TÂY TIẾN Quang Dũng I TÁC GIẢ Quang Dũng (1921 1988) tên thật là Bùi Đình Diệm, quê ở làng Phượng Trì (Hà Tây) Mang hồn thơ phóng khoáng, hồn hậu, lãng mạn và tài hoa Là nghệ sĩ đa tài và giàu lòng yêu nước làm thơ, viết văn, vẽ tranh, soạn nhạc và tham gia quân đội – Ông từng làm đại đội trưởng của binh đoàn Tây Tiến II TÁC PHẨM 1 Đoàn quân Tây Tiến Là đơn vị quân đội được thành lập năm 1947 có nhiệm vụ phối hợp với bộ đội Lào bảo vệ biên giới Việt – Lào và đánh tiêu hao lực lượng quân đội Pháp.
Trang 1TÂY TI N Ế
Quang Dũng
I.TÁC GIẢ.
- Quang Dũng (1921- 1988) tên thật là Bùi Đình Diệm, quê ở làng Phượng Trì (Hà Tây)
- Mang hồn thơ phóng khoáng, hồn hậu, lãng mạn và tài hoa
- Là nghệ sĩ đa tài và giàu lòng yêu nước: làm thơ, viết văn, vẽ tranh, soạn nhạc và tham gia quân đội – Ông từng làm đại đội trưởng của binh đoàn Tây Tiến
II.TÁC PH M Ẩ
1 Đoàn quân Tây Ti n ế
- Là đơn vị quân đội được thành lập năm 1947 có nhiệm vụ phối hợp với bộ đội Lào bảo vệ biên giới Việt – Lào và đánh tiêu hao lực lượng quân đội Pháp ở Thượng Lào cũng như ở miền tây Bắc bộ Việt Nam
- Chiến sĩ Tây Tiến phần đông là thanh niên Hà Nội, trong đó có nhiều học sinh, sinh viên (như Quang Dũng) Họ chiến đấu trong hoàn cảnh rất gian khổ, thiếu thốn về vật chất, bệnh sốt rét hoành hành Tuy vậy, họ vẫn sống lạc quan và chiến đấu rất dũng cảm
- Sau thời gian hoạt động ở Lào, họ trở về Hòa Bình thành lập trung đoàn 52
2 Hoàn c nh sáng tác, xu t x , ch đ ả ấ ứ ủ ề
- Cuối năm 1948, Quang Dũng chuyển sang đơn vị khác Rời xa đơn vị cũ chưa bao lâu, tại Phù Lưu Chanh, Quang Dũng viết bài thơ này
- Lúc đầu tác phẩm có tên là Nhớ Tây Tiến, in trong tập Mây đầu ô.
- Tây Tiến là bản giao hưởng của nỗi nhớ người lính, là hành khúc lãng mạn và hào hùng
của thời hoa lửa
III Đ C – HI U VĂN B N: Ọ Ể Ả
Chương khúc số 1 của nỗi nhớ:
Cuộc vạn lý trường chinh
1 N i nh - c m h ng ch đ o c a bài th ỗ ớ ả ứ ủ ạ ủ ơ
Sông Mã xa rồi, Tây Tiến ơi!
