Loài sâu hại này xuất hiện trên tất cả các giống đậu trạch, đậu đũa, đậu xanh, đậu đen và đậu tương, thời gian hoạt động mạnh nhất từ tháng 3 đến tháng 8.. Trong bài này, chúng tôi đưa r
Trang 1Sự xuất hiện và hoạt động của ong ký sinh
Bassus javanus (Bhat & Gupta) (Braconidae) Trên sâu đục quả đậu đỗ
Maruca vitrata (Fabricius) ở khu vực phụ cận Hà Nội
THE APPEARANCE AND ACTIVITY OF BRACONID WASP
Bassus javanus (Bhat & Gupta) (Braconidae), A PARASITOID OF BEAN BORER
Maruca vitrata (Fabricius) IN HA NOI VICINITY
Khuất Đăng Long, Đặng Thị Hoa
Viện Sinh thỏi và Tài nguyờn sinh vật
Abstract
The paper presents a survey of larval parasitoids reared from bean borers
Maruca vitrata and Etiella zinckenella, that infected on different bean crops in
Hanoi vicinity There were six prasitoids found: two species of the family
Ichneumonidae: Trathala flavo-orbitalis (Cameron) and Sinophorus sp., four other species of the family Braconidae: Agathis fabiae (Nixon), Bassus javanus (Bhat & Gupta), Bassus sp.A and Bracon sp., in which B javanus is the
dominant wasp that occures on different bean crops in Ha Noi vicinity from March to August Maximal percentage of bean borer larvae were parasitized up from 30 to 40%, and the lowest percentage of parasitism is 3% One pesticide treatment made before beans flowered may lightly decrease the activity of parasotoids
I Đặt vấn đề
Ở khu vực phụ cận Hà Nội, hầu hết
các giống đậu đỗ đều bị hai loài đục
quả Maruca vitrata và Etiella
zinckenella gây hại, trong đó loài đục
quả M vitrata thường chiếm ưu thế
Loài sâu hại này xuất hiện trên tất cả
các giống đậu trạch, đậu đũa, đậu
xanh, đậu đen và đậu tương, thời gian
hoạt động mạnh nhất từ tháng 3 đến
tháng 8
Cụng trỡnh gần đây nhất (Khuất
Đăng Long, 2004) đó thống kờ 4 loài
ong ký sinh sõu non đục quả đậu đỗ,
trong số đó có 2 loài chưa được xác định tên Trong bài này, chúng tôi đưa
ra kết quả nghiờn cứu về nhúm ong ký sinh ở sõu non sõu đục quả đậu đỗ ở khu vực phụ cận Hà Nội, sự xuất hiện
và hoạt động của 1 loài ong ký sinh
chuyờn hoỏ ở sõu non đục quả M
vitrata
Cụng trỡnh này là kết quả của đề tài NCCB 6 017 06 do Bộ Khoa học và Công nghệ tài trợ
II PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Địa điểm điều tra, khu vực trồng
Trang 2màu thuộc các huyện Từ Liêm (Phú
Diễn), Long Biên (Tư Đỡnh), Súc Sơn
(Hiền Ninh) và huyện Hoài Đức (Vân
Côn) thuộc Hà Tây Điều tra thu sâu
đục quả gặp trên hoa và quả ở tất cả
các giống đậu đỗ như đậu trạch, đậu
đũa, đậu xanh, đậu đen và đậu tương
Thời gian nghiên cứu tập trung từ
tháng 3 đến tháng 8 trong hai năm
2006-2007
Nuôi sinh học riêng rẽ sâu non đục
quả thu được từ hoa và từ quả của từng
giống đậu, sâu non thu từ ruộng không
phun thuốc và ruộng có phun thuốc
So sánh tỷ lệ sâu non đục quả bị chết
do ký sinh từ mỗi giống đậu theo
phương pháp vẽ đồ thị trong Excel
thông thường
III KẾT QUẢ NGHIấN CỨU
VÀ THẢO LUẬN
Theo dừi nuụi sinh học 942 mẫu sõu
non đục quả thu được trên các giống
đậu đỗ trong thời gian từ tháng 3 đến
tháng 8 ở các địa điểm nghiên cứu nói
trên, chúng tôi thu được 68 trường
hợp sâu non bị nhiễm 5 loài ong ký
sinh khác nhau Trong số đó có 25
trường hợp bị nhiễm ong cự Trathala
flavo-orbitalis (Cameron), hai loài ký
sinh chỉ gặp 1 trường hợp là loài ong
cự Sinophorus sp và 1 loài ong vàng
(Braconidae: Braconinae), cũn lại 41
