Tài liệu SẢN XUÁT & TIÊU THỤ BỀN VỮNG - CHƯƠNG 3 docx

Dâu chân diện tích rừng ° Dâu chân đât rừng của một cá nhân là diện tích cân thiét dé tao ra các sản phẩm gỗ mà người đó tiêu thụ.. Jau chan aien tich mat nước nuôi trông thủy sản ¢

Chương 3: Tiêu thụ bên vững [3]

- Khai niém vé TTBV, dau chan sinh thai (Ecological

Footprint)

-Các công cụ chính sách cho việc phát triển TTBV (khai

niệm 3T: tiết giảm, tái sử dụng và tái chê chất thải (3Rs),

mua sắm xanh (green procurement), nhãn sinh thái, công

cụ kinh tê, chiên dịch cộng đồng, )

- Phân tích các động lực và rào cản đôi với TTBV

- Vai trò của các nhóm liên đới (chính quyên, doanh

nghiệp, cộng đông xã hội)

- TTBV tai Viet Nam

www.themegallery.com

Figure 15: Every

San xuat ra GRAZING

nguon tai nguyen

tiêu thụ, đông

thời hap thu

lượng chất thải (IƯUD

Calculated from the area used to raise livestock for meat, dairy, hide and

Calculated from the area used to produce food and fibre for human consumption, feed for livestock, oil crops and rubber

Calculated from the area of land covered by human infrastructure, including transportation, housing, industrial structures, and reservoirs for hydropower Nguon: Living Planet Report 2020

Khai niệm

¢ Dau chan sinh thai duoc tinh cho hon 150 quôc gia trên n Thế giới, bắt đầu từ 1961, trong đó tiêu thụ của mỗi quốc gia

được tính bằng lượng sản phẩm sản xuất + lượng sản phẩm

nhập khẩu — lượng sản phâm xuất khâu

° Một quốc gia sẽ có “dự trữ sinh thái” nêu Dâu chân sinh

thái nhỏ hơn sức tải sinh học, ngược lại, nó sẽ ở trong tình

trạng “thâm hụt sinh thái" Hiện nay, hầu hết các quốc gia

(và tính trung bình cho toàn thê giới) đều đang ở trong tình

trạng thâm hụt sinh thái này

¢ Nam 2003, thê giới có 11,2 tỷ ha đât và nước có khả năng

cho năng suât sinh học, tính ra sức tải sinh học/người là 1,8 gha (với dân số toàn câu là 6,3 tỷ người), trong khi dâu chân sinh thái toàn câu là 14,1 tỷ gha, tương đương với 2,2

gha/người

Human demand on the

biosphere more than œ 12

Các khái niệm thuwong gap trong EF

1.Đơn vị gha

2.5uc tai sinh hoc

3.Diện tích đât và nước có khả năng cho năng

Suât sinh học

4 Tiều thụ

5 Dâu chân tiêu thụ

6 Dâu chân diện tích canh tác

www.themegallery.com

Các khái niệm thường gặp trong

7.Dâu chân diện tích đồng cỏ chăn nuôi

8.Dâu chân diện tích rừng

9.Dâu chân diện tích mặt nước nuôi trông thủy sản

10.Dâu chân diện tích xây dựng

11.Dâu chân diện tích năng lượng

12.Dâu chân CO2

www.themegallery.com

Don vi [gha]

¢ Dé thuận lợi cho việc so sánh khả nang cho

nang suat sinh học giữa các nước, các vùng,

dau chan sinh thái đã dua ra don vi global ha

(gha), là một dạng đơn vi dién tich chuyén déi:

1gha = 1ha khoang khong gian cho nang suat sinh học bằng mức trung bình thê giới

¢ Gia tri cua dau chan sinh thái tính theo cách nay

nhỏ hơn hay bằng một trái đât thì phát triển là

bên vững

www.themegallery.com

suc tai sinh hoc (Biocapacity)

¢ BC la kha nang của hệ sinh thái tạo ra vật

chất sinh học hữu dụng và hap thu chat thai

do con người tạo ra Sức tải sinh học của một vùng được tính bằng đợn vị gha

„ồ Nêu BC thê hiện khả năng cung cap cac

dạng tài nguyên cho con người thì EF lại thé hiện nhu cau vê các dạng tài nguyên của con ngQƯỜI

www.themegallery.com

2iện tích đãt va nước có kha

năng cho năng suất sinh hoc

-_ Là diện tích cung cập hoạt động quang hợp và tích lũy sinh khôi đáng kê cho con người sử dụng