- Sông Mã vừa là cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ, vừa là dòng sông gắn liền với chặng đường
hành quân của trung đoàn Tây Tiến
- Nhịp 4/3 với dấu ngắt giữa dòng tạo cảm giác như có một phút ngừng lặng để nhận ra sự
trống trải mênh mông trong thực tại bởi Sông Mã xa rồi, để sau đó, hiện tại mờ đi, nỗi nhớ
ùa vào trong tiếng gọi tha thiết hướng về quá khứ: Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng núi, nhớ chơi vơi
- Từ nhớ điệp lại ở đầu hai vế câu diễn tả nỗi nhớ day dứt, miên man, ám ảnh, không thể
nguôi ngoai
+ Vế đầu xác định đối tượng của nỗi nhớ: Nhớ về rừng núi – đó là không gian mênh
mông heo hút, hoang sơ – gợi lên kỷ niệm về con đường hành quân gian truân, vất vả của đoàn binh Tây Tiến
+ Vế sau dành miêu tả sắc thái của nỗi nhớ: nhớ chơi vơi Từ láy chơi vơi gợi độ cao
phiêu du, bay bổng – phù hợp để miêu tả nỗi nhớ hướng về vùng núi cao miền Tây Đồng
thời, từ láy chơi vơi còn gợi cảm giác về nỗi nhớ chập chờn, đứt nối nhưng day dứt, thường
trực khôn nguôi trong lòng tác giả
→ Hai câu thơ đầu đã thể hiện cảm hứng chủ đạo của bài thơ: nỗi nhớ tha thiết của người
cựu chiến binh Tây Tiến về thiên nhiên và con người trên con đường vạn lý trường chinh
2 N i nh v vùng núi r ng hoang vu, hi m tr ỗ ớ ề ừ ể ở
Trang 2a S kh c nghi t c a khí h u ự ắ ệ ủ ậ :
- Nét đặc sắc của núi rừng trong ký ức Quang Dũng chính là màn sương rừng mờ ảo: sương phủ dày ở Sài Khao, sương bồng bềnh ở Mường Lát
Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi Mường Lát hoa về trong đêm hơi.
- Câu thơ đã miêu tả chân thực sự khắc nghiệt của khí hậu qua hình ảnh một đoàn quân dãi dầu mệt mỏi thấp thoáng ẩn hiện trong sương Nhịp 4/3 khiến trọng tâm câu thơ rơi vào từ
lấp – gợi tả màn sương rừng mênh mông, dày đặc che kín cả một đoàn quân, trùm phủ,
khuất mờ rừng núi khiến con đường hành quân của các chiến sĩ thêm vất vả
- Hiện thực khắc nghiệt đã được thi vị hóa bởi cảm hứng lãng mạn: đêm sương thành đêm hơi bồng bềnh, những ngọn đuốc soi đường được nhìn như những đóa hoa chập chờn, lung linh, huyền hoặc Cũng có thể hiểu hoa về trong đêm hơi là hương hoa rừng lan tỏa, phảng
phất theo bước chân người lính
b S hùng vĩ ự và hi m tr c a d c núi ể ở ủ ố :
- Hình ảnh trập trùng, hiểm trở của dốc núi được miêu tả trực tiếp qua câu thơ:
Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm Heo hút cồn mây súng ngửi trời
+ Sự phối hợp dày đặc của 5 thanh trắc trong câu thơ – tạo nên nét vẽ gân guốc – gợi sự trắc trở, cheo leo của địa hình và cả hơi thở nhọc nhằn của người lính Tây Tiến trên đường hành quân
+ Nhịp 4/3 và từ dốc được điệp lại ở đầu hai vế câu thể hiện sự trùng điệp, chồng chất,
nối tiếp như đến vô tận của những con dốc: con dốc này chưa qua, con dốc khác đã lại đợi sẵn Những dốc núi như muốn thử thách ý chí, nghị lực của người lính
+ Sự hiểm trở của dốc núi cũng hiện ra trong ý nghĩa tạo hình và biểu cảm của các từ láy:
• Khúc khuỷu: diễn tả sự gập ghềnh, quanh co nơi sườn núi
• Thăm thẳm: không chỉ diễn tả chiều cao mà còn đẩy chiều cao của núi lên vời vợi,
nhìn lên ngút ngàn, nhìn xuống sâu hun hút
• Heo hút vừa gợi sự cao xa, vừa gợi hoang vắng – được đảo lên đầu câu thơ nhằm
nhấn mạnh sự hoang sơ, xa vắng, thăm thẳm như vô tận của dốc núi
+ Cồn mây là một ẩn dụ đặc sắc cho thấy mây núi bộn bề, chồng chất, dựng lên thành
cồn, thành dốc và cao đến mức con đường như lẫn vào mây, mây bao phủ đường núi, mây
mờ mịt, trập trùng khiến con đường hành quân của người lính càng thêm cheo leo, hiểm trở, hoang vu
+ Hình ảnh nhân hóa súng ngửi trời – gợi tả độ cao của dốc núi: người lính dường như
đi trong mây, mũi súng chạm tới đỉnh trời Cách nói hóm hỉnh, đầy chất lính này cho thấy tâm hồn tươi trẻ lạc quan của những người lính phong trần: coi thường mọi gian lao, vất vả
Có nhà thơ còn cho rằng: hình ảnh súng ngửi trời là trung tâm hùng tráng của bức tranh hiểm trở, bởi ở độ cao ấy, có con người – và bởi nói như ca dao thời kháng chiến: Đèo cao thì mặc đèo cao / Ta trèo lên đỉnh, ta cao hơn đèo! Và do vậy, câu thơ khiến các anh hiện ra
trong dáng vẻ ngang tàng, kiêu dũng của những chàng trai chinh phục độ cao!
