Hiện tượng thụ tinh,phát triển của trứng,phần phụ của trứng Điều dưỡng sản Bài 1 HIỆN TƯỢNG THỤ TINH, SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TRỨNG VÀ PHẦN PHỤ CỦA TRỨNG Mục tiêu bài học Sau khi học xong bài này, sinh viên có khả năng 1 Mô tả được quá trình thụ tinh 2 Mô tả được sự di chuyển và làm tổ của trứng 3 Giải thích được sự phát triển của trứng và phần phụ của trứng 1 Đại cương Sự thụ tinh là sự kế hợp giữa 1 tế bào đực (tinh trùng) và 1 tế bào cái (noãn) để hình thành 1 tế bào mới là trứng được thụ tinh Sự t.
Trang 1Bài 1 HIỆN TƯỢNG THỤ TINH, SỰ PHÁT TRIỂN CỦA
TRỨNG VÀ PHẦN PHỤ CỦA TRỨNG
Mục tiêu bài học
Sau khi học xong bài này, sinh viên có khả năng:
1 Mô tả được quá trình thụ tinh
2 Mô tả được sự di chuyển và làm tổ của trứng
3 Giải thích được sự phát triển của trứng và phần phụ của trứng
1 Đại cương
Sự thụ tinh là sự kế hợp giữa 1 tế bào đực (tinh trùng) và 1 tế bào cái (noãn) để hình thành 1 tế bào mới là trứng được thụ tinh
Sự thụ thai là sự thụ tinh kèm theo sau đó là sự làm tổ của trứng
Sau khi làm tổ trứng phát triển thành thai và các phần phụ của thai (bánh rau, màng rau, dây rau, nuớc ối)
2 Sự thụ tinh.
Sự sinh tinh là quá trình biến đổi tinh ngyên bào thành tinh trùng, quá trình này bắt đầu từ tuổi dâỵ thì và liên tục cho đến cuối đời
Hình 1.1 Sự phát sinh tinh trùng
Tinh nguyên bào
Tinh bào 1 Tinh bào 1
Tinh bào 2
Tiền tinh trùng
Tinh trùng
Trang 2Tinh nguyên bào có 46 nhiễm sắc thể (XY):
Phân bào lần thứ nhất (nguyên phân) tạo ra tinh bào 1 có 46X
Phân bào lần thứ 2 (giảm phân 1) tạo ra tinh bào loại 2 có 23Y hoặc 23X
Sau đó tiếp tục phân bào (giảm phân2) tạo thành tiền tinh trùng và tinh trùng 23X hoặc 23Y Mỗi tinh trùng có 3 phần:
Đầu: hình bầu dục, phần trước chứa chất nguyên sinh, phần sau là 1 chứa nhân to chứa nhiễm sắc thể
Thân: ở giữa có dây trục nằm giữa các dây xoắn ốc, phía đầu có trung thể
Đuôi: dài, ở giữa có dây trục
2.2 Quá trình tạo noãn
Ở buồng trứng bé gái mới ra đời, số lượng nang trứng nguyên thủy khoảng 700.000 đến 2.000.000, khi đến tuổi trưởng thành số lượng các nang trứng chỉ còn khoảng 400.000, từ tuổi dây thì cho đến tuổi mãn kinh chỉ có 400 đến 450 nang trứng nguyên thủy tiến triển đạt độ chín, đại đa số các nang còn lại bị thoái hóa và teo đi
Hình 1.2 Quá trình tạo noãn
Noãn nguyên bào
Trứng
Cực cầu 2
Giảm phân 1
Noãn bào 1
Thực hiện lần phân chia thứ nhất
Noãn bào 2
Giảm phân 2 (ít khi xảy ra)
Cực cầu 2
Trang 3Noãn nguyên bào phát triển thành noãn bào 1, noãn bào 2 và noãn trưởng thành Ở buồng trứng thai 7 tháng, đại đa số noãn nguyên bào đã thoái triển hoặc biệt hóa thành noãn bào 1, sau khi sinh ra, những noãn nguyên bào hoàn toàn không có trong buồng trứng Noãn bào 1 được chứa trong nang trứng nguyên thủy Nang nguyên thủy phát triển dần trở thành nang Graff Khi nang Graff vỡ, noãn được phóng ra ngoài và được loa vòi tử cung hút vào trong vòi tử cung
