh, người Việt thường có khuynh hướng viết những trạng ngữ chỉ mục đích, điều kiện… ra đầu câu như trong tiếng Việt Đây cũng chính là một biểu hiện khác của tính gián tiếp và trực tiếp Ví dụ, người Anh nói: I came home late last night (tôi về nhà muộn tối qua) thì người Trung Quốc hoặc người Việt Nam thường nói: Yesterday I came home late, bởi vốn gốc tiếng mẹ đẻ của họ sẽ nói: Hôm qua, tôi (đã) về nhà muộn (không cần thay đổi cấu trúc từ “về nhà”; chỉ cần thêm “hôm qua” và “đã” để nhấn mạnh thì quá khứ)

Ngoài ra tính gián tiếp này còn thể hiện cả trong thói quen đặt nhiều mệnh đề phụ hoặc mệnh đề chỉ thời gian, nơi chốn, mục đích… ra đầu câu, trước mệnh đề chính nhằm thông báo cho người đọc những sự việc mà lẽ ra chỉ thuộc về mệnh đề phụ hoặc

bổ tố

2.1.2.2 Tính gốc (originality) và tính cá nhân (individuality)

Scollon (1991) cho rằng trong khi người phương Tây rất đề cao tiếng nói của cá nhân, cực kỳ tôn trọng tính gốc-một biểu hiện của sự thật, và Matalene (1985) quan niệm rằng người phương Tây đề cao tính gốc và tính cá nhân bởi họ đánh giá cao ý tưởng mới của những người sáng tạo, thì Cai (1990) lại cho rằng người phương Đông rất ngại thể hiện cái tôi trong ngôn ngữ nói và viết Ngược lại, họ có khuynh hướng đề cao ý kiến chung của nhóm, của tập thể hoặc quy chiếu về những giá trị nhân văn truyền thống hơn là chỉ luôn phát hiện ra cái mới Chính những thói quen này đã làm cho người châu Á học tiếng Anh rất ngại “là chính mình” (như lời khuyên của các giảng viên

người Anh- Mỹ) (Shen, 1989) Thay vì người Anh-Mỹ-Úc nói “I think…”, “I believe…”, người Trung Quốc hay người Việt có thể nói “We think…” hay “We assert that…”, “My group’s opinion is that…”, “People often say…” khi trình bày quan điểm

cá nhân Tính tập thể và tôn trọng người trong nhóm, tổ là một trong những giá trị chuẩn mực văn hóa của các nước Á đông Điều này giải thích tại sao khi phê duyệt những báo cáo hoặc bài báo của người châu Á, giáo viên Anh-Mỹ-Úc thường phê: “So, what’s your own opinion?” (Vậy thì ý của riêng bạn là đâu ?)

2.2 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là 200 bài luận của sinh viên khoa tiếng Anh- trường ĐHNN-ĐHH (giai đoạn 2005-2010) trong các kỳ thi hết học phần môn Viết tiếng Anh

và 10 bài tập lớn (assignment) của 50 sinh viên ngành Sư phạm tiếng Anh-năm thứ 4 trong môn Phương pháp giảng dạy 4 Đây là những bài thi chính thức hoặc bài tập có yêu cầu văn phong trang trọng, khoa học

2.2.2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu chủ yếu là thống kê, phân tích, và quy nạp Ngoài ra, một cuộc phỏng vấn đối với 5 sinh viên ngẫu nhiên trong nhóm đã viết bài cũng được thực hiện để làm rõ các nguyên nhân liên quan

2.2.3 Phạm vi nghiên cứu

Trong khuôn khổ bài báo này, chúng tôi tập trung phân tích những biểu hiện diễn đạt tiếng Anh chưa đạt chuẩn của sinh viên người Việt học tiếng Anh trên cấp độ câu Những biểu hiện ở cấp độ văn bản hoặc phạm trù từ vựng sẽ được trình bày trong một bài báo khác

2.3 Những biểu hiện về việc diễn đạt tiếng Anh chưa trang trọng (informal) trong các bài báo hoặc báo cáo khoa học, bài viết học thuật của sinh viên