- Dốc núi miền Tây còn được miêu tả bằng nét vẻ gân guốc sắc sảo:
Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống.
+ Điệp ngữ ngàn thước kết hợp với sự tương phản của hai động từ: lên / xuống – khắc
họa vẻ đẹp hùng vĩ, chênh vênh kỳ thú của dốc núi: con dốc như một đường gấp khúc, bên này đường lên dốc dựng đứng vút cao, bên kia vực đổ xuống hun hút, hiểm trở
Trang 3→ Thông qua bức tranh thiên nhiên đặt trong sự trải nghiệm của người lính Tây Tiến trên
đường hành quân, có thể thấy vẻ đẹp tâm hồn những người lính Tây Tiến: họ lạc quan, mạnh mẽ, coi thường mọi gian truân, vất vả Những thử thách của thiên nhiên chỉ càng rõ hơn sức mạnh ý chí, nghị lực phi thường và tâm hồn trẻ trung, lãng mạn của họ
c V đ p th m ng, tr tình c a c nh m a r ng ẻ ẹ ơ ộ ữ ủ ả ư ừ :
- Câu thơ tả mưa miên man với 7 thanh bằng như làm dịu đi sự khắc nghiệt của thiên nhiên,
mở ra một không gian mênh mông, dàn trải, nhạt nhòa trong mưa:
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi Hình ảnh ẩn dụ mưa xa khơi cho thấy cả thung lũng mờ mịt như loãng tan trong biển
mưa; không gian bỗng như mênh mang, xa vời hơn Có thể tưởng tượng: người lính hành quân nơi lưng chừng núi, tạm dừng chân và đưa mắt nhìn cả núi rừng chìm trong mưa Ánh mắt người lính xa nhà bâng khuâng hướng tới những ngôi nhà bồng bềnh, thấp thoáng trong màn mưa hư ảo Giữa mưa rừng buốt lạnh, giữa núi rừng mênh mông, hình ảnh ngôi nhà gợi cảm giác ấm áp, bình yên làm trào dâng nỗi nhớ nhung, xao xuyến lòng người xa quê
d S hoang dã, d d i c a núi r ng ự ữ ộ ủ ừ :
Chiều chiều oai linh thác gầm thét Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người.