2.3 Sự thụ tinh
Vào khoảng ngày thứ 14 của vòng kinh, noãn từ buồng trứng được phóng ra ngoài, loa vòi tử cung hút vào trong vòi tử cung Nếu có tinh trùng vào âm đạo, tinh trùng chạy nhanh về phía cổ
tử cung, lên buồng tử cung và vòi tử cung để gặp noãn và thụ tinh Hiện tượng thụ tinh diễn ra ở 1/3 ngoài vòi tử cung
Tinh trùng có khả năng thụ tinh là những tinh trùng có thể hình bình thường, hoạt động mạnh hơn, tinh trùng có khả năng hoạt động trong đường âm đạo và đường sinh dục của người phụ nữ
Cơ chế thụ tinh:
Tinh trùng xâm nhập vào noãn bào: tinh trùng đến 1/3 ngoài của vòi tử cung sẽ vây quanh noãn, tinh trùng tiết ra men hyaluronidase để phá lớp tế bào hạt, màng trong suốt, chui vào trong lòng noãn Thường chỉ có 1 tinh trùng chui vào noãn thụ tinh, chỉ có đầu tinh trùng tồn tại, những phần còn lại tiêu đi
Hình 1 3 Sự thụ tinh
Sự biến đổi ở nhân:
Đầu tinh trùng chui vào noãn trở thành tiền nhân đực có n nhiễm sắc thể Lúc đó, noãn phóng ra cực cầu 2 và trở thành tiền nhân cái cũng có n nhiễm sắc thể Nếu tinh trùng xâm nhập vào nãn mang nhiễm sắc thể giới tính Y sẽ trở thành tế bào hợp nhất mang XY là thai trai, nếu tinh trùng mang nhiễm sắc thể X sẽ trở thành tế bào XX là thai gái
Trang 4Hình 1 4 Quá trình phát sinh giao tử và quá trình thụ tinh
3 Sự di chuyển của và làm tổ của trứng
3.1 Sự di chuyển của trứng
Sau khi thụ tinh ở 1/3 ngoài vòi trứng, trứng tiếp tục di chuyển trong vòi tử cung đến làm tổ ở buồng tử cung Thời gian di chuyển 4-7 ngày, trứng vừa di chuyển vừa phát triển Trong quá trình di chuyển nếu gặp lí do nào đó để trứng phải dừng lại và làm tổ ở vòi tử cung, gây nên thai ngoài tử cung
Trứng di chuyển nhờ có 3 cơ chế:
• Nhu động của vòi tử cung
• Hoạt động của nhung mao niêm mạc vòi tử cung
• Luồng chất dịch chảy từ phía loa vòi tử cung về buồng tử cung
Trang 5Trên đường di chuyển trứng phân bào rất nhanh, từ 1 tế bào mầm phân chia thành 2 tế bào mầm, rồi thành 4 tế bào mầm, sau đó lại phân chia thành 8 tế bào mầm:4 tế bào mầm to và 4 tế bào mầm nhỏ
Các tế bào mầm nhỏ phát triển nhanh bao quanh lớp tế bào mầm to, tạo thành lá nuôi có tác dụng nuôi dưỡng bào thai
Các tế bào mầm to nằm ở giữa sẽ trở thành các lá thai, sau này sẽ phát triển thành thai nhi
3.2 Sự làm tổ của trứng
Vào khoảng ngày thứ 6-8 sau thụ tinh, trứng tiếp xúc với niêm mạc tử cung Lúc đó niêm mạc tử cung đã phát triển đầy đủ để chuẩn bị nhận trứng làm tổ Niêm mạc tử cung dày lên chứa nhiều glycogen Dưới tác dụng của progesterone từ hoàng thể, các mạch máu dưới niêm mạc tử cung phát triển mạnh Lúc này trứng tiết ra 1 chất men làm tiêu lớp mô của niêm mạc tử cung để tiến vào lớp sâu của niêm mạc và phát triển ở đó cho đến khi thai đủ tháng