-_ Những vùng đât có thảm thực vật nghèo nàn hay

nơi có sinh khôi nhưng con người không sử dụng

được thì không được tính vào diện tích này

Theo số liệu của FAO năm 2003, tổng diện tích này của thê giới là 11,2 tỷ ha

www.themegallery.com

Diện tích đât và nư :

F An

Đất năng suất sinh học

Biên năng suất sinh học =2

Đất năng lượng

12 www.themegallery.com

¬ `

Tiêu thụ:

„ Lượng Tiêu thụ (sản phẩm) của một quốc gia

= sản xuât + nhập khẩu — xuât khau

°ồ Là hoạt động sử dụng hàng hóa và dịch vụ

Nó bao gồm cả việc sử dụng bản thân hàng hóa và dịch vụ, đồng thời cả các nguôn tài nguyên, năng lượng cân thiết đề đưa sản phẩm đó đên người tiêu dùng

14 www.themegallery.com

Dau chan tiéu thu

¢ La dang thong thuong, pho bién nhất của

thông kê Dâu chân sinh thái

¢ No la dién tích cần đề cung ứng cho việc tiêu

thụ của con người, bao gồm cả diện tích cân

dé san xuat ra vat chat và đồng hóa lượng

rac thal

M7” ( 1

15 www.themegallery.com

Dau chan dién tich canh tac

-_ Diện tích canh tac duoc stv dung dé phat trién

mua mang Day la loai dién tich cho nang suat

sinh hoc cao nhat

* Dau chan dién tich canh tac tinh cho mét ca

nhân là diện tích cân thiệt đê tạo ra toàn bộ sản

phâm mùa màng mà cá nhân đó tiêu thụ

° Theo ước tính của FAO, năm 2003 có khoảng

1,5 tỷ ha đât canh tác

www.themegallery.com

Dau chan dién tich dong co chan n

¢ Dau chan dat dong co va chan nuôi là diện tích đủ

đề cung cập thịt, các sản phâm bơ sữa, da va long,

nhựng các vật nuôi này không tiêu thụ các san

phâm nông nghiệp mà cư trú lâu dài trên các đông

cỏ

Dâu chan nay bao gom chu yêu là sự tiêu thụ các

sản phẩm từ ' gia SÚC, cứU và dê, ngoài ra còn có

ngựa, lừa, và lạc đà, đôi với trung Dinh chung thì có

the chung không đáng kế nhựng đôi với một sô

vùng thì các sản phâm nay rat quan trong

Theo số liệu 2003 của tổ chức FAO, có khoảng xâp

x! 3 3,9 ty ha dong cỏ tự nhiên và bán tự nhiên trên

thê giới

www.themegallery.com

Dâu chân diện tích rừng

° Dâu chân đât rừng của một cá nhân là diện tích

cân thiét dé tao ra các sản phẩm gỗ mà người

đó tiêu thụ

¢ Bao gom gd cui, than cui, gỗ nguyên liệu (kế cả

dạng gỗ xẻ, gỗ ván, và vật liệu cách nhiệt), giây

và bia các tông

¢ Nam 2003, Thé gIỚI có khoảng 3,9 ty ha đât

rừng, theo như sô liệu điêu tra của FAO

www.themegallery.com

Jau chan aien tich mat nước

nuôi trông thủy sản

¢ Dau chan này tính cho một cá nhân là diện tích cân thiét dé tao ra được các san phâm

cá và thủy hải sản khác mà người đó tiêu thụ

»°_ Diện tích này cung cap toàn bộ lượng ca biễn, giáp xác, thân mềm, cũng như các sản phẩm thịt cá làm thức ăn cho động vật