Người Việt thường hay có thói quen đặt các mệnh đề phụ ra đầu câu để nhấn mạnh ý cần nói Hơn nữa, trong tiếng Việt không có sự chuyển đổi tình thái, trạng thái cần thiết ngay trong bản thân một từ như trong tiếng Anh Ví dụ, động từ “go” trong tiếng Anh khi chuyển sang hình thức quá khứ, người ta có từ “went” Khác với tiếng Anh, để diễn tả thì quá khứ trong tiếng Việt, người có thể thêm từ “đã”, “rồi”… hoặc thậm chí không cần phải thêm từ tố chỉ thì, mà chỉ cần nêu trạng ngữ chỉ thời gian quá khứ, như “ngày hôm qua”, “cách đây 10 năm”… Chính vì “đặt nhiều trọng trách” cho trạng ngữ như vậy mà người Việt thường hay có thói quen nêu trạng ngữ chỉ thời gian, mục đích, điều kiện… ra đầu câu để nhấn mạnh các yếu tố tình thái, trạng thái như được miêu tả trong một số ví dụ dưới đây:

1 Vỡ khụng biết tiếng Anh nờn tụi khụng xin được cụng việc đú (Mệnh đề chỉ lý

do)

Cũng cõu này người Anh sẽ núi rằng

“ I was not given that job because I had no knowledge of English.”

(Main clause) (connector of cause) (subordinate clause)

2 Hễ khi nào anh cần, tụi sẵn sàng giỳp đỡ (Mệnh đề chỉ điều kiện)

Tương đương với cõu:

“I am always available whenever you need help.” trong tiếng Anh

(Main clause) (time connector) (subordinate clause)

Và một số cỏch diễn đạt tương tự khỏc trong tiếng Việt như:

3 Hụm qua, tụi gặp lại người bạn cũ trờn phố (Cụm danh từ chỉ thời gian)

4 Cũng tại nơi này anh ấy đó ngỏ lời cầu hụn tụi (Trạng ngữ chỉ nơi chốn)

5 So với bạn bố, tụi là người may mắn hơn cả (Mệnh đề so sánh)

6 Để làm hài lũng bố mẹ, tụi đó nỗ lực thi đỗ vào cả hai trường Đại học (Trạng

ngữ chỉ mục đớch)

Vỡ đó quen với thúi quen này, sinh viờn học tiếng Anh thường diễn đạt cõu tiếng Anh bằng những hỡnh thức tương tự như trong tiếng Việt Theo thống kờ từ 200 bài luận (250-350 từ) và 10 bài tập lớn của sinh viờn (700-1000 từ), chỳng tụi cú một số thụng tin về những biểu hiện về việc diễn đạt tiếng Anh chưa trang trọng, chưa chuẩn văn phong; được thể hiện chủ yếu trong một số trường hợp sau đõy:

2.3.1 Thúi quen đặt mệnh đề phụ trước mệnh đề chớnh

1 lần/ 1 bài

2 lần/ 1 bài

3 lần/ 1 bài Hơn 3 lần/ bài

Khụng cú

89

44

16

05

56

42,3 20,9 07,6 02,3 26,6 Sau đõy là một vài vớ dụ trớch trong bài của sinh viờn để minh họa cho thúi quen này:

− Although the differences between high school study and university study is essential, there are some similarities between them

− Although the factor of communication is not expressed in the name of the method, it does not mean that…

− When we design the lesson, we also choose CLT method…

− When we study in high schools, we depended on the teacher’s knowledge

− Because the university offers more scholarships, students find their study less challenging

− Since not many teachers use this activity in the classrooms, I think we should use it as a spare one

2.3.2 Thói quen đặt các trạng ngữ chỉ thời gian, nơi chốn, so sánh… ra đầu câu

1 lần/ 1 bài

2 lần/ 1 bài

3 lần/ 1 bài

Hơn 3 lần/ bài

Không có

74

53

28

10

55

35,2 25,2 13,3 04,7 26,1

Ví dụ:

− In this stage, students work individually so T can see Ss’ aptitude …

− At the same time, the teacher should be a partner of communication

− Through dialogue memorisation with backward build-up, the students can form for themselves new habits…

− After a long period, people have found out some problems with this…

− In this case, the oral skill or speaking skill receives most concentration

− If at high school, we have many friends at the same province or district, at university, the friends who study in a class live at other provinces

− In specific language environment, it requires them to communicate with each other…

− At high schools, the main purpose of students is to get the basic knowledge…

− Compared with high schools, universities offer more chances for students…

2.3.3 Thói quen nêu các trạng ngữ chỉ mục đích, điều kiện, lí do… trước mệnh

đề chính của câu…

2 lần/ 1 bài

3 lần/ 1 bài

Hơn 3 lần/ bài

Không có

47

37

13

35

22,3 17,6 06,1 16,6

Ví dụ:

− To teach vocabulary, we use diferent techniques …

− Because of this reason, university study is often larger and deeper

− With this activity, we use communicative approach…

− With this task, Ss will be required to read the passage to do exercises

− With this activity, T is not only an orgnasier

− With While-reading, T is in charge of of many roles

− If the human don’t try to protect the environment…, human’s life can be endangered