Sau 12 ngày trứng làm tổ xong, trung sản mạc biệt hóa thành 2 lớp tế bào (lớp tế bào hội và lớp tế bào Langhans) và hình thành những gai rau đầu tiên
Trứng làm tổ ở mặt sau và đáy tử cung nhiều hơn mặt trước
4 Sự phát triển của trứng và phần phụ của trứng
Về phương diện tổ chức, quá trình phát triển của trứng được chia làm 2 phần:
Phần trứng sau này trở thành thai
Phần trứng sau này trở thành các phần phụ của thai
Về phương diện thời gian, quá trình phát triển của trứng đươc chia làm 2 thời kì:
Thời kì sắp xếp tổ chức: bắt đầu từ lúc thụ tinh cho đến hết tháng thứ 2
Thời kì hoàn thiện tổ chức: từ tháng thứ 3 trở đi
4.1 Thời kì sắp xếp tổ chức
4.1.1 Sự hình thành bào thai
Sau khi thụ tinh, trứng thụ tinh rất nhanh, từ 1 tế bào trứng phân chia thành 2 tế bào mầm, 4 tế bào đều nhau, tiếp tục 4 tế bào này phân chia thành 4 tế bào to và 4 tế bào mầm nhỏ Các tế bào mầm to phân chia thành các lá thai:
Ngày thứ 6, 7 (kể từ khi thụ tinh) lớp tế bào mầm to biệt hóa thành lá thai trong
Ngày thứ 8 tiếp tục biệt hóa thành lá thai ngoài
Đến tuần thứ 3, ở giữa 2 lá thai ngoài và lá thai trong sẽ phát triển thêm lá thai giữa
Các lá thai này tạo ra bào thai, rồi thai nhi
Da
Hệ thống xương
Hệ thống tuần hoàn
Hệ thống tiết niệu
Tổ chức liên kết
Hệ hô hấp
Trang 6Hình 1 5 Thai nhi tuần thứ 6
Hình 1.6 Thai nhi tuần thứ 8
Trang 7Bào thai cong hình lưng tôm, phía bụng phát sinh ra nang rốn để cung cấp chất dinh dưỡng Từ các cung động mạch của thai các mạch máu phát ra đi vào nang rốn, đem chất dinh dưỡng về nuôi thai, đây là tuần hoàn nang rốn Về sau ở phía đuôi và bụng bào thai mọc ra 1 túi khác gọi là nang niệu, trong nang này có phần cuối của động mạch chủ
4.1.2 Sự phát triển các phần phụ
Nội sản mạc: về phía lưng bào thai một số tế bào của lá thai ngoài tan đi, tạo thành buồng ối, thành của buồng ối là một màng mỏng gọi là nội sản mạc
Trung sản mạc: các tế bào mầm nhỏ phát triển thành trung sản mạc, trung sản mạc có 2 lớp: lớp ngoài là lớp hội bào, lớp trong là lớp tế bào Langhans Trung sản mạc làm thành các chân giả bao quanh trứng, thời kì này gọi là thời lì trung sản mạc rậm hay thời kì rau toàn diện
Ngoại sản mạc: trong khi trứng làm tổ, niêm mạc tử cung phát triển thành ngoại sản mạc Người
ta phân biệt thành 3 phần:
Ngoại sản mạc tử cung là phần chỉ liên quan với tử cung
Ngoại sản mạc tử cung - rau là phần ngoại sản mạc xen giữa lớp cơ tử cung và trứng
Hình 1.7 Các màng của phôi thai
4.2 Thời kì hoàn thành tổ chức
4.2.1 Sự phát triển của thai
