Tiểu luận tham vấn và trường hợp tham vấn Theo UNICEF “Tham vấn không giống như một cuộc nói chuyện Tham vấn là một mối quan hệ, một quá trình trong đó nhà tham vấn giúp thân chủ cải thiện cuộc sống của họ bằng cách khai thác, hiểu và nhìn nhận được nội dung, ý nghĩa, cảm giác và hành vi của họ Nhà tham vấn không giải quyết vấn đề cho thân chủ” Nếu như trước đây tôi luôn làm nghề một cách dựa theo kinh nghiệm, tìm hiểu câu chuyện của thân chủ theo sự tò mò của cá nhân, đồng cảm với những câu chu.
Trang 1Tiểu luận tham vấn và trường hợp tham vấn
Theo UNICEF: “Tham vấn không giống như một cuộc nói chuyện Tham vấn là một mối quan hệ, một quá trình trong đó nhà tham vấn giúp thân chủ cải thiện cuộc sống của họ bằng cách khai thác, hiểu và nhìn nhận được nội dung, ý nghĩa, cảm giác và hành vi của họ Nhà tham vấn không giải quyết vấn đề cho thân chủ”
Nếu như trước đây tôi luôn làm nghề một cách dựa theo kinh nghiệm, tìm hiểu câu chuyện của thân chủ theo sự tò mò của cá nhân, đồng cảm với những câu chuyện của thân chủ theo tính chủ quan của cá nhân, hay những phản hồi mang tính định hướng cá nhân Thì sau quá trình được học môn học này tôi đã được trang bị cho mình khả năng lắng nghe tích cực, trong phản hồi có lắng nghe, trong đặt câu hỏi có sự phản hồi, trong diễn giải có thấu cảm… Và tôi cũng hiểu ra rằng tham vấn là một tiến trình có mở đầu, diễn biến và kết thúc Đó là một tiến trình hướng tới kiến thức và hướng đến những điều đúng đắn mở ra tiềm năng khác cho bản thân mình và người khác và đòi hỏi sự thay đổi từ cả hai phía thân chủ và nhà tham vấn
Trong quá trình tư vấn không chỉ là một cuộc trò chuyện mà là một sự tương tác vừa mang tính chia sẻ, giúp đỡ, là quá trình làm việc song song giữa nhà tư vấn
và thân chủ một cách tích cực có hợp tác, nghĩa là thân chủ phải nói sự thật về vấn
đề và bộc lộ bản thân mình
Trong quá trình đó phải luôn tôn trọng thân chủ để thân chủ tự quyết các vấn
đề của mình và nhà tâm lý có nhiệm vụ soi sáng giúp đỡ thân chủ về mặt thông tin
và không đưa ra lời khuyên, cách thức giải quyết vấn đề cho thân chủ Tham vấn được xem như quá trình giúp thân chủ tự giải quyết vấn đề của mình mà nhà tâm lý không làm hộ hoặc quyết định thay cho thân chủ Từ đó, nhà tâm lý giúp thân chủ
Trang 2phát hiện được thế mạnh của bản thân để đương đầu, vượt qua những khó khăn của bản thân
Phần I: Mô tả tình huống
Thân chủ tên T H N, giới tính Nam, sinh năm 2008, hiện đang là học sinh lớp 7 tại Huyện Trảng Bom, tỉnh Đồng Nai Thân chủ có hoàn cảnh gia đình bình thường, có bố làm nghề chạy xe ôm, mẹ buôn bán nhỏ ở chợ, có một em trai và một em gái, điều kiện kinh tế gia đình trung bình
Thân chủ được cha mẹ đưa đến tư vấn với lý do bỏ học, bỏ nhà đi bụi, ăn trộm tiền của mẹ và chơi game online quá mức Thân chủ được giới thiệu khám tâm thần, được chẩn đoán rối loạn hành vi và cảm xúc ở thanh thiếu niên, được điều trị hóa dược bới các triệu chứng có hung tính, thờ ơ, mất cảm xúc, và rối loạn giấc ngủ