- Hai hình ảnh nhân hóa: thác gầm thét và cọp trêu người làm tăng thêm sự dữ dội, hoang
sơ đầy bí hiểm của núi rừng Nếu ở câu trên những tiếng: thác, thét mang thanh trắc ở âm
vực cao gợi âm thanh tiếng thác nước man dại ở vòm cao thăm thẳm thì ở câu dưới, các
tiếng Hịch, cọp cũng mang thanh trắc nhưng âm vực thấp như mô phỏng tiếng bước chân
nặng nề của thú dữ, gợi cái thâm u, bí ẩn đầy đe dọa ở vòm tối thấp của núi rừng
- Chiều chiều và đêm đêm là hai trạng ngữ chỉ dòng thời gian lặp lại viên miễn, vĩnh hằng –
những sức mạnh thiên nhiên khủng khiếp đã ngự trị nơi núi rừng không phải một chiều, một đêm mà là sự ngự trị muôn đời
→ Hai câu thơ miêu tả những ấn tượng về núi rừng càng khiến chân dung người lính Tây
Tiến thêm hào hùng mạnh mẽ: họ đã hành quân qua những vùng đất hoang sơ, dữ dội, vắng bóng con người Họ đã vượt qua những gian truân vất vả – đôi khi quá sức chịu đựng của con người – bằng khí phách kiên cường và lòng dũng cảm
3 Ký c v con ngứ ề ười trên con đường hành quân
- Hình ảnh người lính Tây Tiến trên đường hành quân:
Anh bạn dãi dầu không bước nữa Gục lên súng mũ bỏ quên đời + Từ láy dãi dầu thể hiện sự chịu đựng tất cả những vất vả, nhọc nhằn mà người lính đã
trải qua
+ Hai câu thơ vẽ nên bức ký họa đầy ấn tượng về người lính Tây Tiến:
• Hình ảnh người lính phong trần buông mình vào giấc ngủ hiếm hoi trong phút dừng chân, một giấc ngủ mệt nhọc nhưng vô tư, trẻ trung
• Miêu tả một thực tế đau xót trên chiến trường: người lính kiệt sức, gục ngã, không thể tiếp bước cùng đồng đội Tuy nhiên, có thể thấy người lính gục xuống nhưng
súng mũ vẫn bên mình – dù không vượt qua được khó khăn, nhưng anh vẫn không
thoái lui, chùn bước, không đầu hàng khó khăn, không rời bỏ đội ngũ
+ Cách diễn đạt chủ động trong cụm từ không bước nữa và bỏ quên đời, Quang Dũng
đã làm hiện lên sự kiêu bạc, ngang tàng của những người lính Tây Tiến
Trang 4→ Bằng diễn đạt thật lãng mạn, Quang Dũng đã thể hiện được tinh thần dũng cảm đương
đầu với những khó khăn và sự chịu đựng kiên cường của người lính Tây Tiến Đó chính là
vẻ đẹp hào hùng của họ
- Kỷ niệm ngọt ngào, thắm thiết ân tình với người dân địa phương:
Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói Mai Châu mùa em thơm nếp xôi + Cụm từ cảm thán Nhớ ôi…– bộc lộ cảm xúc nhớ nhung dâng trào mãnh liệt.
+ Những giờ phút người lính tạm dừng chân ở bản làng nào đó, quây quần bên nồi cơm bốc khói Hương thơm lúa nếp ngày mùa lan tỏa cùng dáng hình sơn nữ dịu dàng với đôi bàn tay khéo léo – làm nên nỗi nhớ xa xôi, ngọt ngào trong lòng người lính
+ Cách dùng từ sáng tạo, thật đa tình của tác giả mùa em – đã khiến Mai Châu không
chỉ là một địa danh gắn với kỷ niệm thơm thảo của xôi nếp đầu mùa, của tình quân dân sâu nặng mà Mai Châu còn gợi nhớ tới hình ảnh các cô sơn nữ sóng sánh ánh mắt, rạng rỡ nụ cười, nồng nàn hương sắc trong tâm hồn của các chàng thanh niên Hà Nội hào hoa, lãng mạn
Chương khúc số 2 của nỗi nhớ:
Những kỷ niệm đẹp của đời lính.