¢ SO liéu cua FAO cho thay năm 2003, toàn Thê giới có khoảng 1,9 tỷ ha, trong đó, diện tích nước lục địa chiếm khoảng 0,4 ty ha

www.themegallery.com

Dau chan dién tich xay dung

¢ Dau chan dat xây dựng tính cho một cá

nhân cụ thể là diện tích cân đề cá nhân

đó xây dựng nhà ở, khu vui chơi, công

sở, cân thiết phục vụ đời sông

° Cũng theo số liệu của FAO năm 2003,

diện tích này hiện nay trên Thê giới vào

khoảng gan 0,2 ty ha

www.themegallery.com

Dau chan dién tich nang luong

¢ Dau chan nang Ivong cla mét ca nhan

là diện tich can thiét dé dap wng nhu câu vê năng lượng của cá nhân đó

° Bao gồm 4 dạng : năng lượng hóa

thạch (than, dâu, và khí thiên nhiên),

năng lượng sinh khôi (gỗ nhiên liệu và

than củi), năng lượng hạt nhân và năng

lượng nước

www.themegallery.com

Dau chan CO2

* Dau chan CO2 cua mét ca nhan là diện tích cân đề hap

thụ toàn bộ lượng CO2 phát thải từ các hoạt động tiêu

thụ năng lượng của người đó

¢ Dau chan CO2 bao gom việc sử dụng trực tiép than,

dau, khí đôt trong gia đình hay giao thông ca nhân, và

gián tiép là tiêu thụ điện, giao thông công cộng tiêu thụ

các hàng hóa được sản xuất, và một sô dịch vụ khác

»° - Người ta ước tính răng có khoảng 1,8 Giga tân CO2

được hap thu vào đại dương môi năm (IPCC 2001),

nhưng các tác động tiêu cực của nó lên sức tải sinh học

của các thủy vực lại không được tính đên Do vậy khi

tính dâu chân CO2 cân phải trừ đi lượng CO2 duoc hap

thu vào đại dương (thường là 30%)

www.themegallery.com

rn — Ss

¢ Duoc sv dung nhu mét céng cu dé so sánh nhu câu của con người với sức tải sinh học (bio capacity)-khả

năng tái tạo tài nguyên và hâp thụ chất thải của Trái

đât, bằng cách chuyên đồi các diện tích có khả năng cung câp năng suất sinh học (bioproductive) sang

đơn vị chuẩn hecta toàn câu (gha)

„ Chỉ sô EF được coi là một chuân mực đề đánh giá

và định hướng họat động nhằm vừa phục vụ lợi ích

của con người mà không làm ảnh hưởng tới các hệ

sinh thái trên hành tình

www.themegallery.com

Phép do “dau chan sinh thai

¢ Trén co sé cac sé liệu vê diện tích các loai đất đai

cho năng suất sinh học, lượng tiêu thụ, sản lượng

trung bình toàn câu và các hệ sô cân bằng, người ta

có thê tính ra được chỉ sô “dâu chân sinh thái” cho

tòan câu, cho một khu vực, một quốc gia

° Nhờ công cụ tính tóan EF mà chúng ta có thê đánh giá được mức độ bên vững của phát triển Chúng ta

có thé định lượng được diện tích đất và mặt biên cho

nang suat sinh học trên trái đât có khả năng giúp lòai

người tôn tại Từ đó cũng có thê tính ra được sự

phân chia nguôn tài nguyên cho mỗi con người

www.themegallery.com

Công thức tính dâu chân sinh t

° BC: thê hiện khả năng cụng cập các dạng tài

nguyên cho con người EF : thê hiện nhu câu

về các dạng tài nguyên của con người

° Do đó, ngoài việc tính toán EF ta cân phải

tính BC như một thông sô đề đánh giá mức

độ sử dụng tài nguyên của con người

www.themegallery.com

EF va BC duoc tinh cho 6 loại diện tích:

¢ Dién tich canh tac (cropland) bao gom Dat canh tac co’ ban, Dat khd

canh tác và Đất bỏ hoang Dâu chân được tính theo sản lượng lượng

thực trên các diện tích này

‹ - Diện tích đông cỏ chăn nuôi (poasture lang): Dau chan tinh theo sản

lượng các sản phẩm từ động vật được nuôi trên diện tích này

‹ - Diện tích ngư trường: Dâu chân tính theo sản lượng thủy hải sản đánh

bắt hoặc được nuôi trong các thủy vực nội địa hay biên, đại dương

‹ - Diện tích rừng: Dâu chân tính theo sản lượng các loại sản phẩm từ

rung (roundwood, fuelwood, sawnwood, wood-based panels, paper and paperboard, woodpulp)