Khai thác trên thân chủ, cho thấy thân chủ có ngoại hình bình thường, không
có tổn thương thực thể, các đánh giá về trí tuệ, mức độ trầm cảm, lo âu ở mức bình thường
Thân chủ bắt đầu chơi game online từ khi bắt đầu vào lớp 6 Lúc đầu chỉ là chơi cho vui, tham gia các trò chơi trên máy tính bình thường Tuy nhiên, khoảng tháng 9 năm 2007, thân chủ bắt đầu tham gia trò chơi trực tuyến thì tình hình thay đổi Thân chủ hàng ngày ngồi 4 -5 tiếng trên máy tính, bỏ học và bắt đầu nói dối cha mẹ về việc đóng tiền học thêm để lấy tiền đó vào phòng Internet chơi game Việc học của thân chủ ngày càng bê trễ, tuy nhiên, do công việc nên cha mẹ của thân chủ không thể quan tâm đến việc đó nhiều Hàng ngày thân chủ vẫn nói dối đi học nhưng thật ra là thường xuyên vào tiệm Internet để chơi game online
Cách đây khoảng 1 tháng ( tháng 2 năm 2020), mẹ thân chủ thấy thân chủ vào phòng tắm quá lâu nên đã theo dõi và phát hiện thân chủ dấu tiền ở một khu vực trong phòng Tra hỏi thì được thân chủ nói là tiền đó do bà ngoại cho, tuy
Trang 3nhiên khi hỏi bà ngoại thì bà bảo không có và trùng với sự việc là mẹ thân chủ phát hiện ra mình bị mất tiền Ba mẹ rất giận, chửi mắng thân chủ và có đánh đập, bắt thân chủ phải sang nhà nội ở, vì ở đó có các cô chú có thời gian trông coi thân chủ cũng như đưa thân chủ đi học được
Cách ngày khám khoảng 2 tuần ( tháng 3 năm 2020), thân chủ bỏ nhà ra đi, thân chủ lý giải việc bỏ nhà ra đi là do bang hội của mình muốn tập hợp để làm một việc gì đó theo lời của bang chủ ( offline) Thân chủ đã cùng nhóm bạn ở nhiều nơi( bang hội) tập hợp lại và lang thang tại Tp Biên Hòa ( cách nhà thân chủ khoảng 30km) khoảng 1 tuần thì gặp được người cô sống tại Tp Biên Hòa gặp và đưa về nhà Khi làm việc với nhà tư vấn thân chủ nói rằng bang hội của mình đã ăn trộm và đi xin để có tiền sống trong một tuần
Phần II: Áp dụng quy trình tư vấn và các kỹ năng tư vấn vào giải quyết vấn đề của thân chủ
Bước 1: Xác định vấn đề của thân chủ
Nhà tâm lý trao đổi với bố mẹ trước khi có buổi trò chuyện và gặp mặt với thân chủ: nguyên nhân bố mẹ đưa thân chủ đến đây, những mong muốn và lo lắng của
bố mẹ về tình trạng của thân chủ
Nhà tâm lý lắng nghe câu chuyện của thân chủ và giúp thân chủ liệt kê các vấn
đề và những lo lắng mà thân chủ cần được giúp đỡ tuy nhiên thân chủ chưa nhận diện được những khó khăn mà mình gặp phải
Sau đó nhà tâm lý thảo luận những vấn đề đã khai thác được trên thân chủ và bố
mẹ và hỗ trợ thân chủ liệt kê các thông tin nhằm xác định các vấn đề của thân chủ:
- Khai thác trên thân chủ, cho thấy thân chủ có ngoại hình bình thường, không
có tổn thương thực thể, các đánh giá về trí tuệ, mức độ trầm cảm, lo âu ở
Trang 4- Về phía thân chủ: bắt đầu chơi game online từ khi bắt đầu vào lớp 6 (thân chủ ngồi 4 – 5 tiếng trên máy tính), bỏ học, nói dối cha mẹ về đóng tiền học
và lấy tiền đó vào chơi game, bỏ nhà ra đi, ăn trộm