1 C nh đêm liên hoan văn ngh v i đ ng bào đ a ph ả ệ ớ ồ ị ươ ng.
- Được miêu tả bằng những chi tiết rất thực mà cũng rất mộng ảo:
Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa Kìa em xiêm áo tự bao giờ
Khèn lên man điệu nàng e ấp Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ + Hình ảnh ẩn dụ đuốc hoa – ánh lửa bập bùng ở doanh trại – bộc lộ niềm vui náo nức,
rạo rực trong lòng người khiến đêm lửa trại trở thành đêm hội tưng bừng
+ Cụm từ bừng lên – tạo ấn tượng về ánh sáng: ánh sáng của những bó đuốc bất ngờ rực
lên giữa màn đêm hun hút lạnh giá ở các bản làng giữa núi rừng, làm không khí đêm liên hoan lửa trại sôi nổi hẳn lên
+ Từ kìa và cụm từ nghi vấn tự bao giờ – thể hiện cái nhìn đầy ngỡ ngàng thú vị, sự
ngạc nhiên, thậm chí sững sờ của những chàng lính Tây Tiến trước vẻ đẹp của những cô gái nơi xứ lạ phương xa
+ Các cô sơn nữ xuất hiện với những bộ xiêm áo lộng lẫy; e thẹn, tình tứ trong một vũ điệu đậm màu sắc xứ lạ
+ Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ – sáu thanh bằng gợi tiếng khèn, điệu nhạc chơi vơi,
huyền diệu, như cuốn hút, đắm say lòng người
→ Những chàng trai Tây Tiến say đắm chiêm ngưỡng và cảm nhận những hình ảnh rực rỡ, những âm thanh ngọt ngào của đêm lửa trại để được thả hồn phiêu diêu bay bổng trong thế
giới mộng mơ, để xây hồn thơ giữa những điệu múa, những vẻ đẹp say người của phương
xa, đất lạ Đó là kỷ niệm không thể phai mờ trong lòng mỗi người lính Tây Tiến
2 C nh sông n ả ướ c mi n Tây th m ng tr tình ề ơ ộ ữ
- Nỗi nhớ miền Tây được gởi vào lời nhắn với người đi, nhưng thực ra nhà thơ đang để
lòng mình da diết hướng về Châu Mộc trong một buổi chiều sương phủ trên sông nước mênh mang, mờ ảo:
Người đi Châu Mộc chiều sương ấy
Có thấy hồn lau nẻo bến bờ
Trang 5Có nhớ dáng người trên độc mộc Trôi dòng nước lũ hoa đung đưa + Đại từ chỉ định ấy mang lại sắc thái xa xôi, mơ hồ cùng nỗi nhớ nhung, tiếc nuối,
bâng khuâng trong lòng người
+ Điệp cấu trúc: Có thấy hồn lau…, Có nhớ dáng người…thể hiện nỗi nhớ nhung, trăn
trở hướng về cảnh vật và con người miền Tây
+ Nhớ về những hàng lau xám buồn bên bờ sông hoang dại: hình ảnh ẩn dụ hồn lau –
gợi cái phơ phất xào xạc của ngàn lau trong gió núi, trong chiều sương nhạt nhòa mờ ảo đã khiến rừng lau như có hồn, như biết chia sẻ nỗi niềm với người lính Nay người đã đi xa, ngàn lau vẫn ở lại giữa mênh mông sông nước Hình dung về những hàng lau cô đơn nơi
nẻo bến bờ – một không gian hoang vu, hiu quạnh, man mác u buồn, vắng người qua lại –
khiến nỗi nhớ càng xao xác trong lòng người lính đã gắn bó và đã chia xa
+ Con người miền Tây hiện lên trong hoài niệm của tác giả như một bóng dáng mờ xa,
huyền ảo Dáng người ấy vừa cứng cỏi, kiên cường trên chiếc thuyền độc mộc đè thác lũ băng băng lướt tới, vừa mềm mại, duyên dáng, uyển chuyển trong hình ảnh ẩn dụ hoa đong đưa
Chương khúc số 3 của nỗi nhớ:
Bức phù điêu bằng thơ về người lính.