2.3.4 Bàn luận

Từ những thống kê trên đây, có thể thấy rằng rất nhiều sinh viên vẫn có thói quen dịch ý từ tiếng Việt sang tiếng Anh, dẫn đến việc đặt các mệnh đề phụ và các cụm danh từ, trạng ngữ ở đầu câu Trong tiếng Anh có khi người ta vẫn đặt các trạng ngữ ra đầu câu để nhấn mạnh Tuy nhiên, theo thống kê từ bài luận sinh viên, và qua kết quả phân tích câu trả lời phỏng vấn, chúng tôi nhận thấy rằng sinh viên dùng các diễn đạt trên là do thói quen suy nghĩ ý và dịch ý từ tiếng Việt, chứ không vì chủ đích nhấn mạnh như người Anh-Mỹ thường làm trong văn phong của họ

Những bài có xuất hiện nhiều và thường xuyên những cách diễn đạt chưa đạt chuẩn này là những bài thường được giáo viên cho điểm đánh giá không cao (trung bình đạt từ 5-7 điểm) Những bài không có xuất hiện các diễn đạt như thế hoặc có những chỉ

là 1 lần duy nhất thường được điểm cao hơn (từ 7.30- 8.30) Tuy việc nhận thức của giáo viên về sự cần thiết phải đánh giá theo diễn đạt chuẩn là chưa thể kiểm chứng và có đôi khi một vài giáo viên vẫn chấp nhận những lối diễn đạt chưa trang trọng này, dẫn đến họ vẫn đánh giá điểm cao (chủ yếu là do nội dung và diễn đạt đúng ý, đúng ngữ pháp, đúng từ vựng)… nhưng có thể nhận thấy rằng nếu không có kế hoạch nâng cao ý thức của sinh viên về thói quen diễn đạt chuẩn, gần với văn phong của người bản xứ thì

sẽ không điều chỉnh được thói quen này, dẫn đến việc sinh viên khó hội nhập với thế giới, nhất là trong việc đi học nước ngoài hoặc có nhu cầu xuất bản sách, bài báo, báo cáo khoa học v.v…

Bên cạnh đó, cho dù giáo viên ít chú ý đến bắt lỗi thói quen này của sinh viên thì việc đọc một đoạn văn tiếng Anh có quá nhiều câu diễn đạt theo kiểu mệnh đề phụ và

trạng ngữ đặt đầu câu như vậy, giáo viên chấm bài sẽ có cảm giác kiểu văn phong này không trôi chảy và không hay; nên dẫn đến không thể cho điểm cao Lý do là các thành phần liên kết câu (linking words, discourse markers) sẽ không thể được chèn vào trước các trạng ngữ nữa, nên càng tạo cảm giác là đoạn văn rời rạc, không được kết nối Đây

là những điểm yếu trong viết luận học thuật và yêu cầu về văn phong trang trọng

Ví dụ: “All language teachers need to be aware of the importance of teaching vocabulary To teach vocabulary, we can use different techniques With the experience of teachers, they can choose the best techniques that suit their students’ needs Since many teachers do not have access to technology aids, we can make use of the best conditions we have…” (Đây là ví dụ về một đoạn văn không hề được kết nối câu-kết nối văn bản, và cũng

không thể kết nối bởi người viết đã đặt tất cả các mệnh đề phụ và trạng ngữ lên đầu câu)

Đoạn này có thể được cải thiện như sau:

“All language teachers need to be aware of the importance of teaching vocabulary There are different techniques to teach vocabulary However, teachers, with their own experience, can choose the best techniques that suit their students’ needs In addition, teachers also need to make use of the best conditions they have, since many teachers do not have access

to technology aids…”

Ngoài ra, khi các sinh viên tham gia vào các kỳ thi lấy chứng chỉ quốc tế về năng lực ngoại ngữ (TOEFL, IELTS…) việc thể hiện văn phong chưa chuẩn mực như

đã trình bày có thể được hiểu là bài viết thiếu tính trang trọng (một đòi hỏi khắt khe của bài thi luận học thuật) và có rất nhiều khả năng dẫn đến không đạt điểm yêu cầu hoặc điểm cao trong kỳ thi đó

4 Kết luận và đề xuất

Từ những biểu hiện được phân tích và lý giải trên đây, có thể đi đến một số kết luận

và đề xuất sau:

Trong đánh giá văn viết, không có độ chính xác rập khuôn như trong toán học và một số ngành khoa học khác Nếu người viết diễn đạt trôi chảy ý mình muốn nói thì dù văn phong theo kiểu nào cũng có thể được hiểu bằng cách này hoặc cách khác; và từ đó cách đánh giá cũng không thể gọi là “viết đúng” hay “viết sai” Tuy nhiên, khi thể hiện văn phong trang trọng, mang tính hàn lâm, khoa học… bằng tiếng Anh, người học tiếng Anh thường mong muốn mình được chấp nhận bởi người bản xứ Muốn được chấp nhận (ví dụ: được chọn đăng bài báo, thi lấy chứng chỉ tiếng Anh quốc tế, đơn xin việc được chấp nhận, thư thỉnh cầu được xem xét…) người viết phải nghiên cứu cách hành văn chuẩn của người bản xứ để có thể vận dụng và luyện tập làm cho văn phong của mình ngày càng gần gũi với văn phong của chính người bản xứ nói tiếng Anh Đây chính là động lực thôi thúc người học tiếng Anh (1) vượt qua rào cản của những ảnh hưởng mang tính thói quen hoặc ảnh hưởng từ gốc văn hóa bản địa; (2) tích cực tìm hiểu cách

hành văn, cách diễn đạt của người bản xứ; và (3) áp dụng vào văn viết trong các bài luận học thuật hay văn phong khoa học Để làm được điều này, người học cần phải:

4.1 Tích cực rèn luyện thói quen đọc các tài liệu học thuật bằng tiếng Anh theo

kiểu đọc có phê bình (Critical reading) và đọc-phân tích ngữ pháp (Reading-Grammar Analysis) Một thói quen tốt là chọn những bài đọc có văn phong trang trọng, đọc chậm

và ghi lại cẩn thận vào sổ tay những mẫu câu, những kiểu diễn đạt tiếng Anh thông dụng, đồng thời ghi chép, phân tích vị trí của câu, từ, quan hệ tu từ… Từ đó, mỗi mẫu câu, mỗi kiểu diễn đạt có thể được người học nhớ lâu bằng cách tự cho các ví dụ tương

tự, viết đi viết lại các ví dụ khác nhau trên cùng một mẫu câu Kiểu luyện tập này thoạt nhìn có vẻ “cổ điển” nhưng rất hữu hiệu đối với người muốn học cách viết văn trang trọng Cụ thể hơn, khi áp dụng vào viết luận học thuật tiếng Anh, sinh viên cần luyện tập để tránh thói quen đặt các cụm danh từ hoặc trạng ngữ chỉ điều kiện, lý do, mục đích,

so sánh…ra đầu câu; và nêu mệnh đề phụ trước mệnh đề chính Khi đã bỏ được thói quen này, sinh viên cần đồng thời luyện tập nối câu bằng những phép liên kết để diễn đạt mạch lạc văn bản, làm tăng thêm chất lượng cho câu mà mình đã viết

4.2 Tập luyện cách suy nghĩ, tư duy bằng tiếng Anh (think in English), tưởng

tượng theo lối tư duy của người bản xứ hơn là nghĩ bằng tiếng mẹ đẻ, rồi mới dịch sang tiếng Anh Trong trường hợp này, nhiều người học đã mắc sai lầm khi viết văn tiếng Anh theo toàn bộ lối tư duy của tiếng mẹ đẻ, từ ý tưởng cho đến ráp từ, chọn câu, diễn dịch, quy nạp, biện chứng… Tất cả làm cho người đọc hoặc người chấm bài viết đó cảm thấy rối rắm, có thể hiểu tất cả mọi từ vựng nhưng hầu như không thể hiểu được toàn bộ

ý chính của bài văn bởi họ không hiểu được cách tư duy của người viết (kiểu tư duy bị ảnh hưởng của văn hóa bản địa)

4.3 Ở nước ngoài, viết luận học thuật được xem là một trong những nhiệm vụ

chính của sinh viên đại học bên cạnh việc học chuyên môn Các sinh viên người bản xứ nói tiếng Anh cũng phải thành thạo công việc này để giúp họ làm tiểu luận, luận văn tốt nghiệp hoặc viết bài báo cáo, bài báo tốt, đồng thời thể hiện được sở trường chuyên môn thông qua những trình bày bằng tiếng Anh (tiếng mẹ đẻ của họ) chuẩn, trang trọng

và thể hiện “sự có giáo dục” (well-educated) Các trường Đại học ở Mỹ, Úc thường có các trung tâm hoặc nhóm trợ giúp sinh viên kiểu như “writing center”, “college writing support”, “writing club” (trung tâm trợ giúp sinh viên viết để đáp ứng yêu cầu của trường đại học)… để giúp sinh viên nước ngoài và cả những sinh viên bản xứ gặp khó khăn trong kỹ năng viết Từ kinh nghiệm này, thiết nghĩ các trường đại học ngoại ngữ