- Về phía cha mẹ: bận rộn không thể quan tâm đến vấn đề của thân chủ nhiều Trong bước này nhà tâm lý đã linh hoạt sử dụng các kỹ năng tham vấn linh hoạt nhằm nghe nhằm lắng nghe để thu nhận những thông tin và giải mã các vấn đề từ phía thân chủ như: Kỹ năng đặt câu hỏi để khai thác các thông tin khác nhau bao gồm các câu hỏi phản hồi lại để xác thực thông tin, những câu hỏi mang tính dẫn dắt để giúp thân chủ bộc lộ bản thân; kỹ năng thấu hiểu nhằm nhận biết, cảm nhận được những khó khăn của thân chủ thông qua sự im lặng lắng nghe, lựa chọn những câu hỏi phù hợp với cảm xúc của thân chủ trong quá trình giao tiếp; Kỹ năng diễn giải nhằm giúp thân chủ có cơ hội nhìn nhận lại vấn đề của bản thân một cách hệ thống, chỉ ra những cảm xúc nguyên nhân dẫn đến vấn đề của thân chủ
Bước 2: Phân tích vấn đề
Sau khi cùng thân chủ xác định lại các vấn đề của thân chủ, nhà tâm lý yêu cầu thân chủ viết lại các vấn đề thân chủ gặp phải và các vấn đề có tính nguy cơ:
- Nguyên nhân chính cho tất cả những vấn đề của thân chủ là chơi game online: liệt kê các vấn đề hành vi của thân chủ bao gồm bỏ học, nói dối cha
mẹ, ăn trộm và cùng thân chủ tự nhận thức hậu quả của các hành vi đó
- Xác định các vấn đề mang tính nguy cơ: ảnh hưởng đến sức khỏe, ảnh hưởng đến kết quả học tập, ảnh hưởng đến tính cách, tương lai nghề nghiệp sau này
Cùng thân chủ nhìn nhận thông qua tài liệu (Hậu quả của vấn đề nghiện game đối với giới trẻ, ) những tình huống tương tự, phân tích cụ thể hơn về các nguy cơ
Trang 5để cùng nhau liệt kê các giải pháp đã thực hiện và sẽ thực hiện trong thời gian sắp tới
Bước 3: Liệt kê các giải pháp có thể thực hiện với những thuận lợi và bất lợi trong mỗi giải pháp
- Thảo luận với thân chủ về hệ quả của can thiệp bằng thuốc bởi các bác sĩ tâm thần đã kê thuốc để giải quyết các triệu chứng về giấc ngủ, cảm xúc và hành vi cho thân chủ Quá trình sử dụng thuốc sẽ giúp thân chủ có sự thay đổi về mặt giấc ngủ, cảm xúc và hành vi trong thời gian đầu Tuy nhiên, quá trình sử dụng thuốc ít nhiều sẽ gặp những tác dụng phụ khác nhau như dị ứng, các tác dụng dược lý, cai thuốc hay ngừng thuốc đột ngột, thói quen sinh hoạt hàng ngày… Và nghĩ đến việc không lạm dụng thuốc
- Thông qua kỹ năng phản hồi, kỹ năng diễn giải nhà tâm lý giúp thân chủ nhìn nhận lại cảm xúc và hiểu rõ những khó khăn về mặt cảm xúc dẫn đến vấn đề nghiện game online của bản thân có sự liên quan đến những khó khăn khi thiếu sự quan tâm của bố mẹ ở độ tuổi dậy thì có nhiều sự tò mò, có nhiều thay đổi nên dễ dàng bị thu hút bởi những điều mới lạ ở bên ngoài
- Giúp thân chủ hướng đến tìm kiếm sự hỗ trợ từ phía gia đình: tìm hiểu mong muốn của thân chủ từ phía bố mẹ; bố mẹ là người đồng hành cùng thân chủ trong vấn đề cải thiện các vấn đề của thân chủ
- Giúp gia đình của thân chủ có cái nhìn nhận rõ hơn về việc thúc đẩy thân chủ chơi game có liên quan đến yếu tố gia đình, và nhìn nhận về việc chăm sóc, quan tâm đến đời sống tinh thần của thân chủ trong giai đoạn đang phát triển có nhiều thay đổi nhất – giai đoạn dậy thì