trường hợp gặp ba loài khác thuộc
phân họ Agathidinae (họ Braconidae):
Agathis fabiae (Nixon), Bassus javanus (Bhat & Gupta) và Bassus
sp.A
Khuất Đăng Long, 2004, đó cú cụng trỡnh đề cập đến 4 loài ong ký sinh ở pha sâu non đục quả đậu đỗ ở Việt Nam, trong đó 2 loài đó được xác định
tên gồm A fabiae và B javanus (=
Baeognatha javana), cũn 2 loài chưa
xác định được tên khoa học đều thuộc
giống Agathis (Agathis sp.A và
Agathis sp.B) So với tài liệu đó được
công bố trong nước, loài Trathala
flavo-orbitalis lần đầu tiên được ghi
nhận ký sinh ở nhóm sâu đục quả đậu
đỗ, cũn loài Agathis sp.B được chúng tôi xác định là Bassus gossypiella (Bhat & Gupta), loài cũn lại Bassus sp.A (=Agathis sp.A) sẽ được đề cập
đến trong một công trỡnh hệ thống phõn loại học gần đây
Theo tài liệu [5], A fabiae có phân
bố ở Ấn Độ, Trung Quốc, Malaixia và
là loài ong ký sinh ở sõu loang Earias
vittella, sõu xanh Helicoverpa armigera và sõu hồng Pectinophora gossypiella, loài B javanus có phân
bố ở Malaixia và Inđônêxia, loài này gặp ký sinh trờn hai loài sõu đục quả
Etiella zinckenella và Maruca vitrata,
cũn loài B gossypiella ký sinh ở sõu hồng Pectinophora gossypiella ở Ấn
Độ và Xrilanca
Trang 3Hỡnh 1 Bassus javanus (Bhat & Gupta)
a Ong cái, b Biến thái của ô submarginal cánh trước, c Đốt trung gian
d Các đốt bàn 3+4+5 và móng+đệm móng chân sau, e Đỉnh máng đẻ trứng,
c Mặt lưng bụng
Như vậy, ở khu vực phụ cận của
Hà Nội, trên sâu đục quả đậu đỗ có 6
loài ong ký sinh, 2 loài thuộc họ
Ichneumonidae và 4 loài thuộc họ
Braconidae Trong số 6 loài ong ký
sinh ở pha sõu non, loài B
gossypiella chưa gặp lại, cũn ong
đen ngực đỏ Bassus javanus là loài
chiếm ưu thế (hỡnh 1) Loài này gần
như có mặt liên tục trên nhiều giống
đậu đỗ từ tháng 3 đến tháng 8 cùng
với sự có mặt của hai loài sâu đục
quả
Trong hai loài sâu đục quả đậu đỗ
ở khu vực phụ cận Hà Nội, loài M
vitrata chiếm ưu thế hơn so với E
zinckenella Kết quả phân tích số liệu
điều tra trên tất cả các giống đậu đỗ như đậu trạch, đậu đũa, đậu xanh, đậu đen và đậu tương, trong số 942 mẫu sâu non thu thập được, có 885
mẫu là loài M vitrata, cũn lại chỉ cú
57 mẫu là loài E zinckenella
Xột về sự lựa chọn thức ăn của loài sâu đục quả theo giai đoạn sinh trưởng và phát triển của đậu đỗ, sâu non thường gặp tập trung trên hoa và quả non, tỷ lệ sâu đục quả đậu đỗ gặp trên hoa và trên quả non gần như nhau (hỡnh 2) Chớnh đặc điểm gây hại của sâu đục quả đậu đỗ ngay từ noón hoa cũng làm tăng khả năng sâu
non bị nhiễm loài ong ký sinh Bassus
javanus
Trang 4Hỡnh 2 So sỏnh sự cú mặt của sõu non M vitrata trên hoa và quả đậu đũa
và tỷ lệ nhiễm ký sinh (Phỳ Diễn, Từ Liờm 2007)
Hỡnh 3 Hiệu quả hoạt động của ong ký sinh B javanus trên 2 sâu đục quả M
vitrata
hại đậu Trạch và đậu đũa (Phú Diễn, Từ Liêm, 2007)
Kết quả nuôi sinh học riêng rẽ sâu
đục quả đậu đũa thu được từ hoa và
quả cho thấy, tỷ lệ sâu non bị nhiễm
ký sinh trên hoa đạt cao hơn so với tỷ
lệ ký sinh ở sâu non thu từ quả Điều
này cũng đó được chúng tôi kết luận
khi nghiên cứu tập tính hoạt động ký
sinh ở hai loài A fabiae và B javanus,
trong đó chúng tôi nhận thấy rằng hai
loài ong ký sinh này cú tập tớnh đẻ
trứng vào sâu non tuổi nhỏ khi chúng
chuẩn bị đục vào noón quả khi bờn
ngoài vẫn cũn cỏnh hoa chưa rụng
(Khuất Đăng Long, 2004) Dựa vào
đặc điểm này, việc khuyến cáo phun