1 V đ p kiêu hùngẻ ẹ
- Hai câu đầu của khổ thơ tái hiện chân thực cuộc sống của những người lính Tây Tiến:
Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc Quân xanh màu lá dữ oai hùm
- Nét vẽ ngoại hình này xuất phát từ một hiện thực chiến đấu gian khổ, hào hùng trong cuộc sống của người lính Tây Tiến:
+ Không mọc tóc: họ phải cạo trọc đầu để giảm bớt những bất tiện trong cuộc sống ở
rừng, hoặc tạo thuận lợi hơn cho đánh cận chiến; cũng có thể đó là hậu quả của những trận sốt rét rừng liên miên nơi rừng thiêng nước độc Dù hiểu theo cách nào thì đó cũng là hình ảnh gợi lên sự gian khổ, thiếu thốn khắc nghiệt của chiến tranh Nhưng với cách diễn đạt độc đáo, tác giả đã chuyển hoàn toàn tình thế bị động sang tình trạng chủ động, người lính Tây Tiến hiện lên không tiều tụy, nheo nhếch mà kiêu dũng, ngang tàng – tạo nên một nét
vẽ phi thường làm đậm thêm cảm hứng lãng mạn cho hình tượng thơ
+ Xanh màu lá – dữ oai hùm: màu xanh ở đây có thể hiểu là màu xanh áo lính hay màu
xanh của lá ngụy trang Nhưng theo mạch thơ, có lẽ nên hiểu câu thơ miêu tả những gương mặt xanh xao, gầy ốm vì sốt rét, vì cuộc sống kham khổ ở rừng Cách diễn đạt tinh tế của
Quang Dũng – xanh màu lá chứ không phải xanh xao, người lính Tây Tiến như hòa với
thiên nhiên cây lá – khiến hình ảnh người lính vẫn trẻ trung, đầy sức sống Sự tương phản
độc đáo giữa xanh màu lá và dữ oai hùm cho thấy trên gương mặt xanh xao, gầy ốm của
người lính vẫn toát lên vẻ dữ dội kiêu hùng, vẻ uy nghi lẫm liệt như những vị chúa tể rừng xanh!
→ Miêu tả người lính Tây Tiến trong gian khổ, bệnh tật nhưng Quang Dũng không chú
trọng vào gian khổ và hậu quả của nó mà nghiêng về ca ngợi vẻ đẹp phi thường, hào hùng, đem đến ấn tượng mạnh mẽ về tinh thần dũng cảm, ý chí kiên cường vượt lên khó khăn của người lính Tây Tiến
2 V đ p lãng m nẻ ẹ ạ
- Hai câu thơ tiếp tập trung thể hiện chiều sâu đẹp đẽ trong tâm hồn người lính:
Trang 6Mắt trừng gửi mộng qua biên giới Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm
- Mắt trừng là ánh mắt mở to, hướng thẳng về phía trước, ánh mắt ngời lên ý chí chiến đấu
và khát vọng chiến thắng – khát vọng ấy gửi trong giấc mộng chiến thắng cao đẹp của
những người trai thời loạn Câu thơ làm tôn thêm sự oai phong, lẫm liệt trong dáng vẻ, khắc họa nét đẹp lãng mạn trong tâm hồn của những người lính có lý tưởng và khát vọng lớn lao
- Lắng đọng trong phút bình yên giữa chiến trường, họ gửi mộng về quê nhà, đêm mơ dáng yêu kiều của các cô gái Hà Nội với tâm hồn rạo rực, khao khát yêu thương Hình ảnh ẩn dụ
dáng kiều thơm gợi tả cả vóc dáng, cả sắc hương của những cô gái Hà thành xinh đẹp,
thanh lịch trong nỗi nhớ nhung của người lính xa nhà
* Vũ Quần Phương nhận xét: Hai câu thơ như chứa đựng cả hai thế giới Sự tương đồng trong hai nét nghĩa của mộng và mơ, sự tương phản của hai thế giới nghĩa chung và
tình riêng đã cùng nhau làm nên vẻ đẹp toàn vẹn cho tâm hồn người lính: họ không chỉ có
lý tưởng cao đẹp, ý chí kiên cường, sẵn sàng hy sinh vì nghĩa lớn mà còn là những chàng
trai lãng mạn, mộng mơ có trái tim chan chứa tình yêu thương Cũng như hình ảnh: Người
ra đi đầu không ngoảnh lại / Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy trong một sáng mùa thu trước Cách mạng và sau đó là người lính trong Những đêm dài hành quân nung nấu / Bỗng bồn chồn nhớ mắt người yêu (Nguyễn Đình Thi), hình ảnh những chàng trai Hà Nội trong binh
đoàn Tây Tiến cũng thật kiêu hùng, lãng mạn khi tình yêu thương là động lực để họ ra đi chiến đấu, còn lý tưởng Cách mạng lại khiến tình yêu thương thêm cao cả, lớn lao Đó là những nét khắc họa chân thực và cảm động về một thế hệ người Việt Nam đau thương nhưng rất anh hùng
3 V đ p bi trángẻ ẹ
- Nỗi bi thương thể hiện ở cảm giác buồn bã, ảm đạm về cái chết.