và trong tương lai là cả những trường đại học khác nên có mô hình hỗ trợ sinh viên viết luận học thuật tương tự như vậy Mô hình có thể là trực tiếp hoặc trực tuyến, với sự tư vấn chuyên môn của các giáo viên nước ngoài, các giáo viên Việt Nam có kinh nghiệm

và những bạn sinh viên trẻ người bản xứ đang làm việc tình nguyện tại Việt Nam Khi

có được môi trường rèn luyện và tư vấn chuyên môn tốt, sinh viên có thể có nhiều cơ hội trau dồi khả năng viết luận học thuật của mình để có thể đáp ứng được yêu cầu thi

cử, xuất bản, hoặc tìm kiếm học bổng du học tại các nước tiên tiến

4.4 Có một số ý kiến cho rằng để mở rộng cộng đồng người nói tiếng Anh như

một ngoại ngữ, cần xem lại liệu có cần thiết để tạo ra một thế giới toàn những người phải nói tiếng Anh chuẩn hay không; hay là chấp nhận một thứ tiếng Anh mới, tiếng Anh của toàn thế giới (world Englishes), để mở rộng cộng đồng người giao tiếp bằng tiếng Anh trên toàn cầu; và để tiếng Anh của Sing-ga-po, Phi-líp-pin, Công-gô, Ý… hay Việt Nam đều có thể được dùng để tự tin giao tiếp? Chính Connor (1996) cũng đã từng đề cập ý tưởng là nên chấp nhận văn phong tiếng Anh của người nước ngoài, như một cách tôn trọng văn hóa của họ; miễn là thông điệp giao tiếp được thấu hiểu Tuy nhiên, khi viết, người viết cần hết sức ý thức được vấn đề “sự trông đợi của người đọc” (readers’ expectations) và “đối tượng người đọc” Có thể khi viết cho một đối tượng không mang tính học thuật và yêu cầu trang trọng, các kiểu diễn đạt nhanh, gọn dễ hiểu

sẽ được ưa chuộng hơn Nhưng đã viết văn phong khoa học, xuất bản sách báo hay trong các cuộc thi ngôn ngữ quốc tế, thì vấn đề trang trọng và chuẩn phải được ưu tiên hàng đầu Trong khi vấn đề này đang còn nhiều tranh cãi và chưa có nhiều nghiên cứu

để khẳng định tiếng Anh chuẩn hay “tiếng Anh thế giới” sẽ có vị trí cao hơn trong xã hội toàn cầu hóa hiện nay, các sinh viên muốn được thụ hưởng nền giáo dục tiên tiến ở các nước nói tiếng Anh hay muốn được nghiên cứu khoa học, xuất bản sách, bài báo khoa học… cần ý thức rằng họ chính là những thí sinh đang được đánh giá bởi những vị giáo sư luôn đặt chuẩn mực hàn lâm lên hàng đầu Vì vậy, tìm kiếm sự đạt chuẩn luôn là một nhiệm vụ quan trọng đặt ra cho những bạn sinh viên trẻ đang tìm kiếm tương lai đó

Tóm lại, câu nói “nhập gia tùy tục” hay tiếng Anh có câu tương tự “When in Rome, do as Romans do” trong chừng mực nào đó vẫn còn nguyên giá trị với vấn đề bàn luận trong bài báo này Nếu chúng ta yêu cầu người nước ngoài nói tốt tiếng Việt trong các cuộc thi hoặc khóa học tiếng Việt, thì điều tương tự đối với sinh viên Việt Nam khi học tiếng Anh là thực sự nên làm Cho dù có bất kỳ sự “châm chước” nào đi nữa thì trong môi trường giáo dục đại học, sinh viên là đối tượng tiêu biểu cần rèn luyện đạt chuẩn trước tiên, mới mong có được nguồn nhân lực chất lượng cao cho xã hội trong tương lai

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Diệp Quang Ban, Ngữ pháp tiếng Việt, tập 2, Nxb Giáo dục, 1996

[2] Mai Ngọc Chừ, Dạy tiếng Việt với tư cách một ngoại ngữ, Tạp chí Ngôn ngữ, số 5,

(2002)

[3] Nguyễn Thị Lương, Câu tiếng Việt, Nxb Đại học Sư phạm Hà Nội, 2006

[4] Nguyễn Thị Lương, Bàn về việc phân biệt trạng ngữ với một số thành phần khác trong

http://nguvan.hnue.edu.vn/?comp=content&id=187&BAN-VE-VIEC-PHAN-BIET-