- Cùng thân chủ xây dựng chiến lược thay đổi nhận thức – hành vi: giúp thân chủ nhận thức đúng về bản thân, giúp thân chủ tự nhận rõ những hành vi không phù hợp là chơi game quá mức, ăn trộm và nói dối Xây dựng các bài tập thay đổi hành vi của thân chủ nhằm giúp thân chủ dần quay lại với đời
Trang 6sống thực của cá nhân bao gồm: giúp đỡ bố mẹ để tăng sự kết nối với người thân, tham gia hoạt động thể dục, đá bóng, tìm kiếm những sở thích khác, thay đổi thói quen hàng ngày
Bước 4: Đánh giá các giải pháp và lựa chọn giải pháp tối ưu
Sauk hi thảo luận các giải pháp vừa nêu trên nhà tâm lý cùng thân chủ cùng nhau xác định các giải pháp mang tính rủi ro nhất, giải pháp nào tốt hơn cả
- Đối với việc sử dụng thuốc thân chủ là lời khuyên của bác sĩ đưa ra, thân chủ nhận ra cần đáp ứng để cân bằng lại các hành vi – cảm xúc của bản thân trong thời gian qua Tuy nhiên thân chủ cũng nhận thấy về lâu dài đây là biện pháp không có lợi cho sức khỏe cá nhân do đó thân chủ sẽ cố gắng thay đổi các thói quen sinh hoạt hàng ngày và giảm thiểu thời gian chơi game bằng những hoạt động khác
- Thông qua những phản hồi mang tính soi sáng, kỹ năng phân tích, diễn giải của nhà tâm lý, thân chủ tự nhìn nhận và đánh giá lại cảm xúc bốc đồng, những hành vi mất định hướng của bản thân trong thời gian qua, tự nhận thức lại các hành vi của bản thân là không đúng do đó có mong muốn thay đổi
- Thân chủ đồng ý với yêu cầu thêm sự trợ giúp và đồng hành từ phía gia đình
- Lựa chọn giải pháp tìm các hoạt động phù hợp với sở thích, có lợi cho sức khỏe thể chất, thay đổi thói quen sinh hoạt hàng ngày, giúp đỡ bố mẹ
Bước 5: Đưa ra những yêu cầu trợ giúp để giải quyết vấn đề
Kết thúc quá trình thảo luận về các giải pháp đề ra, nhà tâm lý yêu cầu sự trợ giúp từ phía cha mẹ của thân chủ là những người đồng hành chính cùng thân chủ giải quyết vấn đề trong thời gian sắp tới
Trước khi bắt đầu thực hiện các kế hoạch thay đổi, nhà tâm lý có cuộc thảo luận với cha mẹ của thân chủ về các nguyên nhân dẫn đến các vấn đề của thân chủ
Trang 7để cha mẹ có cái nhìn tích cực và hiểu rõ hơn về những thay đổi của thân chủ trong thời gian qua, từ đó có cách hỗ trợ đứng đắn trong thời gian sắp tới và giúp thân chủ tự tin vào khả năng giải quyết các vấn đề của mình
Ngoài ra, nhà tâm lý cũng gợi ý cho thân chủ tham gia các nhóm xã hội ngoài trường học như các câu lạc bộ thể dục thể thao trên địa bàn thành phố để có
cơ hội được giao lưu học hỏi, rời xa các mối quan hệ ảo
Bước 6: Lượng giá kết quả
Trong quá trình phân tích, tìm kiếm các giải pháp và thực hiện các giải pháp nêu ra của thân chủ và gia đình, thân chủ vẫn có những buổi làm việc thường xuyên với nhà tâm lý để kiểm tra hiệu quả của các giải pháp đưa ra và điều chỉnh phù hợp với quá trình thực hiện Tuy nhiên không có sự thay đổi đáng kể trong quá trình thực hiện
Phần III: Kết luận
Kết thúc quá trình làm việc với thân chủ, thân chủ có những thay đổi đáng