Rải rác biên cương mồ viễn xứ
+ Tác giả đã không né tránh mà nhìn thẳng vào sự thật đau thương, mất mát: những nấm
mồ hoang nằm rải rác nơi rừng sâu biên giới, trên đường hành quân
+ Từ láy rải rác diễn tả sự thưa thớt nhưng trên không gian rộng lớn nơi biên ải xa xôi, lạnh lẽo, hiu quạnh → Sự hi sinh mất mát âm thầm, lặng lẽ nhưng vô cùng lớn lao, cao cả
của những người lính Tây Tiến khiến người đọc càng xót xa hơn cho cái kết thúc cuối cùng của đời người
+ Từ Hán Việt biên cương, viễn xứ – họ ra đi chiến đấu nơi xa xôi, hẻo lánh ít người qua
lại, không ai hương khói nơi đất khách quê người Song, với cách sử dụng từ Hán việt mang sắc thái cổ kính thì những nấm mồ hoang đã trở thành những mộ chí tôn nghiêm, gợi cho người đọc cảm giác bùi ngùi, thương xót
- Nhưng cái bi thương bị mờ đi trước lý tưởng quên mình vì Tổ Quốc, tạo nên vẻ đẹp hùng tráng cho sự hy sinh anh dũng của những người lính Tây Tiến.
Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh
Áo bào thay chiếu anh về đất
+ Hàng loạt các từ Hán Việt: biên cương, viễn xứ, chiến trường, độc hành – khiến sự hy
sinh của người chiến sĩ Tây Tiến được đặt vào một không khí thiêng liêng, trang trọng và
sự cảm phục của tác giả
+ Ở đây, mục đích của Quang Dũng là làm tỏa sáng những vẻ đẹp tâm hồn, tinh thần thời đại của những người lính Tây Tiến: người lính đã hoàn toàn lường trước được những khó khăn không thể tránh khỏi của cuộc chiến, nhưng họ vẫn chấp nhận nó vì quyết tâm
Trang 7cao đẹp: Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh Câu thơ mang tính chất khẩu ngữ, mang
dáng dấp một lời thề, một lời tuyên bố mạnh mẽ, rắn rỏi, một quyết tâm sắc đá: tự nguyện hiến dâng khoảng đời đẹp nhất cho Tổ quốc Đó cũng là tâm nguyện, là ý chí cao đẹp của những thanh niên Việt Nam thời chống Mỹ được nhà thơ Thanh Thảo thể hiện rất chân thành, thấm thía và xúc động:
Chúng tôi ra đi không tiếc đời mình Nhưng tuổi hai mươi làm sao không tiếc Nhưng ai cũng tiếc tuổi hai mươi thì còn chi Tổ quốc.