Trong thời kì này bào thai gọi là thai nhi, nó đã bắt đầu có đầy đủ các bộ phận, chỉ còn lớn lên và hoàn chỉnh tổ chức
Trong thời kì này, thai sống bằng hệ tuần hoàn thứ hai hay hệ tuần hoàn nang niệu Nang niệu lôi kéo dần các mạch máu của nang rốn sang, trong khi đó nang rốn dần teo đi, cuối cùng hệ tuần hoàn nang niệu thay thế hoàn toàn cho nang rốn, rồi dần dầnnang niệu cũng teo đi, chỉ còn lại các mạch máu, đó là tĩnh mạch rốn và động mạch rốn
Động mạch rốn
Dây rốn
Tĩnh mạch rốn
Màng đệm
Màng rụng
Màng đệm
Màng ối
Tử cung
Khoang màng ối
Trang 8Hình 1.8 Thai nhi tuần thứ 12
Hình 1.9 Thai nhi tuần thứ 26
Trang 9
Hình 1.10 Thai nhi tuần thứ 36
4.2.2 Phát triển của phần phụ
Nội sản mạc: ngày càng phát triển, buồng ối ngày càng rộng ra và bao quanh thai nhi, thai nhi như con cá nằm trong nước
Trung sản mạc: các chân giả sẽ tan đi, trung sản mạc trở thành nhẵn, chỉ còn lại phần bám vào tử cung sẽ tiếp tục phát triển thành gai rau, trong lòng gai rau có tổ chức liên kết và các mao mạch của mạch máu rốn Lớp hội bào đục thủng niêm mạc tử cung tạo thành các hồ huyết, chứa hai loại gai rau:
Gai rau dinh dưỡng lơ lững trong hồ huyết, có nhiệm vụ trao đổi chất giữa thai và mẹ
Gai rau bám sẽ bám vào nóc hoặc vách hồ huyết, giữ cho rau bám vào niêm mạc tử cung
Ngoại sản mạc: ngoại sản mạc trứng và ngoại sản mạc tử cung teo mỏng dần đi, ngoại sản mạc tử cung - rau tiếp tục phat triển và bị đục thành các hồ huyết
Trong hồ huyết có máu của người mẹ từ các nhánh của động mạch tử cung chảy tới Sau khi trao đổi dinh dưỡng, máu theo tĩnh mạch tử cung về tuần hoàn mẹ
Trang 10Hình 1 11 Thai nhi tuần thứ 38
LƯỢNG GIÁ CUỐI BÀI
Anh (chị) hãy khoanh tròn vào câu trả lời đúng nhất.
Câu 1 Hiện tượng thụ tinh xảy ra tại:
A 1/3 trong của vòi trứng
B 1/3 ngoài của vòi trứng
C 2/3 trong của vòi trứng
D 2/3 ngoài của vòi trứng
Câu 2 Hệ thống thần kinh có nguồn gốc hình thành từ:
A Lá thai trong
B Lá thai trong và lá thai giữa
C Lá thai ngoài
D Lá thai ngoài và lá thai giữa
Câu 3 Ngày thứ 8 (kể từ sau khi thụ tinh), các tế bào mầm to biệt hóa thành:
A Lá thai ngoài
B Lá thai ngoài và lá thai giữa
C Lá thai trong
D Lá thai trong và lá thai giữa
Câu 4 Trung sản mạc bao gồm 2 lớp:
A Lớp hội bào và lớp tế bào mầm nhỏ
B Lớp hội bào và lớp tế bào mầm to
C Lớp hội bào và lớp Langhans
D Lớp Langhans và lớp tế bào mầm to
Trang 11Câu 5 Nội sản mạc được hình thành từ:
A Lớp hội bào
B Lá thai ngoài
C Là thai trong
D Tế bào Langhans
Câu 6 Lá thai ngoài hình thành các bộ phận:
A Hệ thần kinh và hệ hô hấp
B Hệ tiêu hóa và hệ tuần hoàn
C Hệ tiết niệu và hệ tuần hoàn
D Hệ thần kinh và da
Câu 7 Gai rau được hình thành từ:
A Trung sản mạc
B Nội sản mạc
C Ngoại sản mạc
D Lớp hội bào
Đáp án: 1.B 2.C 3.A 4.C 5.B 6.D 7.A