kể mang tính tích cực nhờ vào sự cố gắng của thân chủ và gia đình, bên cạnh đó cũng có sự thay đổi tích cực từ phía nhà tâm lý trong quá trình thực hành Bằng việc vận dụng các kỹ năng tư vấn linh hoạt, và có cái nhìn mang tính chiều sâu, áp dụng quy trình tư vấn vào quá trình làm việc giúp cho quá trình tư vấn mang tính hiệu quả tích cực Các vấn đề trên của thân chủ được các chuyên gia tâm lý và tâm thần xác định một trường hợp rối loạn hành vi và cảm xúc ở thanh thiếu niên trên một vấn đề có nghiện game online Chiến lược trị liệu được xác định rõ là cần can thiệp bằng thuốc bởi các bác sĩ tâm thần để giải quyết các triệu chứng về giấc ngủ, cảm xúc và hành vi Bên cạnh đó, cần phải đưa thân chủ vào chiến lược trị liệu gia đình theo hướng can thiệp hệ thống Đặc biệt đối với thân chủ cần xây dựng chiến lược trị liệu theo hướng can thiệp nhận thức - hành vi
Trang 8Nội dung của chiến lược trị liệu được xác định là giúp cho thân chủ nhận thức đúng về bản thân, từ đó có ý thức tự thay đổi những nhận thức và hành vi không phù hợp là chơi game quá mức, ăn trộm và nói dối Bên cạnh đó, xây dựng các bài tập nhằm thay đổi hành vi của thân chủ giúp thân chủ dần quay lại với đời sống thực của cá nhân
Xác định gia đình là một yếu tố quan trọng trong việc đẩy thân chủ đến chơi game Chính vì vậy, nhà trị liệu cũng can thiệp vào hệ thống của thân chủ bằng chiến lược trị liệu gia đình Giúp gia đình có cái nhìn nhận rõ hơn về việc chăm sóc, quan tâm đến đời sống tinh thần của thân chủ trong giai đoạn đang phát triển, nhất là giai đoạn dậy thì
Với tình huống trên nói riêng và công việc của các nhà tâm lý học tư vấn nói chung cho thấy nhà tâm lý bao gồm nhiều hoạt động và chuyên môn khác nhau Một số chủ yếu tập trung vào đánh giá và huấn luyện cá nhân, những người khác tập trung vào tham vấn nhóm hoặc thay đổi toàn hệ thống Nhiều hoạt động ở một
số cấp độ khác nhau Tôi nhận thấy quá trình tư vấn, chia sẻ là cách bản thân mình
áp dụng kiến thức tâm lý vào các vấn đề mà mình tư vấn cho người khác, hoặc cả nhóm hoặc tổ chức, để làm việc hiệu quả hơn, tạo ra sự thỏa thuận và động lực cao, đồng thời giúp mọi người hòa thuận với nhau hơn Nói một cách tổng thể, có hai lĩnh vực kiến thức chính (đánh giá và can thiệp) và ba cấp độ khác nhau nhưng trùng lắp mà dịch vụ tư vấn có thể được áp dụng (cá nhân, nhóm, tổ chức) Thông qua đánh giá tâm lý có kỹ năng, nhà tâm lý học tham vấn có thể giúp thân chủ (dù
là cá nhân, nhóm, tổ chức hay một tổ chức nào đó) hiểu những gì cần giải quyết để hoạt động hiệu quả hơn Dựa trên kiến thức rộng về lý thuyết và nghiên cứu liên quan đến các vấn đề hoặc nhu cầu cụ thể hiện tại, nhà tâm lý học giúp trao quyền cho thân chủ trở nên tích cực và kiên cường hơn, có khả năng đương đầu với các vấn đề của cá nhân