°ồ Dién tích xây dựng

- _ Diện tích hấp thu phát thải CO2 từ nhiên liệu hóa thạch hay Diện tích

cung câp năng lượng sinh khôi: Dâu chân được tính theo diện tích

rừng đề hập thu CO2 hay cung cập năng lượng sinh khôi

Nhan themegallery.com tna

Công thức tính dâu chân sinh thái

+ Hé s6 twong duong (Equivalent factor): thé

hiện sức sản xuất tiêm năng trung bình toàn câu

của một diện tích cho năng suât sinh học

Ví dụ: Đất canh tác cho năng suất sinh học lớn

hơn đât đôi núi hay đât chăn thả, nghĩa là Đât

canh tác có hệ sô cân băng lớn hơn

Hệ số này có thê tính theo công thức:

Hệ số tương đương (gha/ha) = Chỉ số bền

vững GAEZ /Chi sô bên vững trung bình

(Equivalent factor = GAEZ Suitability Index/

Average Suitability Index)

www.themegallery.com

Hình: Sơ đồ tính toán hệ sô tương đương

Nguôn: Ewing B., A Reed, A Galli, J Kitzes, and M Wackernagel

2010

www.themegallery.com

„ Hệ số sản lượng quoc gia (Yield factor): đặc trưng cho sự

thay đôi sản lượng của diện tích cho năng suât sinh học ở

mỗi nước là nhiêu hay ít hơn sản lượng trung bình của thê giới Chẳng hạn, một ha đồng cỏ ở New Zealand sản xuất

duoc nhiêu thit hon một ha đồng cỏ ở Jordon Sự khác nhau

này có thê do yêu tô khí hậu hoặc do phương pháp quản lý

Hệ số này được tính theo công thức:

Hệ số sản lượng (-) = Sản lượng quốc gia, vùng / Sản

lượng toàn câu

Các diện tích đât lương thực (cropland) được tính ngược lại:

Hệ sô sản lượng lương thực (-) = Sản lượng toàn câu /

Sản lượng quôc gia, vùng

www.themegallery.com

Ví dụ: Hệ sô sản lượng của Việt Nam, 2001

Sản phẩm rừng

~ (m3 rvvood/nam)

Hệ số cân

bang lương thực(gha/ha)

San lượng đồng cơ toàn cầu

(t/ha/nam)

San hrong thuy san toan cau

(t/ha/nam)

San lượng go toan cau

(t/ha/nam)

He so san

lượng lương thực

San lượng rimg hap thu CO2

(tCO2/ha/na

mi)

Hoac

San hrong go nhien lieu

(Gj/ha/nam)

He so can bang dong co

Diện tích

dong co can thiet (gha)

| =

He so can bang thuy san (gha/ha)

He so can bang mmg

He so can bang rimg

(gha/ha)

Dien tich rung can thiet (gha) |

HỆ sö cần

bang lrong thurc(gha/ha)

He sö cần bang thuy

ì ha/ha)

HỆ so can

bang lương thurc (gha/ha)

Nguôn: Living Planet Report, 2010

www.themegallery.com

qudiiabie per personhas &

declined with increasing s

population (Global "Tuất

Footprint Network, 2o1o) š

Dấu chân sinh thái theo nhóm thu nhap|

Trends in the Ecological Footprint by income group

The per person Ecological Footprint of low-income countries has decreased between 1970 and 2007, while middle-income countries’

Footprint has increased slightly The Ecological Footprint of high- income countries has not only significantly increased, but dwarfs that of the other two income groups (Figure 33)

Footprint per person

in high-, middle- and 60

low-income countries ©

between 1961 and 3 sở

2007 & = represents world SF aol

average biocapacity in E

2007 (Global Footprint Network, 2010) 3#

Dau chan sinh thai cua VN

+ Dau chan sinh thái: Việt Nam là 0,91gha nhỏ hơn nhiêu so

với mức trung bình của thê giới (1,8 gha ) (2009) Tuy nhiên,

dâu chân sinh thái đã vượt mức sức tải sinh học

1.57

—— Ecological Footprint

—— Biocapacity

1.257 0.9 F

(1) Dâu chân sinh thái chỉ tính cho những nơi có sự tôn

tại rõ ràng của nhu câu, hoặc có khả năng cung câp dịch

vụ sinh thái

(2) Nhiêu yêu tô ảnh hưởng dén kha năng tái tạo của tự

nhiên trong tương lai không được tính tới, như: thải các

chật mà tự nhiên không đông hóa được (PCBs, Dioxin,

chât gây Ô nhiễm bên vững khác ) và các quá trình đe

dọa sức tải sinh thái (sự tuyệt chủng của các loài, mặn

hóa do tưới tiêu, xói mòn đất do canh tac, )

www.themegallery.com