Bởi họ ý thức được trách nhiệm của mình:
Phải biết gắn bó và san sẻ Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở Làm nên Đất Nước muôn đời…
+ Chính lý tưởng xả thân ấy đã làm đời xanh của họ càng thêm ý nghĩa, nâng đỡ tâm
hồn những người lính trẻ để họ đối diện cái chết trong tư thế thật bình thản, thật hào hùng:
anh về đất Biện pháp nói giảm, nói tránh đã làm vơi hẳn đi nỗi bi thương khi nói về cái
chết của người lính – sự hy sinh của họ chỉ là sự trở về với đất mẹ thiêng liêng Người lính chết mà không mất bởi linh hồn anh đã hóa thân vào sông núi quê hương, bất tử cùng đất nước và viết nên những trang sử vẻ vang của dân tộc Đây là cái chết có ý nghĩa gieo mầm cho sự sống như Nguyễn Đình Thi đã từng ca ngợi:
Nước chúng ta nước những người chưa bao giờ khuất Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất
Những buổi ngày xưa vọng nói về
Hay:
Sống trong cát chết vùi trong cát Những trái tim như ngọc sáng ngời
(Hoàng Trung Thông) + Hình ảnh áo bào thay chiếu bắt nguồn từ sự ra đi trong thiếu thốn – sự thật của chiến tranh vệ quốc như nhà thơ Hoàng Lộc từng viết: Ở đây không gỗ ván / Vùi anh trong tấm chăn Chiếc áo lính đơn sơ, giản dị đã được tác giả hình dung như một tấm áo bào uy nghi,
lẫm liệt của những chiến tướng ngày xưa để tô đậm sự sang trọng của nghi thức tiễn đưa đồng đội
- Người lính hy sinh trong âm vang trầm hùng của dòng sông Mã: Sông Mã gầm lên khúc độc hành.
+ Động từ gầm: gợi cảm nhận về một âm thanh dữ dội – vừa chất chứa nỗi đau vô cùng,
vừa ẩn chứa sức mạnh vô biên
+ Khúc độc hành: là khúc tráng ca tiễn đưa người lính trở về lòng đất mẹ.
→ Nghi thức cuối cùng này vừa thể hiện tình cảm đau thương vô hạn vừa thể hiện sự trang
trọng, kính cẩn của nhà thơ trước sự hy sinh của đồng đội
* Tinh thần xả thân, lý tưởng sống cao đẹp chính là vẻ đẹp lãng mạn, nhất là đã làm nên hình tượng người lính bình thường mà phi thường, hào hùng mà cũng rất đỗi hào hoa.
Chương khúc số 4 của nỗi nhớ: Tinh thần Tây Tiến.
Tây Tiến người đi không hẹn ước Đường lên thăm thẳm vị chia phôi
Ai lên Tây Tiến mùa xuân ấy Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi
Trang 8- Bốn dòng cuối là lời thề chiến đấu thiêng liêng của người lính Tây Tiến: ra đi theo tiếng gọi của non sông nên họ không nghĩ tới ngày trở lại – không hẹn ước Bước chân người
lính mạnh mẽ, quả quyết trên con đường chiến đấu như không vấn vương chút tình riêng
Người ra đi đầu không nghoảnh lại Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy.
(Đất nước- Nguyễn Đình Thi)
- Đoàn quân Tây Tiến quyết tâm hoàn thành sứ mệnh mà Tổ quốc giao phó Tâm hồn các anh đang sống và cả những người đã hi sinh đều thuộc về dải biên cương này của đất nước
Họ sẽ không rời đội ngũ, không về lại quê hương, gia đình chừng nào đất nước chưa sạch bóng quân thù
IV T NG K T Ổ Ế
- Tây Tiến là một bài thơ tiêu biểu của thơ ca kháng chiến chống Pháp.
- Bài thơ mang cảm hứng hiện thực và lãng mạn, khắc họa hình ảnh đẹp đẽ của một thế hệ thanh niên Việt Nam trong một thời kỳ lịch sử vinh quang của dân tộc