thuốc trừ sâu trước thời điểm đậu đỗ ra hoa hoặc khi đậu đó vào quả cú thể giảm được tác động có hại của thuốc trừ sâu đến hiệu quả của nhóm ong ký sinh này
Trong cùng một thời điểm có nhiều giống đậu đỗ khác nhau trên đồng, sâu đục quả thường gặp nhiều trên đậu trạch, đậu đũa, sau đó đến đậu xanh và đậu đen, gặp ít hơn trên đậu tương Cũng chính do sự lựa chọn thức ăn khá
rừ rệt ở sõu đục quả đậu đỗ, hai loài
ong ký sinh A fabiae và B javanus
cũng xuất hiện khá sớm trên đậu trạch
và đậu đũa (tháng 3 đến tháng 4), cũn
Trang 5vào thời điểm trên cánh đồng chỉ cũn
lại đậu xanh + đậu đen và đậu tương,
sự xuất hiện của 2 loài ong ký sinh này
tập trung nhiều hơn trên đậu xanh +
đậu đen (tháng 5 đến tháng 7)
Trên những cánh đồng trồng đậu đỗ
ở Từ Liêm Hà Nội trong thời gian từ
giữa tháng 3 đến giữa tháng 5, sự xuất
hiện và hoạt động liên tục của sâu đục
quả M vitrata trên đậu trạch và đậu
đũa đó làm tăng cơ hội cho loài ong ký
sinh B javanus, tỷ lệ sâu non bị chết
bởi ký sinh đạt đỉnh cao trên đậu trạch vào giữa tháng 4 và trên đậu đũa vào đầu tháng 6 (hỡnh 3) Cũn trong khoảng thời gian từ sau tháng 6 trở đi, sâu đục quả chuyển sang gây hại cho đậu xanh, đậu đen và đậu tương vụ hè thu, khi đó sự xuất hiện nhiều và hoạt động mạnh rừ rệt của ong ký sinh cú thể quan sỏt thấy vào cuối thỏng 6 đầu tháng 7 trên đậu xanh và đậu đen
Hỡnh 4 So sánh hiệu quả hoạt động của ong ký sinh B javanus
trên sâu đục quả M vitrata trong điều kiện phun thuốc trừ sâu
So sánh hiệu quả hoạt động của
ong ký sinh B javanus đối với sâu
đục quả đậu đũa M vitrata trong điều
kiện có phun thuốc trừ sâu trước khi
đậu ra hoa và sau khi đậu quả cho
thấy, trong cả hai trường hợp đối với
sâu non đục quả thu trên hoa và thu
từ quả đậu đũa, tỷ lệ ký sinh ở ruộng
phun thuốc đều có xu hướng thấp hơn
so với ruộng không phun (hỡnh 4)
IV KẾT LUẬN
- Ở khu vực phụ cận Hà Nội, sâu
đục quả đậu Maruca vitrata chiếm ưu
thế hơn so với loài đục quả khác là
Etiella zinckenella, cú 6 loài ong ký
sinh ở pha sõu non của chỳng được phát hiện, trong số đó, họ
Ichneumonidae cú 2 loài: cự Trathala
flavo-orbitalis (Cameron) và
Sinophorus sp., họ Braconidae cú 4
Trang 6loài: Agathis fabiae (Nixon), Bassus
javanus (Bhat & Gupta), Bassus
sp.A và Bracon sp., cũn loài Bassus
gossypiella (Bhat & Gupta) chưa
thấy xuất hiện trở lại
- Trong số 6 loài ong ký sinh ở sõu
đục quả, loài B javanus chiếm ưu
thế, loài này hoạt động ký sinh ở sâu
non sâu đục quả tuổi nhỏ ngay từ khi
sâu non cũn trong quả noón Loài ong
ký sinh này xuất hiện trờn đậu đỗ từ
tháng 3 đến tháng 8, hoạt động mạnh
nhất từ tháng 3 đến tháng 6 Trong
thời gian này, tỷ lệ sâu non sâu đục
quả bị nhiễm ký sinh đạt cao nhất tới
40%, thấp nhất trờn 3%
Trên cánh đồng có trồng nhiều
giống đậu khác nhau, ong ký sinh B
javanus thường hoạt động tích cực
và có tỷ lệ ký sinh cao nhất ở sõu non
trờn đậu trạch, sau đó đến đậu đũa, đậu xanh+đậu đen, ít hơn trên đậu tương
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bhat S., Gupta V.K, 1977 Oriental Insects Monograph 6:1-353
2 Khuat Dang Long, Belokobylskij
S A., 2003 Russian Entomogical Journal, 12(4): 385-398
3 Khuất Đăng Long, 2004 Tạp chớ Sinh học, t 26(3A): 8-14
4 Khuất Đăng Long, 2004 Tạp chí BVTV, s 5(197): 30-35
5 Yu D S., Achterberg K van & Horstmann K., 2005: Biological and taxonomical information: Ichneumonoidea 2004 Taxapad Interactive Catalogue, Vancouver