Trang 9Sự đơn giản hiển nhiên trong khái niệm về quá trình tham vấn khiến nhiều người nhầm lẫn về nhiều phần mang tính động và sự phức tạp của lý thuyết cũng như những kiến thức đằng sau việc đánh giá và can thiệp hiệu quả Tuy nhiên để xác định các phương pháp đánh giá thích hợp cho vấn đề cần tham vấn, nhà tâm lý học phải có một kho chẩn đoán đa dạng cho các cá nhân, nhóm và tổ chức Để can thiệp đòi hỏi phải kết hợp những gì học được thông qua đánh giá với các phương pháp can thiệp dựa trên lý thuyết và nghiên cứu có liên quan đến chẩn đoán và đã chứng minh một số khả năng dẫn đến cải tiến hệ thống Phần còn lại chủ yếu là khả năng vận dụng kiến thức và những kinh nghiệm nghiên cứu tích lũy sang ngôn ngữ vừa phản ánh cơ sở kiến thức liên quan đến các vấn đề cụ thể theo cách dễ hiểu và
có khả năng tác động đến thân chủ hoặc đại diện của khách hàng Với bản thân tôi, người mới áp dụng các kỹ năng tư vấn và quá trình tư vấn vào quá trình làm việc với thân chủ tôi nhận thấy bản thân mình có phần máy móc và hơi rời rạc Tuy nhiên, tôi nhận thấy có những sự thay đổi mang tính tích cực và có cái nhìn nhận vấn đề của thân chủ một cách khoa học và rõ ràng hơn
Ngoài các kỹ năng tư vấn tâm lý quan trọng trong quá trình làm việc trực tiếp với thân chủ, để nâng cao hiệu quả làm việc các nhà tâm lý học tư vấn có thể đánh giá các cá nhân bằng cách sử dụng các bài kiểm tra tâm lý, phỏng vấn, thu thập thêm những thông tin từ những người khác như người thân, bạn bè của thân chủ và thân chủ tự đánh giá Từ đó, có cơ sở cung cấp thông tin thu được cho thân chủ giúp họ nhìn nhận các vấn đề một cách khách quan hơn
Bên cạnh các kiến thức chuyên sâu thì đối với những đối tượng lứa tuổi khác nhau có những đặc điểm riêng, với những nền văn hóa khác nhau cũng sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả của công việc tư vấn do đó bản thân nhà tâm lý cần có sự tinh
tế trong việc xử lý các tình huống, từng cá nhân Cũng như chúng ta được biết mỗi
cá nhân là một cá thể riêng biệt vì vậy chúng ta cũng không thể dựa vào kinh nghiệm, trải nghiệm cá nhân áp dụng cho những trường hợp có cùng vấn đề khác
Trang 10nhau Hơn nữa vị thế của nhà tâm lý như tuổi tác, giới tính, giọng nói, đặc điểm ngoại hình cũng có sự ảnh hưởng đến quá trình làm việc tới thân chủ
Nói tóm lại với công việc của nhà tư vấn tâm lý đòi hỏi rất nhiều yếu tố và mỗi nhà tâm lý cần có sự cố gắng rèn luyện và không ngừng nâng cao kiến thức chuyên môn, kiến thức xã hội và những kinh nghiệm trong đời sống khác nhau để tăng hiệu quả trong công việc
Tài liệu tham khảo
1 Trần Thị Minh Đức(2012), Giáo trình Tham vấn tâm lý, NXB ĐHQG HN
2 Trần Thị Minh Đức, Bùi Thị Hồng Thái (2013), “Thanh thiếu niên chơi game bạo lực: Những phân tích về tâm lí - xã hội và một số giải pháp quản lí - giáo dục
định hướng”, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Nghiên cứu Giáo dục, Tập 29, Số 1
(2013) 27-38
3 Phạm Văn Tư, Hoàng Anh Phước, Nguyễn Thị Mai Hương (2019), Tham vấn
trường học, NXB Giáo dục Việt Nam.
4 Rodney L Lowman (2014), Series Editor’s Foreword, Copyright American
Psychological Association